মহাৱাৰো
১. অনুসযৱাৰৱণ্ণনা
৩. সত্তন্নং পন মহাৱাৰানং পঠমে অনুসযৱাৰে যস্স কামৰাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতীতি এত্থ যদেতং ‘‘আমন্তা’’তি পটিৱচনং দিন্নং, তং দুদ্দিন্নং ৱিয খাযতি. কস্মা? কামৰাগপটিঘানং একক্খণে অনুপ্পত্তিতো. যথা হি ‘‘যস্স মনাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স ধম্মাযতনং উপ্পজ্জতীতি ‘আমন্তা’, অস্সাসপস্সাসানং উপ্পাদক্খণে তেসং কাযসঙ্খাৰো চ উপ্পজ্জতি, ৱচীসঙ্খাৰো চ উপ্পজ্জতী’’তিআদীসু মনাযতনধম্মাযতনানি কাযসঙ্খাৰৱচীসঙ্খাৰা চ একক্খণে উপ্পজ্জন্তি, ন তথা কামৰাগপটিঘা. কামৰাগো হি অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. পটিঘো দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসূতি, নত্থি নেসং একক্খণে উপ্পত্তি; তস্মা এত্থ ‘নো’তি পটিসেধো কত্তব্বো সিযা. তং অকত্ৱা পন ‘আমন্তা’তি পটিৱচনস্স দিন্নত্তা হেট্ঠাযমকেসু ৱিয এত্থ খণপচ্চুপ্পন্নৱসেন ৱত্তমানৱোহাৰং অগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞথা গহেতব্বো.
কথং? অপ্পহীনৱসেন. অপ্পহীনতঞ্হি সন্ধায অযং ‘‘অনুসেতী’’তি ৱত্তমানৱোহাৰো ৱুত্তো, ন খণপচ্চুপ্পন্নতং. যস্মা চ অপ্পহীনতং সন্ধায ৱুত্তো, তস্মা ‘‘যস্স কামৰাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি পুচ্ছায যস্স কামৰাগানুসযো অপ্পহীনো, ন অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতো, তস্স পটিঘানুসযোপি অপ্পহীনোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা চ তেসু যস্সেকো অপ্পহীনো, তস্স ইতৰোপি অপ্পহীনোৱ হোতি, তস্মা ‘‘আমন্তা’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং, যং উপৰি উপ্পজ্জনৱাৰে ‘যস্স কামৰাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং; তত্থ কথং অত্থো গহেতব্বোতি? তত্থাপি অপ্পহীনৱসেনেৱ উপ্পত্তিপচ্চযে সতি উপ্পত্তিযা অনিৱাৰিতৱসেন ৱা. যথা হি চিত্তকম্মাদীনি আৰভিত্ৱা অপৰিনিট্ঠিতকম্মন্তা চিত্তকাৰাদযো তেসং কম্মন্তানং অকৰণক্খণেপি মিত্তসুহজ্জাদীহি দিট্ঠদিট্ঠট্ঠানে ‘‘ইমেসু দিৱসেসু কিং কৰোথা’’তি ৱুত্তা, ‘‘চিত্তকম্মং কৰোম, কট্ঠকম্মং কৰোমা’’তি ৱদন্তি. তে কিঞ্চাপি তস্মিং খণে ন কৰোন্তি অৱিচ্ছিন্নকম্মন্তত্তা পন কতখণঞ্চ কত্তব্বখণঞ্চ উপাদায কৰোন্তিযেৱ নাম হোন্তি. এৱমেৱ যম্হি সন্তানে অনুসযা অপ্পহীনা, যম্হি ৱা পন নেসং সন্তানে উপ্পত্তিপচ্চযে সতি উপ্পত্তি অনিৱাৰিতা, তত্থ অনুপ্পজ্জনক্খণেপি উপ্পন্নপুব্বঞ্চেৱ কালন্তৰে উপ্পজ্জনকঞ্চ উপাদায যস্স কামৰাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতিযেৱ নামাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. ইতো পৰেসুপি এৱৰূপেসু ৱিস্সজ্জনেসু এসেৱ নযো. নো চ তস্সাতি ইদং অনাগামিস্স কামৰাগব্যাপাদানং অনৱসেসতো পহীনত্তা ৱুত্তং. তিণ্ণং পুগ্গলানন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামীনং. দ্ৱিন্নং পুগ্গলানন্তি সোতাপন্নসকদাগামীনং. পৰতোপি এৱৰূপেসু ঠানেসু এসেৱ নযো.
১৪. ওকাসৱাৰস্স পঠমদুতিযপুচ্ছাসু যস্মা কামৰাগানুসযো কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসেতি, পটিঘানুসযো দুক্খৱেদনায; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. ততিযপুচ্ছাযং উভিন্নম্পি কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসযনতো ‘আমন্তা’তি পটিৱচনং দিন্নং. ৰূপধাতুঅৰূপধাতুযা পন মানানুসযস্স কামৰাগানুসযেন সদ্ধিং অসাধাৰণং উপ্পত্তিট্ঠানং. তস্মা নো চ তত্থ কামৰাগানুসযোতি ৱুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বেসং উপ্পত্তিট্ঠানৱাৰং ওলোকেত্ৱা সাধাৰণাসাধাৰণং উপ্পত্তিট্ঠানং ৱেদিতব্বং.
২০. দুকমূলকপুচ্ছাযং যস্মা কামৰাগপটিঘানুসযা নাপি একস্মিং ঠানে উপ্পজ্জন্তি, ন একং ধম্মং আৰম্মণং কৰোন্তি, তস্মা নত্থীতি পটিক্খেপো কতো. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. যস্মিং ইমে দ্ৱে অনুসযা অনুসযেয্যুং, তং ঠানমেৱ নত্থি. তস্মা ‘‘কত্থ মানানুসযো অনুসেতী’’তি অযং পুচ্ছা অপুচ্ছাযেৱাতি. অঞ্ঞেসুপি এৱৰূপেসু এসেৱ নযো.
২৭. পুগ্গলোকাসৱাৰে চতুন্নন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামীনং.
৩৬. পটিলোমনযে যস্স কামৰাগানুসযো নানুসেতীতি অযং পুচ্ছা অনাগামিং গহেত্ৱা পুচ্ছতি.
৫৬. দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং সব্বত্থ কামৰাগানুসযো নানুসেতীতি অনাগামিঅৰহন্তানং. কামধাতুযা তীসু ৱেদনাসূতি চ ৱেদনাগ্গহণেন ৱেদনাসম্পযুত্তকানম্পি তেসং ৱত্থাৰম্মণানম্পীতি সব্বেসম্পি কামাৱচৰধম্মানং গহণং ৱেদিতব্বং. অযং অনুসযৱাৰে ৱিনিচ্ছযকথা.
অনুসযৱাৰৱণ্ণনা.
২. সানুসযৱাৰৱণ্ণনা
৬৬-১৩১. সানুসযৱাৰে পন যো কামৰাগানুসযেন সানুসযোতি যথা একন্তৰিকজৰাদিৰোগেন আবাধিকো যাৱ তম্হা ৰোগা ন মুচ্চতি, তাৱ তস্স ৰোগস্স অনুপ্পত্তিক্খণেপি সৰোগোযেৱ নাম হোতি. এৱং সসংকিলেসস্স ৱট্টগামিসত্তস্স যাৱ অৰিযমগ্গেন অনুসযা সমুগ্ঘাতং ন গচ্ছন্তি, তাৱ তেসং অনুসযানং অনুপ্পত্তিক্খণেপি সানুসযোযেৱ নাম হোতি. এৱৰূপং সানুসযতং সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ অনুসযৱাৰসদিসমেৱ.
ওকাসৱাৰে পন ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা এত্থ মানানুসযেন সানুসযো’’তি ৱুত্তে তাসু ধাতূসু পুগ্গলস্স সানুসযতা পঞ্ঞাযেয্য, অনুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং ন পঞ্ঞাযেয্য. অনুসযস্স চ উপ্পত্তিট্ঠানদস্সনত্থং অযং ৱাৰো আৰদ্ধো, তস্মা ততো মানানুসযেন সানুসযোতি ৱুত্তং. এৱঞ্হি সতি ততো ধাতুদ্ৱযতো উপ্পন্নেন মানানুসযেন সানুসযোতি অনুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং দস্সিতং হোতি. ইমস্স পন পঞ্হস্স অত্থে অৱুত্তে আদিপঞ্হস্স অত্থো পাকটো ন হোতীতি পঠমং ন ৱুত্তো, তস্মা সো এৱং ৱেদিতব্বো. যতো কামৰাগানুসযেনাতি যতো উপ্পন্নেন কামৰাগানুসযেন সানুসযো, কিং সো ততো উপ্পন্নেন পটিঘানুসযেনপি সানুসযোতি? যস্মা পনেতে দ্ৱে একস্মা ঠানা নুপ্পজ্জন্তি; তস্মা ‘‘নো’’তি পটিসেধো কতো. অৰহা সব্বত্থাতি অৰহা সব্বধম্মেসু উপ্পজ্জনকেন কেনচি অনুসযেন নিৰানুসযোতি. ইমিনা অত্থৱসেন নিপ্পদেসট্ঠানেসু ভুম্মৱচনমেৱ কতন্তি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি.
সানুসযৱাৰৱণ্ণনা.
৩. পজহনৱাৰৱণ্ণনা
১৩২-১৯৭. পজহনৱাৰে পজহতীতি তেন তেন মগ্গেন পহানপৰিঞ্ঞাৱসেন পজহতি, আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেতি. আমন্তাতি অনাগামীমগ্গট্ঠং সন্ধায পটিৱচনং. তদেকট্ঠং পজহতীতি পহানেকট্ঠতং সন্ধায ৱুত্তং. নোতি অৰহত্তমগ্গট্ঠং সন্ধায পটিসেধো.
যতো কামৰাগানুসযং পজহতীতি যতো উপ্পজ্জনকং কামৰাগানুসযং পজহতীতি অত্থো. অট্ঠমকোতি অৰহত্তফলট্ঠতো পট্ঠায পচ্চোৰোহনগণনায গণিযমানো সোতাপত্তিমগ্গট্ঠো অট্ঠমকো নাম. দক্খিণেয্যগণনায হি অৰহা অগ্গদক্খিণেয্যত্তা পঠমো, অৰহত্তমগ্গট্ঠো দুতিযো, অনাগামী ততিযো…পে… সোতাপত্তিমগ্গট্ঠো অট্ঠমো. সো ইধ ‘‘অট্ঠমকো’’তি ৱুত্তো. নামসঞ্ঞাযেৱ ৱা এসা তস্সাতি. অনাগামিমগ্গসমঙ্গিঞ্চ অট্ঠমকঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসাতি সদ্ধিং পুথুজ্জনেন সেক্খাসেক্খা. তেসু হি পুথুজ্জনো পহানপৰিঞ্ঞায অভাৱেন নপ্পজহতি. সেসা তেসং অনুসযানং পহীনত্তা. দ্ৱিন্নং মগ্গসমঙ্গীনন্তি দ্ৱে মগ্গসমঙ্গিনো ঠপেত্ৱাতি অত্থো. ইমিনা নযেন সব্বত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি.
পজহনৱাৰৱণ্ণনা.
৪. পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা
১৯৮-২৬৩. পৰিঞ্ঞাৱাৰে পৰিজানাতীতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিজানাতি. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. অযম্পি হি ৱাৰো পজহনৱাৰো ৱিয মগ্গট্ঠানঞ্ঞেৱ ৱসেন ৱিস্সজ্জিতোতি.
পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা.
৫. পহীনৱাৰৱণ্ণনা
২৬৪-২৭৪. পহীনৱাৰে ফলট্ঠৱসেনেৱ দেসনা আৰদ্ধা. অনাগামিস্স হি উভোপেতে অনুসযা পহীনা, তস্মা ‘‘আমন্তা’’তি ৱুত্তং.
২৭৫-২৯৬. ওকাসৱাৰে যত্থ কামৰাগানুসযো পহীনো তত্থ পটিঘানুসযো পহীনোতি পুচ্ছিত্ৱা ন ৱত্তব্বো পহীনোতি ৱা অপ্পহীনোতি ৱাতি ৱুত্তং তং কস্মাতি? উপ্পত্তিট্ঠানস্স অসাধাৰণত্তা. অঞ্ঞং হি কামৰাগানুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং, অঞ্ঞং পটিঘানুসযস্স. অভাৱিতমগ্গস্স চ যত্থ অনুসযো উপ্পজ্জতি, মগ্গে ভাৱিতে তত্থেৱ সো পহীনো নাম হোতি. তত্থ যস্মা নেৱ কামৰাগানুসযট্ঠানে পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতি, ন পটিঘানুসযট্ঠানে কামৰাগানুসযো, তস্মা তত্থ সো পহীনোতি ৱা অপ্পহীনোতি ৱা ন ৱত্তব্বো. সো হি যস্মিং অত্তনো উপ্পত্তিট্ঠানে কামৰাগানুসযো পহীনো, তস্মিং অপ্পহীনত্তা তত্থ পহীনোতি ন ৱত্তব্বো. যং কামৰাগানুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং, তস্মিং অট্ঠিতত্তা তত্থ অপ্পহীনোতি ন ৱত্তব্বো.
যত্থ কামৰাগানুসযো পহীনো, তত্থ মানানুসযো পহীনোতি এত্থ পন সাধাৰণট্ঠানং সন্ধায আমন্তাতি ৱুত্তং. কামৰাগানুসযো হি কামধাতুযা দ্ৱীসু ৱেদনাসু অনুসেতি. মানানুসযো তাসু চেৱ ৰূপাৰূপধাতূসু চ. সো ঠপেত্ৱা অসাধাৰণট্ঠানং সাধাৰণট্ঠানে তেন সদ্ধিং পহীনো নাম হোতি. তস্মা ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বস্মিম্পি ওকাসৱাৰে পহীনতা চ নৱত্তব্বতা চ ৱেদিতব্বা. ‘নত্থী’তি আগতট্ঠানেসু পন হেট্ঠা ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো. পুগ্গলোকাসৱাৰো, ওকাসৱাৰগতিকোযেৱ.
২৯৭-৩০৭. পটিলোমনযে যস্স কামৰাগানুসযো অপ্পহীনোতি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিৱসেন পুচ্ছতি. কিঞ্চাপি হি ইমে দ্ৱে অনুসযা পুথুজ্জনতো পট্ঠায যাৱ অনাগামিমগ্গট্ঠা ছন্নং পুগ্গলানং অপ্পহীনা. ইধ পন পৰতো ‘‘তিণ্ণং পুগ্গলানং দ্ৱিন্নং পুগ্গলান’’ন্তিআদিৱচনতো মগ্গট্ঠা অনধিপ্পেতা, তস্মা পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিনোৱ সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং. দ্ৱিন্নং পুগ্গলানন্তি সোতাপন্নসকদাগামীনং. ইমিনা নযেন পুগ্গলৱাৰে ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
৩০৮-৩২৯. ওকাসৱাৰপুগ্গলোকাসৱাৰা পন হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি.
পহীনৱাৰৱণ্ণনা.
৬. উপ্পজ্জনৱাৰৱণ্ণনা
৩৩০. উপ্পজ্জনৱাৰো অনুসযৱাৰসদিসোযেৱ.
৭. ধাতুপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
৩৩২-৩৪০. ধাতুৱাৰস্স পুচ্ছাৱাৰে তাৱ কতি অনুসযা অনুসেন্তীতি কতি অনুসযা সন্তানং অনুগতা হুত্ৱা সযন্তি. কতি অনুসযা নানুসেন্তীতি কতি অনুসযা সন্তানং ন অনুগতা হুত্ৱা সযন্তি. কতি অনুসযা ভঙ্গাতি কতি অনুসযা অনুসেন্তি নানুসেন্তীতি এৱং ৱিভজিতব্বাতি অত্থো. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা পাড়িৱৱত্থানে ৱুত্তমেৱ.
৭. ধাতুৱিস্সজ্জনাৱাৰৱণ্ণনা
৩৪১-৩৪৯. নিদ্দেসৱাৰে পনস্স কস্সচি সত্ত অনুসযা অনুসেন্তীতি পুথুজ্জনৱসেন ৱুত্তং. কস্সচি পঞ্চাতি সোতাপন্নসকদাগামিৱসেন ৱুত্তং. তেসঞ্হি দিট্ঠানুসযো চ ৱিচিকিচ্ছানুসযো চ পহীনাতি পঞ্চেৱ অনুসেন্তি. তত্থ যথা অনুসযৱাৰে ‘‘অনুসেন্তী’’তি পদস্স উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো গহিতো, এৱমিধ ন গহেতব্বো. কস্মা? তস্মিং খণে অনুপ্পজ্জনতো. কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স হি ৱিপাকচিত্তঞ্চেৱ কম্মসমুট্ঠানৰূপঞ্চ উপ্পজ্জতি, অকুসলচিত্তং নত্থি. অনুসযা চ অকুসলচিত্তক্খণে উপ্পজ্জন্তি, ন ৱিপাকচিত্তক্খণেতি তস্মিং খণে অনুপ্পজ্জনতো তথা অত্থো ন গহেতব্বো. কথং পন গহেতব্বোতি? যথা লব্ভতি তথা গহেতব্বো. কথঞ্চ লব্ভতি? অপ্পহীনট্ঠেন. যথা হি ৰাগদোসমোহানং অপ্পহীনত্তা. কুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো ‘‘সৰাগো সদোসো সমোহো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং মগ্গভাৱনায অপ্পহীনত্তা পটিসন্ধিক্খণেপি তস্স তস্স পুগ্গলস্স তে তে অনুসযা অনুসেন্তীতি ৱুচ্চন্তি. ন কেৱলঞ্চ ৱুচ্চন্তি, অপ্পহীনত্তা পন তে অনুসেন্তিযেৱ নামাতি ৱেদিতব্বা.
অনুসযা ভঙ্গা নত্থীতি যস্স হি যো অনুসেতি, সো অনুসেতিযেৱ; যো নানুসেতি, সো নানুসেতিযেৱ. অযং অনুসেতি চ নানুসেতি চ, অযং সিযা অনুসেতি সিযা নানুসেতীতি, এৱং ৱিভজিতব্বো অনুসযো নাম নত্থি. ৰূপধাতুং উপপজ্জন্তস্স কস্সচি তযোতি অনাগামিৱসেন ৱুত্তং. তস্স হি কামৰাগপটিঘদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছানুসযা চত্তাৰোপি অনৱসেসতো পহীনা. ইতৰে তযোৱ অপ্পহীনা. তেন ৱুত্তং – ‘‘কস্সচি তযো অনুসযা অনুসেন্তী’’তি.
ন কামধাতুন্তি কামধাতুযা পটিসিদ্ধত্তা সেসা দ্ৱে ধাতুযো উপপজ্জন্তস্সাতি অত্থো. সত্তে ৱাতি যস্মা অৰিযসাৱকস্স ৰূপধাতুযা চুতস্স কামধাতুযং উপপত্তি নাম নত্থি, পুথুজ্জনস্সেৱ হোতি, তস্মা সত্তেৱাতি নিযমেত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘অৰূপধাতুযা চুতস্স কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স সত্তেৱা’’তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৰূপধাতুযা উপপত্তি নত্থীতি কস্মা নত্থি? উপপত্তিনিপ্ফাদকস্স ৰূপাৱচৰজ্ঝানস্স অভাৱা. সো হি সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা তং ধাতুং উপপন্নোতি নাস্স তত্থ ৰূপাৱচৰজ্ঝানং অত্থি. তদভাৱা ৰূপধাতুযং উপপত্তি নত্থীতি ৱেদিতব্বা. অৰূপধাতুযা চুতস্স ন কামধাতুন্তি এত্থ অৰূপধাতুযেৱ অধিপ্পেতা. ইমিনা নযেন সব্বৱিস্সজ্জনেসু অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
ধাতুৱাৰৱণ্ণনা.
অনুসযযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.