১. ৱত্ত

তদত্থস্সেৱাতি তস্স ক্ৰিযত্থস্স. যো কিৰিযাসঙ্খাতো অত্তো তস্সেৱ. এতেন আধাৰমেতং ক্ৰিযত্থস্সাতি ঞাপেতি. নহিচ্চাদিনা তদত্থস্সেৱ ৱিসেসনে কাৰণমাহ. সুত্তংৱিনাতিপৰেসংৱিয সুত্তং ৱিনা. তাপি ৱত্তমানেযেৱ ভৱিস্সন্তীতি ইমিনা ৱত্তুমিট্ঠত্তাতি এত্থ সেসৱচনমৱবোধেতি. এৱকাৰেনা (তি ৱত্তমানস্সেৱাতি এত্থ এৱসদ্দেন.) তব্বিৱচ্ছাতি ৱত্তমানৱচনিচ্ছা.

তংসমীপস্সাতি এত্থ তসদ্দেন মহাকস্সপস্স সুভদ্দৱচনানুস্সৰণসঙ্খাতো মৰণপ্পত্তিহেতু দুক্খানুভৱসঙ্খাতো চ কিৰিযাৱিসেসো পৰিগ্গহিতো, তে ৱা ৱত্তমানকিৰিযাৱিসেসাতি তেসমুভিন্নমাসন্নানি কমেন অধম্মদীপনমৰণানি, তেনাহ-দীপন মৰণানমাসন্নত্তা’তি. এৱং মঞ্ঞতে ‘‘তক্কালৱত্তমানকিৰিযাৱিসেসস্স দীপনমৰণসঙ্খাতং তংসমীপতাৱিপি কিৰিযন্তৰং ৱত্তমানগ্গহণেন তংসামীপ্যং গয্হতি, যথা (গঙ্গাসমীপো) দেসো গঙ্গাতি ৱুচ্চতি ততো ‘গঙ্গাযং গাৱো’তি সিযা’’তি. পুৰে ইচ্চাদিনা পক্খন্তৰং ৱিৰচিতং ৱুত্তিকাৰেন, তদুপদস্সেতুং মুখযতি ‘সভাৱতো’ ইচ্চাদি.

কিৰিযাকালোতি ৱত্তমানকিৰিযাকালো. অৱসিস্সতীতি পুৰেপুৰাসদ্দেহি দীপিতঅনাগতকালতো অৱসিস্সতি. কিৰিযা কালেতি দীপনমৰণকিৰিযাকালে. তস্সাতি দীপনমৰণস্স. ৱত্তমানত্তাতি এত্থ ৱত্তমানেযেৱ ভৱিস্সন্তীতি সেসো. অনেনাতি পুৰেচ্চাদিৱুত্তিৱচনেন. পুৰেপুৰাসদ্দেহি অনাগতকালাৱগমে সতি দিপ্পতি মৰতীতি এত্থ দীপনমৰণকিৰিযাকালো মুখ্যে তদা ৱত্ততীতিআহ- ‘মুখ্যং ৱত্তমানত্তমাহে’তি. পুন পক্খন্তৰমুপনীতং কালেচ্চাদিনা ৱুত্তিকাৰেন, তমুপদস্সেতুং মুখমাৱত্তযতি ‘অনাগতে’চ্চাদি.

ৱুত্তিযং কালব্যত্তযোতি কালাতিৱত্তনং, ৱত্তমানকালাতিক্কমেন অনাগতকালেপি বাহুলকাত্যাদযো হোন্তীতি অধিপ্পাযো. তদেৱ সমত্থেতি ‘ভৱন্তেৱ’ইচ্চাদিনা. ত্যাদযোতীমিনা সব্বেসং আখ্যাতিকানং গহণং. লস্স দীঘোতি সম্বন্ধো. গচ্ছতীতি সক্কস্স সহভাৱং গমিস্সতীতি অত্থো.