৫৪. কচ্চাযনৱগ্গো

১. মহাকচ্চাযনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

চতুপঞ্ঞাসমৱগ্গে পঠমাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো মহাকচ্চাযনত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱুদ্ধিপ্পত্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিযমানং একং ভিক্খুং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো পণিধানং কত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো সুমেধস্স ভগৱতো কালে ৱিজ্জাধৰো হুত্ৱা আকাসেন গচ্ছন্তো একস্মিং ৱনসণ্ডে নিসিন্নং ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো কণিকাৰপুপ্ফেহি পূজং অকাসি.

সো তেন পুঞ্ঞেন অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ পৰিৱত্তেন্তো কস্সপদসবলস্স কালে বাৰাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা পৰিনিব্বুতে ভগৱতি সুৱণ্ণচেতিযকম্মট্ঠানে সতসহস্সগ্ঘনিকায সুৱণ্ণিট্ঠকায পূজং কত্ৱা ‘‘ইমস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সৰীৰং মে সুৱণ্ণৱণ্ণং হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. ততো যাৱজীৱং কুসলকম্মং কত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে উজ্জেনিযং ৰঞ্ঞো চণ্ডপজ্জোতস্স পুৰোহিতগেহে নিব্বত্তি, তস্স নামগ্গহণদিৱসে মাতা ‘‘ময্হং পুত্তো সুৱণ্ণৱণ্ণো, অত্তনো নামং গহেত্ৱা আগতো’’তি কঞ্চনমাণৱোত্ৱেৱ নামং অকাসি. সো ৱুদ্ধিমন্ৱায তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা পিতু অচ্চযেন পুৰোহিতট্ঠানং লভি. সো গোত্তৱসেন কচ্চাযনোতি পঞ্ঞাযিত্থ. অথ ৰাজা চণ্ডপজ্জোতো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৱা, ‘‘আচৰিয, তুম্হে তত্থ গন্ত্ৱা সত্থাৰং ইধানেথা’’তি পেসেসি. সো অত্তট্ঠমো সত্থু সন্তিকং উপগতো তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি, দেসনাপৰিযোসানে সত্তহি জনেহি সদ্ধিং সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তে পতিট্ঠাসি.

১. সো এৱং পত্তঅৰহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. তং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ. অথ সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. তে তাৱদেৱ দ্ৱঙ্গুলমত্তকেসমস্সুইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং. এৱং থেৰো সদত্থং নিপ্ফাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ৰাজা পজ্জোতো তুম্হাকং পাদে ৱন্দিতুং ধম্মঞ্চ সোতুং ইচ্ছতী’’তি আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ত্ৱংযেৱ, কচ্চান, তত্থ গচ্ছ, তযি গতে ৰাজা পসীদিস্সতী’’তি আহ. থেৰো সত্থু আণায অত্তট্ঠমো তত্থ গন্ত্ৱা ৰাজানং পসাদেত্ৱা অৱন্তীসু সাসনং পতিট্ঠাপেত্ৱা পুন সত্থু সন্তিকমেৱ আগতো. অত্তনো পুব্বপত্থনাৱসেন কচ্চাযনপ্পকৰণং মহানিৰুত্তিপ্পকৰণং নেত্তিপ্পকৰণন্তি পকৰণত্তযং সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যাকাসি. অথ সন্তুট্ঠেন ভগৱতা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজন্তানং যদিদং মহাকচ্চানো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮, ১৯৭) এতদগ্গট্ঠানে ঠপিতো অগ্গফলসুখেন ৱিহাসীতি.

মহাকচ্চাযনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

২. ৱক্কলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

দুতিযাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো ৱক্কলিত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি থেৰো পুৰিমজিনৱৰেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰা একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযং দিস্ৱা ব্যাকৰি.

সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং ভগৱতো কালে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, তস্স ৱক্কলীতি নামং কৰিংসু. তত্থ কলীতি অপৰাধতিলকাড়কাদিদোসস্স অধিৱচনং. নিদ্ধন্তসুৱণ্ণপিণ্ডসদিসতায অপগতো ব্যপগতো কলি দোসো অস্সাতি ৱ-কাৰাগমং কত্ৱা ৱক্কলীতি ৱুচ্চতি. সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো, সত্থাৰং দিস্ৱা ৰূপকাযসম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. ‘‘অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো নিচ্চকালং সত্থু দস্সনং ন লভিস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ঠপেত্ৱা ভোজনকালং সৰীৰকিচ্চকালঞ্চ সেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায ভগৱন্তং ওলোকেন্তোযেৱ ৱিহৰতি. সত্থা তস্স ঞাণপৰিপাকং আগমেন্তো বহুকালং তস্মিং ৰূপদস্সনেনেৱ ৱিচৰন্তে কিঞ্চি অৱত্ৱা পুনেকদিৱসং – ‘‘কিং তে, ৱক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন? যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি; যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৱক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৭) আহ. সত্থৰি এৱং ৱদন্তেপি থেৰো সত্থু দস্সনং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন সক্কোতি. ততো সত্থা, ‘‘নাযং ভিক্খু সংৱেগং অলভিত্ৱা বুজ্ঝিস্সতী’’তি ৱস্সূপনাযিকদিৱসে – ‘‘অপেহি, ৱক্কলী’’তি থেৰং পণামেসি. সো সত্থাৰা পণামিতো সত্থু সম্মুখে ঠাতুং অসক্কোন্তো – ‘‘কিং ময্হং জীৱিতেন, যোহং সত্থাৰং দট্ঠুং ন লভামী’’তি গিজ্ঝকূটে পব্বতে পপাতট্ঠানং অভিৰুহি? সত্থা তস্স তং পৱত্তিং ঞত্ৱা – ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেত্ৱা ওভাসং ৱিস্সজ্জেন্তো –

‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;

অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১) –

গাথং ৱত্ৱা ‘‘এহি, ৱক্কলী’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১) হত্থং পসাৰেসি. থেৰো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, ‘এহী’তি অৱ্হাযনম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৱপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কুতো গচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৱং অজানিত্ৱাৱ সত্থু সম্মুখে আকাসে পক্খন্দিত্ৱা পঠমেন পাদেন পব্বতে ঠিতোযেৱ সত্থাৰা ৱুত্তগাথাযো আৱজ্জেন্তো আকাসেযেৱ পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৮) ধম্মপদৱণ্ণনাযঞ্চ (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১ ৱক্কলিত্থেৰৱত্থু) আগতং.

ইধ পন এৱং ৱেদিতব্বং – ‘‘কিং তে, ৱক্কলী’’তিআদিনা সত্থাৰা ওৱদিতো গিজ্ঝকূটে ৱিহৰন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, তস্স সদ্ধায বলৱভাৱতো এৱ ৱিপস্সনা ৱীথিং ন ওতৰতি? ভগৱা তং ঞত্ৱা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা অদাসি. সো পুন ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খিযেৱ. অথস্স আহাৰৱেকল্লেন ৱাতাবাধো উপ্পজ্জি, তং ৱাতাবাধেন পীড়িযমানং ঞত্ৱা ভগৱা তত্থ গন্ত্ৱা পুচ্ছন্তো –

‘‘ৱাতৰোগাভিনীতো ত্ৱং, ৱিহৰং কাননে ৱনে;

পৱিদ্ধগোচৰে লূখে, কথং ভিক্খু কৰিস্সসী’’তি. (থেৰগা. ৩৫০) –

আহ. তং সুত্ৱা থেৰো –

‘‘পীতিসুখেন ৱিপুলেন, ফৰমানো সমুস্সযং;

লূখম্পি অভিসম্ভোন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.

‘‘ভাৱেন্তো সতিপট্ঠানে, ইন্দ্ৰিযানি বলানি চ;

বোজ্ঝঙ্গানি চ ভাৱেন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.

‘‘আৰদ্ধৱীৰিযে পহিতত্তে, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমে;

সমগ্গে সহিতে দিস্ৱা, ৱিহৰিস্সামি কাননে.

‘‘অনুস্সৰন্তো সম্বুদ্ধং, অগ্গং দন্তং সমাহিতং;

অতন্দিতো ৰত্তিন্দিৱং, ৱিহৰিস্সামি কাননে’’তি. (থেৰগা. ৩৫১-৩৫৪) –

চতস্সো গাথাযো অভাসি. তাসং অত্থো থেৰগাথাৱণ্ণনাযং (থেৰগা. অট্ঠ. ২.৩৫১-৩৫৪) ৱুত্তোযেৱ. এৱং থেৰো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.

২৮. সো অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তত্থ ইতোতি ককুসন্ধাদীনং উপ্পন্নভদ্দকপ্পতো হেট্ঠা কপ্পসতসহস্সমত্থকেতি অত্থো.

২৯. পদুমাকাৰৱদনোতি সুপুপ্ফিতপদুমসস্সিৰীকমুখো. পদুমপত্তক্খোতি সেতপদুমপুপ্ফপণ্ণসদিসঅক্খীতি অত্থো.

৩০. পদুমুত্তৰগন্ধোৱাতি পদুমগন্ধমুখোতি অত্থো.

৩১. অন্ধানং নযনূপমোতি চক্খুৱিৰহিতানং সত্তানং নযনসদিসো, ধম্মদেসনায সব্বসত্তানং পঞ্ঞাচক্খাদিচক্খুদাযকোতি অত্থো. সন্তৱেসোতি সন্তসভাৱো সন্তইৰিযাপথো. গুণনিধীতি গুণানং নিধি, সব্বগুণগণানং নিধানট্ঠানভূতোতি অত্থো. কৰুণামতিআকৰোতি সাধূনং চিত্তকম্পনসঙ্খাতায কৰুণায চ অত্থানত্থমিননপৰিচ্ছিন্নমতিযা চ আকৰো আধাৰভূতো.

৩২. ব্ৰহ্মাসুৰসুৰচ্চিতোতি ব্ৰহ্মেহি চ অসুৰেহি চ দেৱেহি চ অচ্চিতো পূজিতোতি অত্থো.

৩৩. মধুৰেন ৰুতেন চাতি কৰৱীকৰুতমধুৰেন সদ্দেন সকলং জনং ৰঞ্জযন্তীতি সম্বন্ধো. সন্থৱী সাৱকং সকন্তি অত্তনো সাৱকং মধুৰধম্মদেসনায সন্থৱী, থুতিং অকাসীতি অত্থো.

৩৪. সদ্ধাধিমুত্তোতি সদ্দহনসদ্ধায সাসনে অধিমুত্তো পতিট্ঠিতোতি অত্থো. মম দস্সনলালসোতি ময্হং দস্সনে ব্যাৱটো তপ্পৰো.

৩৫. তং ঠানমভিৰোচযিন্তি তং সদ্ধাধিমুত্তট্ঠানন্তৰং অভিৰোচযিং, ইচ্ছিং পত্থেসিন্তি অত্থো.

৪০. পীতমট্ঠনিৱাসনন্তি সিলিট্ঠসুৱণ্ণৱণ্ণৱত্থে নিৱত্থন্তি অত্থো. হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গন্তি সুৱণ্ণপামঙ্গলগ্গিতগত্তন্তি অত্থো.

৪৭-৪৮. নোনীতসুখুমালং মন্তি নৱনীতমিৱ মুদুতলুণহত্থপাদং. জাতপল্লৱকোমলন্তি অসোকপল্লৱপত্তকোমলমিৱ মুদুকন্তি অত্থো. পিসাচীভযতজ্জিতাতি তদা এৱংভূতং কুমাৰং মং অঞ্ঞা পিসাচী একা ৰক্খসী ভযেন তজ্জেসি ভিংসাপেসীতি অত্থো. তদা মহেসিস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে মং সাযেসুং নিপজ্জাপেসুং. দীনমানসা ভীতচিত্তা মম মাতাপিতৰো ইমং দাৰকং তে দদাম, ইমস্স সৰণং পতিট্ঠা হোতু নাথ নাযকাতি সম্বন্ধো.

৪৯. তদা পটিগ্গহি সো মন্তি সো ভগৱা তদা তস্মিং মম মাতুযা দিন্নকালে জালিনা জালযুত্তেন সঙ্খালকেন চক্কলক্খণাদীহি লক্খিতেন মুদুকোমলপাণিনা মুদুকেন ৱিসুদ্ধেন হত্থতলেন মং অগ্গহেসীতি অত্থো.

৫২. সব্বপাৰমিসম্ভূতন্তি সব্বেহি দানপাৰমিতাদীহি সম্ভূতং জাতং. নীলক্খিনযনং ৱৰং পুঞ্ঞসম্ভাৰজং উত্তমনীলঅক্খিৱন্তং. সব্বসুভাকিণ্ণং সব্বেন সুভেন ৱণ্ণেন সণ্ঠানেন আকিণ্ণং গহনীভূতং ৰূপং ভগৱতো হত্থপাদসীসাদিৰূপং দিস্ৱাতি অত্থো, তিত্তিং অপত্তো ৱিহৰামি অহন্তি সম্বন্ধো.

৬১. তদা মং চৰণন্তগোতি তস্মিং ময্হং অৰহত্তং পত্তকালে সীলাদিপন্নৰসন্নং চৰণধম্মানং অন্তগো, পৰিযোসানপ্পত্তো পৰিপূৰকাৰীতি অত্থো. ‘‘মৰণন্তগো’’তিপি পাঠো. তস্স মৰণস্স অন্তং নিব্বানং পত্তোতি অত্থো. সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গং পঞ্ঞপেসীতি সম্বন্ধো. অথ সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং সদ্ধাধিমুত্তানং যদিদং, ৱক্কলী’’তি (অ. নি. ১.১৯৮, ২০৮) মং এতদগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

ৱক্কলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৩. মহাকপ্পিনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো কপ্পিনত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্থু সন্তিকে ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰা একং ভিক্খুং ওৱাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি.

সো তত্থ যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে একস্মিং পেসকাৰগামে জেট্ঠপেসকাৰগেহে নিব্বত্তো তদা সহস্সমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা হিমৱন্তে অট্ঠ মাসে ৱসিত্ৱা ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে জনপদে ৱসন্তি. তে একৱাৰং বাৰাণসিযা অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘সেনাসনং কৰণত্থায হত্থকম্মং যাচথা’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে পহিণিংসু. তদা পন ৰঞ্ঞো ৱপ্পমঙ্গলং অহোসি. সো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধা কিৰ আগতা’’তি সুত্ৱা নিক্খমিত্ৱা আগতকাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, ওকাসো নত্থি স্ৱে অম্হাকং ৱপ্পমঙ্গলং, ততিযদিৱসে কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে অনিমন্তেত্ৱাৱ পাৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘অঞ্ঞং গামং পৱিসিস্সামা’’তি পক্কমিংসু.

তস্মিং সমযে জেট্ঠপেসকাৰস্স ভৰিযা কেনচিদেৱ কৰণীযেন বাৰাণসিং গচ্ছন্তী তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘কিং, ভন্তে, অৱেলায অয্যা আগতা’’তি পুচ্ছি. তে আদিতো পট্ঠায কথেসুং. তং সুত্ৱা সদ্ধাসম্পন্না বুদ্ধিসম্পন্না ইত্থী ‘‘স্ৱে, ভন্তে, অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. ‘‘বহুকা মযং, ভগিনী’’তি. ‘‘কিত্তকা, ভন্তে’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা, ভগিনী’’তি. ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং নো গামে সহস্সমত্তা ৱসিম্হা, একেকো একেকস্স ভিক্খং দস্সতি, ভিক্খং অধিৱাসেথ, অহমেৱ ৱো ৱসনট্ঠানং কাৰাপেস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধা অধিৱাসেসুং.

সা গামং পৱিসিত্ৱা উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, অহং সহস্সমত্তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা নিমন্তেসিং, অয্যানং নিসীদনট্ঠানং সংৱিদহথ, যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেথা’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কাৰাপেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা পুনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে তস্মিং গামে সব্বা ইত্থিযো আদায তাহি সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধে ৱন্দিত্ৱা তেমাসং ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হিত্ৱা পুন গামে উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, একেককুলতো একেকপুৰিসো ৱাসিফৰসুআদীনি গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দব্বসম্ভাৰে আহৰিত্ৱা অয্যানং ৱসনট্ঠানং কৰোতূ’’তি. গামৱাসিনো তস্সাযেৱ ৱচনং সুত্ৱা একেকো একেকং কত্ৱা সদ্ধিং ৰত্তিদিৱাট্ঠানেহি পণ্ণসালসহস্সং নিট্ঠাপেত্ৱা অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালাযং উপগতং পচ্চেকবুদ্ধং ‘‘অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামি, অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৱত্ৱা উপট্ঠহিংসু. সা ৱস্সংৱুট্ঠকালে ‘‘অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালায ৱস্সংৱুট্ঠানং পচ্চেকবুদ্ধানং চীৱৰসাটকে সজ্জেথা’’তি সমাদপেত্ৱা একেকস্স সহস্স সহস্সমূলং চীৱৰং দাপেসি. পচ্চেকবুদ্ধা ৱুট্ঠৱস্সা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কমিংসু. গামৱাসিনোপি ইদং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা ততো চুতো তাৱতিংসদেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা গণদেৱতা নাম অহেসুং.

তে তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কুটুম্বিকগেহেসু নিব্বত্তিংসু. পুব্বে জেট্ঠকপেসকাৰো জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পুত্তো অহোসি. ভৰিযাপিস্স একস্স জেট্ঠককুটুম্বিকস্স ধীতা অহোসি. সেসানং ভৰিযাযো সেসকুটুম্বিকানং ধীতৰো অহেসুং, তা সব্বাপি ৱযপ্পত্তা পৰকুলং গচ্ছন্তিযো তেসং তেসংযেৱ গেহানি অগমংসু. অথেকদিৱসং ৱিহাৰে ধম্মস্সৱনে সঙ্ঘুট্ঠে ‘‘সত্থা ধম্মং দেসেস্সতী’’তি সুত্ৱা তে সব্বেপি কুটুম্বিকা ‘‘ধম্মং সোস্সামা’’তি ভৰিযাহি সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমংসু. তেসং ৱিহাৰমজ্ঝং পৱিট্ঠক্খণে ৱস্সং ৱস্সি. যেসং কুলূপকা ৱা ঞাতিসামণেৰাদযো ৱা অত্থি, তে তেসং পৰিৱেণাদীনি পৱিসিংসু. তে পন তথাৰূপানং নত্থিতায কত্থচি পৱিসিতুং অৱিসহন্তা ৱিহাৰমজ্ঝেযেৱ অট্ঠংসু. অথ নে জেট্ঠককুটুম্বিকো আহ – ‘‘পস্সথ, ভো, অম্হাকং ৱিপ্পকাৰং, কুলপুত্তেহি নাম এত্তকেন লজ্জিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘অয্য, কিং কৰোমা’’তি? ‘‘মযং ৱিস্সাসিকট্ঠানস্স অভাৱেন ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তা, সব্বে ধনং সংহৰিত্ৱা পৰিৱেণং কৰিস্সামা’’তি. ‘‘সাধু, অয্যা’’তি জেট্ঠকো সহস্সং অদাসি. সেসা পঞ্চ পঞ্চ সতানি. ইত্থিযো অড্ঢতেয্যানি অড্ঢতেয্যানি সতানি. তে তং ধনং আহৰিত্ৱা সহস্সকূটাগাৰপৰিৱাৰং সত্থু ৱসনত্থায মহাপৰিৱেণং নাম কাৰাপেসুং. নৱকম্মস্স মহন্ততায ধনে অপ্পহোন্তে পুব্বে দিন্নধনতো পুন উপড্ঢূপড্ঢং অদংসু. নিট্ঠিতে পৰিৱেণে ৱিহাৰমহং কৰোন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং চীৱৰানি সজ্জযিংসু.

জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পন ভৰিযা অত্তনো পঞ্ঞায ঠিতা অহং তেহি সমকং অকত্ৱা অতিৰেকতৰং কত্ৱা ‘‘সত্থাৰং পূজেস্সামী’’তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণেন সহস্সমূলেন সাটকেন সদ্ধিং অনোজপুপ্ফচঙ্কোটকং গহেত্ৱা সত্থাৰং অনোজপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা তং সাটকং সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অনোজপুপ্ফৱণ্ণংযেৱ মে সৰীৰং হোতু, অনোজাত্ৱেৱ চ নামং হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. সত্থা ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি. তে সব্বেপি যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তে ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে দেৱলোকা চৱিত্ৱা জেট্ঠকো কুক্কুটৱতীনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো মহাকপ্পিনৰাজা নাম অহোসি. সেসা অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠকস্স ভৰিযা মদ্দৰট্ঠে সাকলনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণমেৱস্সা সৰীৰং অহোসি, তেন অনোজাত্ৱেৱস্সা নামং অকংসু, সা ৱযপ্পত্তা মহাকপ্পিনৰঞ্ঞো গেহং গন্ত্ৱা অনোজাদেৱীতি পাকটা অহোসি.

সেসিত্থিযোপি অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ অমচ্চপুত্তানং গেহানি অগমংসু. তে সব্বেপি ৰঞ্ঞো সম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. যদা হি ৰাজা অলঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ৱিচৰতি, তদাপি তে তথেৱ ৱিচৰন্তি. তস্মিং অস্সেন ৱা ৰথেন ৱা ৱিচৰন্তে তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি. এৱং তে একতো হুত্ৱা কতানং পুঞ্ঞানং বলেন একতোৱ সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. ৰঞ্ঞো পন ৱালো, ৱালৱাহনো, পুপ্ফো, পুপ্ফৱাহনো, সুপত্তোতি পঞ্চেৱ অস্সা হোন্তি. তেসু ৰাজা সুপত্তং অস্সং সযং আৰোহতি, ইতৰে চত্তাৰো অস্সে অস্সাৰোহানং সাসনাহৰণত্থায অদাসি. ৰাজা তে পাতোৱ ভোজেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা ময্হং সুখসাসনং আৰোচেথা’’তি পেসেসি. তে চতূহি দ্ৱাৰেহি নিক্খমিত্ৱা দ্ৱে তীণি যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা কিঞ্চি সাসনং অলভিত্ৱাৱ পচ্চাগমিংসু.

অথেকদিৱসং ৰাজা সুপত্তং আৰুহিত্ৱা অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো উয্যানং গচ্ছন্তো কিলন্তৰূপে পঞ্চসতমত্তে ৱাণিজকে নগৰং পৱিসন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে অদ্ধানকিলন্তা, অদ্ধো ইমেসং সন্তিকা একং ভদ্দকং সাসনং সোস্সামী’’তি তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ইতো ৱীসতিযোজনসতমত্থকে সাৱত্থি নাম নগৰং, ততো আগতম্হা’’তি. ‘‘অত্থি পন ৱো দেসে কিঞ্চি সাসনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তাৱদেৱ বলৱপীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো কিঞ্চি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তো মুহুত্তং ৱীতিনামেত্ৱা পন, ‘‘তাতা, কিং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা দুতিযম্পি ততিযম্পি তথেৱ ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাতা, সুখসাসনসৱনায সতসহস্সং ৱো দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ধম্মো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘ধম্মো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে – ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা তথেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘সঙ্ঘো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে – ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা অমচ্চসহস্সং ওলোকেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং কৰিস্সামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অহং, তাতা, ‘বুদ্ধো উপ্পন্নো ধম্মো উপ্পন্নো সঙ্ঘো উপ্পন্নো’তি সুত্ৱা ন পুন নিৱত্তিস্সামি, ভগৱন্তং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি, দেৱ, তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ৰাজা সুৱণ্ণপট্টে অক্খৰানি লিখাপেত্ৱা ৱাণিজকানং দত্ৱা ‘‘ইমং অনোজায নাম দেৱিযা দেথ, সা তুম্হাকং তীণি সতসহস্সানি দস্সতি, এৱঞ্চ পন নং ৱদেয্যাথ ‘ৰঞ্ঞা কিৰ তে ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, যথাসুখং সম্পত্তিং পৰিভুঞ্জাহী’তি, সচে পন ‘ৱো ৰাজা কহ’ন্তি পুচ্ছতি, ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’তি ৱত্ৱা গতোতি আৰোচেয্যাথা’’তি আহ. অমচ্চাপি অত্তনো অত্তনো ভৰিযানং তথেৱ সাসনং পহিণিংসু. ৰাজা ৱাণিজকে উয্যোজেত্ৱা অস্সং অভিৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো তংখণঞ্ঞেৱ নিক্খমি.

সত্থাপি তংদিৱসং পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাকপ্পিনৰাজানং সপৰিৱাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং মহাকপ্পিনো ৱাণিজকানং সন্তিকা তিণ্ণং ৰতনানং উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা তেসং ৱচনং তীহি সতসহস্সেহি পূজেত্ৱা ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো মং উদ্দিস্স পব্বজিতুকামো স্ৱে নিক্খমিস্সতি, সো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামী’’তি পুনদিৱসে চক্কৱত্তী ৱিয খুদ্দকগামভোজকং ৰাজানং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায ৱীসযোজনসতং মগ্গং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা নিসীদি. ৰাজাপি আগচ্ছন্তো একং নদিং পত্ৱা ‘‘কা নামায’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘অপৰচ্ছা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণং, তাতা’’তি? ‘‘গম্ভীৰতো গাৱুতং, পুথুলতো দ্ৱে গাৱুতানি, দেৱা’’তি. ‘‘অত্থি পনেত্থ নাৱা ৱা উড়ুম্পো ৱা’’তি? ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘নাৱাদীনি ওলোকেন্তে অম্হে জাতি জৰং উপনেতি, জৰা মৰণং. অহং নিব্বেমতিকো হুত্ৱা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো, তেসং মে আনুভাৱেন ‘ইদং উদকং উদকং ৱিয মা হোতূ’তি ৰতনত্তযস্স গুণং আৱজ্জেত্ৱা ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’’তি বুদ্ধগুণং অনুস্সৰন্তো সপৰিৱাৰো অস্সসহস্সেন উদকপিট্ঠে পক্খন্দি. সিন্ধৱা পিট্ঠিপাসাণে ৱিয পক্খন্দিংসু. খুৰানং অগ্গট্ঠানেৱ তেমিংসু.

সো তং উত্তৰিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নীলৱাহা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি অড্ঢযোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তি ধম্মানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘চন্দভাগা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি যোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তি সঙ্ঘানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি নদিং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো নিগ্ৰোধৰুক্খস্স সাখাৱিটপপলাসানি ওভাসযমানা দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং ওভাসো নেৱ চন্দস্স, ন সূৰিযস্স, ন দেৱমাৰব্ৰাহ্মণসুপণ্ণনাগানং অঞ্ঞতৰস্স, অদ্ধা অহং সত্থাৰং উদ্দিস্স আগচ্ছন্তো সম্মাসম্বুদ্ধেন দিট্ঠো ভৱিস্সামী’’তি. সো তাৱদেৱ অস্সপিট্ঠিতো ওতৰিত্ৱা ওনতসৰীৰো ৰস্মিযানুসাৰেন সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা মনোসিলাৰসে নিমুজ্জন্তো ৱিয বুদ্ধৰস্মীনং অন্তো পাৱিসি. সো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাপৰিযোসানে সপৰিৱাৰো ৰাজা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

অথ সব্বে উট্ঠহিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘আগমিস্সতি নু খো ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ইমে কুলপুত্তা পচ্চেকবুদ্ধসহস্সানং চীৱৰসহস্সং অদংসু, কস্সপবুদ্ধকালে ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং ৱীসতিচীৱৰসহস্সানিপি অদংসু, অনচ্ছৰিযং ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰাগমন’’ন্তি ঞত্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এথ, ভিক্খৱো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. তে তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয হুত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পচ্চোৰোহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু.

তে পন ৱাণিজকা ৰাজগেহং গন্ত্ৱা দেৱিযা ৰঞ্ঞা পহিতসাসনং আৰোচেত্ৱা দেৱিযা ‘‘আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘তাতা, কিংকাৰণা আগতত্থা’’তি? ‘‘মযং ৰঞ্ঞা তুম্হাকং সন্তিকং পেসিতা, তীণি কিৰ নো সতসহস্সানি দেথা’’তি. ‘‘বহুং, ভণে, ভণথ, কিং তুম্হেহি ৰঞ্ঞো সন্তিকে কতং, কিস্মিং ৱো ৰাজা পসন্নো এত্তকং ধনং দাপেতী’’তি? ‘‘দেৱি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কতং, একং পন সাসনং আৰোচযিম্হা’’তি. ‘‘সক্কা পন, তাতা, ময্হম্পি তং আৰোচেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা, দেৱী’’তি সুৱণ্ণভিঙ্গাৰেন মুখং ৱিক্খালেত্ৱা ‘‘দেৱি, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি. সাপি তং সুত্ৱা পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা ‘‘কিং, তাতা, ইমস্মিং পদে ৰঞ্ঞা দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সতসহস্সং, দেৱী’’তি. ‘‘তাতা, অননুচ্ছৱিকং ৰঞ্ঞা কতং এৱৰূপং সাসনং সুত্ৱা তুম্হাকং সতসহস্সদদমানেন, অহং ৱো মম দুগ্গতপণ্ণাকাৰে তীণি সতসহস্সানি দম্মি. অপৰং কিঞ্চি তুম্হেহি আৰোচিত’’ন্তি? তে ইদঞ্চ ইদঞ্চাতি ইতৰানিপি দ্ৱে সাসনানি আৰোচেসুং. দেৱী পুৰিমনযেনেৱ তযো তযো ৱাৰে অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থচতুত্থৱাৰে তীণি তীণি সতসহস্সানি অদাসি. এৱং তে সব্বানি দ্ৱাদসসতসহস্সানি লভিংসু.

অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘ৰাজা কহং, তাতা’’তি? ‘‘দেৱি, ৰাজা ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’তি ৱত্ৱা গতো’’তি. ‘‘ময্হং তেন কিং সাসনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সব্বং কিৰ ইস্সৰিযং তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠং, ‘তুম্হে কিৰ যথাসুখং সম্পত্তিং অনুভৱথা’’’তি. ‘‘অমচ্চা পন কুহিং, তাতা’’তি? ‘‘তেপি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ‘পব্বজিস্সামা’তি গতা, দেৱী’’তি. সা তেসং ভৰিযাযো পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘অম্মা, তুম্হাকং সামিকা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং ‘পব্বজিস্সামা’তি গতা, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘কিং পন তেহি অম্হাকং সাসনং পহিতং, দেৱী’’তি? ‘‘তেহি কিৰ অত্তনো সম্পত্তি তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠা ‘তুম্হে কিৰ সম্পত্তিং যথাসুখং পৰিভুঞ্জথা’’’তি. ‘‘তুম্হে পন, দেৱি, কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অম্হাকং সো তাৱ ৰাজা মগ্গে ঠিতো তীহি সতসহস্সেহি তীণি ৰতনানি পূজেত্ৱা খেড়পিণ্ডং ৱিয সম্পত্তিং পহায ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো, মযাপি তিণ্ণং ৰতনানং সাসনং সুত্ৱা তানি নৱহি সতসহস্সেহি পূজিতানি, ন খো পনেসা সম্পত্তি নাম ৰঞ্ঞোযেৱ দুক্খা, ময্হম্পি দুক্খা এৱ. কো ৰঞ্ঞা ছড্ডিতখেড়পিণ্ডং জণ্ণুকেহি ভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৱা মুখেন গণ্হিস্সতি, ন ময্হং সম্পত্তিযা অত্থো, সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘দেৱি, মযম্পি তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘সচে সক্কোথ, সাধূ’’তি. ‘‘সক্কোম, দেৱী’’তি. তেন হি ‘‘এথা’’তি ৰথসহস্সং যোজাপেত্ৱা ৰথং আৰুয্হ তাহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে পঠমং নদিং দিস্ৱা যথা ৰঞ্ঞা পঠমং পুচ্ছিতা, তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা সব্বং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞা গতমগ্গং ওলোকেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিন্ধৱানং পদৱলঞ্জং ন পস্সামা’’তি ৱুত্তে ৰাজা ‘‘তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তোস্মী’’তি সচ্চকিৰিযং কৰিত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰিত্ৱা গতো ভৱিস্সতি, অহম্পি তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তা, তেসং মে আনুভাৱেন ‘‘ইদং উদকং উদকং ৱিয মা হোতূ’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণে অনুস্সৰন্তী ৰথসহস্সং পেসেসি. উদকং পিট্ঠিপাসাণসদিসং অহোসি, চক্কানং অগ্গট্ঠানেৱ তেমিংসু. এতেনেৱ উপাযেন ইতৰা দ্ৱেপি নদিযো উত্তৰিংসু.

সত্থা তাসং আগতভাৱং ঞত্ৱা যথা তা অত্তনো সন্তিকে নিসিন্নে সামিকে ভিক্খূ ন পস্সন্তি, তথা অধিট্ঠাসি. দেৱীপি আগচ্ছন্তী সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ৰস্মিযো দিস্ৱা তথেৱ চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ৰাজা তুম্হে উদ্দিস্স নিক্খমিত্ৱা গতো, কহং নু খো সো, অম্হাকং তং দস্সেথা’’তি. ‘‘নিসীদথ তাৱ, ইধেৱ নং পস্সিস্সথা’’তি. তা সব্বাপি হট্ঠতুট্ঠা ‘‘ইধেৱ কিৰ নিসিন্না সামিকে নো পস্সিস্সামা’’তি নিসীদিংসু. সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. অনোজাদেৱী দেসনাপৰিযোসানে তাহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলং পাপুণি. মহাকপ্পিনো থেৰো তাসং দেসিযমানং ধম্মদেসনং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তস্মিং খণে সত্থা তাসং তে ভিক্খূ দস্সেসি. তাসঞ্হি আগতক্খণেযেৱ অত্তনো সামিকে কাসাৱধৰে মুণ্ডসীসে দিস্ৱা চিত্তং একগ্গং ন ভৱেয্য, মগ্গফলং নিব্বত্তেতুং সক্কা ন ভৱেয্য. তস্মা অচলসদ্ধায পতিট্ঠিতকালতো পট্ঠায তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তে দস্সেসি. তাপি তে দিস্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং পব্বজিতকিচ্চং মত্থকপ্পত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু.

এৱং ৱুত্তে সত্থা উপ্পলৱণ্ণায থেৰিযা আগমনং চিন্তেসি. সা সত্থু চিন্তিতক্খণেযেৱ আকাসেনাগন্ত্ৱা তা সব্বা ইত্থিযো গহেত্ৱা আকাসেন ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৱা পব্বাজেসি. তা সব্বা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেন জেতৱনং অগমাসি. তত্ৰ সুদং আযস্মা মহাকপ্পিনো ৰত্তিট্ঠানাদীসু ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি. ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি, অত্তনো ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানেতি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, কামসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেসী’’তি? ‘‘ভগৱা মে, ভন্তে, তং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা অঞ্ঞং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা জানাতী’’তি. অথ সত্থা – ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেতি, পুত্তস্স পন মে ধম্মং চৰতো ধম্মপীতি নাম উপ্পজ্জতি, সো অমতমহানিব্বানং আৰব্ভ এৱং উদানং উদানেসী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘ধম্মপীতি সুখং সেতি, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

অৰিযপ্পৱেদিতে ধম্মে, সদা ৰমতি পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ৭৯);

অথেকদিৱসং সত্থা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, কপ্পিনো ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, ওৱাদমত্তম্পি ন দেতী’’তি. সত্থা থেৰং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, অন্তেৱাসিকানং ওৱাদমত্তম্পি ন দেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, মা এৱং অকাসি, অজ্জ পট্ঠায উপগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো ভগৱতো ৱচনং সিৰসা সম্পটিচ্ছিত্ৱা একোৱাদেনেৱ সমণসহস্সং অৰহত্তে পতিট্ঠাপেসি. তেন নং সত্থা পটিপাটিযা অত্তনো সাৱকে ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খুওৱাদকানং যদিদং মহাকপ্পিনো’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২৩১) এতদগ্গে ঠপেসি.

৬৬. এৱং থেৰো পত্তঅৰহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. উদিতো অজটাকাসেতি সকলাকাসে উদিতো উট্ঠিতো পাকটভূতো. সৰদম্বৰে সৰদকালে আকাসে ৰৱীৱ সূৰিযো ইৱাতি অত্থো.

৭০. অক্খদস্সো তদা আসিন্তি তস্মিং পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে সাৰদস্সী হিতদস্সী আচৰিযো পাকটো অহোসিন্তি অত্থো.

৭১. সাৱকস্স কতাৱিনোতি তস্স ভগৱতো মে মনং মম চিত্তং, তপ্পযন্তস্স তোসযন্তস্স সাৱকস্স ওৱাদকস্স গুণং পকাসযতো অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তস্স কতাৱিনো সাতচ্চকিচ্চযুত্তস্স ৱচনং সুত্ৱাতি সম্বন্ধো.

৭৩. হংসসমভাগোতি হংসসদিসগামি. হংসদুন্দুভিনিস্সনোতি হংসৰৱো দুন্দুভিভেৰিসদ্দসদিসৱচনো ‘‘এতং মহামত্তং পস্সথ, ভিক্খৱো’’তি আহাতি সম্বন্ধো.

৭৪. সমুগ্গততনূৰুহন্তি সুট্ঠু উগ্গতলোমং উদ্ধগ্গলোমং, উদগ্যমনং ৱা. জীমূতৱণ্ণন্তি মুত্তফলসমানৱণ্ণং সুন্দৰসৰীৰপভন্তি অত্থো. পীণংসন্তি পৰিপুণ্ণং অংসং. পসন্ননযনাননন্তি পসন্নঅক্খিপসন্নমুখন্তি অত্থো.

৭৫. কতাৱিনোতি কতাধিকাৰস্স এতদগ্গে ঠিতস্স ভিক্খুনো ঠানং সো এসো মুদিতায পহট্ঠচিত্ততায পত্থেতীতি সম্বন্ধো.

৮১. সতসো অনুসাসিযাতি ধম্মেন সমেন ৱচনেন কাৰণৱসেন অনুসাসিত্ৱাতি অত্থো. বাৰাণসিযমাসন্নেতি বাৰাণসিযা সমীপে পেসকাৰগামে. জাতো কেনিযজাতিযন্তি তন্তৱাযজাতিযা পেসকাৰকুলে জাতোতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

মহাকপ্পিনত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৪. দব্বমল্লপুত্তত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

চতুত্থাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো দব্বমল্লপুত্তত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা জাতো ৱিভৱসম্পন্নো অহোসি, সত্থৰি পসন্নো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা সত্তাহচ্চযেন ভগৱতো পাদমূলে নিপতিত্ৱা তং ঠানং পত্থেসি. ভগৱাপিস্স সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা ব্যাকাসি. সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা ততো চুতো তুসিতাদীসু দেৱেসু দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ততো চুতো ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে একস্মিং কুলে নিব্বত্তো অসপ্পুৰিসসংসগ্গেন তস্স সাৱকং ভিক্খুং অৰহাতি জানন্তোপি অব্ভূতেন অব্ভাচিক্খি. তস্সেৱ সাৱকানং খীৰসলাকভত্তং অদাসি. সো যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো উভযসম্পত্তিযো অনুভৱিত্ৱা কস্সপদসবলস্স কালে কুলগেহে নিব্বত্তো ওসানকালে সাসনে পব্বজিতো পৰিনিব্বুতে ভগৱতি সকললোকে কোলাহলে জাতে সত্ত ভিক্খৱো পব্বজিতো পচ্চন্তজনপদে ৱনমজ্ঝে একং পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘জীৱিতাসা ওৰোহন্তু নিৰালযা নিসীদন্তূ’’তি নিস্সেণিং পাতেসুং. তেসং ওৱাদদাযকো জেট্ঠকত্থেৰো সত্থাহব্ভন্তৰে অৰহা অহোসি. তদনন্তৰত্থেৰো অনাগামী, ইতৰে পঞ্চ পৰিসুদ্ধসীলা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তা. তত্থ একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসুখং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পুক্কুসাতি (ম. নি. ৩.৩৪২), সভিযো (সু. নি. সভিযসুত্ত), বাহিযো (উদা. ১০), কুমাৰকস্সপোতি (ম. নি. ১.২৪৯) ইমে চত্তাৰো তত্থ তত্থ নিব্বত্তিংসু. অযং পন মল্লৰট্ঠে অনুপিযনগৰে নিব্বত্তি. তস্মিং মাতুকুচ্ছিতো অনিক্খন্তেযেৱ মাতা কালমকাসি, অথেকো তস্সা সৰীৰং ঝাপনত্থায চিতকস্মিং আৰোপেত্ৱা কুমাৰং দব্বন্তৰে পতিতং গহেত্ৱা জগ্গাপেসি. দব্বে পতিতত্তা দব্বো মল্লপুত্তোতি পাকটো অহোসি. অপৰভাগে পুব্বসম্ভাৰৱসেন পব্বজি, সো কম্মট্ঠানমনুযুত্তো নচিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.

অথ নং সত্থা মজ্ঝত্তভাৱেন আনুভাৱসম্পন্নভাৱেন চ ভিক্খূনং সেনাসনং পঞ্ঞাপনে ভত্তুদ্দেসনে চ নিযোজেসি. সব্বো চ ভিক্খুসঙ্ঘো তং সমন্নেসি. তং ৱিনযখন্ধকে (চূড়ৱ. ১৮৯-১৯০) আগতমেৱ. অপৰভাগে থেৰো একস্স ৱৰসলাকদাযকস্স সলাকভত্তং মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং উদ্দিসি. তে হট্ঠতুট্ঠা ‘‘স্ৱে ময্হং মুগ্গঘতমধুমিস্সকভত্তং ভুঞ্জিস্সামা’’তি উস্সাহজাতা অহেসুং. সো পন উপাসকো তেসং ৱাৰপ্পত্তভাৱং সুত্ৱা দাসিং আণাপেসি – ‘‘যে, জে, ভিক্খূ স্ৱে ইধ আগমিস্সন্তি, তে কণাজকেন বিলঙ্গদুতিযেন পৰিৱিসাহী’’তি. সাপি তথেৱ তে ভিক্খূ আগতে কোট্ঠকপমুখে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেসি. তে ভিক্খূ অনত্তমনা কোপেন তটতটাযন্তা থেৰে আঘাতং বন্ধিত্ৱা ‘‘মধুৰভত্তদাযকং অম্হাকং অমধুৰভত্তং দাপেতুং এসোৱ নিযোজেসী’’তি দুক্খী দুম্মনা নিসীদিংসু. অথ তে মেত্তিযা নাম ভিক্খুনী ‘‘কিং, ভন্তে, দুম্মনা’’তি পুচ্ছি. তে, ‘‘ভগিনি, কিং অম্হে দব্বেন মল্লপুত্তেন ৱিহেঠিযমানে অজ্ঝুপেক্খসী’’তি আহংসু. ‘‘কিং, ভন্তে, মযা সক্কা কাতু’’ন্তি? ‘‘তস্স দোসং আৰোপেহী’’তি. সা তত্থ তত্থ থেৰস্স অভূতাৰোপনং অকাসি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং. অথ ভগৱা দব্বং মল্লপুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, দব্ব, মেত্তিযায ভিক্খুনিযা ৱিপ্পকাৰমকাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. ‘‘ন খো, দব্ব, দব্বা এৱং নিব্বেঠেন্তি, কাৰকভাৱং ৱা অকাৰকভাৱং ৱা ৱদেহী’’তি. ‘‘অকাৰকো অহং, ভন্তে’’তি. ভগৱা – ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেত্ৱা তে ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি আহ. উপালিত্থেৰপ্পমুখা ভিক্খূ তং ভিক্খুনিং উপ্পব্বাজেত্ৱা মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ অনুযুঞ্জিত্ৱা তেহি ‘‘অম্হেহি নিযোজিতা সা ভিক্খুনী’’তি ৱুত্তে ভগৱতো একমত্থং আৰোচেসুং. ভগৱা মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং অমূলকসঙ্ঘাদিসেসং পঞ্ঞপেসি.

তেন চ সমযেন দব্বত্থেৰো ভিক্খূনং সেনাসনং পঞ্ঞাপেন্তো ৱেড়ুৱনৱিহাৰস্স সামন্তা অট্ঠাৰসমহাৱিহাৰে সভাগে ভিক্খূ পেসেন্তো ৰত্তিভাগে অন্ধকাৰে অঙ্গুলিযা পদীপং জালেত্ৱা তেনেৱালোকেন অনিদ্ধিমন্তে ভিক্খূ পেসেসি. এৱং থেৰস্স সেনাসনপঞ্ঞাপনভত্তুদ্দেসনকিচ্চে পাকটে জাতে সত্থা অৰিযগণমজ্ঝে দব্বত্থেৰং ঠানন্তৰে ঠপেন্তো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং সেনাসনপঞ্ঞাপকানং যদিদং দব্বো মল্লপুত্তো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৪) এতদগ্গে ঠপেসি.

১০৮. থেৰো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. তং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ. ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সী নাম নাযকো লোকে উপ্পজ্জীতি সম্বন্ধো.

১২৫. দুট্ঠচিত্তোতি দূসিতচিত্তো অসাধুসঙ্গমেন অপসন্নচিত্তোতি অত্থো. উপৱদিং সাৱকং তস্সাতি তস্স ভগৱতো খীণাসৱং সাৱকং উপৱদিং, উপৰি অভূতং ৱচনং আৰোপেসিং, অব্ভক্খানং অকাসিন্তি অত্থো.

১৩২. দুন্দুভিযোতি দুন্দুং ইতি সদ্দাযনতো দুন্দুভিসঙ্খাতা ভেৰিযো. নাদযিংসূতি সদ্দং কৰিংসু. সমন্ততো অসনিযোতি সব্বদিসাভাগতো অসনে ৱিনাসনে নিযুত্তোতি অসনিযো, দেৱদণ্ডা ভযাৱহা ফলিংসূতি সম্বন্ধো.

১৩৩. উক্কা পতিংসু নভসাতি আকাসতো অগ্গিক্খন্ধা চ পতিংসূতি অত্থো. ধূমকেতু চ দিস্সতীতি ধূমৰাজিসহিতো অগ্গিক্খন্ধো চ দিস্সতি পঞ্ঞাযতীতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

দব্বমল্লপুত্তত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৫. কুমাৰকস্সপত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

পঞ্চমাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো কুমাৰকস্সপত্থেৰস্স অপদানং. অযং কিৰ পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং চিত্তকথিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো পণিধানং কত্ৱা তদনুৰূপানি পুঞ্ঞানি কৰোন্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতো দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো উভযসম্পত্তিযো অনুভৱিত্ৱা কস্সপস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তো তস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কত্ৱা সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তো দিব্বসুখং মানুসসুখঞ্চ অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে একিস্সা সেট্ঠিধীতায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো. সা কিৰ কুমাৰিকাকালেযেৱ পব্বজিতুকামা মাতাপিতৰো যাচিত্ৱা পব্বজ্জং অলভমানা পতিকুলং গন্ত্ৱা গব্ভং গণ্হিত্ৱা তং অজানিত্ৱা ‘‘সামিকং আৰাধেত্ৱা পব্বজ্জং অনুজানাপেস্সামী’’তি চিন্তেসি. সা সামিকং আৰাধেন্তী, অয্যপুত্ত –

‘‘সচে ইমস্স কাযস্স, অন্তো বাহিৰকো সিযা;

দণ্ডং নূন গহেত্ৱান, কাকে সোণে নিৱাৰযে’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.১২২) –

আদিনা সৰীৰস্স দোসং দস্সেন্তী তং আৰাধেসি.

সা সামিকেন অনুঞ্ঞাতা গব্ভিনিভাৱং অজানন্তী দেৱদত্তপক্খিযাসু ভিক্খুনীসু পব্বজি. তস্সা গব্ভিনিভাৱং দিস্ৱা ভিক্খুনিযো দেৱদত্তং পুচ্ছিংসু. সো ‘‘অস্সমণী’’তি আহ. সা ‘‘নাহং দেৱদত্তং উদ্দিস্স পব্বজিতা, ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতা’’তি ভগৱতো সন্তিকং গন্ত্ৱা দসবলং পুচ্ছি. সত্থা উপালিত্থেৰং পটিচ্ছাপেসি. থেৰো সাৱত্থিনগৰৱাসীনি কুলানি ৱিসাখঞ্চ উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৱা সৰাজিকায পৰিসায তং ৱিনিচ্ছিনন্তো ‘‘পুৰে লদ্ধো গব্ভো, অৰোগা পব্বজ্জা’’তি আহ. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘সাধু সুৱিনিচ্ছিতং উপালিনা অধিকৰণ’’ন্তি থেৰস্স সাধুকাৰং অদাসি.

সা ভিক্খুনী সুৱণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৱিজাযি. তং ৰাজা পসেনদি কোসলো ‘‘দাৰকপৰিহৰণং ভিক্খুনীনং পলিবোধো’’তি ধাতীনং দাপেত্ৱা পোসাপেসি, কস্সপোতিস্স নামং কৰিংসু. অপৰভাগে অলঙ্কৰিত্ৱা সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা পব্বাজেসি. কুমাৰকালে পব্বজিতত্তা পন ভগৱতা ‘‘কস্সপং পক্কোসথ, ইদং ফলং ৱা খাদনীযং ৱা কস্সপস্স দেথা’’তি ৱুত্তে ‘‘কতৰকস্সপস্সা’’তি ‘‘কুমাৰকস্সপস্সা’’তি এৱং গহিতনামত্তা ৰঞ্ঞা পোসাৱনীযপুত্তত্তা চ ৱুদ্ধকালেপি কুমাৰকস্সপোত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ.

সো পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোতি, বুদ্ধৱচনঞ্চ উগ্গণ্হাতি. অথ তেন সদ্ধিং পব্বতমত্থকে সমণধম্মং কত্ৱা অনাগামী হুত্ৱা সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্তমহাব্ৰহ্মা ‘‘ৱিপস্সনায মুখং দস্সেত্ৱা মগ্গফলুপ্পত্তিযা উপাযং কৰিস্সামী’’তি পঞ্চদসপঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা অন্ধৱনে ৱসন্তস্স থেৰস্স ‘‘ইমে পঞ্হে সত্থাৰং পুচ্ছেয্যাসী’’তি আচিক্খি. ততো সো তে পঞ্হে ভগৱন্তং পুচ্ছি. ভগৱাপিস্স ৱিস্সজ্জেসি. থেৰো ভগৱতা কথিতনিযামেনেৱ তে উগ্গণ্হিত্ৱা ৱিপস্সনং গব্ভং গাহাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.

১৫০. সো অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তত্থ যং হেট্ঠা ৱুত্তনযঞ্চ উত্তানত্থঞ্চ, তং সব্বং ন ৱণ্ণযিস্সাম. অনুত্তানপদমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.

১৬৯. আপন্নসত্তা মে মাতাতি ময্হং মাতা গৰুগব্ভা গব্ভিনী পসুতাসন্নগব্ভাতি অত্থো.

১৭৩. ৱম্মিকসদিসং কাযন্তি সৰীৰং নাম ৱম্মিকসদিসং যথা ৱম্মিকো ইতো চিতো চ ছিদ্দাৱছিদ্দো ঘৰগোড়িকউপচিকাদীনং আসযো, এৱমেৱ অযং কাযো নৱছিদ্দো ধুৱস্সৱোতি বুদ্ধেন ভগৱতা দেসিতং পকাসিতং তং সুত্ৱা মে চিত্তং আসৱে অগ্গহেত্ৱা অসেসেত্ৱা কিলেসতো ৱিমুচ্চি, অৰহত্তে পতিট্ঠাসীতি অত্থো. অপৰভাগে তত্থ তত্থ ভিক্খূনং ৱিচিত্তধম্মকথিকভাৱং সুত্ৱা সত্থা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং চিত্তকথিকানং যদিদং কুমাৰকস্সপো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৭) এতদগ্গে ঠপেসীতি.

কুমাৰকস্সপত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৬. বাহিযত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

ছট্ঠাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো বাহিযস্স দাৰুচীৰিযত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তো ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৱা ৱেদঙ্গেসু অনৱযো একদিৱসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণন্তো পসন্নমানসো সত্থাৰং একং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তং ঠানং পত্তুকামো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা সত্তাহস্স অচ্চযেন ভগৱতো পাদমূলে নিপন্নো ‘‘ভগৱা, ভন্তে, ইতো সত্তমে দিৱসে যং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি, সো ৱিয অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. ভগৱা অনাগতংসঞাণেন ওলোকেত্ৱা সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তো তত্থ ছ কামাৱচৰসম্পত্তিযো অনুভৱিত্ৱা পুন মনুস্সেসু চক্কৱত্তিআদিসম্পত্তিযো অনেককপ্পকোটিসতেসু অনুভৱিত্ৱা কস্সপস্স ভগৱতো কালে একস্মিং কুলে নিব্বত্তো, ভগৱতি পৰিনিব্বুতে পব্বজিতো যদা সাসনে ওসক্কমানে সত্ত ভিক্খূ চতুন্নং পৰিসানং অজ্ঝাচাৰং দিস্ৱা সংৱেগপ্পত্তা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ‘‘যাৱ সাসনস্স অন্তৰধানং ন হোতি, তাৱ অত্তনো পতিট্ঠং কৰিস্সামা’’তি সুৱণ্ণচেতিযং ৱন্দিত্ৱা তত্থ অৰঞ্ঞে একং পব্বতং দিস্ৱা ‘‘জীৱিতসালযা নিৱত্তন্তু, নিৰালযা ইমং পব্বতং অভিৰুহন্তূ’’তি নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা সব্বে তং পব্বতং অভিৰুয্হ নিস্সেণিং পাতেত্ৱা সমণধম্মং কৰিংসু. তেসু সঙ্ঘত্থেৰো একৰত্তাতিক্কমেন অৰহত্তং পাপুণি. সো অনোতত্তদহে নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা তে ভিক্খূ আহ – ‘‘আৱুসো, ইমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জথা’’তি. তে আহংসু – ‘‘কিং, ভন্তে, অম্হেহি এৱং কতিকা কতা ‘যো পঠমং অৰহত্তং পাপুণাতি, তেনাভতং পিণ্ডপাতং অৱসেসা পৰিভুঞ্জন্তূ’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘তেন হি সচে মযম্পি তুম্হে ৱিয ৱিসেসং নিব্বত্তেস্সাম, সযং আহৰিত্ৱা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু.

দুতিযদিৱসে দুতিযত্থেৰো অনাগামী হুত্ৱা তথেৱ পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা ইতৰে নিমন্তেসি. তে এৱমাহংসু – ‘‘কিং পনাৱুসো, কতিকা কতা, ‘মহাথেৰেন আভতং পিণ্ডপাতং অভুঞ্জিত্ৱা অনুথেৰেন আভতং ভুঞ্জিস্সামা’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘এৱং সন্তে তুম্হে ৱিয মযম্পি ৱিসেসং নিব্বত্তেত্ৱা অত্তনো অত্তনো পুৰিসকাৰেন ভুঞ্জিতুং সক্কোন্তা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. তেসু অৰহত্তপ্পত্তত্থেৰো পৰিনিব্বাযি, দুতিযো অনাগামী ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি, ইতৰে পঞ্চ ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুস্সিত্ৱা সত্তমে দিৱসে কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ দিব্বসুখং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চৱিত্ৱা মনুস্সেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু একো পুক্কুসাতি ৰাজা অহোসি, একো গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলাযং কুমাৰকস্সপো, একো বাহিযো দাৰুচীৰিযো, একো দব্বো মল্লপুত্তো, একো সভিযো পৰিব্বাজকোতি. তেসু অযং বাহিযো দাৰুচীৰিযো সুপ্পাৰকপট্টনে ৱাণিজকুলে নিব্বত্তো ৱাণিজকম্মে নিপ্ফত্তিং গতো মহদ্ধনো মহাভোগো, সো সুৱণ্ণভূমিং গচ্ছন্তেহি ৱাণিজেহি সদ্ধিং নাৱমাৰুয্হ ৱিদেসং গচ্ছন্তো কতিপাহং গন্ত্ৱা ভিন্নায নাৱায সেসেসু মচ্ছকচ্ছপভক্খেসু জাতেসু একোযেৱ অৱসিট্ঠো একং ফলকং গহেত্ৱা ৱাযমন্তো সত্তমে দিৱসে সুপ্পাৰকপট্টনতীৰং ওক্কমি. তস্স নিৱাসনপাৰুপনং নত্থি, সো অঞ্ঞং কিঞ্চি অপস্সন্তো সুক্খকট্ঠদণ্ডকে ৱাকেহি পলিৱেঠেত্ৱা নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা চ দেৱকুলতো কপালং গহেত্ৱা সুপ্পাৰকপট্টনং অগমাসি. মনুস্সা তং দিস্ৱা যাগুভত্তাদীনি দত্ৱা ‘‘অযং একো অৰহা’’তি সম্ভাৱেসুং. সো ৱত্থেসু উপনীতেসু ‘‘সচাহং নিৱাসেমি, পাৰুপামি ৱা, লাভসক্কাৰো মে পৰিহাযিস্সতী’’তি তানি পটিক্খিপিত্ৱা দাৰুচীৰানেৱ পৰিহৰি.

অথস্স ‘‘অৰহা, অৰহা’’তি বহূহি সম্ভাৱিযমানস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘যে কেচি লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি সো তেন নিযামেন কুহনকম্মেন জীৱিকং কপ্পেতি.

কস্সপদসবলস্স সাসনে সত্তসু জনেসু পব্বতং আৰুয্হ সমণধম্মং কৰোন্তেসু একো অনাগামী হুত্ৱা সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অত্তনো ব্ৰহ্মসম্পত্তিং ওলোকেন্তো আগতট্ঠানং আৱজ্জেন্তো পব্বতমাৰুয্হ সমণধম্মং কৰণট্ঠানং দিস্ৱা সেসানং নিব্বত্তনট্ঠানং আৱজ্জেন্তো একস্স পৰিনিব্বুতভাৱং ইতৰেসঞ্চ পঞ্চন্নং কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তভাৱং ঞত্ৱা তে কালানুকালং আৱজ্জেসি ‘‘ইমস্মিং পন কালে কহং নু খো তে’’তি আৱজ্জেন্তো দাৰুচীৰিযং সুপ্পাৰকপট্টনং নিস্সায কুহনকম্মেন জীৱিতং কপ্পেন্তং দিস্ৱা ‘‘নট্ঠো ৱতাযং বালো, পুব্বে সমণধম্মং কৰোন্তো অতিউক্কট্ঠভাৱেন অৰহতাপি আভতং পিণ্ডপাতং অপৰিভুঞ্জিত্ৱা ইদানি উদৰহেতু অনাৰহাৱ সমানো অৰহত্তং পটিজানিত্ৱা লোকং ৱঞ্চেন্তো ৱিচৰতি, দসবলস্স উপ্পন্নভাৱং ন জানাতি, গচ্ছামি নং সংৱেজেত্ৱা বুদ্ধুপ্পাদং জানাপেস্সামী’’তি খণেনেৱ ব্ৰহ্মলোকতো ওতৰিত্ৱা সুপ্পাৰকপট্টনে ৰত্তিভাগসমনন্তৰে দাৰুচীৰিযস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. সো অত্তনো ৱসনট্ঠানে ওভাসং দিস্ৱা বহি নিক্খমিত্ৱা মহাব্ৰহ্মানং দিস্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং তুম্হাকং পোৰাণকসহাযো অনাগামিফলং পত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো, অম্হাকং সব্বজেট্ঠকো অৰহা হুত্ৱা পৰিনিব্বুতো, তুম্হে পন পঞ্চজনা দেৱলোকে নিব্বত্তা. স্ৱাহং দানি তং ইমস্মিং ঠানে কুহনকম্মেন জীৱিকং কপ্পেন্তং দিস্ৱা দমিতুং আগতো’’তি ৱত্ৱা ইদং কাৰণং আহ – ‘‘নেৱ খো ত্ৱং, বাহিয, অৰহা নাপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৱং অৰহা ৱা অস্স অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. অথস্স সত্থু উপ্পন্নভাৱং সাৱত্থিযং ৱসনভাৱঞ্চ আচিক্খিত্ৱা ‘‘সত্থু সন্তিকং গচ্ছা’’তি তং উয্যোজেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ অগমাসি.

বাহিযো পন আকাসে ঠত্ৱা কথেন্তং মহাব্ৰহ্মানং ওলোকেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহো ভাৰিযং কম্মং মযা কতং, অনৰহং অৰহা অহন্তি চিন্তেসিং, অযঞ্চ মং ‘ন ত্ৱং অৰহা, নাপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নাসী’তি ৱদতি, অত্থি নু খো লোকে অঞ্ঞো অৰহা’’তি. অথ নং পুচ্ছি – ‘‘অথ কে চৰহি সদেৱকে লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না’’তি. অথস্স দেৱতা আচিক্খি – ‘‘অত্থি, বাহিয, উত্তৰেসু জনপদেসু সাৱত্থি নাম নগৰং, তত্থ সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, বাহিয, ভগৱা অৰহা চেৱ অৰহত্তায চ ধম্মং দেসেসী’’তি. বাহিযো ৰত্তিভাগে দেৱতায কথং সুত্ৱা সংৱিগ্গমানসো তংখণংযেৱ সুপ্পাৰকা নিক্খমিত্ৱা একৰত্তিৱাসেন সাৱত্থিং অগমাসি, গচ্ছন্তো চ পন দেৱতানুভাৱেন বুদ্ধানুভাৱেন চ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং অতিক্কমিত্ৱা সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো, তস্মিং খণে সত্থা সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. সো জেতৱনং পৱিসিত্ৱা অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে সম্বহুলে ভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘কুহিং এতৰহি সত্থা’’তি? ভিক্খূ ‘‘সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা ‘‘ত্ৱং পন কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘সুপ্পাৰকা আগতোম্হী’’তি. ‘‘কদা নিক্খন্তোসী’’তি? ‘‘হিয্যো সাযন্হসমযে নিক্খন্তোম্হী’’তি. ‘‘দূৰতোপি আগতো, নিসীদ তাৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা থোকং ৱিস্সমাহি, আগতকালে সত্থাৰং দক্খিস্সতী’’তি আহংসু. ‘‘অহং, ভন্তে, সত্থু ৱা অত্তনো ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, কত্থচি অট্ঠত্ৱা অনিসীদিত্ৱা একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ ৱিস্সমিস্সামী’’তি আহ. সো এৱং ৱত্ৱা তৰমানৰূপো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘চিৰস্সং ৱত মে গোতমো সম্মাসম্বুদ্ধো দিট্ঠো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতসৰীৰো গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘দেসেতু, ভন্তে ভগৱা, ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি.

তং সুত্ৱা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসাৰে সংসৰন্তেন কবড়ীকাৰাহাৰো ন অলদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৱা ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, দেসেতু মে, ভন্তে ভগৱা, ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তি পুন যাচি. সত্থা দুতিযম্পি তথেৱ পটিক্খিপি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ইমস্স দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৱপীতিৱেগো ধম্মং সুত্ৱাপি ন সক্খিস্সতি পটিৱিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খায তাৱ তিট্ঠতু, একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতস্সপি চস্স দৰথো বলৱা সোপি তাৱ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযং যাচিতো অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং, দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মং দেসেসি. সো সত্থু ধম্মং সুণন্তোযেৱ সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.

১৭৮. সো অৰহত্তং পত্তক্খণেযেৱ পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সঞ্জাতসোমনস্সো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ. অনুত্তানপদৱণ্ণনমেৱ কৰিস্সাম.

১৮১. হসনং পচ্চৱেক্খণন্তি পৰিপুণ্ণসোমনস্সজাতং পচ্চৱেক্খণং, কোমাৰৱণ্ণং অতিকোমলন্তি অত্থো.

১৮২. হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গন্তি সুৱণ্ণসুত্তযঞ্ঞোপচিতসুত্তঅৱযৱং সৰীৰং দেহন্তি অত্থো. পলম্ববিম্বতম্বোট্ঠন্তি ওলম্বিতবিম্বফলসদিসং ৰত্তৱণ্ণং ওট্ঠদ্ৱযসমন্নাগতন্তি অত্থো. সেততিণ্হসমং দিজন্তি সুনিসিততিখিণঅযলোহঘংসনেন ঘংসিত্ৱা সমং কতং ৱিয সমদন্তন্তি অত্থো.

১৮৩. পীতিসম্ফুল্লিতাননন্তি পীতিযা সুট্ঠু ফুল্লিতং ৱিকসিতং আননং মুখং আদাসতলসদিসমুখৱন্তন্তি অত্থো.

১৮৪. খিপ্পাভিঞ্ঞস্স ভিক্খুনোতি খিপ্পং দেসনায সমুগ্ঘাটিতক্খণেযেৱ অভিৱিসেসেন ঞাতুং সমত্থস্স ভিক্খুনোতি অত্থো.

১৮৬. সগ্গং অগং সভৱনং যথাতি অত্তনো গেহং ৱিয সগ্গং লোকং অগমাসিন্তি অত্থো.

১৯৬. ন ত্ৱং উপাযমগ্গঞ্ঞূতি ত্ৱং নিব্বানাধিগমূপাযভূতমগ্গঞ্ঞূ ন অহোসীতি অত্থো.

২০০. সত্থুনো সদা জিনন্তি সদা সব্বকালং জিনং জিনন্তো পৰাজিতকোপো সত্থুনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱিমলাননং আদাসতলসদিসমুখং পস্সিস্সামি পস্সিতুং নিক্খমামীতি যোজনা. দিজে অপুচ্ছিং কুহিং লোকনন্দনোতি কুহিং ঠানে লোকপসাদকৰো সত্থাতি দিজে ব্ৰাহ্মণে অহং ভিক্খূ অপুচ্ছিন্তি অত্থো.

২০১. সসোৱ খিপ্পং মুনিদস্সনুস্সুকোতি মুনিদস্সনে তথাগতদস্সনে উস্সুকো উস্সাহজাতো সসো ইৱ খিপ্পং পাপুণাতীতি অত্থো.

২০২. তুৱটং গন্ত্ৱাতি সীঘং গন্ত্ৱা. পিণ্ডত্থং অপিহাগিধন্তি পিণ্ডপাতং পটিচ্চ অপিহং অপগতপিহং অগিধং নিত্তণ্হং.

২০৩. অলোলক্খন্তি ইতো চিতো চ অনোলোকযমানং উত্তমে সাৱত্থিনগৰে পিণ্ডায ৱিচৰন্তং অদক্খিন্তি সম্বন্ধো. সিৰীনিলযসঙ্কাসন্তি সিৰিযা লক্খণানুব্যঞ্জনসোভায নিলযং সঙ্কাসং জলমানতোৰণসদিসং. ৰৱিদিত্তিহৰাননন্তি ৱিজ্জোতমানসূৰিযমণ্ডলং ৱিয ৱিজ্জোতমানমুখমণ্ডলং.

২০৪. কুপথে ৱিপ্পনট্ঠস্সাতি কুচ্ছিতপথে সোপদ্দৱমগ্গে মূড়্হস্স মিচ্ছাপটিপন্নস্স মে সৰণং হোহি পতিট্ঠা হোহি. গোতমাতি ভগৱন্তং গোত্তেন আলপতি.

২১৮. ন তত্থ সুক্কা জোতন্তীতি সুক্কপভাসম্পন্না জোতমানওসধিতাৰকাদযো ন জোতন্তি নপ্পভাসন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ. সো এৱং পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেত্ৱা তাৱদেৱ চ ভগৱন্তং পব্বজ্জং যাচি. ‘‘পৰিপুণ্ণং তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি চ পুট্ঠো ‘‘ন পৰিপুণ্ণ’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘তেন হি পত্তচীৱৰং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. সো কিৰ ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনা পচ্চযে লভিত্ৱা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৱা সযমেৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা একভিক্খুস্সাপি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা সঙ্গহং নাকাসি, ‘‘ন তেনস্স ইদ্ধিমযং পত্তচীৱৰং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ভগৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং নাদাসি. তম্পি পত্তচীৱৰং পৰিযেসমানমেৱ সঙ্কাৰট্ঠানতো চোড়ক্খণ্ডানি সংকড্ঢেন্তং পুব্বৱেৰিকো অমনুস্সো একিস্সা তৰুণৱচ্ছায গাৱিযা সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা ৱামঊৰুম্হি পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং নিক্খমন্তো বাহিযস্স সৰীৰং সঙ্কাৰট্ঠানে পতিতং দিস্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৱে, এতং বাহিযং দাৰুচীৰিযন্তি একস্মিং গেহদ্ৱাৰে ঠত্ৱা মঞ্চকং আহৰাপেত্ৱা ইমং সৰীৰং নগৰদ্ৱাৰতো নীহৰিত্ৱা ঝাপেত্ৱা ধাতুযো গহেত্ৱা থূপং কৰোথা’’তি ভিক্খূ আণাপেসি.

তে ভিক্খূ ধাতুং মহাপথে থূপং কাৰেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো কতকম্মং আৰোচেসুং. ততো সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি – ‘‘তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘেন সৰীৰঝাপনকিচ্চং কাৰেসি, ধাতুযো চ গাহাপেত্ৱা চেতিযং কাৰাপেসি, কতৰমগ্গো নু খো তেন সমধিগতো, সামণেৰো নু খো সো, ভিক্খু নু খো’’তি. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ‘‘পতিট্ঠিতো, ভিক্খৱে, বাহিযো দাৰুচীৰিযো অৰহত্তো’’তি উপৰি ধম্মদেসনং ৱড্ঢেতি. তস্স পৰিনিব্বুতভাৱঞ্চ আচিক্খিত্ৱা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং খিপ্পাভিঞ্ঞানং যদিদং বাহিযো দাৰুচীৰিযো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৬) এতদগ্গে ঠপেসি.

অথ নং ভিক্খূ পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ‘বাহিযো দাৰুচীৰিযো অৰহত্তং পত্তো’তি ৱদেথ, কদা সো অৰহত্তং পত্তো’’তি? ‘‘মম ধম্মং সুতকালে, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘কদা পনস্স, ভন্তে, তুম্হেহি ধম্মো কথিতো’’তি? ‘‘ভিক্খায চৰন্তেন অন্তৰৱীথিযং ঠিতেনা’’তি. ‘‘অপ্পমত্তকো, ভন্তে, তুম্হেহি অন্তৰৱীথিযং ঠত্ৱা কথিতধম্মো; কথং সো তাৱত্তকেন ৱিসেসং নিব্বত্তেসী’’তি? অথ নে সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, মম ধম্মং ‘অপ্পং’ ৱা ‘বহুং ৱা’তি মা চিন্তযিত্থ. অনেকানিপি হি অনত্থপদসংহিতানি গাথাসহস্সানি ন সেয্যো, অত্থনিস্সিতং পন একম্পি গাথাপদং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;

একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি. (ধ. প. ১০১) –

দেসনাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

বাহিযত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৭. মহাকোট্ঠিকত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

সত্তমাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো মহাকোট্ঠিকত্থেৰস্স অপদানং. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে মহাভোগকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো মাতাপিতূনং অচ্চযেন কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱসন্তো একদিৱসং পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো ধম্মদেসনাকালে হংসৱতীনগৰৱাসিনো গন্ধমালাদিহত্থে যেন বুদ্ধো যেন ধম্মো যেন সঙ্ঘো, তন্নিন্নে তপ্পোণে তপ্পব্ভাৰে গচ্ছন্তে দিস্ৱা তেহি সদ্ধিং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, সত্থাৰং একং ভিক্খুং পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং ইমস্মিং সাসনে পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গো, যংনূনাহম্পি একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অযং ৱিয পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা সত্থু দেসনাপৰিযোসানে ৱুট্ঠিতায পৰিসায ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, স্ৱে ময্হং গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. সত্থা অধিৱাসেসি. সো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সকনিৱেসনং গন্ত্ৱা সব্বৰত্তিং বুদ্ধস্স চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ নিসজ্জট্ঠানং গন্ধমালাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা খাদনীযভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকনিৱেসনে ভিক্খুসতসহস্সপৰিৱাৰং সত্থাৰং ৱিৱিধযাগুখজ্জকপৰিৱাৰং সসূপব্যঞ্জনং গন্ধসালিভোজনং ভোজাপেত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে চিন্তেসি – ‘‘মহন্তং খো অহং ঠানন্তৰং পত্থেমি, ন পন যুত্তং মযা একদিৱসমেৱ দানং দত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেতুং, অনুপটিপাটিযা সত্তাহং দানং দত্ৱা পত্থেস্সামী’’তি. সো তেনেৱ নিযামেন সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে দুস্সকোট্ঠাগাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা উত্তমং তিচীৱৰপ্পহোনকং সুখুমৱত্থং বুদ্ধস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা ভিক্খুসতসহস্সস্স চ তিচীৱৰং দত্ৱা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যো সো ভিক্খু তুম্হেহি ইতো সত্তমে দিৱসমত্থকে পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতো, অহম্পি সো ভিক্খু ৱিয অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অনাগতে ইতো কপ্পসতসহস্সমত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স সাসনে তৱ পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো তত্থ যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু পৰিব্ভমি.

এৱং সো দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞঞাণসম্ভাৰে সম্ভৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, কোট্ঠিকোতিস্স নামং অকংসু. কস্মা মাতুযা ৱা অয্যকপয্যকাদীনং ৱা নামং অগ্গহেত্ৱা এৱং নামং কৰিংসূতি চে? অত্তনো পঞ্ঞৱন্ততায ৱেদঙ্গেসু সতক্কপৰতক্কেসু সনিঘণ্ডুকেটুভেসু সাক্খৰপ্পভেদেসু সকলব্যাকৰণেসু চ ছেকভাৱেন চ দিট্ঠদিট্ঠে জনে মুখসত্তীহি কোট্ঠেন্তো পক্কোট্ঠেন্তো ৱিতুদন্তো ৱিচৰতীতি অন্ৱত্থনামং কৰিংসূতি ৱেদিতব্বং. সো ৱযপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গহেত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো একদিৱসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা পটিসম্ভিদাসু চিণ্ণৱসী হুত্ৱা অভীতো মহাথেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তোপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা পটিসম্ভিদাসুযেৱ পঞ্হং পুচ্ছি. এৱমযং থেৰো তত্থ কতাধিকাৰতায তত্থ চিণ্ণৱসীভাৱেন চ পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গো জাতো. অথ নং সত্থা মহাৱেদল্লসুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং যদিদং মহাকোট্ঠিকো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৮).

২২১. সো অপৰেন সমযেন ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদেন্তো সোমনস্সজাতো অত্তনো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. তং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.

ইত্থং সুদমাযস্মা মহাকোট্ঠিকোতি এত্থ সুদন্তি নিদস্সনে নিপাতো. আযস্মাতি গাৰৱাধিৱচনং, যথা তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানোতি.

মহাকোট্ঠিকত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৮. উৰুৱেলকস্সপত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

অট্ঠমাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো উৰুৱেলকস্সপত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱযপ্পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সত্থাৰং একং ভিক্খুং মহাপৰিৱাৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো মহাদানং দত্ৱা পণিধানং অকাসি. ভগৱা চস্স অনন্তৰাযতং দিস্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে মহাপৰিৱাৰানং অগ্গো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো তত্থ যাৱতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চৱিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইতো দ্ৱেনৱুতিকপ্পমত্থকে ফুস্সস্স ভগৱতো ৱেমাতিককনিট্ঠভাতা হুত্ৱা নিব্বত্তো, অঞ্ঞেপিস্স দ্ৱে কনিট্ঠভাতৰো অহেসুং. তে তযো বুদ্ধপ্পমুখভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা পৰমায পূজায পূজেত্ৱা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং ভগৱতো উপ্পত্তিতো পুৰেতৰমেৱ বাৰাণসিযং ব্ৰাহ্মণকুলে তযো ভাতৰো হুত্ৱা নিব্বত্তা গোত্তৱসেন তযোপি কস্সপাতি এৱং নামকা অহেসুং. তে তযো ৱযপ্পত্তা তযো ৱেদে উগ্গণ্হিংসু. তেসং জেট্ঠভাতিকস্স পঞ্চমাণৱকসতানি পৰিৱাৰা, মজ্ঝিমস্স তীণি, কনিট্ঠস্স দ্ৱে, তে অত্তনো গন্থেসু সাৰং ওলোকেন্তা দিট্ঠধম্মিকমেৱ অত্থং দিস্ৱা পব্বজ্জং ৰোচেসুং. তেসু জেট্ঠভাতা অত্তনো পৰিৱাৰেন সদ্ধিং উৰুৱেলং গন্ত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা উৰুৱেলকস্সপো নাম জাতো, মজ্ঝিমো গঙ্গানদীৱঙ্কে পব্বজিতো নদীকস্সপো নাম জাতো, কনিট্ঠো গযাসীসে পব্বজিতো গযাকস্সপো নাম জাতো. এৱং তেসু ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তত্থ তত্থ ৱসন্তেসু বহূনং দিৱসানং অচ্চযেন অম্হাকং বোধিসত্তো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পটিৱিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো অনুক্কমেন ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযত্থেৰে অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা যসকুলপুত্তপ্পমুখে পঞ্চপঞ্ঞাসজনে সহাযকে ৱিনেত্ৱা সট্ঠি অৰহন্তে ‘‘চৰথ, ভিক্খৱে, চাৰিক’’ন্তি (মহাৱ. ৩২) ৱিস্সজ্জেত্ৱা তিংসভদ্দৱগ্গিযে ৱিনেত্ৱা উৰুৱেলকস্সপস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱসনত্থায অগ্যাগাৰং পৱিসিত্ৱা তত্থ গতনাগদমনাদীহি অড্ঢুড্ঢসহস্সেহি পাটিহাৰিযেহি উৰুৱেলকস্সপং সপৰিৱাৰং ৱিনেত্ৱা পব্বাজেসি. তস্স পব্বজ্জাৱিধানঞ্চ ইদ্ধিপাটিহাৰিযকৰণঞ্চ সব্বং নদীকস্সপস্স অপদানট্ঠকথাযং আৱি ভৱিস্সতি. তস্স পব্বজিতভাৱং সুত্ৱা ইতৰেপি দ্ৱে ভাতৰো সপৰিসা আগন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিংসু. সব্বেৱ তে ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা এহিভিক্খুকা অহেসুং. সত্থা তং সমণসহস্সং আদায গযাসীসং গন্ত্ৱা পিট্ঠিপাসাণে নিসিন্নো আদিত্তপৰিযাযদেসনায (মহাৱ. ৫৪) তে সব্বে অৰহত্তে পতিট্ঠাপেসি.

২৫১. সো এৱং অৰহত্তং পত্ৱা সোমনস্সজাতো অত্তনো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিমাহ. অনুত্তানপদমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.

২৬৮. সো চ সব্বং তমং হন্ত্ৱাতি সো ফুস্সো ভগৱা ৰাগদোসমোহাদিকিলেসন্ধকাৰং ৱিদ্ধংসেত্ৱা. ৱিজটেত্ৱা মহাজটন্তি তণ্হামানাদীহি দিযড্ঢসহস্সেহি কিলেসগণেহি মহাব্যাকুলং জটং ৱিজটেত্ৱা পদালেত্ৱা ফালেত্ৱাতি অত্থো. সদেৱকং দেৱলোকসহিতং সকলং লোকসন্নিৱাসংতপ্পযন্তো সন্তপ্পযন্তো পীণেন্তো অমতং ৱুট্ঠিং মহানিব্বানৱুট্ঠিধাৰং ৱস্সতে পগ্ঘৰাপেতীতি যোজনা.

২৬৯. তদা হি বাৰাণসিযন্তি ‘‘বাৰস মনুস্সা’’তিআদীসু ৱিয বাৰস দ্ৱাদসৰাসী হুত্ৱা পুৰা, হিমৱন্ততো ইসযো চ পচ্চেকমুনিসঙ্খাতা ইসযো চ গন্ধমাদনতো আকাসেনাগন্ত্ৱা এত্থ গচ্ছন্তি ওতৰন্তি পৱিসন্তীতি বাৰাণসী, অথ ৱা সম্মাসম্বুদ্ধসঙ্খাতানং অনেকসতসহস্সানং ধম্মচক্কপৱত্তনত্থায ওতৰট্ঠানং নগৰং লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ইত্থিলিঙ্গৱসেন বাৰাণসীতি ৱুচ্চতি, তিস্সং বাৰাণসিযং.

২৭৩. নিক্খিত্তসত্থং পচ্চন্তন্তি ছড্ডিতসত্থং পাতিতআৱুধং পচ্চন্তজনপদং নিব্বিসেৱনং কত্ৱা পুনৰুপচ্চতন্তি পুনৰপি তং নগৰং উপেচ্চ উপগম্ম সম্পত্তাতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

উৰুৱেলকস্সপত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

৯. ৰাধত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা

২৯৬. নৱমাপদানে পদুমুত্তৰো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো ৰাধত্থেৰস্স অপদানং. তং সব্বং পাঠানুসাৰেন নযানুচিন্তনেন ৱিঞ্ঞূহি সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. কেৱলং পুঞ্ঞনানত্তমেৱাতি.

ৰাধত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.

দসমং মোঘৰাজত্থেৰঅপদানং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

চতুপঞ্ঞাসমৱগ্গৱণ্ণনা সমত্তা.