৩. সীৱলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা
ততিযাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো সীৱলিত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তো হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসায পৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং লাভীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘মযাপি অনাগতে এৱৰূপেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি দসবলং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমিনা অধিকাৰকম্মেন ন অঞ্ঞং সম্পত্তিং পত্থেমি, অনাগতে পন একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অহম্পি তুম্হেহি সো এতদগ্গে ঠপিতভিক্খু ৱিয লাভীনং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযতং দিস্ৱা ‘‘অযং তে পত্থনা অনাগতে গোতমস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকৰিত্ৱা পক্কামি. সো কুলপুত্তো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু উভযসম্পত্তিযো অনুভৱিত্ৱা ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে বন্ধুমতীনগৰতো অৱিদূৰে একস্মিং গামকে নিব্বত্তি, তস্মিং সমযে বন্ধুমতীনগৰৱাসিনো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং সাকচ্ছিত্ৱা দসবলস্স দানং অদংসু.
একদিৱসং সব্বে একতো হুত্ৱা দানং দেন্তা ‘‘কিং নু খো অম্হাকং দানগ্গে নত্থী’’তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৭; থেৰগা. অট্ঠ. ১.৫৯ সীৱলিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) ওলোকেন্তা মধুঞ্চ গুড়দধিঞ্চ নাদ্দসংসু. তে ‘‘যতো কুতোচি আহৰিস্সামা’’তি জনপদতো নগৰপৱিসনমগ্গেসু পুৰিসে ঠপেসুং. তদা এস কুলপুত্তো অত্তনো গামতো গুড়দধিৱাৰকং গহেত্ৱা ‘‘কিঞ্চিদেৱ আহৰিস্সামী’’তি নগৰং গচ্ছন্তো ‘‘মুখং ধোৱিত্ৱা ধোতহত্থপাদো পৱিসিস্সামী’’তি ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নঙ্গলসীসপ্পমাণং নিম্মক্খিকদণ্ডকমধুং দিস্ৱা ‘‘পুঞ্ঞেন মে ইদং উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৱা নগৰং পাৱিসি. নাগৰেহি ঠপিতপুৰিসো তং দিস্ৱা, ‘‘মাৰিস, কস্স ইমং হৰসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন কস্সচি, সামি, ৱিক্কাযিকং মে ইদ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ইমং কহাপণং গহেত্ৱা এতং মধুঞ্চ গুড়দধিঞ্চ দেহী’’তি.
সো চিন্তেসি – ‘‘ইদং মে ন বহুং অগ্ঘতি, অযঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ বহুং দেতি, ৱীমংসিস্সামী’’তি. ততো নং আহ – ‘‘নাহং এককহাপণেন দেমী’’তি. ‘‘যদি এৱং দ্ৱে কহাপণে গহেত্ৱা দেহী’’তি. ‘‘দ্ৱীহিপি ন দেমী’’তি. এতেনুপাযেন ৱড্ঢেত্ৱা যাৱ সহস্সং পাপুণি, সো চিন্তেসি – ‘‘অতিঅঞ্ছিতুং ন ৱট্টতি, হোতু তাৱ ইমিনা কত্তব্বকম্মং পুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘ন ইদং বহুঅগ্ঘনকং, ত্ৱং পন বহুং দেসি, কেন কম্মেন ইদং গণ্হসী’’তি. ‘‘ইধ, ভো, নগৰৱাসিনো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পটিৱিৰুজ্ঝিত্ৱা ৱিপস্সিসম্মাসম্বুদ্ধস্স দানং দেন্তা ইদং দ্ৱযং দানগ্গে অপস্সন্তা মং পৰিযেসাপেন্তি. সচে ইদং দ্ৱযং ন লভিস্সন্তি, নাগৰানং পৰাজযো ভৱিস্সতি. তস্মা সহস্সং দত্ৱা গণ্হামী’’তি. ‘‘কিং পনেতং নাগৰানং এৱ ৱট্টতি, উদাহু অঞ্ঞেসম্পি দাতুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘যস্স কস্সচি দাতুং অৱাৰিতমেত’’ন্তি. ‘‘অত্থি পন কোচি নাগৰানং দানে একদিৱসং সহস্সং দাতা’’তি? ‘‘নত্থি, সম্মা’’তি. ‘‘ইমেসং মে দ্ৱিন্নং সহস্সগ্ঘনকভাৱং জানাসী’’তি? ‘‘আম, জানামী’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছ, নাগৰানং আৰোচেহি – ‘একো পুৰিসো ইমানি দ্ৱে মূলেন ন দেতি, তুম্হেহি সদ্ধিং সহত্থেনেৱ দাতুকামো, তুম্হে ইমেসং দ্ৱিন্নং কাৰণা নিব্বিতক্কা হোথা’’তি. ‘‘ত্ৱং ইমস্মিং দানে জেট্ঠকভাগস্স কাযসক্খী হোহী’’তি ৱত্ৱা গতো. সো পন কুলপুত্তো গামতো পৰিব্বযত্থং গহিতকহাপণেন পঞ্চকটুকং গহেত্ৱা চুণ্ণং কত্ৱা দধিতো কঞ্চিযং ৱাহেত্ৱা তত্থ মধুপটলং পীড়েত্ৱা পঞ্চকটুকচুণ্ণেন যোজেত্ৱা পদুমিনিপত্তে পক্খিপিত্ৱা তং সংৱিদহিত্ৱা আদায দসবলস্স অৱিদূৰে নিসীদি. মহাজনেহি আহৰিযমানস্স সক্কাৰস্স অন্তৰে অত্তনো পত্তৱাৰং ওলোকেন্তো ওকাসং ঞত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং মে দুগ্গতসক্কাৰো, ইমং মে অনুকম্পং পটিচ্চ পটিগ্গণ্হথা’’তি. সত্থা তস্সানুকম্পং পটিচ্চ চতুমহাৰাজেহি দত্তিযেন সেলমযপত্তেন তং পটিগ্গহেত্ৱা যথা অট্ঠসট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সস্স দিয্যমানং ন খীযতি, এৱং অধিট্ঠাসি.
সো কুলপুত্তো নিট্ঠিতভত্তকিচ্চং ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো আহ – ‘‘দিট্ঠো মে, ভন্তে ভগৱা, অজ্জ বন্ধুমতীনগৰৱাসীহি তুম্হাকং সক্কাৰো আহৰিযমানো, অহম্পি ইমস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তভৱে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো ভৱেয্য’’ন্তি. সত্থা ‘‘এৱং হোতু কুলপুত্তা’’তি ৱত্ৱা তস্স চ নগৰৱাসীনঞ্চ ভত্তানুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সো কুলপুত্তো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুপ্পৱাসায ৰাজধীতুযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণকালতো পট্ঠায সাযং পাতঞ্চ পঞ্চপণ্ণাকাৰসতানি সুপ্পৱাসায উপনীযন্তি. অথস্স সা পুঞ্ঞৱীমংসনত্থং হত্থেন বীজপচ্ছিং ফুসাপেন্তী অট্ঠাসি. একেকবীজতো সলাকসতং সলাকসহস্সম্পি নিগ্গচ্ছতি, একেককৰীসখেত্ততো পণ্ণাসম্পি সট্ঠিপি সকটপমাণানি উপ্পজ্জন্তি. কোট্ঠপূৰণকালেপিস্সা কোট্ঠদ্ৱাৰং হত্থেন ফুসন্তিযা ৰাজধীতায পুঞ্ঞেন গণ্হন্তানং গহিতগহিতং পুন পূৰতি. পৰিপুণ্ণভত্তকুম্ভিতোপি ‘‘ৰাজধীতায পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱত্ৱা যস্স কস্সচি দেন্তা নং যাৱ ন উক্কড্ঢন্তি, ন তাৱ ভত্তং খীযতি. দাৰকে কুচ্ছিগতেযেৱ সত্ত ৱস্সানি অতিক্কমিংসু.
গব্ভে পন পৰিপক্কে সত্তাহং মহাদুক্খং অনুভোসি. সা সামিকং আমন্তেত্ৱা – ‘‘পুৰে মৰণা জীৱমানা দানং দস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, সামি, ইমং পৱত্তিং সত্থু আৰোচেত্ৱা সত্থাৰং নিমন্তেহি, যঞ্চ সত্থা ৱদতি, তং সাধুকং উপলক্খেত্ৱা আগন্ত্ৱা ময্হং কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্সা সাসনং সত্থু আৰোচেসি – ‘‘সত্থু ভন্তে, কোড়িযধীতা পাদে ৱন্দতী’’তি. সত্থা তস্সা অনুকম্পং পটিচ্চ – ‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৱাসা কোড়িযধীতা অৰোগা, অৰোগং পুত্তং ৱিজাযতূ’’তি আহ. সো তং সুত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো গামাভিমুখো পাযাসি. তস্স পুৰে আগমনাযেৱ সুপ্পৱাসায কুচ্ছিতো ধম্মকৰণতো উদকং ৱিয গব্ভো নিক্খমি, পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নজনো অস্সুমুখো ৰোদিতুং আৰদ্ধো হট্ঠতুট্ঠোৱ তস্সা সামিকস্স তুট্ঠিসাসনং আৰোচেতুং অগমাসি. সো তেসং ইঙ্গিতং দিস্ৱা – ‘‘দসবলেন কথিতকথা নিপ্ফন্না ভৱিস্সতি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. সো আগন্ত্ৱা সত্থু কথং ৰাজধীতায কথেসি. ৰাজধীতা তযা নিমন্তিতং জীৱভত্তমেৱ মঙ্গলভত্তং ভৱিস্সতি, গচ্ছ সত্তাহং দসবলং নিমন্তেহীতি. সো তথা অকাসি. সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং পৱত্তযিংসু. সো দাৰকো ঞাতীনং সন্তত্তচিত্তং নিব্বাপেন্তো সীতলভাৱং কুৰুমানো জাতোতি, সীৱলিত্ৱেৱ নামং কৰিংসু. সো সত্ত ৱস্সানি গব্ভে ৱসিতত্তা জাতকালতো পট্ঠায সব্বকম্মক্খমো অহোসি. ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তত্থেৰো সত্তমে দিৱসে তেন সদ্ধিং কথাসল্লাপমকাসি. সত্থাপি ইমং গাথং অভাসি –
‘‘যোমং পলিপথং দুগ্গং, সংসাৰং মোহমচ্চগা;
তিণ্ণো পাৰঙ্গতো ঝাযী, অনেজো অকথংকথী;
অনুপাদায নিব্বুতো, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৪; সু. নি. ৬৪৩);
অথ নং থেৰো এৱমাহ – ‘‘কিং পন তযা এৱৰূপং দুক্খং অনুভৱিত্ৱা পব্বজিতুং ন ৱট্টতী’’তি? ‘‘লভন্তো পব্বজেয্যং, ভন্তে’’তি. সুপ্পৱাসা তং থেৰেন সদ্ধিং কথেন্তং দিস্ৱা – ‘‘কিং নু খো মে পুত্তো ধম্মসেনাপতিনা কথেতী’’তি থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ময্হং পুত্তো তুম্হেহি সদ্ধিং কিং কথেতি, ভন্তে’’তি? অত্তনা অনুভুত্তগব্ভৱাসদুক্খং কথেত্ৱা – ‘‘তুম্হেহি অনুঞ্ঞাতো পব্বজিস্সামী’’তি ৱদতীতি. ‘‘সাধু ভন্তে, পব্বাজেথ ন’’ন্তি. থেৰো তং ৱিহাৰং নেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেন্তো, ‘‘সীৱলি, তুয্হং অঞ্ঞেন ওৱাদেন কম্মং নত্থি, তযা সত্ত ৱস্সানি অনুভুত্তদুক্খমেৱ পচ্চৱেক্খাহী’’তি. ‘‘ভন্তে, পব্বজ্জাযেৱ তুম্হাকং ভাৰো, যং পন মযা সক্কা কাতুং, তমহং জানিস্সামী’’তি. সো পন পঠমকেসৱট্টিযা ওৰোপিতক্খণেযেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, দুতিযায ওৰোপিতক্খণে সকদাগামিফলে, ততিযায অনাগামিফলে পতিট্ঠাসি. সব্বেসংযেৱ কেসানং ওৰোপনঞ্চ অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযা চ অপুৰে অপচ্ছা অহোসি.
অথ ভিক্খুসঙ্ঘে কথা উদপাদি – ‘‘অহো এৱং পুঞ্ঞৱাপি থেৰো সত্তমাসাধিকানি সত্ত সংৱচ্ছৰানি মাতুগব্ভে ৱসিত্ৱা সত্ত দিৱসানি মূড়্হগব্ভে ৱসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা – ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইমিনা কুলপুত্তেন ইমায জাতিযা কতকম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰিত্ৱা অতীতে, ভিক্খৱে, বুদ্ধুপ্পাদতো পুৰেতৰমেৱ এস কুলপুত্তো বাৰাণসিযং ৰাজকুলে নিব্বত্তো, পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠায ৱিভৱসম্পন্নো পাকটো অহোসি. তদা একো পচ্চন্তৰাজা ‘‘ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা নগৰং উপৰুন্ধিত্ৱা খন্ধাৱাৰং কাৰেত্ৱা ৱিহাসি. অথ ৰাজা মাতুযা সদ্ধিং সমানচ্ছন্দো হুত্ৱা সত্তাহং খন্ধাৱাৰনগৰে চতূসু দিসাসু দ্ৱাৰং পিধাপেসি, নিক্খমন্তানং পৱিসন্তানঞ্চ দ্ৱাৰমূড়্হং অহোসি. অথ মিগদাযৱিহাৰে পচ্চেকবুদ্ধা উগ্ঘোসেসুং. ৰাজা সুত্ৱা দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেসীতি. পচ্চন্তৰাজাপি পলাযি. সো তেন কম্মৱিপাকেন নৰকাদীসু দুক্খমনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজকুলে নিব্বত্তোপি মাতুযা সদ্ধিং ইমং এৱৰূপং দুক্খমনুভৱি. তস্স পন পব্বজিতকালতো পট্ঠায ভিক্খুসঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযা যদিচ্ছকং উপ্পজ্জন্তি. এৱং এত্থ ৱত্থু সমুট্ঠিতং.
অপৰভাগে সত্থা সাৱত্থিং অগমাসি. থেৰো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ময্হং পুঞ্ঞবলং ৱীমংসিস্সামি, পঞ্চভিক্খুসতানি দেথা’’তি. ‘‘গণ্হ, সীৱলী’’তি. সো পঞ্চসতে ভিক্খূ গহেত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখং গচ্ছন্তো অটৱিমগ্গং গচ্ছতি. তস্স পঠমং দিট্ঠনিগ্ৰোধে অধিৱত্থা দেৱতা সত্ত দিৱসানি দানং অদাসি. ইতি সো –
‘‘নিগ্ৰোধং পঠমং পস্সি, দুতিযং পণ্ডৱপব্বতং;
ততিযং অচিৰৱতিযং, চতুত্থং ৱৰসাগৰং.
‘‘পঞ্চমং হিমৱন্তং সো, ছট্ঠং ছদ্দন্তুপাগমি;
সত্তমং গন্ধমাদনং, অট্ঠমং অথ ৰেৱত’’ন্তি. (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৭; থেৰগা. অট্ঠ. ১.৫৯ সীৱলিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) –
সব্বট্ঠানেসু সত্ত সত্ত দিৱসানেৱ দানং অদংসু. গন্ধমাদনপব্বতে পন নাগদত্তদেৱৰাজা সত্তসু দিৱসেসু একদিৱসং খীৰপিণ্ডপাতং অদাসি, একদিৱসং সপ্পিপিণ্ডপাতং অদাসি. অথ নং ভিক্খুসঙ্ঘো আহ – ‘‘আৱুসো, ইমস্স দেৱৰঞ্ঞো নেৱ ধেনুযো দুয্হমানা পঞ্ঞাযন্তি, ন দধিনিম্মথনং, কুতো তে, দেৱৰাজ, ইদং উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘ভন্তে, কস্সপদসবলস্স কালে খীৰসলাকভত্তদানস্সেতং ফল’’ন্তি দেৱৰাজা আহ.
অপৰভাগে সত্থা খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰস্স পচ্চুগ্গমনং অকাসি. কথং? অথাযস্মা সাৰিপুত্তো সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং কিৰ কনিট্ঠভাতা ৰেৱতো পব্বজিতো, সো অভিৰমেয্য ৱা ন ৱা, গন্ত্ৱা নং পস্সিস্সামী’’তি. ভগৱা ৰেৱতস্স আৰদ্ধৱিপস্সকভাৱং ঞত্ৱা দ্ৱে ৱাৰে পটিক্খিপিত্ৱা ততিযৱাৰে যাচিতো অৰহত্তপ্পত্তভাৱং ঞত্ৱা – সাৰিপুত্ত, অহম্পি গমিস্সামি ভিক্খূনং আৰোচেহীতি. থেৰো ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৱা – ‘‘আৱুসো, সত্থা চাৰিকং চৰিতুকামো, গন্তুকামা আগচ্ছন্তূ’’তি সব্বেসংযেৱ আৰোচেসি. দসবলস্স চাৰিকত্থায গমনকালে ওহিয্যমানকভিক্খূ নাম অপ্পকা হোন্তি, ‘‘সত্থু সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং পস্সিস্সাম, মধুৰধম্মকথং ৱা সুণিস্সামা’’তি যেভুয্যেন গন্তুকামা বহুতৰাৱ হোন্তি. ইতি সত্থা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ‘‘ৰেৱতং পস্সিস্সামা’’তি নিক্খন্তো.
অথেকস্মিং পদেসে আনন্দত্থেৰো দ্ৱেধাপথং পত্ৱা ভগৱন্তং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে দ্ৱেধাপথো, কতৰমগ্গেন ভিক্খুসঙ্ঘো গচ্ছতূ’’তি? ‘‘কতৰমগ্গো, আনন্দ, উজুকো’’তি? ‘‘ভন্তে, উজুমগ্গো তিংসযোজনিকো অমনুস্সপথো. পৰিহাৰমগ্গো পন সট্ঠিযোজনিকো খেমো সুভিক্খো’’তি. ‘‘আনন্দ, সীৱলি, অম্হেহি সদ্ধিং আগতো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, আগতো’’তি. ‘‘তেন হি সঙ্ঘো উজুমগ্গমেৱ গচ্ছতু, সীৱলিস্স পুঞ্ঞং ৱীমংসিস্সামা’’তি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো সীৱলিত্থেৰস্স পুঞ্ঞৱীমংসনত্থং তিংসযোজনমগ্গং অভিৰুহি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৩).
মগ্গং অভিৰুহনট্ঠানতো পট্ঠায দেৱসঙ্ঘো যোজনে যোজনে ঠানে নগৰং মাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱসনত্থায ৱিহাৰে পটিযাদেসি. দেৱপুত্তা ৰঞ্ঞা পেসিতকম্মকাৰা ৱিয হুত্ৱা যাগুখজ্জকাদীনি গহেত্ৱা – ‘‘কহং, অয্যো সীৱলী’’তি পুচ্ছন্তা গচ্ছন্তি. থেৰো সক্কাৰসম্মানং গাহাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গচ্ছতি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পৰিভুঞ্জি. ইমিনাৱ নিযামেন সত্থা সক্কাৰং অনুভৱন্তো দেৱসিকং যোজনপৰমং গন্ত্ৱা তিংসযোজনিকং কন্তাৰং অতিক্কম্ম খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং পত্তো, থেৰো সত্থু আগমনং ঞত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পহোনকৱিহাৰে দসবলস্স গন্ধকুটিং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি চ ইদ্ধিযা মাপেত্ৱা তথাগতস্স পচ্চুগ্গমনং গতো. সত্থা অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ তথাগতে গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে ভিক্খূ ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনানি পৱিসিংসু. দেৱতা ‘‘অকালো আহাৰস্সা’’তি অট্ঠৱিধং পানকং আহৰিংসু. সত্থা সঙ্ঘেন সদ্ধিং পানকং পিৱি. ইমিনা নিযামেনেৱ তথাগতস্স সক্কাৰসম্মানং অনুভৱন্তস্সেৱ অদ্ধমাসো অতিক্কন্তো.
অথেকচ্চে উক্কণ্ঠিতভিক্খূ একস্মিং ঠানে নিসীদিত্ৱা কথং উপ্পাদযিংসু – ‘‘দসবলো ‘ময্হং অগ্গসাৱকস্স কনিট্ঠভাতা’তি ৱত্ৱা এৱৰূপং নৱকম্মিকং ভিক্খুং পস্সিতুং আগতো, ইমস্স ৱিহাৰস্স সন্তিকে জেতৱনৱিহাৰো ৱা ৱেড়ুৱনৱিহাৰাদযো ৱা কিং কৰিস্সন্তি? অযম্পি ভিক্খু এৱৰূপস্স নৱকম্মস্স কাৰকো, কিং নাম সমণধম্মং কৰিস্সতী’’তি? অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘মযি ইধ চিৰং ৱসন্তে ইদং ঠানং আকিণ্ণং ভৱিস্সতি, আৰঞ্ঞকা নাম ভিক্খূ পৱিৱেকত্থিকা হোন্তি, ৰেৱতস্স ফাসুৱিহাৰো ন ভৱিস্সতী’’তি. ততো থেৰস্স দিৱাট্ঠানং গতো. থেৰোপি এককোৱ চঙ্কমনকোটিযং আলম্বনফলকং নিস্সায পাসাণফলকে নিসিন্নো সত্থাৰং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ৱন্দি.
অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘ৰেৱত, ইদং ৱাড়মিগট্ঠানং, চণ্ডানং হত্থিঅস্সাদীনং সদ্দং সুত্ৱা কিং কৰোসী’’তি? ‘‘তেসং মে, ভন্তে, সদ্দং সুণতো অৰঞ্ঞপীতি নাম উপ্পন্না’’তি. সত্থা ইমস্মিং ঠানে ৰেৱতত্থেৰস্স পঞ্চহি গাথাসতেহি অৰঞ্ঞানিসংসং নাম কথেত্ৱা পুনদিৱসে অৱিদূৰট্ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৰেৱতত্থেৰং আমন্তেত্ৱা যেহি ভিক্খূহি থেৰস্স অৱণ্ণো কথিতো, তেসং কত্তৰযট্ঠিউপাহনতেলনাড়িছত্তানং পমুস্সনভাৱমকাসি. তে অত্তনো পৰিক্খাৰত্থায নিৱত্তা আগতমগ্গেনেৱ গচ্ছন্তাপি তং ঠানং সল্লক্খেতুং ন সক্কোন্তি. পঠমঞ্হি তে অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন গন্ত্ৱা, তংদিৱসং পন ৱিসমমগ্গেন গচ্ছন্তা তস্মিং তস্মিং ঠানে উক্কুটিকং নিসীদন্তা জণ্ণুকেহি গচ্ছন্তি. তে গুম্বে চ গচ্ছে চ কণ্ডকে চ মদ্দন্তা অত্তনা ৱসিতসভাগট্ঠানং গন্ত্ৱা তস্মিং তস্মিং খদিৰখাণুকে লগ্গিতং অত্তনো ছত্তং সঞ্জানন্তি, উপাহনং কত্তৰযট্ঠিং তেলনাড়িঞ্চ সঞ্জানন্তি. তে তস্মিং সমযে ‘‘ইদ্ধিমা অযং ভিক্খূ’’তি ঞত্ৱা অত্তনো পৰিক্খাৰমাদায ‘‘দসবলস্স পটিযত্তসক্কাৰো নাম এৱৰূপো হোতী’’তি ৱদন্তা অগমংসু.
পুৰতো আগতে ভিক্খূ, ৱিসাখা উপাসিকা, অত্তনো গেহে নিসিন্নকালে পুচ্ছি – ‘‘মনাপং নু খো, ভন্তে, ৰেৱতস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি? ‘‘মনাপং, উপাসিকে, নন্দৱনচিত্তলতাৱনপটিভাগং তং সেনাসন’’ন্তি. অথ তেসং পচ্ছতো আগতে ভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘মনাপং, অয্যা, ৰেৱতস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি? ‘‘মা পুচ্ছ, উপাসিকে, কথেতুং অযুত্তট্ঠানং, এতং উজ্জঙ্গলসক্খৰপাসাণৱিসমখদিৰৱনং এৱ, তত্থ সো ভিক্খু ৱসতী’’তি.
ৱিসাখা পুৰিমানং পচ্ছিমানঞ্চ ভিক্খূনং কথং সুত্ৱা, ‘‘কেসং নু খো কথা সচ্চা’’তি পচ্ছাভত্তং গন্ধমালং আদায দসবলস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না সত্থাৰং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং একচ্চে অয্যা ৱণ্ণেন্তি, একচ্চে নিন্দন্তি, কিমেতং, ভন্তে’’তি? ‘‘ৱিসাখে, ৰমণিযং ৱা হোতু মা ৱা, যস্মিং ঠানে অৰিযানং চিত্তং ৰমতি, তদেৱ ঠানং ৰমণিযং নামা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;
যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮; থেৰগা. ৯৯১; সং. নি. ১.২৬১);
অপৰভাগে ভগৱা অৰিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেৰং ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং লাভীনং যদিদং, সীৱলী’’তি (অ. নি. ১.১৯৮, ২০৭) এতদগ্গে ঠপেসি.
৫৪. অথাযস্মা সীৱলিত্থেৰো অৰহত্তং পত্ৱা পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. অনুত্তানত্থপদৱণ্ণনমেৱ কৰিস্সাম.
৫৫. সীলং তস্স অসঙ্খেয্যন্তি তস্স পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো সীলং অসঙ্খেয্যং.
‘‘নৱ কোটিসহস্সানি, অসীতিসতকোটিযো;
পঞ্ঞাসসতসহস্সানি, ছত্তিংসা চ পুনাপৰে.
‘‘এতে সংৱৰৱিনযা, সম্বুদ্ধেন পকাসিতা;
পেয্যালমুখেন নিদ্দিট্ঠা, সিক্খাৱিনযসংৱৰে’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.২০; পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৩৭) –
এৱং ৱুত্তসিক্খাপদানি ভিক্খূনং সাৱকপঞ্ঞত্তিৱসেন ৱুত্তানি. ভগৱতো পন সীলং অসঙ্খেয্যমেৱ সংখাতুং গণেতুং অসক্কুণেয্যন্তি অত্থো. সমাধিৱজিৰূপমো যথা ৱজিৰং ইন্দনীলমণিৱেড়ুৰিযমণিফলিকমসাৰগল্লাদীনি ৰতনানি ৱিজ্ঝতি ছিদ্দাৱছিদ্দং কৰোতি, এৱমেৱ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো লোকুত্তৰমগ্গসমাধি পটিপক্খপচ্চনীকধম্মে ৱিজ্ঝতি ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতীতি অত্থো. অসঙ্খেয্যং ঞাণৱৰং তস্স বুদ্ধস্স চত্তাৰি সচ্চানি সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মে সঙ্খতাসঙ্খতধম্মে চ জানিতুং পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থং সযম্ভূঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাদিঞাণসমূহং অসঙ্খেয্যং, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নাদিভেদেন সংখাৱিৰহিতন্তি অত্থো. ৱিমুত্তি চ অনোপমাতি সংকিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা সোতাপত্তিফলাদিকা চতস্সো ৱিমুত্তিযো অনুপমা উপমাৰহিতা ‘‘ইমা ৱিয ভূতা’’তি উপমেতুং ন সক্কাতি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি.
সীৱলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.