৫. ঈযো

কৰীযতি সম্বন্ধীযতীতি কম্মং. তঞ্চ নাম জাতি গুণকিৰিযাদব্ব সম্বন্ধতো পঞ্চধা ভৱতি. তত্থ নামকম্মং’ ডিত্থো ডৱিত্থোতি নামেন পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. জাতিকম্মং গোঅস্সোতি গোত্তাদিজাতিযা পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. গুণকম্মং সুক্কোনীলোতি সুক্কাদিনা গুণেন দব্বস্স সম্বন্ধা. কিৰিযাকম্মং পাচকো পাযকোতি পাচকাদিকিৰিযায দব্বস্স সম্বন্ধা. দব্বকম্মং দণ্ডীৱিসাণীতি দণ্ডাদিনা দব্বেন পিণ্ডস্স সম্বন্ধা. এৱং কম্মস্স পঞ্চপ্পকাৰসম্ভৱেপিচ্ছাযমত্থে ঈযস্স ৱিধানতো ইচ্ছাসম্বন্ধিযেৱ কম্মং গয্হতীতি কিৰিযাকম্মমেৱাত্ৰ গয্হতে অমুকমেৱত্থমুপদস্সেন্তো আহ- ‘যদিপি’চ্চাদি. অযঞ্চ নিপাত সমুদাযো ৱিসেসাভিধাননিমিত্তাস্যুপগমে ৱত্ততে.

তথাপীতিলোকৱুত্তিৰযংৱিসেসাভিধানাৰম্ভে. তংসম্বন্ধিযেৱাতি ইচ্ছাসম্বন্ধিএৱ. অত্তনোপুত্তমিচ্ছতীত্যাদিৱচনিচ্ছাযমত্তসম্বন্ধিনিপুত্তাদো অত্তনোত্যনুৱত্তিযসুত্তন্তৰেনপচ্চযোৱিধীযতেপাণিনিনা, এত্থ ত্ৱ(ত্ত)গ্গহণমন্তৰেনাত্ত সম্বন্ধিন্যেৱ পুত্তাদো কথং ৱিঞ্ঞাযতে ৱিসেসৱচনাভাৱে হি পৰসম্বন্ধিন্যপি পপ্পোতীতীমংচোদ্যমুব্ভাৱয মাহ- ‘অত্তসম্বন্ধিনি’চ্চাদি. ঈযস্স পৰসম্বন্ধিন্যপি পসঙ্গোতি সম্বন্ধো. কুতোচাহ-ঈযস্সাইতিধানা’তি. অত্থগ্গহণস্সাৱচনে ঈযস্সানভিধানাতি ভাৱো.

অপ্পত্তিযাতি কৰণে হেতুম্হি ৱা ততিযা. এত্থাতি অত্তনো পুত্তমিচ্ছতীতেত্থাপি. ন ইট্ঠোতি ঈযপ্পচ্চযো নাভিমতো. নেৱেত্থ ভৱিতব্বন্তি ৱদতো-ধিপ্পাযামাহ ‘সাপেক্খত্ত যেৱেতি ভাৱো’তি. যদি অত্তনো পুত্তমিচ্ছতীতি ৱত্তুমিচ্ছাযং সাপেক্খেত্তেপি সিযা, তদাযমনিট্ঠপ্পসঙ্গোতি দস্সেতুমাহ- ‘যদিচেত্থ’ইচ্চাদি.

অনিট্ঠপ্পসঙ্গস্স সৰূপমাহ- ‘অত্তনো পুত্তীযতীতি সিযা’তি. উপ্পজ্জমানেন ঈযেনেৱ অত্তত্থস্সাভিহিতত্তা অত্তসদ্দস্সাপ্পযোগোতি চেতম্পি ন সঙ্গতন্তি পটিপাদযমাহ ‘ন চ সক্কা’তিআদি. কস্মাদেৱং ৱত্তুং ন সক্কাতি আহ- ‘পকতি’চ্চাদি. অপূপাদিকায পকতিযা সমানত্থস্সেৱ ৱিসেসনস্স ৱুত্তিপদে অন্তোভাৱ দস্সনাতি অত্থো. ক্ৱপনেৱং দিট্ঠন্ত্যাহ- ‘তংযথে’চ্চাদি. ‘‘তমস্স সিপ্পং সীলং পণ্যং পহৰণং পযোজনং’’তি (৪-২৭) ণিকে আপূপিকো. নতু ভিন্নত্থস্সাতি ব্যতিৰেকং দস্সেত্ৱা তং দিট্ঠন্তেন সাধেতুমাহ- ‘দেৱদত্তস্সি’চ্চাদি. কাৰণমাহ- ‘সাম্যন্তৰে’চ্চাদি. দেৱদত্তস্স ধুৰুনো কুলন্তি সাম্যন্তৰব্যৱচ্ছেদায দেৱদত্তসদ্দস্সো পাদানতো গুৰুকুলন্তি ৱুত্তিপদেন দেৱদত্তত্থস্সান্তো ভাৱোতি অত্থো. তমেত্থোপি সমানন্তূপদস্সেন্তো আহ- ‘তথেহাপি’চ্চাদি. অথাত্তনো পুত্তমিচ্ছতীত্যেতস্মিং ৱাক্যে পদস্সান্ৱাখ্যানতো অত্তসদ্দস্সাপ্ফযোগো কিন্ন সিযাতি দস্সেতুমাহ- ‘নচাপি’চ্চাদি.

পদস্সাতি পুত্তীযাদিনো পদস্স. নচাপি অপ্পযোগোতি সম্বন্ধো. কাৰণমাহ- ‘ঈযন্তস্সা’তিআদি. ঈযন্তো পুত্তীযাদি, নিযোগতো ন পপ্পোতীতি সম্বন্ধো. তব্বাচীসদ্দপ্পযোগন্তি অঞ্ঞৱাচীসদ্দযোগং. সুতগ্গহণন্তি অসুতত্তাতি ৱুত্তসুতগ্গহণং. অত্থপ্পকৰণাদ্যুপলক্খণন্ত্যনেন অত্থতো পকৰণাদিতোপি পুত্তস্সত্ত নিযতা গম্যতে, সুতসদ্দস্স তু গহণমুপলক্খণত্থন্তি ৱদতি.

ননু চ সুত্তে কম্মাতি ৱুত্তত্তা কম্মসমুদাযতোপীযো সিযা ত্যাসঙ্কিযেৱ (মভা)ৱং সাধযমাহ- ‘কম্মা’তিআদি. ৱত্তুং ইট্ঠা একসখ্যা যস্স কম্মসামঞ্ঞস্স তং তথাৱুত্তং. ৱত্তুমিট্ঠেক সঙ্খ্যস্স গহণমাহ- ‘কম্মসমুদাযতো’তি. কিম্পনাৱযৱতো ন সিযা’ মহন্তম্পুত্তমিচ্ছতী’চ্চত্ৰ পুত্তমিচ্চতোচ্চাসঙ্কিযাহ ‘অৱযৱতোপি সাপেক্খত্তাযেৱা’তি. ন ভতীতি সম্বন্ধো. এৱঞ্চৰহি ইদম্পি ন সিজ্ঝতীতি চোদেন্তো আহ ‘চৰহি’চ্চাদি. মহা চাযং পুত্তোচেতি মহাপুত্তমিচ্ছতীতি যদেৱং কৰীযতি তদাযম্পযোগোতি দস্সেন্তো আহ- ‘ভৱিতব্বমেৱে’চ্চাদি.