১৪. সত্তধী

ৱচনফলমুপদস্সেতি‘যত্থে’চ্চাদিনা, যত্থ যস্মিং ‘‘সৰো লোপো সৰে’’ত্যাদিকে সুত্তে, সত্তমিযাতি ‘সৰে’তিআদিনা সত্তমিযা, যস্সাতি সৰোতিআদিনা নিদ্দিট্ঠস্স, কাৰিযং লোপাদি, সম্বন্ধা ৱিসেসাতি সৰেত্যাদো ওপসিলেসিকমধিকৰণং, তঞ্চোপসিলেসে ভৱমধিকৰণং পুব্বস্স ৱা পৰং সিযা পৰস্স ৱা পুব্বন্তি পুব্বপৰোপসি লেসস্সাৱিসিট্ঠত্তা পুব্বপৰানং সম্বন্ধস্স অৱিসেসা, পৰস্সাপীতি ন কেৱলং পুব্বস্সেৱ, সতীত্যস্মিং অত্থে জোতনীযে সত্তমী সংসত্তমী সন্তসদ্দস্স সমাদেসেন, সত্তঞ্চেত্যাদিৱচনমেৱং সতি ঘটতে, সন্তি ৱা সন্তসদ্দত্থে পাদি, সুত্তে অৱুত্তেপি ৱুত্তিযং ‘নিদ্দেসে’তি ৱচনে কাৰণমাহ-সত্তঞ্চা’তিআদি, নিদ্দেসমন্তৰেন সত্তং ন সম্ভৱতীতি সম্বন্ধো, সত্তমিযা নিদ্দেসে সতিযেৱ তং সম্বন্ধায সত্তায সম্ভৱো, অঞ্ঞথা কিমঞ্ঞন্তস্সা পতিট্ঠাতি অধিপ্পাযো, পুব্বসদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা কিন্নিস্সায পুব্বত্তমিচ্চাহ-‘সত্তমি’চ্চাদি, তন্তি ‘‘সৰো লোপো সৰে’’তি সুত্তং, উকাৰস্সাতি ‘ৱেড়ু’ইচ্চত্ৰ উকাৰস্স, পুব্বস্স…পে… কৰিত্ৱা তংমনসিকতঞ্চোদনং দস্সেতুমাহ-‘তমহ’ন্তি চ্চাদিতি এৱমেত্থ সাজ্ঝাহাৰো সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পুব্বস্সাতি সত্তমী নিদ্দিট্ঠতো পুব্বস্স, অনন্তৰস্সাতি অব্যৱহিতস্স, ৱুত্তং কিঞ্চি নত্থীতি সম্বন্ধো, অযমধিপ্পাযো ‘‘তস্মিন্তি নিদ্দিট্ঠে পুব্বস্সা’’তি (১-১-৬৬) পাণিনিযৱচনে ‘‘দিসিৰযমুচ্চাৰণক্ৰিযো নিসদ্দোপ্যয মিহ নেৰন্তৰিযং জোতেতি, তত্থ‘নিৰন্তৰং দিট্ঠো’তি পাদিসমাসে কতে ফুটমেৱানন্তৰমুচ্চাৰিতেত্যমত্থো-ৱগম্যতেতি ‘‘পুব্বসদ্দস্স ব্যৱহিতেপি পযোগদস্সনে ব্যৱহিতেপি কাৰিযং পপ্পোতী’’তি ভস্সকাৰাদযো ৱণ্ণেন্তি, ইহ তাদিসৱচনাভাৱেন ৱণ্ণাদি ব্যৱধানেপি সিযা’’তি, সৰেচ্চাদিপৰিহাৰৱচনে-ধিপ্পায মুব্ভাৱযতি ‘যদিপি’চ্চাদিনা, মথুৰায পাটলিপুত্তকস্স চান্তৰাড়ে গামাদীনং সব্ভাৱা ব্যৱধানেপি পুব্বসদ্দস্স পৱত্তিযা দিট্ঠন্তমাহ-‘মথুৰা’ ইচ্চাদি, যস্মা সৰেতি ওপসিলেসিকাধাৰে সত্তম্যন্তং পদং, তস্মা ব্যৱধানে সৰলোপো ন হোতীতি এৱং সঙ্খেপব্যাখ্যানেন ৱুত্তিয মত্থো ৱেদিতব্বো, ন কেৱলং সৰেতি এত্থেৱাতি আহ- ‘কাৰিযে’চ্চাদি, ওপসিলেসিকেযেৱাধাৰে ভৱতীতি সেসো, কাৰণমাহ-‘ৱত্তিচ্ছান্হৱিধানতো সদ্দস্সা’তি, ৱত্তুনো যা ইচ্ছা ৱচনিচ্ছা তস্সা অনুতূলেন ৱিধানতো অত্থস্স কথনতোতি অত্থো,যেন হি যমত্থং ৱত্তাতিধাতুমিচ্ছতি সতীপ্যভিধানসা মত্থিযে ন ততো-ঞ্ঞমত্থং সদ্দোভিদধাতীত্যধিপ্পাযো, ৱত্তিচ্ছা ৱসাযে কাৰণমাহ’ৱত্তিচ্ছাপি’চ্চাদি, ৱত্তুনো সুত্তকাৰস্স ইচ্ছা ৱত্তিচ্ছা, কথমুপদেসতো ৱত্তিচ্ছা-ৱসীযতে’ কথঞ্চ সামত্থিযতোতি আসঙ্কিয তমুপদস্সেতুমাহ-‘অতোচেত্যাদি, অতো ৱক্খমানকাৰণা উপদেসতো ৱসীযতেতি সম্বন্ধো, কিন্তং কাৰণ মিচ্চাহ-‘যস্মা’ইচ্চাদি, অন্ৱযসদ্দেনেত্থ গুৰুপাৰম্পৰিযো-পদেসো ৱিৱচ্ছিতো, যস্মা কাৰণা অন্ৱযো গুৰুপাৰম্পৰিযো পদেসো গুৰুকুলমুপগম্ম পঞ্হকৰণাদিনা অন্ৱিচ্ছীযতে গৱেসীযতি, অতো কাৰণা গুৰুপৰম্পৰা গতউপদেসতো ৱসীযতোতি অত্থো, সামত্থিযতো-ৱসাযপ্পটিপাদযিতুমাহ- ‘সামত্থিযম্পি’চ্চাদি, সামত্থিযম্পি ৱুচ্চতেতিসেসো, লঘুনোপাযেন সদ্দানমুপলক্খণে পৱত্তীতি ব্যৱহিতনিৱত্তিযা ৱচনন্তৰক-ৰণমনুপন্নং, উপপন্নং ৱচনন্তৰকৰণং, তস্স চ ওপসিলেসিকাধাৰ মন্তৰেন অঞ্ঞথানুপপত্তিযা আধাৰৱিসেসপ্পটিপ্পত্তীতি ইদমেত্থ সামত্থিযং, আধাৰন্তৰেচ্চাদিনা যথাৱুত্তং সামত্থিযং ৱিভাৱেতি, আধাৰন্তৰেপীতি সব্বত্থ পাঠো দিস্সতি, পসঙ্গাভাৱতো অত্থন্ত-ৰেনাপি আধাৰন্তৰেপি ওপসিলেসিকাধাৰেপি ৱচনন্তৰপ্পসঙ্গো সিযাতি সম্বন্ধসম্ভৱা ওপসিলেসিকাধাৰনিস্সযনেপি আনিসংসো ন দিস্সতীতি সমুচ্চযত্থেনাপি নত্থি পযোজনন্তি ৱজ্জেতব্বো যম্পি সদ্দোতি, ননু কিমেৱং ৱণ্ণীযতে পুব্বস্সেৱেতি ৱচন মেৱোপসিলেসিকমধিকৰণং ৱিঞ্ঞাপযতি… তত্থেৱ পুব্বপৰত্ত সম্ভৱাতি যোমঞ্ঞতে, তস্সেসা কপ্পনা ন সঙ্গতাতি দস্সেতুমাহ-‘পুব্বস্সাতি’চ্চাদি, অযুত্তত্তে কাৰণমাহ-‘সামীপিকেপি তস্স সম্ভৱা’তি, ‘গঙ্গাযং ঘোসো’তি ৱুত্তে ঘোসো গঙ্গাযং পুব্বো ৱা পৰো ৱেতি গম্মমানত্তা সামীপিকেপ্যধিকৰণে পুব্বপৰত্তস্স সম্ভৱাতি অত্থো, এতাৱৱুচ্চতেতি পুব্বস্সেৱ হোতি ন পৰস্সাতি এত্তকমেৱ ৱুচ্চতে, তথাচ ৱক্খতি-‘কিন্ত’ন্তিআদি, অধিকং ব্যৱহিতনিৱুত্যাদি ন ৱুচ্চতেতি সম্বন্ধো, আদিসদ্দেনেত্থ ছট্ঠীপকপ্পনা গহিতা, ছট্ঠীপকপ্পনাপি সামত্তিযা কতাতি সম্বন্ধো, পকপ্পনং পকপ্পনাৱিধানং, এৱং মঞ্ঞতে ‘পাণিনিযা ‘‘ছট্ঠীট্ঠানেযোগা’’ত্যতো (১-১-৪৯) ‘‘তস্মিন্তি নিদ্দিট্ঠে পুব্বস্স’’ (১-১-৬৬) ‘‘তস্মা ত্যুত্তৰস্স’’ ইতি (১-১-৬৭) পৰিভাসাসুত্তদ্ৱযে ছট্ঠীগহণমনুৱত্তিয ‘তস্মিন্তি নিদ্দিট্ঠে পুব্বস্স ছট্ঠী’ ‘তস্মাত্যুত্তৰস্স ছট্ঠী [নিদ্দিট্ঠে পুব্বস্স ছট্ঠীতি পুব্বস্স কাৰিযিত্তপটিপাদনযোগ্গো ছট্ঠী তব্বোধকপদে ভৱতিত্যত্থো, এৱ ধুত্তৰস্সেতু ৱি. উজ্জোতটীকা] তি ছট্ঠীপকপ্পনং পটিপাদেন্তি ‘যস্মিং সুত্তে ছট্ঠীনিদ্দেসো নত্থি, তত্থ ছট্ঠীপকপ্পনাযথা সিযা’তি, ইধ পন ৱচনন্তৰাভাৱেপি যত্থ ছট্ঠীনিদ্দেসো নত্থি, তত্থ সামত্থিযেনেৱ ছট্ঠীপকপ্পনা সিদ্ধা’তি, সামত্থিযমুপদস্সেতি ‘সত্তমীনিদ্দেসে’চ্চাদিনা, অঞ্ঞৱিভত্তিনিদ্দিট্ঠোপি পটিপজ্জতেতি সম্বন্ধো, কাৰিযযো গন্তি কাৰিযসম্বন্ধং, যথা ‘‘ৱগ্গে ৱগ্গন্তো’’তি এত্থানুৱত্তমানং নিগ্গহীত’ন্তিদং ছট্ঠীযন্তং ৱিঞ্ঞাযতে, কথং ৱগ্গেতেসা সত্তম্যকতত্থা ‘‘নিগ্গহীত’’ন্তি (১-৩৮) পুব্বসুত্তে কতত্থতায পঠমা ৱিভত্তিযা ছট্ঠীৱিভত্তিম্পকপ্পেতি সত্তমিযং পুব্বস্সে’তি তথেত্যৱগন্তব্বং. এতাৱ ৱুচ্চতেতি ৱুত্তে ইদন্তি ন ৱিঞ্ঞাযতেতি আহ ‘কিন্ত’ন্তিআদি, যদাহিচ্চাদিনা পৰিযাযপসঙ্গক্কমং দস্সেতি. কিমিদমুচ্চতে পৰিযাযপ্পসঙ্গে নিযমত্থং ৱচনন্তি ননু পুব্বপৰানং যুগপদুপ্পত্তিয মাচৰিযৱচনপ্পমাণেনাপ্পটিপত্তিযং ৱিজ্ঝনত্থং ৱচনন্তি কস্মা নোচ্চ তেচ্চাহ- ‘যুগপদুপসিলিট্ঠান’ন্ত্যাদি, যুগপদুপসিলিট্ঠানমসম্ভৱোতি সম্বন্ধো, কুতোচ্চাহ-‘অপৰস্সূপসিলেসিকস্সাভাৱতো’তি, অতোতি যুগপদুভিন্নম্পত্তিযা অভাৱতো, ৱচনং ‘‘সৰো লোপাসৰে’’চ্চাদিকং (১-২৬) সুত্তং.