৬. উপমা

উপমীযতে পৰিচ্ছিজ্জতি সাধীযতীত্যত্থো. কীদিসন্তমুপমানমিচ্চাহ- ‘পসিদ্ধসাধম্যা’ইচ্চাদি. পসিদ্ধো গৱাদি, তস্স সাধম্যা সমান ৰূপতায যম্পসিদ্ধস্স গৱযাদিনো সাধিযস্স সাধনং তমুপমানন্ত্যত্থো. সমানো ধম্মো-স্সেতি সধম্মো, গৱাদিযেৱ. তস্স ভাৱো সাধম্যং. সাধ্যতে উপমীযতে-নেনেতি সাধনমুপমানং গৱাদি. সাধুতে উপমীযতেতি সাধিযো, গৱযাদি. তস্স সাধনং সাধিযসাধনং.

পুত্তমিৱাচৰতীতি এত্থ ‘আৱসথমাৱসতি’চ্চাদো ৱিয আধাৰত্থস্স ৱিঞ্ঞাযমানত্তা পুত্তে ৱিয মাণৱকে মধুৰন্নপানদানাদিকমাচৰণং কৰোতিচ্চেৱমত্থসম্ভৱেন দ্ৱিন্নম্পি উপমানোপমেয্যভাৱোত্যৱগমযিতুমাহ- ‘পুত্তে’ইচ্চাদি. পসিদ্ধেন সাধনভাৱেনুপমানভূতে পুত্তে আচৰণম্পি পসিদ্ধন্তি আহ- ‘তম্পসিদ্ধ’ন্তি. তদাচৰণেন তেন আচৰণেন পুত্তমাণৱকৱিসযমাচৰণং ৱা পুত্তমাণৱক সদ্দেনুপচাৰতো গহেত্ৱা ৱিসযীৱসেন ৱিসযভাৱৱোহাৰোতিপি যুজ্জতি. ৱাক্যত্থো পনেতস্মিং পক্খে ‘পুত্তমিৱ পুত্তৱিসয মাণৱকমিৱ আচৰতি মাণৱকৱিসযমাচৰণং কৰোতী’তি, ৱুত্তিযন্তু যথাৱুত্তমত্থদ্ৱযং যথাযোগং যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং.

ননু চ যজ্জত্ৰোপমানোপমেয্যভাৱো ৱুত্তিযং ঈযেনেৱ জোতিতোতি ইৱসদ্দো নিৱত্ততে, তদোপমানোপমেয্যভাৱো পুত্ত সদ্দেৱ ৱত্ততে, তং কথমুপমেয্যৱচনস্স মাণৱকসদ্দস্স ৱুত্তত্থস্স পযোগো যুত্তোচ্চাসঙ্কিযাহ- ‘উপমানৱচনতো’চ্চাদি.

তব্বিসিট্ঠাচৰণেতি তেনোপমানেন ৱিসিট্ঠে আচৰণে. উপমানোপমেয্যভাৱস্সানিৱত্তত্তাতি এত্থাযমধিপ্পাযো ‘উপমান ৱিসিট্ঠাচৰণে উপমানৱচনতো ঈযস্স ৱিধানে নোপমেয্যৱচনমন্তৰেনোপমানৱচনস্স পৱত্তীতি উপমানোপমেয্যভাৱস্সানিৱত্তী’’তি. অঞ্ঞথাতি যদ্যুপমানোপমেয্যভাৱস্স ঈযেনেৱ জোতিতত্তা তদন্তস্সুপমেয্যে ৱুত্তি সিযাত্যত্থো. পব্বতাযতীতি ‘‘কত্তুতাযো’’তি (৫-৮) আযো. উপমেয্যস্সানিৱত্তত্তা উপমেয্য কত্তুসামঞ্ঞে তিপ্পচ্চযো.