২. ৱক্কলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা
দুতিযাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো ৱক্কলিত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি থেৰো পুৰিমজিনৱৰেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰা একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতং দিস্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তৰাযং দিস্ৱা ব্যাকৰি.
সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং ভগৱতো কালে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, তস্স ৱক্কলীতি নামং কৰিংসু. তত্থ কলীতি অপৰাধতিলকাড়কাদিদোসস্স অধিৱচনং. নিদ্ধন্তসুৱণ্ণপিণ্ডসদিসতায অপগতো ব্যপগতো কলি দোসো অস্সাতি ৱ-কাৰাগমং কত্ৱা ৱক্কলীতি ৱুচ্চতি. সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো, সত্থাৰং দিস্ৱা ৰূপকাযসম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. ‘‘অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তো নিচ্চকালং সত্থু দস্সনং ন লভিস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ঠপেত্ৱা ভোজনকালং সৰীৰকিচ্চকালঞ্চ সেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায ভগৱন্তং ওলোকেন্তোযেৱ ৱিহৰতি. সত্থা তস্স ঞাণপৰিপাকং আগমেন্তো বহুকালং তস্মিং ৰূপদস্সনেনেৱ ৱিচৰন্তে কিঞ্চি অৱত্ৱা পুনেকদিৱসং – ‘‘কিং তে, ৱক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন? যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি; যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৱক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৭) আহ. সত্থৰি এৱং ৱদন্তেপি থেৰো সত্থু দস্সনং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন সক্কোতি. ততো সত্থা, ‘‘নাযং ভিক্খু সংৱেগং অলভিত্ৱা বুজ্ঝিস্সতী’’তি ৱস্সূপনাযিকদিৱসে – ‘‘অপেহি, ৱক্কলী’’তি থেৰং পণামেসি. সো সত্থাৰা পণামিতো সত্থু সম্মুখে ঠাতুং অসক্কোন্তো – ‘‘কিং ময্হং জীৱিতেন, যোহং সত্থাৰং দট্ঠুং ন লভামী’’তি গিজ্ঝকূটে পব্বতে পপাতট্ঠানং অভিৰুহি? সত্থা তস্স তং পৱত্তিং ঞত্ৱা – ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেত্ৱা ওভাসং ৱিস্সজ্জেন্তো –
‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;
অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১) –
গাথং ৱত্ৱা ‘‘এহি, ৱক্কলী’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১) হত্থং পসাৰেসি. থেৰো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, ‘এহী’তি অৱ্হাযনম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৱপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কুতো গচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৱং অজানিত্ৱাৱ সত্থু সম্মুখে আকাসে পক্খন্দিত্ৱা পঠমেন পাদেন পব্বতে ঠিতোযেৱ সত্থাৰা ৱুত্তগাথাযো আৱজ্জেন্তো আকাসেযেৱ পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৮) ধম্মপদৱণ্ণনাযঞ্চ (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১ ৱক্কলিত্থেৰৱত্থু) আগতং.
ইধ পন এৱং ৱেদিতব্বং – ‘‘কিং তে, ৱক্কলী’’তিআদিনা সত্থাৰা ওৱদিতো গিজ্ঝকূটে ৱিহৰন্তো ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, তস্স সদ্ধায বলৱভাৱতো এৱ ৱিপস্সনা ৱীথিং ন ওতৰতি? ভগৱা তং ঞত্ৱা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা অদাসি. সো পুন ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খিযেৱ. অথস্স আহাৰৱেকল্লেন ৱাতাবাধো উপ্পজ্জি, তং ৱাতাবাধেন পীড়িযমানং ঞত্ৱা ভগৱা তত্থ গন্ত্ৱা পুচ্ছন্তো –
‘‘ৱাতৰোগাভিনীতো ত্ৱং, ৱিহৰং কাননে ৱনে;
পৱিদ্ধগোচৰে লূখে, কথং ভিক্খু কৰিস্সসী’’তি. (থেৰগা. ৩৫০) –
আহ. তং সুত্ৱা থেৰো –
‘‘পীতিসুখেন ৱিপুলেন, ফৰমানো সমুস্সযং;
লূখম্পি অভিসম্ভোন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
‘‘ভাৱেন্তো সতিপট্ঠানে, ইন্দ্ৰিযানি বলানি চ;
বোজ্ঝঙ্গানি চ ভাৱেন্তো, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
‘‘আৰদ্ধৱীৰিযে পহিতত্তে, নিচ্চং দড়্হপৰক্কমে;
সমগ্গে সহিতে দিস্ৱা, ৱিহৰিস্সামি কাননে.
‘‘অনুস্সৰন্তো সম্বুদ্ধং, অগ্গং দন্তং সমাহিতং;
অতন্দিতো ৰত্তিন্দিৱং, ৱিহৰিস্সামি কাননে’’তি. (থেৰগা. ৩৫১-৩৫৪) –
চতস্সো গাথাযো অভাসি. তাসং অত্থো থেৰগাথাৱণ্ণনাযং (থেৰগা. অট্ঠ. ২.৩৫১-৩৫৪) ৱুত্তোযেৱ. এৱং থেৰো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.
২৮. সো অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সজাতো পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তত্থ ইতোতি ককুসন্ধাদীনং উপ্পন্নভদ্দকপ্পতো হেট্ঠা কপ্পসতসহস্সমত্থকেতি অত্থো.
২৯. পদুমাকাৰৱদনোতি সুপুপ্ফিতপদুমসস্সিৰীকমুখো. পদুমপত্তক্খোতি সেতপদুমপুপ্ফপণ্ণসদিসঅক্খীতি অত্থো.
৩০. পদুমুত্তৰগন্ধোৱাতি পদুমগন্ধমুখোতি অত্থো.
৩১. অন্ধানং নযনূপমোতি চক্খুৱিৰহিতানং সত্তানং নযনসদিসো, ধম্মদেসনায সব্বসত্তানং পঞ্ঞাচক্খাদিচক্খুদাযকোতি অত্থো. সন্তৱেসোতি সন্তসভাৱো সন্তইৰিযাপথো. গুণনিধীতি গুণানং নিধি, সব্বগুণগণানং নিধানট্ঠানভূতোতি অত্থো. কৰুণামতিআকৰোতি সাধূনং চিত্তকম্পনসঙ্খাতায কৰুণায চ অত্থানত্থমিননপৰিচ্ছিন্নমতিযা চ আকৰো আধাৰভূতো.
৩২. ব্ৰহ্মাসুৰসুৰচ্চিতোতি ব্ৰহ্মেহি চ অসুৰেহি চ দেৱেহি চ অচ্চিতো পূজিতোতি অত্থো.
৩৩. মধুৰেন ৰুতেন চাতি কৰৱীকৰুতমধুৰেন সদ্দেন সকলং জনং ৰঞ্জযন্তীতি সম্বন্ধো. সন্থৱী সাৱকং সকন্তি অত্তনো সাৱকং মধুৰধম্মদেসনায সন্থৱী, থুতিং অকাসীতি অত্থো.
৩৪. সদ্ধাধিমুত্তোতি সদ্দহনসদ্ধায সাসনে অধিমুত্তো পতিট্ঠিতোতি অত্থো. মম দস্সনলালসোতি ময্হং দস্সনে ব্যাৱটো তপ্পৰো.
৩৫. তং ঠানমভিৰোচযিন্তি তং সদ্ধাধিমুত্তট্ঠানন্তৰং অভিৰোচযিং, ইচ্ছিং পত্থেসিন্তি অত্থো.
৪০. পীতমট্ঠনিৱাসনন্তি সিলিট্ঠসুৱণ্ণৱণ্ণৱত্থে নিৱত্থন্তি অত্থো. হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গন্তি সুৱণ্ণপামঙ্গলগ্গিতগত্তন্তি অত্থো.
৪৭-৪৮. নোনীতসুখুমালং মন্তি নৱনীতমিৱ মুদুতলুণহত্থপাদং. জাতপল্লৱকোমলন্তি অসোকপল্লৱপত্তকোমলমিৱ মুদুকন্তি অত্থো. পিসাচীভযতজ্জিতাতি তদা এৱংভূতং কুমাৰং মং অঞ্ঞা পিসাচী একা ৰক্খসী ভযেন তজ্জেসি ভিংসাপেসীতি অত্থো. তদা মহেসিস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে মং সাযেসুং নিপজ্জাপেসুং. দীনমানসা ভীতচিত্তা মম মাতাপিতৰো ইমং দাৰকং তে দদাম, ইমস্স সৰণং পতিট্ঠা হোতু নাথ নাযকাতি সম্বন্ধো.
৪৯. তদা পটিগ্গহি সো মন্তি সো ভগৱা তদা তস্মিং মম মাতুযা দিন্নকালে জালিনা জালযুত্তেন সঙ্খালকেন চক্কলক্খণাদীহি লক্খিতেন মুদুকোমলপাণিনা মুদুকেন ৱিসুদ্ধেন হত্থতলেন মং অগ্গহেসীতি অত্থো.
৫২. সব্বপাৰমিসম্ভূতন্তি সব্বেহি দানপাৰমিতাদীহি সম্ভূতং জাতং. নীলক্খিনযনং ৱৰং পুঞ্ঞসম্ভাৰজং উত্তমনীলঅক্খিৱন্তং. সব্বসুভাকিণ্ণং সব্বেন সুভেন ৱণ্ণেন সণ্ঠানেন আকিণ্ণং গহনীভূতং ৰূপং ভগৱতো হত্থপাদসীসাদিৰূপং দিস্ৱাতি অত্থো, তিত্তিং অপত্তো ৱিহৰামি অহন্তি সম্বন্ধো.
৬১. তদা মং চৰণন্তগোতি তস্মিং ময্হং অৰহত্তং পত্তকালে সীলাদিপন্নৰসন্নং চৰণধম্মানং অন্তগো, পৰিযোসানপ্পত্তো পৰিপূৰকাৰীতি অত্থো. ‘‘মৰণন্তগো’’তিপি পাঠো. তস্স মৰণস্স অন্তং নিব্বানং পত্তোতি অত্থো. সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গং পঞ্ঞপেসীতি সম্বন্ধো. অথ সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং সদ্ধাধিমুত্তানং যদিদং, ৱক্কলী’’তি (অ. নি. ১.১৯৮, ২০৮) মং এতদগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
ৱক্কলিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.