৩. মহাকপ্পিনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো কপ্পিনত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰা একং ভিক্খুং ওৱাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি.

সো তত্থ যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে একস্মিং পেসকাৰগামে জেট্ঠপেসকাৰগেহে নিব্বত্তো তদা সহস্সমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা হিমৱন্তে অট্ঠ মাসে ৱসিত্ৱা ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে জনপদে ৱসন্তি. তে একৱাৰং বাৰাণসিযা অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘সেনাসনং কৰণত্থায হত্থকম্মং যাচথা’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে পহিণিংসু. তদা পন ৰঞ্ঞো ৱপ্পমঙ্গলং অহোসি. সো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধা কিৰ আগতা’’তি সুত্ৱা নিক্খমিত্ৱা আগতকাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, ওকাসো নত্থি স্ৱে অম্হাকং ৱপ্পমঙ্গলং, ততিযদিৱসে কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে অনিমন্তেত্ৱাৱ পাৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘অঞ্ঞং গামং পৱিসিস্সামা’’তি পক্কমিংসু.

তস্মিং সমযে জেট্ঠপেসকাৰস্স ভৰিযা কেনচিদেৱ কৰণীযেন বাৰাণসিং গচ্ছন্তী তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘কিং, ভন্তে, অৱেলায অয্যা আগতা’’তি পুচ্ছি. তে আদিতো পট্ঠায কথেসুং. তং সুত্ৱা সদ্ধাসম্পন্না বুদ্ধিসম্পন্না ইত্থী ‘‘স্ৱে, ভন্তে, অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. ‘‘বহুকা মযং, ভগিনী’’তি. ‘‘কিত্তকা, ভন্তে’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা, ভগিনী’’তি. ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং নো গামে সহস্সমত্তা ৱসিম্হা, একেকো একেকস্স ভিক্খং দস্সতি, ভিক্খং অধিৱাসেথ, অহমেৱ ৱো ৱসনট্ঠানং কাৰাপেস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধা অধিৱাসেসুং.

সা গামং পৱিসিত্ৱা উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, অহং সহস্সমত্তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা নিমন্তেসিং, অয্যানং নিসীদনট্ঠানং সংৱিদহথ, যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেথা’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কাৰাপেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা পুনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে তস্মিং গামে সব্বা ইত্থিযো আদায তাহি সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধে ৱন্দিত্ৱা তেমাসং ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হিত্ৱা পুন গামে উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, একেককুলতো একেকপুৰিসো ৱাসিফৰসুআদীনি গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দব্বসম্ভাৰে আহৰিত্ৱা অয্যানং ৱসনট্ঠানং কৰোতূ’’তি. গামৱাসিনো তস্সাযেৱ ৱচনং সুত্ৱা একেকো একেকং কত্ৱা সদ্ধিং ৰত্তিদিৱাট্ঠানেহি পণ্ণসালসহস্সং নিট্ঠাপেত্ৱা অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালাযং উপগতং পচ্চেকবুদ্ধং ‘‘অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামি, অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৱত্ৱা উপট্ঠহিংসু. সা ৱস্সংৱুট্ঠকালে ‘‘অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালায ৱস্সংৱুট্ঠানং পচ্চেকবুদ্ধানং চীৱৰসাটকে সজ্জেথা’’তি সমাদপেত্ৱা একেকস্স সহস্স সহস্সমূলং চীৱৰং দাপেসি. পচ্চেকবুদ্ধা ৱুট্ঠৱস্সা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কমিংসু. গামৱাসিনোপি ইদং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা ততো চুতো তাৱতিংসদেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা গণদেৱতা নাম অহেসুং.

তে তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কুটুম্বিকগেহেসু নিব্বত্তিংসু. পুব্বে জেট্ঠকপেসকাৰো জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পুত্তো অহোসি. ভৰিযাপিস্স একস্স জেট্ঠককুটুম্বিকস্স ধীতা অহোসি. সেসানং ভৰিযাযো সেসকুটুম্বিকানং ধীতৰো অহেসুং, তা সব্বাপি ৱযপ্পত্তা পৰকুলং গচ্ছন্তিযো তেসং তেসংযেৱ গেহানি অগমংসু. অথেকদিৱসং ৱিহাৰে ধম্মস্সৱনে সঙ্ঘুট্ঠে ‘‘সত্থা ধম্মং দেসেস্সতী’’তি সুত্ৱা তে সব্বেপি কুটুম্বিকা ‘‘ধম্মং সোস্সামা’’তি ভৰিযাহি সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমংসু. তেসং ৱিহাৰমজ্ঝং পৱিট্ঠক্খণে ৱস্সং ৱস্সি. যেসং কুলূপকা ৱা ঞাতিসামণেৰাদযো ৱা অত্থি, তে তেসং পৰিৱেণাদীনি পৱিসিংসু. তে পন তথাৰূপানং নত্থিতায কত্থচি পৱিসিতুং অৱিসহন্তা ৱিহাৰমজ্ঝেযেৱ অট্ঠংসু. অথ নে জেট্ঠককুটুম্বিকো আহ – ‘‘পস্সথ, ভো, অম্হাকং ৱিপ্পকাৰং, কুলপুত্তেহি নাম এত্তকেন লজ্জিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘অয্য, কিং কৰোমা’’তি? ‘‘মযং ৱিস্সাসিকট্ঠানস্স অভাৱেন ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তা, সব্বে ধনং সংহৰিত্ৱা পৰিৱেণং কৰিস্সামা’’তি. ‘‘সাধু, অয্যা’’তি জেট্ঠকো সহস্সং অদাসি. সেসা পঞ্চ পঞ্চ সতানি. ইত্থিযো অড্ঢতেয্যানি অড্ঢতেয্যানি সতানি. তে তং ধনং আহৰিত্ৱা সহস্সকূটাগাৰপৰিৱাৰং সত্থু ৱসনত্থায মহাপৰিৱেণং নাম কাৰাপেসুং. নৱকম্মস্স মহন্ততায ধনে অপ্পহোন্তে পুব্বে দিন্নধনতো পুন উপড্ঢূপড্ঢং অদংসু. নিট্ঠিতে পৰিৱেণে ৱিহাৰমহং কৰোন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং চীৱৰানি সজ্জযিংসু.

জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পন ভৰিযা অত্তনো পঞ্ঞায ঠিতা অহং তেহি সমকং অকত্ৱা অতিৰেকতৰং কত্ৱা ‘‘সত্থাৰং পূজেস্সামী’’তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণেন সহস্সমূলেন সাটকেন সদ্ধিং অনোজপুপ্ফচঙ্কোটকং গহেত্ৱা সত্থাৰং অনোজপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা তং সাটকং সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অনোজপুপ্ফৱণ্ণংযেৱ মে সৰীৰং হোতু, অনোজাত্ৱেৱ চ নামং হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. সত্থা ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি. তে সব্বেপি যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তে ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে দেৱলোকা চৱিত্ৱা জেট্ঠকো কুক্কুটৱতীনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো মহাকপ্পিনৰাজা নাম অহোসি. সেসা অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠকস্স ভৰিযা মদ্দৰট্ঠে সাকলনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণমেৱস্সা সৰীৰং অহোসি, তেন অনোজাত্ৱেৱস্সা নামং অকংসু, সা ৱযপ্পত্তা মহাকপ্পিনৰঞ্ঞো গেহং গন্ত্ৱা অনোজাদেৱীতি পাকটা অহোসি.

সেসিত্থিযোপি অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ অমচ্চপুত্তানং গেহানি অগমংসু. তে সব্বেপি ৰঞ্ঞো সম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. যদা হি ৰাজা অলঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ৱিচৰতি, তদাপি তে তথেৱ ৱিচৰন্তি. তস্মিং অস্সেন ৱা ৰথেন ৱা ৱিচৰন্তে তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি. এৱং তে একতো হুত্ৱা কতানং পুঞ্ঞানং বলেন একতোৱ সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. ৰঞ্ঞো পন ৱালো, ৱালৱাহনো, পুপ্ফো, পুপ্ফৱাহনো, সুপত্তোতি পঞ্চেৱ অস্সা হোন্তি. তেসু ৰাজা সুপত্তং অস্সং সযং আৰোহতি, ইতৰে চত্তাৰো অস্সে অস্সাৰোহানং সাসনাহৰণত্থায অদাসি. ৰাজা তে পাতোৱ ভোজেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা ময্হং সুখসাসনং আৰোচেথা’’তি পেসেসি. তে চতূহি দ্ৱাৰেহি নিক্খমিত্ৱা দ্ৱে তীণি যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা কিঞ্চি সাসনং অলভিত্ৱাৱ পচ্চাগমিংসু.

অথেকদিৱসং ৰাজা সুপত্তং আৰুহিত্ৱা অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো উয্যানং গচ্ছন্তো কিলন্তৰূপে পঞ্চসতমত্তে ৱাণিজকে নগৰং পৱিসন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে অদ্ধানকিলন্তা, অদ্ধো ইমেসং সন্তিকা একং ভদ্দকং সাসনং সোস্সামী’’তি তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ইতো ৱীসতিযোজনসতমত্থকে সাৱত্থি নাম নগৰং, ততো আগতম্হা’’তি. ‘‘অত্থি পন ৱো দেসে কিঞ্চি সাসনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তাৱদেৱ বলৱপীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো কিঞ্চি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তো মুহুত্তং ৱীতিনামেত্ৱা পন, ‘‘তাতা, কিং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা দুতিযম্পি ততিযম্পি তথেৱ ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাতা, সুখসাসনসৱনায সতসহস্সং ৱো দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ধম্মো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘ধম্মো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে – ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা তথেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে – ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা অমচ্চসহস্সং ওলোকেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং কৰিস্সামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অহং, তাতা, ‘বুদ্ধো উপ্পন্নো ধম্মো উপ্পন্নো সঙ্ঘো উপ্পন্নো’তি সুত্ৱা ন পুন নিৱত্তিস্সামি, ভগৱন্তং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি, দেৱ, তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ৰাজা সুৱণ্ণপট্টে অক্খৰানি লিখাপেত্ৱা ৱাণিজকানং দত্ৱা ‘‘ইমং অনোজায নাম দেৱিযা দেথ, সা তুম্হাকং তীণি সতসহস্সানি দস্সতি, এৱঞ্চ পন নং ৱদেয্যাথ ‘ৰঞ্ঞা কিৰ তে ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, যথাসুখং সম্পত্তিং পৰিভুঞ্জাহী’তি, সচে পন ‘ৱো ৰাজা কহ’ন্তি পুচ্ছতি, ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’তি ৱত্ৱা গতোতি আৰোচেয্যাথা’’তি আহ. অমচ্চাপি অত্তনো অত্তনো ভৰিযানং তথেৱ সাসনং পহিণিংসু. ৰাজা ৱাণিজকে উয্যোজেত্ৱা অস্সং অভিৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো তংখণঞ্ঞেৱ নিক্খমি.

সত্থাপি তংদিৱসং পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাকপ্পিনৰাজানং সপৰিৱাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং মহাকপ্পিনো ৱাণিজকানং সন্তিকা তিণ্ণং ৰতনানং উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা তেসং ৱচনং তীহি সতসহস্সেহি পূজেত্ৱা ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো মং উদ্দিস্স পব্বজিতুকামো স্ৱে নিক্খমিস্সতি, সো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামী’’তি পুনদিৱসে চক্কৱত্তী ৱিয খুদ্দকগামভোজকং ৰাজানং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায ৱীসযোজনসতং মগ্গং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা নিসীদি. ৰাজাপি আগচ্ছন্তো একং নদিং পত্ৱা ‘‘কা নামায’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘অপৰচ্ছা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণং, তাতা’’তি? ‘‘গম্ভীৰতো গাৱুতং, পুথুলতো দ্ৱে গাৱুতানি, দেৱা’’তি. ‘‘অত্থি পনেত্থ নাৱা ৱা উড়ুম্পো ৱা’’তি? ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘নাৱাদীনি ওলোকেন্তে অম্হে জাতি জৰং উপনেতি, জৰা মৰণং. অহং নিব্বেমতিকো হুত্ৱা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো, তেসং মে আনুভাৱেন ‘ইদং উদকং উদকং ৱিয মা হোতূ’তি ৰতনত্তযস্স গুণং আৱজ্জেত্ৱা ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’’তি বুদ্ধগুণং অনুস্সৰন্তো সপৰিৱাৰো অস্সসহস্সেন উদকপিট্ঠে পক্খন্দি. সিন্ধৱা পিট্ঠিপাসাণে ৱিয পক্খন্দিংসু. খুৰানং অগ্গট্ঠানেৱ তেমিংসু.

সো তং উত্তৰিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নীলৱাহা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি অড্ঢযোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তি ধম্মানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘চন্দভাগা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি যোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তি সঙ্ঘানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি নদিং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো নিগ্ৰোধৰুক্খস্স সাখাৱিটপপলাসানি ওভাসযমানা দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং ওভাসো নেৱ চন্দস্স, ন সূৰিযস্স, ন দেৱমাৰব্ৰাহ্মণসুপণ্ণনাগানং অঞ্ঞতৰস্স, অদ্ধা অহং সত্থাৰং উদ্দিস্স আগচ্ছন্তো সম্মাসম্বুদ্ধেন দিট্ঠো ভৱিস্সামী’’তি. সো তাৱদেৱ অস্সপিট্ঠিতো ওতৰিত্ৱা ওনতসৰীৰো ৰস্মিযানুসাৰেন সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা মনোসিলাৰসে নিমুজ্জন্তো ৱিয বুদ্ধৰস্মীনং অন্তো পাৱিসি. সো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাপৰিযোসানে সপৰিৱাৰো ৰাজা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

অথ সব্বে উট্ঠহিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘আগমিস্সতি নু খো ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ইমে কুলপুত্তা পচ্চেকবুদ্ধসহস্সানং চীৱৰসহস্সং অদংসু, কস্সপবুদ্ধকালে ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং ৱীসতিচীৱৰসহস্সানিপি অদংসু, অনচ্ছৰিযং ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰাগমন’’ন্তি ঞত্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এথ, ভিক্খৱো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. তে তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয হুত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পচ্চোৰোহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু.

তে পন ৱাণিজকা ৰাজগেহং গন্ত্ৱা দেৱিযা ৰঞ্ঞা পহিতসাসনং আৰোচেত্ৱা দেৱিযা ‘‘আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘তাতা, কিংকাৰণা আগতত্থা’’তি? ‘‘মযং ৰঞ্ঞা তুম্হাকং সন্তিকং পেসিতা, তীণি কিৰ নো সতসহস্সানি দেথা’’তি. ‘‘বহুং, ভণে, ভণথ, কিং তুম্হেহি ৰঞ্ঞো সন্তিকে কতং, কিস্মিং ৱো ৰাজা পসন্নো এত্তকং ধনং দাপেতী’’তি? ‘‘দেৱি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কতং, একং পন সাসনং আৰোচযিম্হা’’তি. ‘‘সক্কা পন, তাতা, ময্হম্পি তং আৰোচেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা, দেৱী’’তি সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন মুখং ৱিক্খালেত্ৱা ‘‘দেৱি, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি. সাপি তং সুত্ৱা পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা ‘‘কিং, তাতা, ইমস্মিং পদে ৰঞ্ঞা দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সতসহস্সং, দেৱী’’তি. ‘‘তাতা, অননুচ্ছৱিকং ৰঞ্ঞা কতং এৱৰূপং সাসনং সুত্ৱা তুম্হাকং সতসহস্সদদমানেন, অহং ৱো মম দুগ্গতপণ্ণাকাৰে তীণি সতসহস্সানি দম্মি. অপৰং কিঞ্চি তুম্হেহি আৰোচিত’’ন্তি? তে ইদঞ্চ ইদঞ্চাতি ইতৰানিপি দ্ৱে সাসনানি আৰোচেসুং. দেৱী পুৰিমনযেনেৱ তযো তযো ৱাৰে অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থচতুত্থৱাৰে তীণি তীণি সতসহস্সানি অদাসি. এৱং তে সব্বানি দ্ৱাদসসতসহস্সানি লভিংসু.

অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘ৰাজা কহং, তাতা’’তি? ‘‘দেৱি, ৰাজা ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’তি ৱত্ৱা গতো’’তি. ‘‘ময্হং তেন কিং সাসনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সব্বং কিৰ ইস্সৰিযং তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠং, ‘তুম্হে কিৰ যথাসুখং সম্পত্তিং অনুভৱথা’’’তি. ‘‘অমচ্চা পন কুহিং, তাতা’’তি? ‘‘তেপি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ‘পব্বজিস্সামা’তি গতা, দেৱী’’তি. সা তেসং ভৰিযাযো পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অম্মা, তুম্হাকং সামিকা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ‘পব্বজিস্সামা’তি গতা, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘কিং পন তেহি অম্হাকং সাসনং পহিতং, দেৱী’’তি? ‘‘তেহি কিৰ অত্তনো সম্পত্তি তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠা ‘তুম্হে কিৰ সম্পত্তিং যথাসুখং পৰিভুঞ্জথা’’’তি. ‘‘তুম্হে পন, দেৱি, কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অম্হাকং সো তাৱ ৰাজা মগ্গে ঠিতো তীহি সতসহস্সেহি তীণি ৰতনানি পূজেত্ৱা খেড়পিণ্ডং ৱিয সম্পত্তিং পহায ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো, মযাপি তিণ্ণং ৰতনানং সাসনং সুত্ৱা তানি নৱহি সতসহস্সেহি পূজিতানি, ন খো পনেসা সম্পত্তি নাম ৰঞ্ঞোযেৱ দুক্খা, ময্হম্পি দুক্খা এৱ. কো ৰঞ্ঞা ছড্ডিতখেড়পিণ্ডং জণ্ণুকেহি ভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৱা মুখেন গণ্হিস্সতি, ন ময্হং সম্পত্তিযা অত্থো, সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘দেৱি, মযম্পি তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘সচে সক্কোথ, সাধূ’’তি. ‘‘সক্কোম, দেৱী’’তি. তেন হি ‘‘এথা’’তি ৰথসহস্সং যোজাপেত্ৱা ৰথং আৰুয্হ তাহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে পঠমং নদিং দিস্ৱা যথা ৰঞ্ঞা পঠমং পুচ্ছিতা, তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা সব্বং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞা গতমগ্গং ওলোকেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিন্ধৱানং পদৱলঞ্জং ন পস্সামা’’তি ৱুত্তে ৰাজা ‘‘তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তোস্মী’’তি সচ্চকিৰিযং কৰিত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰিত্ৱা গতো ভৱিস্সতি, অহম্পি তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তা, তেসং মে আনুভাৱেন ‘‘ইদং উদকং উদকং ৱিয মা হোতূ’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰন্তী ৰথসহস্সং পেসেসি. উদকং পিট্ঠিপাসাণসদিসং অহোসি, চক্কানং অগ্গট্ঠানেৱ তেমিংসু. এতেনেৱ উপাযেন ইতৰা দ্ৱেপি নদিযো উত্তৰিংসু.

সত্থা তাসং আগতভাৱং ঞত্ৱা যথা তা অত্তনো সন্তিকে নিসিন্নে সামিকে ভিক্খূ ন পস্সন্তি, তথা অধিট্ঠাসি. দেৱীপি আগচ্ছন্তী সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ৰস্মিযো দিস্ৱা তথেৱ চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ৰাজা তুম্হে উদ্দিস্স নিক্খমিত্ৱা গতো, কহং নু খো সো, অম্হাকং তং দস্সেথা’’তি. ‘‘নিসীদথ তাৱ, ইধেৱ নং পস্সিস্সথা’’তি. তা সব্বাপি হট্ঠতুট্ঠা ‘‘ইধেৱ কিৰ নিসিন্না সামিকে নো পস্সিস্সামা’’তি নিসীদিংসু. সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. অনোজাদেৱী দেসনাপৰিযোসানে তাহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলং পাপুণি. মহাকপ্পিনো থেৰো তাসং দেসিযমানং ধম্মদেসনং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তস্মিং খণে সত্থা তাসং তে ভিক্খূ দস্সেসি. তাসঞ্হি আগতক্খণেযেৱ অত্তনো সামিকে কাসাৱধৰে মুণ্ডসীসে দিস্ৱা চিত্তং একগ্গং ন ভৱেয্য, মগ্গফলং নিব্বত্তেতুং সক্কা ন ভৱেয্য. তস্মা অচলসদ্ধায পতিট্ঠিতকালতো পট্ঠায তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তে দস্সেসি. তাপি তে দিস্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং পব্বজিতকিচ্চং মত্থকপ্পত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু.

এৱং ৱুত্তে সত্থা উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা আগমনং চিন্তেসি. সা সত্থু চিন্তিতক্খণেযেৱ আকাসেনাগন্ত্ৱা তা সব্বা ইত্থিযো গহেত্ৱা আকাসেন ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৱা পব্বাজেসি. তা সব্বা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেন জেতৱনং অগমাসি. তত্ৰ সুদং আযস্মা মহাকপ্পিনো ৰত্তিট্ঠানাদীসু ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি. ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি, অত্তনো ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানেতি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, কামসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেসী’’তি? ‘‘ভগৱা মে, ভন্তে, তং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা অঞ্ঞং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা জানাতী’’তি. অথ সত্থা – ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেতি, পুত্তস্স পন মে ধম্মং চৰতো ধম্মপীতি নাম উপ্পজ্জতি, সো অমতমহানিব্বানং আৰব্ভ এৱং উদানং উদানেসী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘ধম্মপীতি সুখং সেতি, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

অৰিযপ্পৱেদিতে ধম্মে, সদা ৰমতি পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ৭৯);

অথেকদিৱসং সত্থা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, কপ্পিনো ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, ওৱাদমত্তম্পি ন দেতী’’তি. সত্থা থেৰং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, অন্তেৱাসিকানং ওৱাদমত্তম্পি ন দেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, মা এৱং অকাসি, অজ্জ পট্ঠায উপগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো ভগৱতো ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা একোৱাদেনেৱ সমণসহস্সং অৰহত্তে পতিট্ঠাপেসি. তেন নং সত্থা পটিপাটিযা অত্তনো সাৱকে ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খুওৱাদকানং যদিদং মহাকপ্পিনো’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২৩১) এতদগ্গে ঠপেসি.

৬৬. এৱং থেৰো পত্তঅৰহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. উদিতো অজটাকাসেতি সকলাকাসে উদিতো উট্ঠিতো পাকটভূতো. সৰদম্বৰে সৰদকালে আকাসে ৰৱীৱ সূৰিযো ইৱাতি অত্থো.

৭০. অক্খদস্সো তদা আসিন্তি তস্মিং পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে সাৰদস্সী হিতদস্সী আচৰিযো পাকটো অহোসিন্তি অত্থো.

৭১. সাৱকস্স কতাৱিনোতি তস্স ভগৱতো মে মনং মম চিত্তং, তপ্পযন্তস্স তোসযন্তস্স সাৱকস্স ওৱাদকস্স গুণং পকাসযতো অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তস্স কতাৱিনো সাতচ্চকিচ্চযুত্তস্স ৱচনং সুত্ৱাতি সম্বন্ধো.

৭৩. হংসসমভাগোতি হংসসদিসগামি. হংসদুন্দুভিনিস্সনোতি হংসৰৱো দুন্দুভিভেৰিসদ্দসদিসৱচনো ‘‘এতং মহামত্তং পস্সথ, ভিক্খৱো’’তি আহাতি সম্বন্ধো.

৭৪. সমুগ্গততনূৰুহন্তি সুট্ঠু উগ্গতলোমং উদ্ধগ্গলোমং, উদগ্যমনং ৱা. জীমূতৱণ্ণন্তি মুত্তফলসমানৱণ্ণং সুন্দৰসৰীৰপভন্তি অত্থো. পীণংসন্তি পৰিপুণ্ণং অংসং. পসন্ননযনাননন্তি পসন্নঅক্খিপসন্নমুখন্তি অত্থো.

৭৫. কতাৱিনোতি কতাধিকাৰস্স এতদগ্গে ঠিতস্স ভিক্খুনো ঠানং সো এসো মুদিতায পহট্ঠচিত্ততায পত্থেতীতি সম্বন্ধো.

৮১. সতসো অনুসাসিযাতি ধম্মেন সমেন ৱচনেন কাৰণৱসেন অনুসাসিত্ৱাতি অত্থো. বাৰাণসিযমাসন্নেতি বাৰাণসিযা সমীপে পেসকাৰগামে. জাতো কেনিযজাতিযন্তি তন্তৱাযজাতিযা পেসকাৰকুলে জাতোতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

মহাকপ্পিনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.