ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཡ ཧོ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་ཧ ཀ་ཏྟུ་ནཱ ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡོ ཙ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧི ཀ་ཏྟཱ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཏེ་ན ཝི་ནཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝ, ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་ས་ཡཱ་ད་ཡོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝོ་དཱ་ནཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ན་ནུ ཝོ་དཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཾ. ཡཱ་ནི ཧི ནེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝོ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་ར་ཎ་ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ, ‘‘ས་ར་ཎ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ. ཧིཾ་ས་ཏྠ་སྶ ས་ར་ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ སི་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན ཧིཾ་ས་ནཾ ཀེ་སཾ, ཀ་ཐཾ, ཀ་སྶ ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀེ་སནྟི ཧི ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཀ་ཐནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན. ཀ་སྶཱཏི བྷ་ཡཱ་དཱི་ན་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སོ་དྷ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནནྟི ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ག་ཏཱ་ནཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ག་མ་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ན. བྷ་ཡནྟི ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡཾ. ས་ནྟཱ་སནྟི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. དུ་ཀྑནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎཾ. དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་སནྟི དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑཾ ‘‘དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ པ་རི་ཀི་ལི་སྶ་ནཾ སཾ་ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ, ས་མུ་པ་ཏཱ་པ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ པ་ར་ཏོ ཕ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཧིཾ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་ནཱ་ས་ན་མེ་ཝ, ན པ་ན ས་ཏྟ་ཧིཾ་ས་ན་མི་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཧ་ན་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཏནྟི ས་ར་ཎ་པ་དཾ. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ནཱ་མཾ, པ་སི་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ ཝཱ གུ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཧིཾ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ར་ཎ་ས་དྡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཧིཾ་ས་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཧི པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༦༤, ༦༩) ཨ་ཏྠེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན. ཨ་ཧི་ཏཱ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཁོ པཱ་པ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ, པཱ་པ་ཀཾ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན. བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ བྱ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨུ་ཏྟཱ་ར་ཎེ་ན མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ན ཨ་སྶཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་རཱ་ནནྟི དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ་པི ཧི ས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཀ་ཏཾ ཀཱ་རཾ, པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་སྨཱ པ་ནི་དཾ ས་ར་ཎ་པ་དཾ ནཱ་ཐ་པ་དཾ ཝི་ཡ སུ་དྡྷ་ནཱ་མ་པ་ད་ཏྟཱ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྐེ་ཏ་ཏྠ་མྤི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་པྤ་སཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་དོ ཏ་པྤ་སཱ་དོ, ཏ་དེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་གྒ་རུ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ, ཏ་པྤ་སཱ་དོ ཙ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ ཙ ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ, ཏཱ་ཧི. ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཝི་དྷུ་ཏ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་དྡྷི་ཡཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ, ཏ་དེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ པ་རཱ་ག་ཏི ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་རོ, ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་སཱ་དགྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ས་དྡྷཱ་པ་དྷཱ་ནཾ, ན ཉཱ་ཎ་པ་དྷཱ་ནཾ, ག་རུ་ཏཱག་ཧ་ཎེ་ན པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་རི་ཡཱ ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ གུ་ཎཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ, ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་སཱ་ད་ག་རུ་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི པ་སཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ལོ་ཀི་ཡ་སྶ, ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ག་རུ་ཏཱག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་སྶ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི པ་དེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙི་ཏྟ་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དོ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ, ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཙཱ་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ས་མཱ་ཧཱ་ར་དྭ་ནྡེ་པི ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི པུ་ལླི་ངྒ་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ, ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཀ་ཏྟུ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཏཱིཏི བྷ་ཛ་ཏི སེ་ཝ་ཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝཱ, བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཀེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ་ན’’ནྟི, ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་དཱ ཏཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི, ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཙེ་ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཕ་ལ་ཊྛཱ་ན་མྤི ས་ར་ཎ་ག་མ་ཀ་ཏཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ ཏཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨུ་པ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ཙེ་ཏྠ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏྭཱ-ས་དྡོ ཙ ཧེ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཀྐོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢.༢༩). ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་ཡ་མེ་ཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ, ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ག་མ་ནེ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ པ་ན ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་དྷ་མྨོ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཕ་ལ་པ་རི་ཡ་ཏྟཱི་ན་མྤེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མ་གྒཱ་ནུ་གུ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཏ་གྒུ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཀ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་ཉྩ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ལོ་ཀི་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་དཱི་པ་སྶ ཝི་ཡ ཧི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ མ་གྒ་སྶ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཏཾ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཏ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཏནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་མྨཱུ་ལི་ཀ་ཏཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ, དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏ་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ཉཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏོ. ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་པི ས་དྡྷཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི པ་ན ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་མྤི ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན པ་དེ་ན མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་དཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་ས་སུ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་ཛུཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ, དི་ཊྛི ཨུ་ཛུཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན པ་ན ས་དྡྷཱ་ཡ་པི. ས་དྡྷཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶཱ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ག་ཧ་ཎཾ, དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་པ་དེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནེ་ན, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཡི་དནྟི ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ཏ་ཐཱ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶ ཧི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ས བྷེ་དོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨ་པྤཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཛཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ. ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎོ, པུ་གྒ་ལོ, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ, ཏ་དེ་ཝ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སི་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཎི་པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཎི་པཱ་ཏོ, པ་ཎི་པ་ཏ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨ་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ས་བྦ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ. ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧི་ཏོ་པ་དེ་ས་ཀ་ཐཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་མུ་དཱ་ཙ་རཱི་ཡ་ཏི ‘‘ཕ་ལོ ཨ་མྦོ ཨ་ཕ་ལོ ཙ, ཏེ ས་ཏྠཱ་རོ ཨུ་བྷོ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ་པི སཱི་ཧ་ག་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ད་ཉྙ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ཧི་པི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་དི ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཀི་ར ས་ཡ་མེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཏི་ཏྠབྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་མ་གྒཾ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡཾ བ་ཧུ་པུ་ཏྟ་ཀ་ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀ་མེ་ཝ ནི་སི་ནྣཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ཏྠཱ་ར་ཉྩ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཝི་ཏྠཱ་རོ ཀ་སྶ་པ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༥༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠཱ་ར་ཉྩ་ཝ་ཏཱ་ཧཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻནྟི ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཨི་མཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻཾ. ན ཧི མེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ཏྠཱ་རཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. སུ་ག་ཏ་ཉྩ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻནྟི ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ག་ཏཾ ནཱ་མ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཨི་མཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻཾ. ན ཧི མེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན སུ་ག་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཉྩ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻནྟི ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ནཱ་མ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཨི་མཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ན ཧི མེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ས་བྦ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ, ཝ་ཏ-ས་དྡོ ཙ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, ཙེ-ས་དྡེ་ན ཝཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༥༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝ་ཏ-ས་དྡོ ཙ པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
‘‘སོ ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟེ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མཱ་ག་ཏཾ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, པ་ན པ་སཱ་དཱ་ནུ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨༡) ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མཱ གཱ་མནྟི ཨ་ཉྙ་སྨཱ དེ་ཝ་གཱ་མཱ ཨ་ཉྙཾ དེ་ཝ་གཱ་མཾ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀཾ, མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ གཱ་མ་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ. པུ་རཱ པུ་རནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དྷ་མྨ་སྶ ཙ སུ་དྷ་མྨ་ཏནྟི བུ་དྡྷ་སྶ སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ, དྷ་མྨ་སྶ སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ, ས་ངྒྷ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ་ཏི ས་ཧ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ་ན, པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྠོ, ས་མྦུ་དྡྷཾ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་གྷོ་ས་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ཏཱ་གི་ར་ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཏེ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ཏྟཱ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ, ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི་པི ཏེ་ཧི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘སོ ཨ་ཧཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མི…པེ… སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ, (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༩༤) ཏེ མ་ཡཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མ, གཱ་མཱ གཱ་མཾ ན་གཱ ན་གཾ…པེ… སུ་དྷ་མྨ་ཏ’’ནྟི (སུ. ནི. ༡༨༢) ཙ ཧི ཨེ་ཏེ་ཧི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་རོ པ་ཝེ་དི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་སེ་ས་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཨུ་པ་དི་ས་ནྟེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཊྛ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་པ་ཉྷ་སྶ ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཡོ ཝེ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨི་ད་ཉྷི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༩༤) པ་རི་ཙུ་མྦ་ཏཱིཏི པ་རི་ཕུ་ས་ཏི. པ་རི་ས་མྦཱ་ཧ་ཏཱིཏི པ་རི་མ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི པ་ཎི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོཏི ཨེ་ཝ་མྤི པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཎི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ.
སོ པ་ནེ་སཱཏི པ་ཎི་པཱ་ཏོ. ཉཱ་ཏི…པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན, བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ དྭ་ནྡ་པ་ར་ཏོ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཧི ཨ་ཡཾ, བྷཱ་ཝ་ལོ་པ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི པ་ཎི་པཱ་ཏ་པ་དེ་ན ཙེ་ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་བྦ་སེ་ན པ་ཎི་པཱ་ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ཧི པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ཧི. ‘‘སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ན ཨི་ཏ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སཱ་ཀི་ཡོ ཝཱ’’ཏི པི་ཏུ་པ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལ་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཀོ་ལི་ཡོ ཝཱ’’ཏི པ་ན མཱ་ཏུ་པ་ཀྑ་ཏོ. ཝ་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. རཱ་ཛ་པཱུ་ཛི་ཏོཏི རཱ་ཛཱུ་ཧི, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝཱ པཱུ་ཛི་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མ་པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི. པཱུ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གེ ཧི ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི སི་ཀྑི་ཏ་སི་པྤཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི སི་ངྒཱ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༢༦༥) གྷ་ར་མཱ་ཝ་སནྟི གྷ་རེ ཝ་ས་ནྟོ, ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ ཙེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་མྨཾ པ་ཡོ་ཛ་ཡེཏི ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཡྻ. ཀུ་ལཱ་ན་ཉྷི ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི རཱ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་དཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ནི་དྷཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མེ་སུ པ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན བྷོ་གེ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, པེ་ས་ཀཱ་ར་ནྷཱ་པི་ཏ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཝེ་ཏ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ བྷོ་ག་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ, པ་ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སི་ས་ནྟོ་པི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ…པེ… ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་ན ‘‘སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཙ བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཏི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་གེ་ཝ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏ’’ནྟི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ནྡི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱཏི ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ར་ཊྛ་པཱུ་ཛི་ཏ་ཏྟཱཏི ར་ཊྛེ, ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝཱ པཱུ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཡི་དཾ བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝ་ནྡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ནཾ, ན ཏུ ཨ་བྷེ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ནྡི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཙ བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ་ཏི ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་ཏྠི་ཡ་མྤི ཝ་ནྡ་ཏོ ན བྷི་ཛྫ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པྤ་བྷེ་དོཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ, ཏ་བྦི་བྷཱ་ག་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ ཨ་བྷེ་དོ་པི སུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོཏི ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་མྨ་ས་དི་སཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལཾ, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སཱ་ལི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལཱ་ནི ཏཾ་ས་དི་སཱ་ནི ཝི་པ་ཀྐཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཝི་པཱ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་ཉྩ ལ་བྷ་ནྟི, ན མཱུ་ལ་ངྐུ་ར་པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ནཱ་ལཱ༹་ནི, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཕ་ལཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན, སཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་དི་སཱ་ནི ཝི་པ་ཀྐཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཝི་པཱ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་ཉྩ ལ་བྷ་ནྟི, ན ཏ་ད་ཉྙཱ་ནི ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི་པི ཀ་མྨ་ཨ་ས་དི་སཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ནི་རུ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཉྩ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་པ་དེ ཨ་གྒི་ད་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་པཱ་ལི༹མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.
ཡོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ, ཡོ པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ནེ ཡ་དི ‘‘བ་ཧུཾ ཝེ ས་ར་ཎཾ ཡ་ནྟི, པ་བྦ་ཏཱ་ནི ཝ་ནཱ་ནི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༡༨༨) ཝུ་ཏྟཾ ཁེ་མཾ ས་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ན ཨུ་ཏྟ་མཾ ས་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏ་ཉྩ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ ན པ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀིཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ ཁེ་མཾ ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཏྟ་མཾ ས་ར་ཎཾ, ཀིཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཙེ?
ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ, ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ…པེ…
ཨེ་ཏཾ ཁོ ས་ར་ཎཾ ཁེ་མཾ, ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. (དྷ. པ. ༡༩༠-༩༢);
ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་ནཱ ཀུ་པྤ་ན་ཏོ, ཙ་ལ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཀུ་པྤཾ ཨ་ཙ་ལཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི, ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཏྠ་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྨཱ་ས་དྡ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ. ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མནྟི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ. དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་གཱ་མི་ནནྟི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མིཾ. ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༡༩༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནཾ. ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ པ་ད་ཏྟ་ཡེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏི་ནཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦེ་ཧི ཏོ-ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨ. ནི. ༡.༢༦༨) ཨཱ་ག་ཏཾ པཱ་ལི༹ཾ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོཏི མ་གྒ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ས་ངྑཱ་རཾ. ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ‘‘ནི་ཙྩོ’’ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ. སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༧༦) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ‘‘སུ་ཁོ’’ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ, དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཾ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་པ་རི་ཏྟཱ་སི་ཏོ ཙོ་ཀྑ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝི་ཡ ཨུ་ཀྐཱ་ར་བྷཱུ་མིཾ ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རཾ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ པ་རི་ཝཱ་རེ –
‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ, དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ས་ངྑ་ཏཱ;
ནི་བྦཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ’’ཏི. (པ་རི. ༢༥༧);
ཨི་མེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ. ཡཾ ཡ་ཉྷི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ‘‘ནི་ཙྩཾ སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི གཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ གཱ་ཧཾ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏི.
‘‘མཱ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛ་ནི་ཀཱ མཱ་ཏཱ, ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ར་ཧཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མྤི པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི? ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫ་ས་ཀ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ཧི སོ ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ན ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་དཱུ་ས་ན་ཙི་ཏྟོ, པ་དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཾ ས་མཱ་ན་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷི་ནྡེ་ཡྻ, ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཧུ་པཱ་ལི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ངྒྷོ བྷི་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨེ་ན, ཨུ་དྡེ་སེ་ན, ཝོ་ཧ་ར་ནྟོ, ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ་ན, ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་ནཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༥༨) ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རནྟི ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཾ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཱཏི སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ་ན ས་མྤ་དཱ, ཨི་དཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལཾ. བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱཏི མ་ནུ་སྶ་བྷོ་ག་དེ་ཝ་བྷོ་གེ་ཧི ས་མྤ་དཱ, ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཾ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ (སཾ. ནི. ༡.༣༧) སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏི.
ག་ཏཱ སེཏི ཨེ་ཏྠ སེ-ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིནྟི ཏེ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཨ་པཱ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི. མཱ་ནུ་སནྟི ཙ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཉྙོ་ག་ནི་དྡེ་སོ, མ་ནུ་སྶེ་སུ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དེ་ཝ་ཀཱ་ཡནྟི དེ་ཝ་ས་ངྒྷཾ, དེ་ཝ་པུ་རཾ ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ ས་མཱུ་ཧོ ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
‘‘ཨ་པ་ར་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝ་གྒེ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཕ་ལ་མཱ་ཧ, ཨ་པ་ར་མྤི ཕ་ལཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེཏི ཨ་ས་ར་ཎ་ངྒ་ཏེ དེ་ཝེ. ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧཱིཏི ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ‘‘དི་བྦེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་དྷི་ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘སཱ་དྷུ ཁོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ དྷ་མྨ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ ན་ཝ་ནི་པཱ་ཏེ ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་རཱུ་པ་བྷོ་ག་ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི མ་རི་ཡཱ་ད་ཝེ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་རེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ལཱ་མནཱ་མ་ཀ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༩.༢༠) ཏ་ཏྠ ཧི ཀ་རཱི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་རཱུ་པི་ཡ་པཱ་ཏི་ཀཾ་ས་པཱ་ཏཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ རཱུ་པི་ཡ་སུ་ཝ་ཎྞ ཧི་ར་ཉྙ་པཱུ་རཱ་ནཾ, ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཧ་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ར་ཐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ དྷེ་ནུ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་ཉྙཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པ་ལླ་ངྐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཙ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་མ་མ་ཧཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཏ་ཏོ ས་ཏཾ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཏ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝེ་ལཱ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ, ཡོ ཙེ་ཀཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛེ་ཡྻ, ཨི་དཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཡོ ཙ ས་ཏཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་ཛེ་ཡྻ, ཡོ ཙེ་ཀཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མིཾ བྷོ་ཛེ་ཡྻ, ཨི་དཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༩.༢༠).
ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཕ་ལཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩.༢༠) ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ཉྩ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་ར་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༥༠, ༣༥༡) ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་སྶཱ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཕ་ལཾ ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ནཔི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༠) ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སུ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱདཱི་སུ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱཔི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་བྷི་མ་ཏོ སི་ཡཱ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ, (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཨ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.༡༥) ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༤༩) ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཕ་ལཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཡ་སྨཱ…པེ… དེ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི ཕ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཱདཱི་ནཾ (ཝི. ཝ. ༨༨༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ གུ་ཎཱ་ན་མ་ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧོ. སཾ་ས་ཡོ ནཱ་མ ‘‘བུ་དྡྷོ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༦) ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ནཱ་ད་རཱ་གཱ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏཱིཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ མ་ལཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི. ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀནྟི་ཨཱ་དི་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀནྟི ན མ་ཧུ་ཛྫ་ལཾ, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི ན མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་པ་ཎཱི་ཏཾ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཝ་ཛྫོཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དོ་སོ. ཏ་དེ་ཝ ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་ནྟི་ཕ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ག་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དེ་ན བྷེ་དོ, སོ ཙ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷེ་དོ. ས་ཏི་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟེ ཨི་ཊྛ་ཕ་ལོ་པི ན ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ བྷེ་ད་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི བྷ་ཝེ.
དྷ་རས་དྡ་སྶ དྭི་ཀ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ’’ནྟི ཨི་ད་མྤི ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཱ་རེ་ཏཱུཏི ཙ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝི་དྷི་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠནྟི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་དྷཱ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ. ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ, ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱཏི ཧེ་ཏུ་པུ་ཙྪཱ, ཀེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་དྡོ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ས་དྡ་སྶ ཧི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻེ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀི་མ་སྶ སཱི་ལནྟི ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ, ཀཱི་དི་སཾ ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ སཱི་ལཾ, ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོཏི ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ, ཀོ ཨ་སྶ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ, ཀེ་ན ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི, སོ པ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ་པི ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏི. ཀཱ ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པུ་ཙྪཱ, ཀཱ ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡི་ཊྛེ ཧི ས་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་དྷི ཝཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. ཀཱ ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ས་མེ་ཝ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པུ་ཙྪཱ, ཀཱ ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ. ས་རཱུ་པ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ར་ཏཱི་ཏི པ་ཀི་ཎྞཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ, ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི, ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ་ནྟི. ‘‘ག་ཧ་ཊྛོ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་གཱ་རི་ཀེ་སྭེ་ཝ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ན པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏེ་སཱུ་ཏི. ཏ་མ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༥.༡༠༣༣) སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དི་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏོ. མ་ཧཱ་ནཱ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ནོ སུ་ཀྐོ་ད་ན་སྶ པུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ནཱ་མ ས་ཀྱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན བུ་དྡྷཱ་དི་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཏ་པུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ དྭེ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝོ་པི ཨ་ཏྠི, སོ པ་ན ཏ་དཱ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་དཱ་ཙི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་དཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཏེ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་པི ཧི པ་ཙྪཱ ཏི་ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ, ན ཙེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ས་ར་ཎ་ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མྤི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན, ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ་དི་ཡོ་གེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཏོ, ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏྭ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་དུ་སྶཱི་ལྱཾ, ཏ་སྶ མ་ཎ་ན་ཏོ ཧ་ན་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ ནཱ་མ, པ་ཉྩ ཝི་ར་ཏི་ཡོ ཝི་ར་ཏི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་དཱ་ཧ་ཊེ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༣༣) ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་དྷ་ཀཾ, ས་རཱུ་པ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལ་སྶ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་པ་ཡོ་གེ་ན ཨ་མྦ་སེ་ཙ་ནཾ, ག་རུ་སི་ནཱ་ན་ཉྩ. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨ་མྦ་ཝི་མཱ་ནེ (ཝི. ཝ. ༡༡༥༡ ཨཱ་ད་ཡོ) –
‘‘ཨ་མྦོ ཙ སི་ཏྟོ ས་མ་ཎོ ཙ ནྷཱ་པི་ཏོ,
མ་ཡཱ ཙ པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ;
ཨི་ཏི སོ པཱི་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ཡཾ, ས་བྦཾ ཕ་ར་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི.
[‘‘ཨ་མྦོ ཙ སི་ཉྩ་ཏོ ཨཱ་སི, ས་མ་ཎོ ཙ ན་ཧཱ་པི་ཏོ;
བ་ཧུ་ཉྩ པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ, ཨ་ཧོ ས་ཕ་ལཾ ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི. (ཨི་དྷ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ མཱུ་ལ་པཱ་ཋོ)]
ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ཉྩ་ཝེ་ར་ཝི་ར་ཏི་མ་ཏྟེ་ན.
མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ, ན ས་མྨཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ, ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཎི་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏེ་ན, ཏེ་ན མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫ་ཀ་མྨེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་མེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ས་མེ་ན, ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དི་ནཱ སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་ངྒུ་ཏྟ་ར་པཱ་ལི༹མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ སཱ་དྷ་ཀཾ, ས་རཱུ་པ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནྟི ཝ་ཎི་ཛྫཱ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་ཀྐ་ཡོ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་པ་ད་མེ་ཏཾ. ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཝི་ཀྐ་ཡོ. མཾ་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི སཱུ་ན་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དི་ཀེ པོ་སེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐ་ཡོ. མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཝི་སཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་རོ་པ་རོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, མཾ་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ.
ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཉྩ་མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི བྷེ་དོ, པ་ཀོ་པོ ཙ. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཝི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ་ཡཱཏི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཙ་ཎྜཱ་ལོཏི ནཱི་ཙ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཙ་ཎྜཱ་ལོ. མ་ལནྟི མ་ལཱི་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་མ་ལཾ. པ་ཏི་ཀི་ཊྛོཏི ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ནི་ཧཱི་ནོ. སཱ་པི་སྶཱཏི སཱ་པི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀཱ པ་ནཱ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཙ་ཎྜཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ, (ཨ. ནི. ༥.༡༧༥) ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཉྩ་ངྒུ་ཏྟ་རེ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ, ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ ཙ ས་དྡྷཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ མི་ཙྪཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་སྶ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དུ་སྶཱི་ལོ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ མ་ངྒ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏེ་ན ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ. མ་ངྒ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ངྒ་ལ་མེ་ཝ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི ནོ ཀ་མྨནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ ནོ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨི་ཏོ ཙ བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟོ, ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཨ་སྶ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏཱིཏི དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ད་ཀྑི་ཎཱ་ར་ཧ་ས་ཉྙཱི ག་ཝེ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི བ་ཧི་དྡྷཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ. པུ་བྦ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ དཱ་ན་མཱ་ན་ནཱ་དི་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སཱ་ས་ནེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ཏེ་སཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ན་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པུ་བྦ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་དཱ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྤ་དཱཏི པ་ཉྩ་མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ས་མྤ་དཱ. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཙ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡེ ཙ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ, ཏེ་པི ཨ་སྶ ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི གུ་ཎེ་ཧི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ ར་ཏ་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ར་ཏ་ནཾ. གུ་ཎ་སོ་བྷཱ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ པ་དུ་མཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་དུ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ. སེ་སཾ ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ནི་ག་ཎྛཱི་ནནྟི ནི་ག་ཎྛ་ས་མ་ཎཱི་ནཾ. ཨཱ་དི་མྷཱིཏི པ་ཋ་མ་ཏྠེ. ཨུ་ཙྪ་གྒནྟི ཨུ་ཙྪུ་ཨ་གྒཾ ཨུ་ཙྪུ་ཀོ་ཊི. ཏ་ཐཱ ཝེ་ལ༹་གྒནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཀོ་ཊི་ཡནྟི པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀོ་ཊི་ཡཾ, པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་མྦི་ལ་གྒནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཏ་ཐཱ ཏི་ཏྟ་ཀ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཝི་ཧཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ཨོ་ཝ་ར་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཝེ་ཎ་གྒེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་གྒེཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨེ་ཀཱ་རཱ་དེ་སོ, ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཝཱ, ཀ་ཏྭཱ-ས་དྡོ ཙ སེ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. བྷཱ་ཝ་ཏྠེ ཏཱ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨ་ཛྫ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་མ་ཡེ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་ཏཱ་པཱ་པུ་ཎ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་དཱ ཧི ཏཾ ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ་དི་ཝ་ས་ནི་སྶི་ཏ་ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པུ་ན ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ཛྫ་ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཛྫ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཛྫ་ཏནྟི ཝཱ ཨ་ཛྫ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཏཱ-ས་དྡ་སྶ ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན དི་སྶ་མཱ་ན་པཱ་ཋཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན དི་སྶ་མཱ་ན་པཱ་ཋཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛྫ་ད་གྒེ་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ག་མ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ད་ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨ་ཛྫཱཏི ཧི ནེ་པཱ་ཏི་ཀ་མི་དཾ པ་དཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫ ཨ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ ཨེ་ཝ, ‘‘པཱ་ཎུ་པེ་ཏ’’ནྟི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་སོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨུ་པེ་ཏོ, པཱ་ཎེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏོ པཱ་ཎུ་པེ་ཏོཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་མ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘པཱ་ཎུ་པེ་ཏ་ནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ ཏ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘པཱ་ཎུ་པེ་ཏ’’ནྟི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏོ, ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ན ཝཱ་ཙཱ་མ་ཏྟེ་ན, ན ཙ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཏཱི་ཧི…པེ… ག་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་ས་ཏྠུ་ཀ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་པི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ’’ནྟི, ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘པཱ་ཎུ་པེ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ ཏ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ པ་ནེ་ས རཱ་ཛཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཊི་པཱུ་ཛེ་ནྟོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ར་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ས་མ་ཏྠ་ནེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ, ཏེ་ན ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ, ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ.
ཨ་ཙྩ་ཡ་ནཾ སཱ་དྷུ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ མ་དྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡོ, ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་དྷོ’’ཏི, ཨ་ཙྩེ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཙྩ་ཡོ, ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏོ དོ་སོ ཨེ་ཝ, སོ ཙ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པ་རཱ་དྷོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཧི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ པུ་རི་སཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. དྷ་མྨནྟི ད་ས་རཱ་ཛ་དྷ་མྨཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནེ་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཧཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཙ་ར་ཏི ཀ་རོ་ཏི. དྷ་མྨེ་ནེ་ཝཱཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏེ་ནེ་ཝ, ཨ་ན་པེ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱུ་ཏི ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁ་མ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ཨ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་དྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༢༥༡. ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨོ ཋི་ཏོ, ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཡ་ཐཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠ་མཱ་ཧ, སཱ་དྷུ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་སཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷ་སྶ ཁ་མཱ་པ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་མཱ་པེ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཁ་མཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝུ་དྡྷི ཧེ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧ-ཀཱ་རོ པ་ད་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ག་མོ, ཧི-ས་དྡོ ཝཱ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་སཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀི་རི་ཡཱ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཨ་ཙྩ་ཡཾ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཝི་ནེ་ཏི ས་ཏྟེ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, སཱ་ས་ནཾ. ཝ་དྡྷ་ཏི ས་གྒ་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་ཏྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་དྡྷི. ཀ་ཏ་མཱ པ་ན སཱ, ཡཱ ‘‘ཨེ་སཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཱ ཝུ་དྡྷཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཨ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཡཱ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཱ, སཱ ‘‘ཨེ་སཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཱ ཝུ་དྡྷི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཨེ་ཏ་པ་དེ་ན པ་ན ཏ་སྶཱ་པི པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ ཏི་པི པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི ཨི་དཾ པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་སྶ. ‘ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཁ་མཱ་པ་ན་སྶཱ་པི ཝུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཁ་མཱ་པ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་པ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ན ཙ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ད་སྶི་ཏོ, ན་ནུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡོ ཨ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘དེ་ས་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་པི ཧི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་དེ་ས་ནཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཝུ་དྡྷི ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ‘‘ཡོ ཨ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ དེ་ས་ནཱ.
༢༥༢. ཝ་ཙ་སཱ་ཡ་ཏྟེཏི ཝ་ཙ་སཱ ཨཱ་ཡ་ཏྟེ. ཝཱ་ཙཱ་པ་ཊི་བ་ནྡྷ་ཏྟེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཝ་ཙ་སཱ་ཡ་ཏྠེཏི པ་ན ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ ཨོ་སཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ སཱ་ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན སཱ་ཡ་ས་དྡ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ག་མ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཧ་ནྡས་དྡ་ཉྷི ཙོ་ད་ན་ཏྠེ, ཝ་ཙ་ས་གྒ་ཏྠེ ཙ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༡༨; སཾ. ནི. ༡.༡༨༦) ཧི ཙོ་ད་ན་ཏྠེ, ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༨༤༣) ཝ་ཙ་ས་གྒ་ཏྠེ, ཝ་ཙ་ས་གྒོ ཙ ནཱ་མ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་ཀྐ་ར་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. པ་ཋ་མཾ ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ, པ་ཙྪཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཁུ་དྡ་ཀཾ ཝཱ ཀི་ཙྩཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི་པི ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ, ག་མ་ན་ཀཱ་ལ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་སྶ ཀཱ་ལཾ ཏྭ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཏ་ཡཱ ཉཱ་ཏཾ ག་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ཏྭ་མེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཡོ་ཛ་ནེ ‘‘ཨི་མཾ ཛཱ་ན, ཨི་མཾ དེ་ཧི, ཨི་མཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༨༨, ༩༣) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ཡཱ ཉཱ་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཏྭ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་སི, ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ག་མ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏྭ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཀྑི་ཎནྟི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཀ་ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི. ད་ས་ན་ཁ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལནྟི དྭཱི་སུ ཧ་ཏྠེ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ ན་ཁཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟཾ, ཏེ་ན དྭི་ནྣཾ ཀ་ར་ཏ་ལཱ་ནཾ ས་མ་ཊྛ་པ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྫ་ལིནྟི ཧ་ཏྠ་པུ་ཊཾ. ཨ་ཉྫ་ཏི བྱ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཉྫ་ལི. ཨ་ཉྫུ-ས་དྡ་ཉྷི བྱ་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་ལི་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ཨི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཨ་བྷི་མུ་ཁོ་ཝཱཏི ས་མྨུ་ཁོ ཨེ་ཝ, ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ནྡ་ནཱ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ.
༢༥༣. ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ནེ་ན ཁ་ཏོ, ཏེ་ས་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཧ་ན་ནེ་ན ཨུ་པ་ཧ་ཏོ, པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཏ་སྶ ཀ་མྨཱ་པ་རཱ་དྷ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷེ་ད་ནེ་ན ཁ་ཏཱུ་པ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ནྣ་པ་ཏི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ, མཱུ་ལ་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ, ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ, སཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན བྷི་ནྣཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷི་ནྣ་པ་ཏི་ཊྛོ. ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནེ་ན ར་ཉྙཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ ཁ་ཏོ ཁ་ནི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཁ་ཏོཏི ཧི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན སི་དྡྷཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ཧ་ཏོ’’ཏི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘རཱ་གོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༧༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ཝ ཨི་དྷ ར་ཛོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག་ར་ཛཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཝཱི་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ག་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུཾ. དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཏཱི་སུ མ་གྒ་དྷ་མྨེ་སུ. ཙ་ཀྑུནྟི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྑུཾ, ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ, ན ཏུ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ. སོ ཧི སཱ་ས་ན་ག་ནྠེ་སུ, ས་ཀྐ་ཏ་ག་ནྠེ་སུ ཙ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཊི་སི་དྡྷོ་ཏི. དྷ་མྨ་མ་ཡནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཙ་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་པི་ཙ དྷ་མྨ་མ་ཡནྟི སཱི་ལཱ་དི་ཏི་ཝི་དྷ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཡེ་ཝ མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ས་ཀ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨ་ནེ་ན ‘‘དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ, ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པཱ་ཋཾ ཏི་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཁ་ཏཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནཱ་བྷ་ཝི་སྶཱཏི ས་ཙེ ན ཨ་བྷ་ཝི་སྶ་ཐ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧི ཨི་དཾ ཀཱ་ལཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ན་ནུ ཙ མ་གྒ་པཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནྟི? ས་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏེ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨི་དྷེ་ཝཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི. པཱ་པ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ་ནཱཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙ པཱ་པ་མི་ཏྟེ་ན སཾ་ས་གྒ་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋཱ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་ཏྟཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘མ་མ ཙ སཱ་ས་ན་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟོ, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ཙ-ས་དྡོ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠ སོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཏྠ ཨེ་ས པ་ས་ནྣོ, པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ས་ཧ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དུ་ཀྐ་ར་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ སུ་ཀ་རེ་ན མུ་ཙྩ་ནེ་ན ཨུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཀོ་ཙཱིཏི ཀོ་ཙི པུ་རི་སོ. ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཀ་སྶ་ཙི པུ་རི་ས་སྶ, ‘‘ཝ་དྷ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ཡོ་གེ ཀ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟེ་ན ད་ཎྜེ་ནཱཏི པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དྷ་ན་ད་ཎྜེ་ན. མུ་ཙྩེ་ཡྻཱཏི ཝ་དྷ་ཀ་མྨ་ད་ཎྜ་ཏོ མུ་ཙྩེ་ཡྻ, ད་ཎྜེ་ནཱཏི ཝཱ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སུ་མུ་ཏྟཱ མ་ཡཾ ཏེ་ན མ་ཧཱ་ས་མ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༣༢; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) ཝི་ཡ, པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟེ་ན དྷ་ན་ད་ཎྜ་ཏོ, ཝ་དྷ་ད་ཎྜ་ཏོ ཙ མུ་ཙྩེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡནྟི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ན་ར་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏ་ད་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ལོ་ཧ་མ་ཡཱ མ་ཧ་ཏཱི ཀུ་མྦྷཱི ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལ་ཏོ ཨ་དྷོ པ་ཏ་ནྟོ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ནྟོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ས་བྦ་སོ;
ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀ་དཱ ཨ་ནྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (པེ. ཝ. ༨༠༢; ཛཱ. ༡.༤.༥༤);
‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཏྭཱ, ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་དྷོ པ་ཏ་ནྟཱ, ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན རཱ་ཛཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་དྷོ པ་ཏ་ནྟོ, ཨུ་དྡྷ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་ཙྩི་ཏྭཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཀུ་ཏོ ལ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཨི་ད་མྤི ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀི་རས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏཾ, ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཐ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ངྒཱི་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ན ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ པཱ་ཋ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་ངྒཱི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་དི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ན་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཀོ ར་ཉྙོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ལ་དྡྷོ་ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཙོ་ད་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ཡཾ…པེ… ནི་དྡཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་དྡཱ་ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་དཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ནི་དྡཱ་ལཱ་བྷ་སཱི་སེ་ན, ‘‘ཏི་ཎྞཾ…པེ… ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ཀི་རི་ཡཾ, ‘‘པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ་ཡ…པེ… ནཱ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ, ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ…པེ… པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎོ་ཡེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ མ་དྷུ་རཱ་ཡཱཏི མ་དྷུ་ར་ར་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟི་ཡཱཏི མ་དྷུ་ར་ར་ས་སྶཱ་པི སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཛཱ་ཡ ཨོ་ཛ་ཝ་ཏི་ཡཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ བྷ་ཝཱ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ. པ་ཉྩ མཱ་རེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི, པ་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝོ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ, ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ཝ ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན པ་རེ བོ་དྷེ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ར་ས་མེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན དྷ་མྨ་ར་སཾ. ན ཧི ཏེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, མཱུ་གེ་ན དི་ཊྛ་སུ་པི་ནོ ཝི་ཡ, ཝ་ན་ཙ་ར་ཀེ་ན ན་ག་རེ སཱ་ཡི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ན་ར་སོ ཝི་ཡ ཙ ནེ་སཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཨི་དྡྷི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་དཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༠, ༩༡) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ར་ཉྙོ ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཐ, ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི. ཡ་དི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཐ, ན་ནུ ཨི་མེ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ བྷི་ནྣ་ནི་སྶ་ཡཱ དྭི་ནྣཾ བོ་དྷཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི ཨེ་ཏཱ དྭེ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཉྩ་ངྒ་དྭ་ཡ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན, པཱ་ར་མཱི་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན, ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ ཨི་ཏོ པ་ར་ཏོ་ཡེ་ཝ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ. སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ་པི ཧི ཨ་ས་ཏི ཏ་སྶཱ ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི ཏ་ཐཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ. ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་པི ཧི ཏ་ཏྠ ནི་ཡ་ཏི་མ་པྤ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘ས་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ རཱ་ཛཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མ་ཝོ་ཙ, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་པ་རི་མུ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཾ ནི་ཡ་ཏོ ས་མཱ་ནོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ན ག་རུ་ཏ་རཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ས་ཝི, ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ས་མ་ཝེ་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ རཱ་ཛཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡུ་ཏྟ་ཏ་ར་མེ་ཏྠ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་མེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཧི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་ཛྫ་ཝ་མ་དྡ་ཝ་སོ་ར་ཙྩ་ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་དྷི་ཏི་བུ་དྡྷི་ཁ་ནྟི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནཱ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐེ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ ཨ་ས་ངྒཱ་སཾ་ཧི་ར་ཝི་སཱ་ར་ད་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ས་ཀ་ས་མ་ཡ་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ག་ཧ་ན་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧི་ནཱ མ་ཧཱ་ག་ཎི་ནཱ མ་ཧཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ཝཾ་ས་དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ་མ་ཐེ་རེ་ན མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ་དྷི་རཱ་ཛ་ག་རུ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.
སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.