৮. চিত্তযমকং

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

১-৬২. ইদানি তেসঞ্ঞেৱ মূলযমকে দেসিতানং কুসলাদিধম্মানং লব্ভমানৱসেন একদেসমেৱ সঙ্গণ্হিত্ৱা অনুসযযমকানন্তৰং দেসিতস্স চিত্তযমকস্স অত্থৱণ্ণনা হোতি. তত্থ পাড়িৱৱত্থানং তাৱ ৱেদিতব্বং. ইমস্মিঞ্হি চিত্তযমকে মাতিকাঠপনং, ঠপিতমাতিকায ৱিস্সজ্জনন্তি দ্ৱে ৱাৰা হোন্তি. তত্থ মাতিকাঠপনে পুগ্গলৱাৰো, ধম্মৱাৰো, পুগ্গলধম্মৱাৰোতি আদিতোৱ তযো সুদ্ধিকমহাৱাৰা হোন্তি.

তত্থ ‘‘যস্স চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিৰুজ্ঝতী’’তি এৱং পুগ্গলৱসেন চিত্তস্স উপ্পজ্জননিৰুজ্ঝনাদিভেদং দীপেন্তো গতো পুগ্গলৱাৰো নাম. ‘‘যং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিৰুজ্ঝতী’’তি এৱং ধম্মৱসেনেৱ চিত্তস্স উপ্পজ্জননিৰুজ্ঝনাদিভেদং দীপেন্তো গতো ধম্মৱাৰো নাম. ‘‘যস্স যং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিৰুজ্ঝতী’’তি এৱং উভযৱসেন চিত্তস্স উপ্পজ্জননিৰুজ্ঝনাদিভেদং দীপেন্তো গতো পুগ্গলধম্মৱাৰো নাম. ততো ‘‘যস্স সৰাগং চিত্ত’’ন্তি সোড়সন্নং পদানং ৱসেন অপৰে সৰাগাদিপদৱিসেসিতা সোড়স পুগ্গলৱাৰা, সোড়স ধম্মৱাৰা, সোড়স পুগ্গলধম্মৱাৰাতি অট্ঠচত্তালীসং মিস্সকৱাৰা হোন্তি. তে সৰাগাদিপদমত্তং দস্সেত্ৱা সঙ্খিত্তা. ততো ‘‘যস্স কুসলং চিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন ছসট্ঠিদ্ৱিসতসঙ্খানং অভিধম্মমাতিকাপদানং ৱসেন অপৰে কুসলাদিপদৱিসেসিতা ছসট্ঠিদ্ৱিসতপুগ্গলৱাৰা, ছসট্ঠিদ্ৱিসতধম্মৱাৰা ছসট্ঠিদ্ৱিসতপুগ্গলধম্মৱাৰাতি অট্ঠনৱুতিসত্তসতা মিস্সকৱাৰা হোন্তি. তেপি কুসলাদিপদমত্তং দস্সেত্ৱা সঙ্খিত্তাযেৱ. যানিপেত্থ সনিদস্সনাদীনি পদানি চিত্তেন সদ্ধিং ন যুজ্জন্তি, তানি মোঘপুচ্ছাৱসেন ঠপিতানি.

তেসু পন তীসু ৱাৰেসু সব্বপঠমে সুদ্ধিকপুগ্গলমহাৱাৰে উপ্পাদনিৰোধকালসম্ভেদৱাৰো, উপ্পাদুপ্পন্নৱাৰো, নিৰোধুপ্পন্নৱাৰো, উপ্পাদৱাৰো, নিৰোধৱাৰো, উপ্পাদনিৰোধৱাৰো উপ্পজ্জমাননিৰোধৱাৰো, উপ্পজ্জমানুপ্পন্নৱাৰো, নিৰুজ্ঝমানুপ্পন্নৱাৰো, উপ্পন্নুপ্পাদৱাৰো, অতীতানাগতৱাৰো, উপ্পন্নুপ্পজ্জমানৱাৰো, নিৰুদ্ধনিৰুজ্ঝমানৱাৰো, অতিক্কন্তকালৱাৰোতি চুদ্দস অন্তৰৱাৰা. তেসু উপ্পাদৱাৰো, নিৰোধৱাৰো, উপ্পাদনিৰোধৱাৰোতি ইমেসু তীসু ৱাৰেসু অনুলোমপটিলোমৱসেন ছ ছ কত্ৱা অট্ঠাৰস যমকানি. উপ্পন্নুপ্পাদৱাৰে অতীতানাগতকালৱসেন অনুলোমতো দ্ৱে, পটিলোমতো দ্ৱেতি চত্তাৰি যমকানি. সেসেসু আদিতো নিদ্দিট্ঠেসু তীসু, অনন্তৰে নিদ্দিট্ঠেসু তীসু; অৱসানে নিদ্দিট্ঠেসু চতূসূতি দসসু ৱাৰেসু অনুলোমতো একং, পটিলোমতো একন্তি দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ৱীসতি যমকানি. এৱং সব্বেসুপি চুদ্দসসু অন্তৰৱাৰেসু দ্ৱাচত্তালীস যমকানি, চতুৰাসীতি পুচ্ছা অট্ঠসট্ঠিঅত্থসতং হোতি. যথা চ একস্মিং সুদ্ধিকপুগ্গলমহাৱাৰে, তথা সুদ্ধিকধম্মৱাৰেপি সুদ্ধিকপুগ্গলধম্মৱাৰেপীতি তীসু মহাৱাৰেসু ছব্বীসতিযমকসতং, ততো দিগুণা পুচ্ছা, ততো দিগুণা অত্থা চ ৱেদিতব্বা. ইদং পন ৱাৰত্তযং সৰাগাদিৱসেন সোড়সগুণং, কুসলাদিৱসেন ছসট্ঠিদ্ৱিসতগুণং কত্ৱা ইমস্মিং চিত্তযমকে অনেকানি যমকসহস্সানি, ততো দিগুণা পুচ্ছা, ততো দিগুণা অত্থা চ হোন্তীতি. পাঠো পন সংখিত্তোতি. এৱং তাৱ ইমস্মিং চিত্তযমকে পাড়িৱৱত্থানং ৱেদিতব্বং.

মাতিকাঠপনৱণ্ণনা.

নিদ্দেসো

১. পুগ্গলৱাৰৱণ্ণনা

৬৩. ইদানি ঠপিতানুক্কমেন মাতিকং ৱিস্সজ্জেতুং যস্স চিত্তং উপ্পজ্জতি ন নিৰুজ্ঝতীতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ উপ্পজ্জতীতি উপ্পাদক্খণসমঙ্গিতায উপ্পজ্জতি ন নিৰুজ্ঝতীতি নিৰোধক্খণং অপ্পত্ততায ন নিৰুজ্ঝতি. তস্স চিত্তন্তি তস্স পুগ্গলস্স ততো পট্ঠায চিত্তং নিৰুজ্ঝিস্সতি নুপ্পজ্জিস্সতীতি পুচ্ছতি. তেসং চিত্তন্তি যেসং পৰিচ্ছিন্নৱট্টদুক্খানং খীণাসৱানং সব্বপচ্ছিমস্স চুতিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণো ৱত্ততি, এতেসং তদেৱ চুতিচিত্তং উপ্পাদপ্পত্ততায উপ্পজ্জতি নাম, ভঙ্গং অপ্পত্ততায ন নিৰুজ্ঝতি. ইদানি পন ভঙ্গং পত্ৱা তং তেসং চিত্তং নিৰুজ্ঝিস্সতি, ততো অপ্পটিসন্ধিকত্তা অঞ্ঞং নুপ্পজ্জিস্সতি. ইতৰেসন্তি পচ্ছিমচিত্তসমঙ্গিং খীণাসৱং ঠপেত্ৱা অৱসেসানং সেক্খাসেক্খপুথুজ্জনানং নিৰুজ্ঝিস্সতি চেৱ উপ্পজ্জিস্সতি চাতি যং তং উপ্পাদক্খণপ্পত্তং তং নিৰুজ্ঝিস্সতেৱ. অঞ্ঞং পন তস্মিং ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা অত্তভাৱে উপ্পজ্জিস্সতি চেৱ নিৰুজ্ঝিস্সতি চ. দুতিযপুচ্ছাৱিস্সজ্জনেপি তথাৰূপস্সেৱ খীণাসৱস্স চিত্তং সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং. নুপ্পজ্জতি নিৰুজ্ঝতীতি ভঙ্গক্খণে অৰহতো পচ্ছিমচিত্তম্পি সেসানং ভিজ্জমানচিত্তম্পি. ততো পট্ঠায পন অৰহতো চিত্তং ন নিৰুজ্ঝিস্সতীতি সক্কা ৱত্তুং উপ্পজ্জিস্সতীতি পন ন সক্কা. সেসানং উপ্পজ্জিস্সতীতি সক্কা ৱত্তুং, ন নিৰুজ্ঝিস্সতীতি ন সক্কা. তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. দুতিযপঞ্হে যস্স চিত্তং ন নিৰুজ্ঝিস্সতি, উপ্পজ্জিস্সতীতি সো পুগ্গলোযেৱ নত্থি, তস্মা নত্থীতি পটিক্খেপো কতো.

৬৫-৮২. উপ্পন্নন্তি উপ্পাদসমঙ্গিনোপেতং নামং. উপ্পাদং পত্ৱা অনিৰুদ্ধস্সাপি. তত্থ উপ্পাদসমঙ্গিতং সন্ধায ‘আমন্তা’তি, উপ্পাদং পত্ৱা অনিৰুদ্ধভাৱং সন্ধায ‘‘তেসং চিত্তং উপ্পন্ন’’ন্তি ৱুত্তং. অনুপ্পন্নন্তি উপ্পাদং অপ্পত্তং. তেসং চিত্তং উপ্পজ্জিত্থাতি এত্থাপি সব্বেসং তাৱ চিত্তং খণপচ্চুপ্পন্নমেৱ হুত্ৱা উপ্পাদক্খণং অতীতত্তা উপ্পজ্জিত্থ নাম, নিৰোধসমাপন্নানং নিৰোধতো পুব্বে উপ্পন্নপুব্বত্তা, অসঞ্ঞসত্তানং সঞ্ঞীভৱে উপ্পন্নপুব্বত্তা. উপ্পজ্জিত্থ চেৱ উপ্পজ্জতি চাতি উপ্পাদং পত্তত্তা উপ্পজ্জিত্থ, অনতীতত্তা উপ্পজ্জতি নামাতি অত্থো.

উপ্পাদক্খণে অনাগতঞ্চাতি উপ্পাদক্খণে চ চিত্তং অনাগতঞ্চ চিত্তন্তি অত্থো.

৮৩. অতিক্কন্তকালৱাৰে উপ্পজ্জমানং খণন্তি উপ্পাদক্খণং. তত্থ কিঞ্চাপি উপ্পাদক্খণো উপ্পজ্জমানো নাম ন হোতি, উপ্পজ্জমানস্স পন খণত্তা এৱং ৱুত্তো. খণং ৱীতিক্কন্তং অতিক্কন্তকালন্তি ন চিৰং ৱীতিক্কন্তং তমেৱ পন উপ্পাদক্খণং ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালন্তি সঙ্খং গচ্ছতি. নিৰুজ্ঝমানং খণন্তি নিৰোধক্খণং. তত্থ কিঞ্চাপি নিৰোধক্খণো নিৰুজ্ঝমানো নাম ন হোতি, নিৰুজ্ঝমানস্স পন খণত্তা এৱং ৱুত্তো. খণং ৱীতিক্কন্তং অতিক্কন্তকালন্তি কিং তস্স চিত্তং এৱং নিৰোধক্খণম্পি ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং নাম হোতীতি পুচ্ছতি. তত্থ যস্মা ভঙ্গক্খণে চিত্তং উপ্পাদক্খণং খণং ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং হোতি, নিৰোধক্খণং খণং ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং নাম ন হোতি. অতীতং পন চিত্তং উভোপি খণে খণং ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং নাম, তস্মা ‘‘ভঙ্গক্খণে চিত্তং উপ্পাদক্খণং ৱীতিক্কন্তং, ভঙ্গক্খণং অৱীতিক্কন্তং, অতীতং চিত্তং উপ্পাদক্খণঞ্চ ৱীতিক্কন্তং ভঙ্গক্খণঞ্চ ৱীতিক্কন্তন্তি ৱিস্সজ্জনমাহ. দুতিযপঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনে যস্মা অতীতং চিত্তং উভোপি খণে ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং নাম হোতি, তস্মা অতীতং চিত্তন্তি ৱুত্তং. পটিলোমপঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনে যস্মা উপ্পাদক্খণে চ চিত্তং অনাগতঞ্চ চিত্তং উভোপি খণে খণং ৱীতিক্কন্তং হুত্ৱা অতিক্কন্তকালং নাম ন হোতি, তেসং খণানং অৱীতিক্কন্তত্তা. তস্মা ‘‘উপ্পাদক্খণে চিত্তং অনাগতং চিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. দুতিযৱিস্সজ্জনং পাকটমেৱ.

৮৪-১১৩. ধম্মৱাৰেপি ইমিনাৱুপাযেন সব্বৱিস্সজ্জনেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পুগ্গলধম্মৱাৰো ধম্মৱাৰগতিকোযেৱ.

১১৪-১১৬. সব্বেপি মিস্সকৱাৰা যস্স সৰাগং চিত্তন্তিআদিনা নযেন মুখমত্তং দস্সেত্ৱা সঙ্খিত্তা. ৱিত্থাৰো পন নেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. তেসু পন ‘‘যস্স সৰাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিৰুজ্ঝতি; তস্স চিত্তং নিৰুজ্ঝিস্সতি, নুপ্পজ্জিস্সতী’’তি এৱং ৱিত্থাৰেতব্বতায পুচ্ছাৱ সদিসা হোতি. যস্মা পন সৰাগং চিত্তং পচ্ছিমচিত্তং ন হোতি, তস্মা ‘‘যস্স সৰাগং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ন নিৰুজ্ঝতি; তস্স চিত্তং নিৰুজ্ঝিস্সতি, নুপ্পজ্জিস্সতীতি নো’’তি এৱং ৱিস্সজ্জিতব্বত্তা ৱিস্সজ্জনং অসদিসং হোতি. তং তং তস্সা তস্সা পুচ্ছায অনুৰূপৱসেন ৱেদিতব্বন্তি.

চিত্তযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.