১৩. সাস্স
সেতি পঠমন্তাতি সাতি নিদ্দিট্ঠপঠমন্তা, যং পঠমন্তন্তি সাচেতি দস্সিতং পঠমন্তমাহ. পঠমন্তস্স দেৱতাপুণ্ণমাসিত্তভাৱতো তদত্থমভেদেনাহ- ‘সা’তি. কা সা দেৱতাচ্চাহ- ‘লোকপ্পসিদ্ধাযেৱ দেৱতা’তি. যাগসম্পদানম্পি লোকে দেৱতাতি পসিদ্ধন্তি যাগস্স যজিতব্বস্স পুৰোডাসাদিনো সম্পদানম্পি পটিগ্গাহকো পিন্দাদি লোকে দেয্যস্স পুৰোডাসাদিনো দেৱতা সামীতি পসিদ্ধন্ত্যত্থো, ইন্দো দেৱতা অস্স ইন্দং, আদিচ্চো দেৱতা অস্স আদিচ্চং, হৱি পুৰোডাসাদি যাগদব্বং.
মন্তথোমনীযম্পি দেৱতাতি পসিদ্ধন্তি যেন মন্থেন যো থূযতে সো তস্স মন্তস্স দেৱতা সামীতি লোকে পসিদ্ধন্ত্যত্থো মহিন্দো যমো ৱৰুণো দেৱতা অস্সাতি ৱিগ্গহো. ৱুত্তনয মেৱাতি ‘‘নক্খত্তেনিন্দুযুত্তেন কালে’’তি সুত্তে ৱুত্তনযমেৱ. জাত্যেকৱচনং মঘাযাতি, তাৰকৰূপানম্পন বহুত্তা মঘাসদ্দো বহুৱচনন্তো. পাণিনীযা ‘‘সাস্মিং পুণ্ণমাসীতি সঞ্ঞায’’ন্তি (৪-২-২১) সুত্তযিত্ৱা ফুস্সী পুণ্ণমাসী অস্মিং ফুস্সো মাসো ফুস্সো অদ্ধমাসো ফুস্সো সংৱচ্ছৰোতি সঞ্ঞাযং পটিপাদেন্তি, তেন তেসং ফুস্সী পুণ্ণমাসী অস্মিং পঞ্চদসৰত্তেতি এত্থ চ ভতকমাসে চ তদ্ধিতো ন ভৱতি. ইধ পন ‘সঞ্ঞায’ন্তি ৱচনাভাৱে ভতকমাসেপি ছট্ঠ্যত্থে ভৱতীত্যাসঙ্ক ৱিৰচযতি ‘ভতকমাসেপি’চ্চাদি. পুণ্ণো মা ইচ্চত্ৰ মাসদ্দো চন্দপৰিযাযোতি আহ- ‘মাসদ্দেনে’চ্চাদি. পুণ্ণো মা অস্সন্তি নিব্বচনাতি এত্থ পুণ্ণমাসীসদ্দস্স পুণ্ণো মা অস্সন্তি নীহৰিত্ৱা ৱচনাতি অত্থো. ৱুত্তিযা অত্থস্স ফুটীকৰণায ৱুত্তং- ‘সো পুণ্ণো তিআদি. তস্সন্তি পুণ্ণমাসিযং. সাপুণ্ণমাসী, ভতকস্স ভতিযা কম্মকাৰকস্স যো তিংসতি ৰত্তো মাসো পৰিব্বযনিযমিতো, তস্স সম্বন্ধিনী নেতি সম্বন্ধো.
যস্সঞ্চতিথীযন্তি অনিযমেন পটিপদাদিমাহ. অতোএৱ চ নিপাতনাতি ইমস্মাৱ নিপাতনা, তেনেৱাহ- ‘সুত্তে ৱচনমেৱ নিপাতন’ন্তি. মাসসুতিযাচ্চাদো সাধিপ্পাযমত্থং ৱিৱৰতি ‘যদিপি’চ্চাদিনা. অস্সাতি সামঞ্ঞৱচনেপি ‘সাস্স দেৱতা পুণ্ণমাসী’তি সুত্তে অস্সাতি অৱিসেসৱচনেপি সোযেৱ পুণ্ণমাসীসদ্দে সূযমানো মাসোযেৱ ছট্ঠ্যত্থো ৱিঞ্ঞাযতীতি সম্বন্ধো.
পঞ্চদসৰত্তাদোতি পৰেসং সঞ্ঞাগহণেন নিৱত্তিতপঞ্চদসৰত্তাদো. অথ অদ্ধমাসসংৱচ্ছৰানম্পি উদাহৰণত্তে নোপঞ্ঞাসো কস্মা ন কতোচ্চাহ- ‘অদ্ধমাসসংৱচ্ছৰান’মিচ্চাদি. এৱম্মঞ্ঞতে ‘‘অদ্ধমাসসংৱচ্ছৰানং ন পচ্চযেনোজুকমভিধানমপি তু সংৱচ্ছৰেপি ফুস্সাদিমাসসম্ভৱাস্মিং সংৱচ্ছৰে ফুস্সেন মাসেন সম্বন্ধা ফুস্সোত্যুপচাৰীযতে, যথা চ ফুস্সাদিমাসস্স সম্বন্ধী অদ্ধমাসো ফুস্সো অদ্ধমাসোত্যুপচাৰীযতে, ন পনোজুকন্তি তেসমুদাহৰণত্তে নানুপাদান’’ন্তি.