༣. ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༤. ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ཀོ་ས་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ཨི་ཏིས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཛོ་ཏ་ཀོ པ་ན ཨི་ཏི་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨཱ་དི་ས་དྡ་ལོ་པོ ཝཱ ཨེ་ས, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ. ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པུ་བྦ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཱ་ག་ཏ-མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཊཱི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ཏྟཱ ཙ.

‘‘རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀོ་ས་ལཱ ནཱ་མཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༤) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀོ་སཾ ལ་ནྟི ག་ཎྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཀོ་ས་ལཱ’’ཏི. ཛ་ན་པ་དི་ནོཏི ཛ་ན་པ་ད་ཝ་ནྟོ, ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཝཱ ཨི་སྶ་རཱ. ‘‘ཀོ་ས་ལཱ ནཱ་མ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ སི་དྡྷེ་པི ‘‘ཛ་ན་པ་དི་ནོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་པ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཏ་ཏྠ ནི་ཝ་ས་ནྟེ་སུ ཛ་ན་པ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ས་མེ་ཝ ནི་ཝ་ས་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་སྶཱ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་སཱ ཀོ་ས་ལཱ’’ཏི ཏ་དྡྷི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་དྡ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ས ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་པི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ, ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝེ་ས ཛ་ན་པ་དོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པ་པ་ནྣ་ནྟི ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཀོ་ཝ ཛ་ན་པ་དོ, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པ་པ་ནྣ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་སྶི་ཏེ་སུ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ, པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝཱ ནི་སྶ་ཡེ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ ཨི་དྷ རུ་ལ༹ྷི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ཨཱི་དི་ས་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ རུ་ལ༹ྷི ཡ་ཐཱ ‘ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཀུ་རཱུ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ངྒེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’ཏི ཙཱ’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ཀོ་ས་ལ་ནཱ་མཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་མི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ནཱ་མཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ཡ ཧི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མྤི བྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘སཱི་ཧོ གཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་བྦི་སེ་སི་ཏེ་པི ཛ་ན་པ་ད་ས་དྡེ ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ’’ཏི, ཀོ་ས་ལ་ནཱ་མ་ཀེ ཏ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཧི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ རུ་ལ༹ྷི, བྷཱུ་ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི –

‘‘ས་ནྟི པུ་ཏྟཱ ཝི་དེ་ཧཱ་ནཾ, དཱི་གྷཱ་ཝུ ར་ཊྛ་ཝ་ཌྜྷ་ནོ;

ཏེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཡི་སྶ་ནྟི, མི་ཐི་ལཱ་ཡཾ པ་ཛཱ་པ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༢༢.༢༧༦) ཨཱ་དཱི་སུ –

ཏཾ་པུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠ་སྶ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་ཏྟཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ནྣི་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠ་སྶ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀོ་ས་ལེ་སཱུ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘པཱ་ཎཾ ན ཧ་ཉྙེ, ན ཙ’དི་ནྣ་མཱ་དི་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༤༢, ༤༣, ༤༥) ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན བ་ཧྭ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་བྷེ་དེ་ན བ་ཧྭ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཛ་ན་པ་དེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་བྦི་སེ་ས་ནེ་པི ཛ་ན་པ་ད་ས་དྡེ ཛཱ་ཏི་ས་དྡེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཏ་སྨིཾ ཨ་ངྒེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ’ཏི’’.

ཨེ་ཝཾ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་མྷི ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བ་ཧྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་མྤི ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ན-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ, ཏེ་ན པུ་ཐུ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. སོ ཧི པ་དེ་སོ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་པྤ་བྷེ་དོ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ན་ཡེ ཏེ་སུ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་ནཱ་དནྟི མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀ (ཛཱ. ༡.༣.༤༠, ༤༡, ༤༢) སུ་རུ་ཙི་ཛཱ་ཏ་ཀེ་སུ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡༠༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏཾ སུ་རུ་ཙི་ནོ ནཱ་མ ཝི་དེ་ཧ་ར་ཉྙོ པུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ནཱ་མ་ཀཾ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ. ནཱ་ནཱ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནཱིཏི བྷ་ཎྜུ་ཀ་ཎྜ་པ་ཎྜུ་ཀ་ཎྜ་པ་མུ་ཁཱ་ནི ཚ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནི, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡོ་པི དི་ཊྛོ, སོ ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཡ་དི ཙ དི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ན་ཊ་ལ་ངྒྷ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སི་ཏ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི མི་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི. ཏ་སྶ ཀི་ར དི་བྦ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ་ཡེ་ཝ དི་ཊྛ་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ན་ཙྩཾ ཨ་མ་ནུ་ཉྙཾ ཨ་ཧོ་སི. ན་ངྒ་ལཱ་ནི་པི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱཏི ཀ་སི་ཀ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ངྒ་ལཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་སྶ་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི ཨུ་བྷ་ཡ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ཏ་དཱ ཀི་ར མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཀུ་མཱ་ར་སྶ པཱ་སཱ་ད་མ་ངྒ་ལཾ, ཚ་ཏྟ་མ་ངྒ་ལཾ, ཨཱ་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཏཱི་ཎི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཀཾ་སུ, ཀཱ་སི་ཝི་དེ་ཧ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ་པི ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི ཚ་ཎ་མ་ནུ་བྷ་ཝིཾ་སཱུ་ཏི, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ན་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ན པོ་རཱ་ཎ་པཱ་ཋོ ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ.

མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེཏི ཀེ་ཙི ‘‘པ་ཧཾ་ས་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ ཧཱ་སཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི, ཀེ་ཙི ‘‘ཏཾ ཀཱི་ལ༹་ནཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ. ཨ་ཏུ་ལ་མྦཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་དཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཀ་པ་ཝེ་ས་ནཱ་དི ནཱ་ནཱ་ཀཱི་ལཱ༹་ཡོ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ས་ཀྐ་པེ་སི་ཏོ ཀི་ར དི་བྦ་ནཱ་ཊ་ཀོ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གཾ ནཱ་མ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཀོ་ཝ ཧ་ཏྠོ, ཨེ་ཀོ པཱ་དོ, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྑི, ཨེ་ཀཱ དཱ་ཋཱ ན་ཙྩ་ཏི ཙ་ལ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཕ་ནྡ་ཏི, སེ་སཾ ནི་ཙྩ་ལ་མ་ཧོ་སི, ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་དོ ཐོ་ཀཾ ཧ་སི་ཏ་མ་ཀཱ་སི, ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སོ དི་བྦ་ནཱ་ཊ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧ་སཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཧ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཝི་སྶཱ་སི་ཀཱ ‘‘སུ་ཊྛུ ཧ་ད་ཡ་མེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་རི་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཙྩི ཀུ་ས་ལཾ? ཨཱ་མ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་དི་ཏོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རཱ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ ཀོ་ས་ལཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ན པ་དེ་སོ ཀོ་ས་ལཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ པ་དེ་སོ ཀོ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – ‘‘སོ པ་དེ་སོ ཀོ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱི་ས་ཉྙཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ སོ པ་དེ་སོཏི པ་དེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝཱ, ཏེ པ་དེ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཝ ཀོ་ས་ལཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༤) ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – སོ པ་དེ་སོཏི ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ཐུ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. པ་དེ་ས་སྶ ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཧེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཧི ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀོ་ས་ལཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཾ, ན་ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཝ་གྒོ’’ཏི. ཨ་པི་ཙ ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀོ་ས་ལཱ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི. ཀུ་ས་ལནྟི ཙ ཨཱ་རོ་གྱཾ ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལཾ, ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༥; ཛཱ. ༢.༢༠.༡༢༩) ཝི་ཡ, ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་རོ་གྱཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཚེ་ཀཾ ཝཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་སྶ, སི་ཀྑི་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་རི་ཏྠི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༩༤) ཝི་ཡ, ཀ་ཙྩི ཏེ་སཾ ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཚེ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཙ་ར་ཎཾ ཙཱ་རི་ཀཱ, ཙ་ར་ཎཾ ཝཱ ཙཱ་རོ, སོ ཨེ་ཝ ཙཱ་རི་ཀཱ, ཏ་ཡི་དཾ མ་གྒ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཙུ་ཎྞི་ཀ་ག་མ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ, ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་བྷེ་དེ་པི ཝཱ བྷེ་ད་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི, (མ. ནི. ༡.༢༥༦) ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ, ཙ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀོ ཧི ཀ་ར་བྷཱུ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠོ་ཏི. ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ’’ནྟི་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, སོ ན སུ་ནྡ་རོ. ན ཧི ཙཱ་རི་ཀཱ་ས་དྡོ མ་གྒ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟོ ‘‘ཙཱ་རི་ཀཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ཙཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, བུ་དྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ན རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀི་ལ་ཉྫཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་བཱི་ཛ་ནཱི་པི ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. དཱུ་རེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན, ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ་པཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ ཏ་ཏྠཱ་པི ཙཱ་རི་ཀཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན བོ་དྷ་ནཱ་ར་ཧ་པུ་གྒ་ལཾ. ས་ཧ་སཱ ག་མ་ནནྟི སཱི་གྷ་ག་མ་ནཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྩུ་གྒ་ཙྪ་ནྟོཏི པ་ཊི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟོ, པ་ཙྩུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི པ་ད་མ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ནཱ་མ ག་ནྡྷཱ་ར་རཱ་ཛཱ. མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ ནཱ་མ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཝ་ཏཱི་རཱ་ཛཱ. དྷ་ནི་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ར་ཎྜ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ གོ་པོ.

ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་ནི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༥༤) ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ན་ཝཱ་སི་ཏི་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཀོ པ་ནེ་ས ཏི་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་རོ ནཱ་མ? སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏི་སྶོ, ཀ་མྦ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏི་སྶོ’’ཏི ཙ པུ་བྦེ ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ པ་ཙྪཱ ‘‘ཝ་ན་ཝཱ་སི་ཏི་སྶོ’’ཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སཱ་མ་ཎེ་རོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ དྷ་མྨ་པ་དེ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༤ ཝ་ན་ཝཱ་སཱི་ཏི་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ). ཨཱ་ཀཱ་ས་གཱ་མཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནེ་ཝ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་སྶཱཏི ཏི་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ. ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པ་ནྟཾ. ནོ ཐེ་རོ ནོ ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀོ ཝ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, གུ་ཎེ་ན ལཱ་མ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ ནོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཱ་ས་ནེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ཏེ་སཾ གཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ངྒ་ལཾ ཝ་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ མ་གྒ་དེ་ས་ཀོ་པི ས་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒ་དེ་ས་ཀོཏི ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒ་སྶ, སུ་ག་ཏི་མ་གྒ་སྶ ཝཱ དེ་ས་ཀོ.

ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཝ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘བུ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘བུ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ས དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ. དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དི་ཐེ་རཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ག་མ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་མ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ, པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༥) ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་མ་ནཾ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡནྟི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཀཱ. ཡཾ པ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་མ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨི་མཾ པ་ན ཙཱ་རི་ཀནྟི ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཾ. མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ནེ་ཝ བཱ་ཧི་རི་མེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཾ མ་ཎྜ་ལཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཎྜ་ལཾ. ཨ་ནྟོ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཎྜ་ལཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ནྟི་མཾ མ་ཎྜ་ལཾ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་མཾ མ་ཎྜ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ པ་ནི་མེ་སཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨ་ག་མ་ན་ཏོ. ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཧི ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ. པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཙ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེཏི པ་ཋ་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཊི་པ་ད་ཝ་སེ. ས་མ་ནྟཱཏི ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ ས་མ་ནྟ་ཏོ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཏོ པུ་རི་མཾ པུ་རི་མཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏ་རུ་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་སྶ ཏ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཉཱ་ཎཾ, ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཧི ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ན་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ས་ངྒ་ཧཾ ད་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་ཏྭཱ. ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡནྟི པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མི་ཡཾ. ‘‘མི་ག་སི་ར་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མི་ག་སི་ར་མཱ་ས་སྶ པ་ཋ་མཾ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཉྙེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཙ་ཏུ་མཱ་སནྟི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་པུ་ཎྞ་མི་ཡཱ པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱི, ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ. ‘‘ས་མ་ནྟཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝ་ས་ནཾ ཝ་སྶཾ, ཝ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཝུ་ཏྠཾ ཝ་སི་ཏཾ ཝ་སྶ་མ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ, ཏ་སྶ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ’’ཏི སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ ཝུ་ཏྟོ, ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ཨེ་ས. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱཏི ཙ ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་ས་ཏྟཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོཏི ས་དྡྷཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་པ་ཀྐཾ པ་ཊི་མཱ་ནེ་ནྟོ. ཕུ་སྶ་མཱ་གྷ་ཕ་གྒུ་ཎ་ཙི་ཏྟ་མཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མཱ་ས་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ མཱ་ས་ནི་ཡ་མོ ཨེ་ཏྠ ན ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་མཱ་སཾ ཝཱ དྭི་ཏི་ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ ཝཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ. ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨེ་ཀ་མཱ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ – ཡ་དི ཨ་པ་ར་མྤི ཨེ་ཀ་མཱ་སཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ཏི, ས་ཏྟ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཙཱ་རི་ཀཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི. ཡ་དི དྭི་མཱ་སཾ ཚ་ཧི, ཡ་དི ཏི་མཱ་སཾ པ་ཉྩ་ཧི, ཡ་དི ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ཏི, ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཙཱ་རི་ཀཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཙཱ་རི་ཀཱ་ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཛ་རཱ་དུ་བྦ་ལོ བཱ་ལ༹ྷ་ཛི་ཎྞོ. ཏེ ཀ་དཱ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ན པ་སྶི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཝ. ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ་ཡཱཏི ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི.

ཛ་ངྒྷ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛ་ངྒྷཱ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཛ་ངྒྷཱ་ཧི ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ནི་ཝ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྷི ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་རཱི་ར་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་ཙ་ར་ཎེ་ན ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལཱ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མ་སུ་ཏྟ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) མ་གྷ་དེ་ཝ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི (ཛཱ. ༡.༡.༩) དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི སུ་རཱ་པཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དི (པཱ་ཙི. ༣༢༧, ༣༢༨, ༣༢༩) པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. བོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལཱ་ད་ཡོ (མ. ནི. ༢.༣༤༧) ཝི་ཡ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. མ་ཧ་ཏཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ. ཀ་ཉྩི, ཀ་ཏི་པ་ཡེ ཝཱ པུ་གྒ་ལེ ཨུ་དྡི་སྶ ཙཱ་རི་ཀཱ ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀཱ. ཏ་ད་ཉྙཱ ས་མྦ་ཧུ་ལེ ཨུ་དྡི་སྶ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ན་ག་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙཱ་རི་ཀཱ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཙ་ར་ཏཱིཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ.

‘‘ཨེ་སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་དཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷ་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟེ བྷ་བྦེ པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡེ པ་སྶི་ཏུཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལཾ པ་ཏྠ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ད་ཉྩ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནུ་སྶཱ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ ས་པ་རི་ཝཱ་རེ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟི. བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་བ་ནྡྷ་ཝེཏི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ནྡྷ་ཝེ. གོ་ཏྟཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཝི་ཡ ཧི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ནྡྷ་ཝཱ ནཱ་མཱ་ཏི. གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཡེ ས་ཏྟཱ བྷ་བྦཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎཱ, ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཧ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཝཱ ཏ་དཱ ཝི་ན་ཡཱུ་པ་གཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཝ་མཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན ནེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཾ, པུ་བྦ་ཧེ་ཏུཾ, ས་མྤ་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠ་ཉྷི ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ ཀ་ཏེ པ་ཋ་མཾ ནེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཉྩི ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི ཨ་མྦ་ཊྛོ. ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཏེ ཨ་མྦ་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༦༢) མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ‘‘ཡེ ཙ ཁོ ཏེ བྷོ གོ་ཏ་མ མུ་ཎྜ་ཀཱ ས་མ་ཎ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༦༣) པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཏྭཱ, ཨ་ས་བྦྷི་ཝཱ་ཀྱནྟི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་ཝཱ་ཙཾ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨི་བྦྷ་ཝཱ་ད་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ སཱ་དྷུ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྟུ་མ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནནྟི ཝི་ག་ཏ་ཏུ་ད་ནཾ, མཱ་ན་ད་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ག་ཏ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྡ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཝ་ས་རི་ཏ་བྦནྟི ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ, ཀི་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒ་ལ་ནྟི་པི པཱ་ཋོ’’ཏི. ‘‘ཡེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏེ་ན ཨ་ཝ་ས་རཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ’’ཏི པ་ན བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ‘‘ཏཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ས་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཏེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ག་ཏོཏི ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ག་ཏོཏི ས་མྤ་ཏྟོ, ས་མྤཱ་པུ་ཎཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལེ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་དཾ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘སཱི་ལ་ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཧི་ཏ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཨ་དྷ་མྨ་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་པ་རཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི, སཱ ཙ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི སཱི་ལཱ་དི་ཏྟ་ཡ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. སཱི་ལ་ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ དཱ་རུ་ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དི་ཀ་ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ས་དི་སཾ སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ར་ནྟི པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཧི ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རོ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་ཙི་ར་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ནི་ཝ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཡ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་མྤི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ཀོ་ནྟནྟི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་ས་ཏྟིཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་དནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛ་ཡ་མ་ནྟ་པ་དཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོཏི པ་རི་ཛ་པྤ་མཱ་ནོ. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ར’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཛི་ར་གྒ་ས་རཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་བྷི་རུ་ཙི་ཏེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ས་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༥. མ་ནྟེཏི ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་དི་མ་ནྟ་ས་ཏྠེ. ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་ད་ཡོ ཧི གུ་ཏྟ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཎ-ས་དྡོ ས་དྡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ནཱ་ག་མོ, ཎ་ཏྟཾ, དཱི་གྷཱ་དཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཀེ་སཾ ཨི་ཏ་རོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཨ་རི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ལོ་ཀི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཛཱ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནི་རུ་ཏྟིཾ, ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི ཧི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶི་ཏེ་སུ ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཝི་སུ་དྡྷི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བ་ཧ་ནྟི པཱ་པེ བ་ཧི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཧི ཨ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ‘‘ཏ་སྶ ཀི་ར ཀཱ་ཡོ སེ་ཏ་པོ་ཀྑ་ར་ས་དི་སོ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ་སྶ ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ, སེ་སཾ པ་ན ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ནཾ པོ་ཀྑ་ར་ས་དི་ས་ཏྟཱ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི. པོ་ཀྑ་རེ་ན ས་དི་སོ ཀཱ་ཡོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཧི པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. སཱ་ཏ་ས་དྡོ ཝཱ ས་དི་ས་ཏྠོ, པོ་ཀྑ་རེ་ན སཱ་ཏོ ས་དི་སོ ཀཱ་ཡོ ཏ་ཐཱ, སོ ཡ་སྶཱ་ཏི པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི. སེ་ཏ་པོ་ཀྑ་ར་ས་དི་སོཏི སེ་ཏ་པ་དུ་མ་ཝ་ཎྞོ. དེ་ཝ་ན་ག་རེཏི ཨཱ་ལ་ཀ་མ་ནྡཱ་དི་དེ་ཝ་པུ་རེ. ཨུ་སྶཱ་པི་ཏ་ར་ཛ་ཏ་ཏོ་ར་ཎནྟི ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མ་ནི་ཁཱ་ཏཾ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏཾ ར་ཛ་ཏ་མ་ཡཾ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཾ. ཀཱ་ལ༹་མེ་གྷ་རཱ་ཛཱིཏི ཀ་དཱ་ཙི དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཀཱ་ལ༹་ཨ་བྦྷ་ལེ་ཁཱ. ར་ཛ་ཏ་པ་ནཱ་ལི༹་ཀཱཏི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཏུ་མྦཾ. སུ་ཝ་ཊྚི་ཏཱཏི ཝ་ཊྚ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཊྛུ ཝ་ཊྚུ་ལཱ. ཀཱ་ལ༹་ཝ་ངྒ་ཏི་ལ་ཀཱ་དཱི་ན་མ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ.‘‘ཨ་རཱ་ཛ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་ར་མྤི ཏ་སྶ ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ མ་ཧཱ་ས་རེ པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ་སྶ ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ. སེ་སཾ པ་ན ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ནཾ པོ་ཀྑ་རེ ས་ཡི་ཏ་ཏྟཱ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི. པོ་ཀྑ་རེ ཀ་མ་ལེ ས་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི, སཱ་ཏཾ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, པོ་ཀྑ་རེ ཛཱ་ཏཾ ས་མ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ, ཏ་མ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི་པི པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི. ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀཱི་དི་སོ པུ་བྦ་ཡོ་གོ, ཡེ་ན ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི, (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༥) ཏ་དེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སོ ཏ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཝཱ་སཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཾ་སེ་ད་ཛོ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན པུ་པྥ་ཏཱིཏི ན ཝི་ཀ་ས་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏཱ་པ་སེ་ན. ནཱ་ལ༹་ཏོཏི པུ་པྥ་ད་ཎྜ་ཏོ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞེ་ཧི པི་ཉྫ་རཾ ཧེ་མ་ཝ་ཎྞོ ཡ་སྶཱ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞ་པི་ཉྫ་རོ, ཏཾ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞེ་ཧི ཝི་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་མ་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པི་ཉྫ་ར་ས་དྡོ ཧི ཧེ་མ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༢༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་དུ་མ་རེ་ཎུ་པི་ཉྫ་རནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ར་ཛ་ཏ་བི་མྦ་ཀནྟི རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡ་རཱུ་པ་ཀཾ. པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་མཱིཏི པོ་སེ་མི. པཱ་རནྟི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ནི་པྥ་ཏྟི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན་དཱི་ས་མུ་དྡཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་རཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཎྜི་ཏོ. ཨི་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ, ཝེ་དེ་སུ ཝཱ ཝི་སཱ་ར་ད་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན བྱ་ཏྟོ. ཨ་གྒ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. སི་པྤནྟི ཝེ་ད་སི་པྤཾ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.

‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི-ས་དྡོ, ཨཱ-ས་དྡོ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པུ་བྦ་ཝ་ས་ཡོ་གེ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཝཱ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠོ, ཨཱ-ས་དྡོ མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཏ་ཏོ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ’’ནྟི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཡོ་གེ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནཱ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ སཱ་མི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཧི ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན’’ནྟི. ‘‘ཡཱ་ཡ མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཨཱ-ས་དྡ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ས་དྡོ མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ, མ་རི་ཡཱ་དཱ ཙ ནཱ་མ ཡཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ’’ཏི. ཡཱ་ཡ མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱཏི ཧི ཡཱ་ཡ ཨ་པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནཱ་མ་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ས་ཏི་པི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི དུ་ཝི་དྷེ་ཧི་པི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ཧི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ན་ག་ར་མཱ་པ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ ‘‘ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ, ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨུ་ཀྐཱཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ. ཨ་གྒ་ཧེ་སུནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སོ, ཏ་སྨཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ སུ་ཁ་ཎོ མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱི’’ཏི ར་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཡ་ནཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ནྟཱ, ར་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ཀྐཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་སུ ན་ག་ར་སྶ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི – ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. མཱུ་ལ་ཝི་བྷུ་ཛཱ་དི ཨཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎ་པ་ཀྑེ་པེ་ན, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཡ་ནྟཱི་སུ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ ཋི་ཏཱ ཨཱ་སཱི་ཏི་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ན་ག་རཾ ‘མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སོ སུ་ཁ་ཎོ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱི’ཏི ར་ཏྟི་མྤི ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་སུ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་སུ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏ་ད་པི་མི་ནཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙ ན་ག་ར་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ་པི ན་ག་ར་མཱ་པ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏཾ ན་ག་རཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨུ་ཀྐཱ དྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ མཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ, ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རོ་ཡ’’ནྟི, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ, ཏེ་ནེ་ཝི་དྷ པ་ཡོ་གོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༩༩) མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ཙ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཧོ་ཏུ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ སེ་ས་པ་དེ་སུ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ སེ་ས་པ་དེ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ས་ཉྙུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ’’ནྟི པ་ད་སྶ. ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱཏི ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་ཏྟུ་སྶ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ པ་དེ་སུ.

ཀིཾ ནུ ཁྭཱ་ཡཾ ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠ…པེ… པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟེ དུ་བྦི་དྷེ་པི ཝི་དྷཱ་ནེ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ག་ཧ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཉཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, སུ་ཏྟཾ ཝཱ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦནྟི ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཾ, ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཙ ཨི་ཙྪ་ནྟི ‘‘ཨུ་པ་ཨ་ནུ་ཨ་དྷི་ཨཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་པུ་བྦ་ཝ་ས་ཡོ་གེ ས་ཏྟ་མི་ཡ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་པ་དེ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་མ་ནུ་པ་ཡོ་གོ ཝི་སེ་ས་ན་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྲ ཡ་དཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ, ཨཱ-ས་དྡོ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ ‘‘ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་ཏྟ་མཱི་ན་ཉྩཱ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པུ་བྦ་ཝ་ས་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ཏྟ་མི་ཡ་ཏྠེ ཀཱ་ལ་དི་སཱ་སུ ཨུ་པཱ་ནྭ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཡོ་གེ, ཨ་དྷི་པུ་བྦ་སི་ཋཱ་ཝ་སཱ་ནཾ པ་ཡོ་གེ, ཏ་པྤཱ་ན་ཙཱ་རེ་སུ ཙ དུ་ཏི་ཡཱ. ཀཱ་ལེ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཨི་མཾ ར་ཏྟིཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ. དི་སཱ་ཡཾ པུ་རི་མཾ དི་སཾ དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ. ཨུ་པཱ་དི་པུ་བྦ་ཝ་ས་ཡོ་གེ གཱ་མཾ ཨུ་པ་ཝ་ས་ཏི, གཱ་མཾ ཨ་ནུ་ཝ་ས་ཏི, གཱ་མཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཏི, ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི, ཨ་དྷི་པུ་བྦ་སི་ཋཱ་ཝ་སཱ་ནཾ པ་ཡོ་གེ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་དྷི་སེ་སྶ་ཏི, གཱ་མཾ ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི, གཱ་མཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི. ཏ་པྤཱ་ན་ཙཱ་རེ་སུ ན་དིཾ པི་ཝ་ཏི, གཱ་མཾ ཙ་ར་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ཏི.

ཡ་དཱ པ་ན ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠོ, ཨཱ-ས་དྡོ ཙ མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ, ཏ་དཱ ‘‘ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཡུ་ཏྟེ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ནུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་ས་གྒཱ, དྷཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ནི་པཱ་ཏཱ ཙ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ས་ཉྙཱ ཧོ་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་དཱ་ནཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་མ་ནུ་པ་ཡོ་གེ ཀ་ཏ་རེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི? ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ཏེ་ས་མྤི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི? ན, བ་ཧཱུ་ན་མྤི པ་དཱ་ནཾ ན་ག་ར་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཀ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ཉྷི ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨེ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟི ‘‘ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ཡ་ཐཱ ‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝི་པུ་ལཾ, ད་སྶ་ནཱི་ཡ’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝི་པུ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཝི་སེ་ས་ན་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དཱ ཧི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏ་དཱ ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨུ་སྶ་ད་ཏཱ ནཱ་མེ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧུ་ཛ་ན’’ནྟི. ཏཾ པ་ན བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པོ་སེ་ཏ་བྦཱ པོ་སཱ་ཝ་ནི་ཡཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི, ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ. ཨ་ཙྪི་ནྣཱུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཛ་ལ་ཛ་ཀུ་སུ་མཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་སྶ ནི་ཙྩ་བྷ་རི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་སྶཱཏི ཙ པཱུ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘མ་ཧ་ནྟེ མ་ཧ་ནྟེ སཱ་ཎི་པ་སི་བྦ་ཀེ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༤) ཝི་ཡ. ས་ཧ དྷ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ས་དྷ་ཉྙནྟི ན་ག་ར་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞཱ་དི་བྷེ་དཾ བ་ཧུ་དྷ་ཉྙ་ས་ནྣི་ཙ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཨ་ལཱ་བུ་ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ་དི་སཱུ་པེ་ཡྻཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ན་ཡི་དྷ དྷ་ཉྙ་ས་དྡོ སཱ་ལི་ཨཱ་དི་དྷ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པོ་ས་ནེ སཱ་དྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞ་སཱུ་པེ་ཡྻ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན. རཱ་ཛ་ལཱི་ལཱ་ཡཱཏི རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝི་ལཱ་སེ་ན. ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཏྟི ས་མི་དྡྷི་ས་མྤ་ཏྟི.

‘‘རཱ་ཛ་བྷོ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀེ་ན དི་ནྣ’’ནྟི ཨ་ཝ་སྶཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ར་ཉྙཱ ཝི་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ. ཡཱ་ཝ པུ་ཏྟ་ན་ཏྟ་པ་ན་ཏྟ་པ་ར་མྤ་རཱ ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་ཛ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘ར་ཉྙོ དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩) ཝི་ཡ ཙ དཱ་ཡས་དྡོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་ཐཾ དི་ནྣ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཚ་ཏྟཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. རཱ་ཛ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཧི ཨུ་དྡྷཾ པ་རི་བྷོ་ག་ལཱ་བྷ་སྶ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻ་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨི་ད་ཉྩ ཏ་ཐཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫནྟི ས་རཱི་ར་ད་ཎྜ་དྷ་ན་ད་ཎྜཱ་དི་བྷེ་དཾ ད་ཎྜ་མཱ་ཧ. ན་དཱི་ཏི་ཏྠ་པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ན་དཱི་ཏི་ཏྠ་པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁཱ་དཱི་སུ. སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སེ་ས་རཱ་ཛ་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜ་མྤི ག་ཧི་ཏཾ ཏ་པྤ་མུ་ཁ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ར་ཉྙཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ན པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི སོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ཏོ ཨ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏོ་པི རཱ་ཛཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི དཱ་ཡཾ, ‘‘རཱ་ཛ་དཱ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ སི་དྡྷེ ‘‘ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ནཱ ཀོ་ས་ལེ་ན དི་ནྣ’’ནྟི པུ་ན ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ཛ་དཱི་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་སུ་ཀེ་ན ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་ནྟི དཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ‘‘རཱ་ཛ་བྷོ་གྒ’’ནྟི པ་དེ པུ་ཙྪཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ‘‘རཱ་ཛ་དཱ་ཡ’’ནྟི པ་དེ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་ར་ཏོ ཋ་པ་ནོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶེ་ན་པི ཨོ་ད་ན་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་སེ་ན་དི, ཨ་ལུ་ཏྟ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན. སོ ཧི རཱ་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་དོ་ཎ་སྶ ཨོ་ད་ན་མྤི ཏ་དུ་པི་ཡེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ནཾ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་ས་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀ་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝཱ –

‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ,

ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི;

མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ་ཝ ནི་ཝཱ་པ་ཝུ་ཊྛོ,

པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༢༥; ནེ་ཏྟི. ༢༦, ༩༠);

ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨོ་ཝ་དི. བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ཉྩ སོ སུ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ཎ་ཝཾ –

‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ,

མ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནེ;

ཏ་ནུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ,

ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ་པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤) –

ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨོ་སཱ་ན་པི་ཎྜ་ཀཱ་ལེ དེ་ཝ་སི་ཀཾ བྷ་ཎཱ་པེ་ཏི, སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཏ་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨོ་སཱ་ན་པི་ཎྜ་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ན ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ནུ་ས་རཱི་རོ བ་ལ་ཝཱ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༢) པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟཾ པ་ར་སེ་ནཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་སེ་ན་དཱི’’ཏི. ས་དྡ་ཝི་དཱུ་པི ཧི ཛ-ཀཱ་ར་སྶ ད-ཀཱ་རེ ཨི་ད་མུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་རཱ་ཛཱ་ནཾ, པ་ཉྩ་ཙོ་ར་ས་ཏཱ་དཱི་ནི ཙ ཨ་ཝ་རུ་དྡྷ་ཀཱ་ནི ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི. ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛ་སྶཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀོ་ས་ལོ, ཏ་སྨཱ ཀོ་ས་ལཱ་དྷི་པ་ཏི་ནཱ པ་སེ་ན་དི ནཱ་མ་ཀེ་ན ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པུ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་དེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ན ཏུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ ཝི་ཡ རཱ་ཛ་ས་ངྑེ་པེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་སྶ་ཊྛཾ ཧུ་ཏྭཱ, ནི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ནི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ, མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཛི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ས་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨུ་པ་ལ་བྷཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, སོ ཙཱ་ཡ་མུ་པ་ལ་བྦྷོ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནི་གྒྷོ་སཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི. སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ས་ཝ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ན པ་ན སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ན སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཏེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་སྶ ས་བྦ་མྤི ཝཱ་ཀྱཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶོ་སི ཨེ་ཝ, ནཱ་སྶ ཀོ་ཙི ས་ཝ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི, ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་པི ཙ ས་བྦ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ ནཱི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཁོ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ, ནཱི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ ཀ་ཏོ, ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཁོ-ས་དྡེ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧ་པ་ད་སྶ, པ་ད་ས་མཱུ་ཧ་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཙ སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་པ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་སྶོ་སཱི’’ཏི ཧི་དཾ པ་དཾ ཁོ-ས་དྡེ ག་ཧི་ཏེ ཏེ་ན ཕུ་ལླི་ཏཾ མ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཾ པཱུ་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དཱ་ནི སུ་ཁུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ལི་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ན ཏ་སྨིཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ, ཏ་སྨཱ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ན པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ.

‘‘ས་མ་ཎོ ཁ་ལཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་ཏྠ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཝཱ་ས་ནཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པཱ་པ་ས་མ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་པ་ས་མ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མི་ཏ་པཱ་པོ’’ཏི. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ཋེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝཱ. ས་མི་ཏཱཏི ས་མཱ་པི་ཏཱ, ས་མ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨཱ་པཱ་ད་ཡི་ཏཱ, ཨ་སྶ ཝཱ ས་མྤ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ ཙཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ, ཏ་དེ་ཝ གུ་ཎོ, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཏ་ཐཱ. ‘‘ཁ་ལཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ནེ་པཱ་ཏི་ཀཾ ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་པ་དེ (མི. པ. ༤.༡.༨) ཝི་ཡ, ན ནཱ་མཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཙ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠོ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི, པ་ར་མྤ་ར་ས་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟནྟི པི་ཡཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ, ན ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཨ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རཱ ཧེ་ཏེ ‘‘བྷོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ. དྷ་མྨ་པ་དེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུཔཱ་ཋེ་ན, (དྷ. པ. ༣༡༥ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཙ ཝཱ་སེ་ཊྛ་སུ་ཏྟཔ་དེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ་ལ་པ་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ས་ཙེ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནེ་ཧི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ ཨ་སྶ, སོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘བྷོ བྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ བྷོ་ཝཱ་དཱི་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ‘‘ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ནཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི (དྷ. པ. ༣༩༦, སུ. ནི. ༦༢༥) སེ་ས་གཱ་ཐཱ་པ་དཾ. ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟེ ཀི་ཉྩ་ནྟི མ་དྡ་ནྟི པ་ལི་བུ་དྡྷ་ནྟཱི་ཏི ཀི་ཉྩ་ནཱ་ནི. མ་ནུ་སྶཱ ཀི་ར གོ་ཎེ་ཧི ཁ་ལཾ མ་དྡཱ་པེ་ནྟཱ ‘‘ཀི་ཉྩེ་ཧི ཀ་པི་ལ, ཀི་ཉྩེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩ་ན་ས་དྡོ མ་དྡ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་ནྟི རཱ་ག་ཀི་ཉྩ་ནཾ, དོ་ས, མོ་ཧ, མཱ་ན, དི་ཊྛི, ཀི་ལེ་ས་ཀི་ཉྩ་ནཾ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀི་ཉྩ་ནཾ, ཡ་སྶེ་ཏེ ཀི་ཉྩ་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ ཨ་བྷ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཉཱ་ཎ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷཱ, སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཀི་ཉྩ་ནོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢༨, ༣༢, ༦༠, ༦༣). གོ་ཏ་མོཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ཡཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཙྩ་གོ་ཏྟ’’ནྟི་པི ལོ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི, ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོཏི པ་ན ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན སཱ་ཀི་ཡོ་ཏི ཙ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་སུ་ཏྟེ –

‘‘ཨཱ་དི་ཙྩཱ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, སཱ་ཀི་ཡཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏི་ཡཱ;

ཏ་མྷཱ ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་མྷི, ན ཀཱ་མེ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ཡ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༤༢༥);

ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘གོ་ཏ་མོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀི་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ གཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ, ‘‘གོ་ཏ་མོ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷི་ཉྩ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ནཱ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ སོ གོ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཏཱ་ནི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, གོ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནེ, བུ་དྡྷི་ཡ་ཉྩ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –

‘‘གོ གོ་ཎེ ཙེ་ནྡྲི་ཡེ བྷུ་མྱཾ, ཝ་ཙ་ནེ ཙེ་ཝ བུ་དྡྷི་ཡཾ;

ཨཱ་དི་ཙྩེ ར་སྨི་ཡ་ཉྩེ་ཝ, པཱ་ནཱི་ཡེ་པི ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ;

ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ གོ་ཎེ ཐཱི, པུ་མཱ ཙ ཨི་ཏ་རེ པུ་མཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘གོ་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, གོ་པ་ཉྩ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ གོ་ས་དྡོ གོ་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘གོ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ. ‘‘གོ་ར་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝཱ་སེ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གོ་ར་ཀྑ་ནྟི ཁེ་ཏྟ་ར་ཀྑཾ, ཀ་སི་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི ཧི ‘གོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་པྤ་བྷེ་དོ ཙ ‘‘ཁེ་ཏྟ’’ནྟི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༡༩-༦༢༦). ‘‘གོ་ཏྟཾ ནཱ་མ དྭེ གོ་ཏྟཱ་ནི ཧཱི་ན་ཉྩ གོ་ཏྟཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ གོ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༥) ཝ་ཙ་ནེ, བུ་དྡྷི་ཡ་ཉྩ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘གོ་གོ་ཏྟཾ གོ་ཏ་མཾ ན་མེ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ར་ཙ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཙྩེ, ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུཾ གོ་ཏ་མཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཨུ་ཎྷ་གཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ར་སྨི་ཡཾ, ཨུ་ཎྷཱ གཱ་ཝོ ར་སྨི་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཧི ཨུ་ཎྷ་གུ, སཱུ་རི་ཡོ. ‘‘གོ་སཱི་ཏ་ཙ་ནྡ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༤༩) པཱ་ནཱི་ཡེ, གོ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཝི་ཡ སཱི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙ་ནྡ་ནཾ ཏ་ཐཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨུ་དྡྷ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་པ་ཀྐུ་ཐི་ཏ་ཏེ་ལ་སྨིཾ པ་ཀྑི་ཏྟེ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཏཾ ཏེ་ལཾ སཱི་ཏ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ཏྠེ་སུ གོ་ཎེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ གོ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒོ ཙེ་ཝ པུ་ལླི་ངྒོ ཙ, སེ་སེ་སུ པ་ན པུ་ལླི་ངྒོ་ཡེ་ཝ.

ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ གོ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི? ཨ་ཉྙ་ཀུ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་པུ་རི་ས་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཏཾ་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཨི་དཾ ཏཾ་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏཱ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘གོ་ཏ་མོ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏ་རཾ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་རཱ ཁོ གོ་ཏ་མ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) ཨ་ཝོ་ཙ, ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ་པི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཾ, བུ་དྡྷཾ ཝ་ནྡཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི, (དཱི. ནི. ༣.༢༨༨) ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ཝ་ངྒཱི་སོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ‘‘སཱ་དྷུ ནི་བྦཱ་པ་ནཾ བྲཱུ་ཧི, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༢). ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀི་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་མ་ཎོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་པ་རི་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ནེ་ཧི ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཨུ་ལཱ༹་ར་གོ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་པ་རི་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ.

ས་ཀྱ་སྶ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པུ་ཏྟོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དི་ཏོ་དི་ཏ་ཝི་པུ་ལ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་པ་རི་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་རཱ་ཛ་སྶ, ཝཾ་ས་ཛོ ཧི མ་ཧཱ་མུ་ནི;

ཀ་པྤཱ་དི་སྨི་ཉྷི རཱ་ཛཱ་སི, མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་ནཱ་མ་ཀོ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝཾ་སེ དུ་ཏི་ཡ་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ);

ཀ་ཐཾ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཛི་ཡ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནཾ པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, པ་རི་ཛི་ར་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་རི་ཛི་ཎྞོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, ཏེ་ན. ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཀུ་ལཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎནྟི ཧི ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཡཾ. ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ས་དྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ སི་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ན ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ན ཀི་ཉྩི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཝུ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ ས་མི་དྡྷ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཐཱ ས་མི་དྡྷ་ཏ་མཾ ཀུ་ལཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི, ཨི་མཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ‘‘ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ‘‘ཀོ་ས་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ.

‘‘སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙི རཱ་ཛཱ, སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ;

སཱ་དྷུ མི་ཏྟཱ་ན་མ་དུ་བྦྷོ, པཱ་པ་སྶཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི. ཨཱ་དཱི་སུ –

ཝི་ཡ སཱ་དྷུ་ས་དྡོ ཨི་དྷ སུ་ནྡ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་རཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, པ་ནཱཏི པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཏྠེ. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠ་ཉྷི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ. སུ་ནྡ་རནྟི ཙ བྷ་དྡ་ཀཾ, བྷ་དྡ་ཀ་ཏཱ ཙ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ’’ནྟི. ཨ་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏཾ སུ་ཁམྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཏི་ཝི་དྷཾ སུ་ཁཾ.

ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་དི་སེ་ཧི ཙ གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི-ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ-ས་དྡྷཱ་ཡ-པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡོ ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཱ་དི་སེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ་ནནྟི ལ་དྡྷ་ས་དྡ་ཧཱ་ནཾ, པ་ར་ཛ་ན་སྶ ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷ་ས་དྡཱ་ནནྟི ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ་ནཾ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པི་ཙ ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པོ སོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན ལོ་ཀེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ་ཏི ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མྤི ཧི ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ན་ཡོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨི་དྷ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ, (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༥) སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཉྩ ཏ་ཐེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཏེ བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པོ སོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི་ཡེ་ཝ ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཏྟ་ནི, ག་རཱུ་སུ ཙ ཧི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཏཾ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎ་གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་སཱ་ད་སོ་མྨཱ་ནཱིཏི པ་ས་ནྣཱ་ནི, སཱི་ཏ་ལཱ་ནི ཙ, པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱི་ཏ་ལཱ་ནི, ཨ་ནེ་ན པ་ས་ནྣ་མ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ‘‘ད་སྶ་ན་ཉྙེ་ཝ སཱ་དྷུ, ན ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ, ཨ་པི-ས་དྡོ ཝཱ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ‘‘སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དྷ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི ཨ་མྦ་ཊྛཾ མཱ་ཎ་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋ་སེ་སོ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ས་དྡོ ན པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, སོ ‘‘པཱ་ཋ་སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༤) ཨཱ་ག་ཏཾ ཀོ་སི་ཡ་ས་ཀུ་ཎ་ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་མྦ་ཊྛ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༦. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ག་ར་ཧཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘པུ་རི་སོ ན་རོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་གྒ་ཉྙ་སུ་ཏྟཔ་ད (དཱི. ནི. ༣.༡༣༢) མུ་དཱ་ཧ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མེཏི ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ནཱ་མེ་ན ས་མ་ཉྙི་ཏཱ ཛ་ནཱ. ན ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སུ ཛྷཱ་ནཾ ན ཨ་པྤེ་ནྟི ན ནི་པྥཱ་དེ་ནྟི, གཱ་མ་ནི་ག་མ་སཱ་མ་ནྟཾ ཨོ་ས་རི་ཏྭཱ ཝེ་ད་ག་ནྠེ ཀ་རོ་ནྟཱ་ཝ ཨ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ནཱ་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ཏྭེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཨུ་པ་ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི, ཨ་ཀྑ་རནྟི ཙ ནི་རུ་ཏྟི ས་མ་ཉྙཱ. སཱ ཧི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ནྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ ཧི ཨ་དྷི་ཨཱ་པུ་བྦ་ཨི-ས་དྡ་ཝ་སེ་ན པ་ད་ས་ནྡྷི, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ པ་ན ཛྷེ-ས་དྡ་ཝ་སེ་ན. མ་ནྟེ དྷཱ་རེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཨ་དྷཱི་ཏེ མ་ནྟེ ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷེ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏི.

ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་ཏྟཱ སཱ་དྷཱུ་ན་མ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་རུ་ཝེ་ད་ཡ་ཛུ་ཝེ་ད་སཱ་མ་ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྩ་ནྟེ ཐོ་མཱི་ཡ་ནྟེ དེ་ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་རུ ཨི་ཙ-དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཙ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒོ་ཡཾ. ཡ་ཛྫ་ནྟེ པུ་ཛྫ་ནྟེ དེ་ཝཱ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཛུ པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན. སོ་ཡ་ནྟི ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་ནྟི, སཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཏ་ནུཾ ཀ་རོ་ནྟི པཱ་པ་མ་ནེ་ནཱ་ཏི སཱ་མཾ སོ-དྷཱ་ཏུ་པ་ཀྑེ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ད་ནྟི དྷ་མྨཾ, ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝེ་དཱ, ཏེ ཨེ་ཝ མ་ནྟཱ ‘‘སུ་ག་ཏི་ཡོ་པི མུ་ན་ནྟི, སུ་ཡྻ་ནྟི ཙ ཨེ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཧ་ར་ཎཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ པ་ཧ་ཏཾ, ཨོ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཧ་ཏཾ ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨོ་ཊྛཱ་ནི ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཾ ག་ཏོ, ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ར་གཱུཏི ཙ ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀི་ཏ་ནྟ་ས་མཱ་སོ.

‘‘ས་ཧ ནི་གྷ་ཎྚུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་ཀྱཾ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ནི་གྷ་ཎྚུ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནནྟི ནི་གྷ་ཎྚུ ནཱ་མ རུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་དཱ་དི་ཀཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན ནི་གྷ་ཎྚུ་རུ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་མུ་ཁེ་ན སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ སོ ག་ནྠོ ནི་གྷ་ཎྚུ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜོ, ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ, ས་དྡ་ཉྩ ནི་ཁ་ཌ་ཏི བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཁ་ཎྜུ, སོ ཨེ་ཝ ཁ-ཀཱ་ར་སྶ གྷ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ནི་གྷ་ཎྜཱུ’ཏི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༦), ཏ་དེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ པ་ན ཨེ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟི ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི ནི་སྶེ་ས་ཏོ གྷ་ཊེ་ནྟི རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་གྷ་ཎྚུ ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ག་མེ་ནཱ’’ཏི. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཀནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀོ པ་ནེ་སོ་ཏི? ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནཱ་མ་ལི་ངྒཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ན་མཱ་ལཱ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་དི. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ཝི་དྷཾ ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཀ་པྤོ, ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤོ ཙ སོ ཝི་ཀ་པྤོ ཙཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ཝི་ཀ་པྤོ. སོ ཧི ཝ་ཎྞ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་ཀ་པྤོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ཝི་ཀ་པྤོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཙ ག་ནྠ་ཝི་སེ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཝཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧཾ ས་ཏྠ’’ནྟི, ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཀ་ཝཱི་ནཾ ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ་བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ་དི་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧོ ག་ནྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ པ་ནེ་སོ་ཏི? ཀ་བྱ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་དྷི་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ཀ་བྱཱ་ལ་ངྐཱ་ར་གཱི་ཏཱ་སུ་བོ་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི. ཨི་དཾ པ་ན མཱུ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ག་ནྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གཱ་ཐཱ་པ་རི་མཱ་ཎོ, ཡཾ ‘‘ན་ཡ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་པ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཀི་ཊ་ཡ་ཏི ག་མེ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ནྟི ཀེ་ཊུ་བྷཾ ཀི་ཊ-དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཨ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨུ་ཀཱ་རོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ཀི་ཊེ་ནྟོ ག་མ་ནྟོ ཨོ་བྷེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཊུ་བྷཾ ཀི་ཊ-ས་དྡཱུ་པ་པ་ད་ཨུ་བྷ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན. ཨ་པི་ཙ ཀི་ཊ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཀ་ཝ་ཡོ བ་ནྡྷེ་སུ ཀོ་ས་ལླ་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཊུ་བྷཾ, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ པ་ད་སི་དྡྷི. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨ་ཀྑ་རཱ པ་བྷེ་དཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་པྤ་བྷེ་དོ, ཏཾ པ་ན ཚ་སུ ཝེ་ད་ངྒེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎ་དྭ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཀྑཱ ཙ ནི་རུ་ཏྟི ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཀྑ་ར་ས་མ་ཡ་མེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སི་ཀྑཱ, ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་པ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་ས་ཏྠཾ. ནི་ཙྪ་ཡེ་ན, ནི་སྶེ་ས་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏྟི ནི་རུ་ཏྟི, ཝ་ཎྞཱ་ག་མ་ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘ཝ་ཎྞཱ་ག་མོ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ,

དྭེ ཙཱ་པ་རེ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་ར་ནཱ་སཱ;

དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡོ་གོ,

ཏ་དུ་ཙྩ་ཏེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༤; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༠);

ཨི་དྷ པ་ན ཏ་བྦ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ནི་བྦ་ཙ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ཀཾ ས་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ་པི ཨ་ཀྑ་ར་པ་བྷེ་ད་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་མ་ནྟ་རེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཙ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ངྒེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ནི་རུ་ཏྟི ཙ ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཝ ཝེ་ད་ངྒཾ ཡ་ཐཱ་ཧུ –

‘‘ཀ་པྤོ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཛོ་ཏི-ས་ཏྠཾ སི་ཀྑཱ ནི་རུ་ཏྟི ཙ;

ཚ་ནྡོ་ཝི་ཙི་ཏི ཙེ་ཏཱ་ནི, ཝེ་ད་ངྒཱ་ནི ཝ་ད་ནྟི ཚཱ’’ཏི.

ཏ་སྨཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ངྒེ་ན ཨ་ས་ངྐ་ར་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ན་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཚ་སུ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་སུ ཝི་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝེ་ད་ངྒ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠) ཨཱ་ག་ཏ་ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ན་ཀྑ་ཏྟ་རཱ་ཛཱ་རི་ཝ ཏཱ་ར་ཀཱ་ན’’ནྟི (ཛཱ. ༡.༡.༡༡, ༢༥) ཨེ་ཏྠ ར-ཀཱ་རཱ་ག་མོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཀྑ་ར་སྶ ཨཱ་ག་མོ ཝ་ཎྞཱ་ག་མོ ནཱ་མ. ཧིཾ་ས་ན་ཏྟཱ ‘‘ཧིཾ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ན་མ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནཱ་མ. ‘‘ན་ཝ་ཚ་ནྣ་ཀེ་དཱ་ནི དི་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༦.༨༨) ཨེ་ཏྠ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཨེ-ཀཱ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་ཀྑ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་ཀྑ་རཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ཛཱི་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ན་མཱུ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཛཱི་མཱུ་ཏོ’’ཏི ཝ-ཀཱ་ར ན-ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཝི་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཝ་ཎྞ་ཝི་ནཱ་སོ ནཱ་མ. ‘‘ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་ཀུ་བྦ་མཱ་ནོ, ཨཱ་ས་ཛྫ མཾ ཏྭཾ ཝ་ད་སེ ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༡༠.༨༥) ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཀུ་བྦ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡོ་གོ ནཱ་མཱ་ཏི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ, ཨ་ཐ ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དོ ནཱ་མ ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དི་ཀེ་ཧི ཝི་ཧི་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་རོ མ་ནྟོ, སོ པ་ན ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ག་ཎི་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ན ས་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི པ་ད་སྶ ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི. ཨི་ཏི་ཧ ཨ་སཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨཱ་སཱ’’ཏི་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ. ཨི་ཧ ཋཱ་ནེ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ, ཨི་དཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ, ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཨཱ་ས ཨི་ཙྪཱ་ཧཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨི་ཏི་ཧཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨི་ཏི་ཧཱ་སོ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏི་ཧ ཨཱ་ས, ཨི་ཏི་ཧ ཨཱ་སཱ’’ཏི ཨཱི་དི་ས་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨི་ཏི་ཧཱ་སོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ པ་ན ཨེ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟི ‘‘ཨི་ཏི་ཧ-ས་དྡོ པཱ་ར་མྤ་རི་ཡོ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཀོ་ཝ ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་སོ, ཨི་ཏི་ཧ ཨ་སོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཨི་ཏི་ཧཱ་སོ ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ ‘‘ཨི་ཏི་ཧ ཨ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ པཱ་ར་མྤ་རི་ཡོ་པ་དེ་སོ ཨ་ས ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ག་ནྠ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, བྷཱ་ར་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ནཾ དྭེ་བྷཱ་ཏི་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཡུ་དྡྷ་ཀ་ཐཱ, རཱ་མ་ར་ཉྙོ སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ, ན་ར་སཱི་ཧ་རཱ་ཛུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པུ་རཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷཱ་ར་ཏ་པུ་རཱ་ཎ་རཱ་མ་པུ་རཱ་ཎ་ན་ར་སཱི་ཧ་པུ་རཱ་ཎཱ་དི་ག་ནྠོ ཨི་ཏི་ཧཱ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏེ་སཾ ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ནཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་ཀྱཾ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ནཱ་མཱ་ཁྱཱ་ཏོ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡ་ནྟ་པ་དཾ. ཏ་ད་པི བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ད་ཝ་སེ་ས’’ནྟི, པ་ད་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཏཾ ས་དྡཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི བྱཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟེ པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ནྟེ ཨེ་ཏྠ, ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, སཱ་དྷུ་ས་དྡཱ་ན་མ་ནྭཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཀཾ མུ་དྡྷ་བོ་དྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ སཱ་ར་སྶ་ཏ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ པཱ་ཎི་ནཱི་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཙ་ནྡྲ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་དི ཨ་དྷུ་ནཱ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་ཏྠཾ. ཨ་དྷཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ཝེ་དེ་ཏཱིཏི པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ས་མུ་ཙྩི་ན་ན་ཏྠོ, ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་སྶ ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི. པ་ད་ཀོཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ད་ཀོ་ས་ལླཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོཏི ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་དྡ་ཝི་དྷི་ཀོ་ས་ལླ་ནྟི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་སཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཏེ ཨེ་ཝ ཝེ་དེ པ་ད་སོ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོཏི. ཏ་ཏྠ པ་ད་སོཏི ག་ཛྫ་བ་ནྡྷ་པ་ཛྫ་བ་ནྡྷ་པ་དེ་ན. ཀཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཀ་ཐེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཛཱ་ཏ་ཀ’’ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ད་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་སོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ལོ་ཀོ ན ཡ་ཏ་ཏི ན ཨཱི་ཧ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ག་ནྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ལོ་ཀཱ ཝཱ བཱ་ལ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟི ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟི ཝཱ་ད་སྶཱ་དེ་ན ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ས་གྒ་མོ་ཀྑ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ཏ་ནོ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཎྜོ ཌ-པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ན-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཎ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝི་རུ་དྡྷེ་ན ཝཱ་ད་ད་ཎྜེ་ན ཏཱ་ལེ༹་ནྟི ཝཱ་དི་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཎྜོ ཏ་ཌི-དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཱ་ག་མ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་དེ་ས་མྤི ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་དོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཏཾ ཏེ་སཾ དེ་ས་ཏོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི, (དཱི. ནི. ༢.༤༠༡; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༤) ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ མ་ནཾ ཏ་ཌེ་ནྟི ཙཱ་ལེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཎྜོ, ཏཾ ཝ་ད་ནྟི, སོ ཝཱ་དོ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱ, ཏེ་སཾ ས་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ. ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀ་ས་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་དི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ, ནི་གྲོ་དྷ་བི་མྦ་ཏཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱ་ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ག་ནྠ་པ་མཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ར་ག་ནྠོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ཨ་ཊྛ་ཀྑ་རཱ ཨེ་ཀ་པ་དཾ, ཨེ་ཀཱ གཱ་ཐཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དཾ;

གཱ་ཐཱ ཙེ་ཀཱ མ་ཏོ ག་ནྠོ, ག་ནྠོ བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཏ་ཀྑ་རོ’’ཏི.

དྭཱ་ད་ས་ཧི གུ་ཎི་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ར་ག་ནྠ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠཱ་ཏི ཡ་སྨིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠེ, ཨཱ་དྷཱ་རེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི. སོ་ལ༹་ས ཙ ས་ཧ་སྶ་ཉྩ སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶཾ, སོ་ལ༹་སཱ་དྷི་ཀ་ས་ཧ་སྶ་གཱ་ཐཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་མ་ནྟཱ ནཱ་མ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ན་མྤི ཧི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་ཏྠ དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཨ་ནཱུ་ནོ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ས་དྡ་ཏོ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ པ་ནེ་ས ཨ་ཝ་ཡོ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡོ ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ‘‘ཝ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ པ་ན ན ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཨ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ. ཡོ ཙ ཨ་ཝ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, སོ ‘‘དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྠ་ག་མ་ཀཱ’’ཏི ཉཱ་ཡེ་ན ཝ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཝ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཝ་ཡོ, ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་པ་རི་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ནྟོ ཏེ ག་ནྠེ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཎེ་ཏི བྱ་ཝ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ (པཱ་རཱ. ༨༤) – ཨ་ན་ཝ་ཡོཏི ཨ་ནུ ཨ་ཝ་ཡོ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ-ཀཱ་ར་ལོ་པོ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ཝ་ཡོ ཨ་ནཱུ་ནོ, པ་རི་པུ་ཎྞ་སི་པྤོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཡོཏི ཧི ཧཱ་ནི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཝ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་ནྠེ་སུ ཝ་ཡོ ཨཱུ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཡོ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ཝ་ཡོ ཨ་ན་ཝ་ཡོཏི.

‘‘ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཙ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སྶ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏཾ ཏྭཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཡཾ ཏྭཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡཾ ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨཱ་མ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི ཧི ཡ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཀཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ. པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཊི་ཉྙཱ ཏ་ཐཱ, ཏཱ་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་དེ་ས་སྶ་པི དེ་ས་མི་ཝ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཏ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ས་ཀཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་ཏོ, པ་ར་མྤ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཏཱ་སཾ ས་མཱུ་ཧོ ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཀཾ, ཝེ་ད་ཏྟ་ཡཾ. པ་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ.

༢༥༧. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏཱི ཨ་མྦ་ཊྛཾ མཱ་ཎ་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་བྲྭི, ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ས ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཏ་སྶཱཏི པུ་བྦེ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ ཀི་ཏྟི་མ་ཏོ པོ་རཱ་ཎ་ཛ་ན་སྶ. བ་ཧཱུ ཛ་ནཱཏི པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩནྟི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་མ་ནྟཾ, ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏཾ ཝཱ ཛ་ནཾ. ག་རཱུཏི བྷཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་མ་ན་མ་ཏྟ་མྤི དུ་ཀྐ་རཾ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་པ་ག་མ་ནཱ་དི་ནཱ ནི་ནྡཱ་བྱཱ་རོ་ས་ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དི.

‘‘ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘གོ་ཏ་མ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏཾ བྷ་ཝ་ནྟཾ, ཏ་ཐཱ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དེ་སུ་པི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་སྶ བྷོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ས་ཏོ་ཡེ་ཝཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ནྟ་སྶ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་དྡོ ཡ་དི ཝཱ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཏཾ བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཏ་ཐཱ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་ཏྠོ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཝཱ-ས་དྡོ ཙ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཨི་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩཾ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ མུ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཡ་དི-ས་དྡོ ཝཱ-ས་དྡོ ཙ ཨུ་བྷོ་པི ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ. ཡ་དི-ས་དྡོ་པི ཧི ‘‘ཡཾ ཡ་དེ་ཝ པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི ཡ་དི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཾ ཡ་དི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༣༤) ཝཱ-ས་དྡ་ཏྠོ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨཱ་ཡུ, ཨི་དཱ་ནེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཙ ཨི་དྷ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡ་དི ཝཱ ནོ ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ‘‘གོ་ཏ་མ’’ནྟི པ་དེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ, ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ ཏ་ཐཱ, ཨ་བྷི་ས་དྡོ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཏ་ཐཱ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ས་དྡ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་གོ་པཱི་ཏི.

༢༥༨. བྷོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཡ་ཐཱ-ས་དྡཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོཏི བྷ་ག་ཝཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཡ་ཐཱ-ས་དྡ་ཡོ་གྱ་ཏོ ཀ་ཐ་ནྟི པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་ཡོ་གྱ་ཏོ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མྷི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ནཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ’’ཏི, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ་མ་ཉྩ མ་ནྟོ, བྲ་ཧྨཾ, ཀ་པྤོ་ཏི ཏི་བྦི་དྷོ ཝེ་དོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ མཱུ་ལཾ མ་ནྟོ, ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་མ་ཏྠཾ བྲ་ཧྨཾ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་པྤོཏི མ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ མ་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀ་པྤཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏཱི་སུ ཝེ་དེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. མ་ནྟོཏི ཧི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨི་སཱི་ཧི ཝུ་ཏྟ་མཱུ་ལ་ཝེ་ད་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ, ཝེ་དོཏི ས་བྦ་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝེ་དེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀཱ་ནི མ་ནྟ་པ་དཱ་ནི. པ་ཛྫ་ག་ཛྫ་བ་ནྡྷ་པ་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཝེ་ད་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ལི་ངྒེ་ནེ་ཝ. ཝེ་དེཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟེ. མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ ས་ཏྟཱཏི མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ པ་ཎྜི་ཏ་ས་ཏྟཱ. ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ཨི་ཏི མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཙ་ན་ཏོ. པུ་བྦེཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་དྭི་གཱ་ཐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི ཝེ་དཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) ཝུ་ཏྟཾ.

བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ པ་ཎི་དྷི, པཱ་ར་མཱི་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་པ་ཉྙཱ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘པ་ཎི་དྷི་མ་ཧ་ཏོ ས་མཱ་དཱ་ན་མ་ཧ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ས་དྡྷཱ་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཏེ ཀ་རུ་ཎཱ་ད་ཡོ, ཏེ ཨེ་ཝ གུ་ཎཱ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎཱ, པ་ཎི་དྷི ཙ ས་མཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎཱ ཙ, ཏེ་ཧི མ་ཧ་ནྟོ པ་ཎི་དྷི་ས་མཱ་དཱ་ན་ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟོཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི དྭ་ནྡ་ཏོ་པ་ར་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙ པ་ཎི་དྷི ཙ ས་མཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཀ་རུ་ཎཱ ཙ, ཏ་མཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ ཏ་ཐཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ གུ་ཎཱ, ཏེ་ཧི མ་ཧ་ནྟོ་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ན་པི ཨ་ཏྠོ སཱུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, པ་ཎི་དྷི་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་དི ཙ་སྶ བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས (བུ. ཝཾ. ༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀཱ་དི (ཙ་རི་ཡཱ. ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཀུ་ལ་པ་དེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟ་སྶ པུ་རི་ས་སྶཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཛཱ་ཏི. ‘‘ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ, གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི གོ་ཏྟཾ. ‘‘པོ་ཎི་ཀཱ, ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀཱ, སཱ་ཀི་ཡཱ, ཀོ་ལི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཀུ་ལ་པ་དེ་སོ, ཏ་དེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཨི་དྷ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་བྷི་ནྣཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ནི་ཊྛཱཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ སི་དྡྷི་ཡོ. ན་ནྭཱ་ཡཾ ག་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ, ཀ་སྨཱ ནི་ཊྛཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝ་བྷེ་དེཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ. སོ ཧི སུ་ཙ་རི་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀ་མྨེ་ན ས་ཏྟེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ག་ཏི. ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ག་ཏི, ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ག་མ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ག་ཏི. པ་ཉྙཱ, ག་མ་ནཾ བྱཱ་པ་ནཾ ག་ཏི, ཝི་སྶ་ཊ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ ཙ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏཱ་ཝ. ག་མ་ནཾ ནི་པྥ་ཏྟ་ནཾ ག་ཏི, ནི་ཊྛཱ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏྠཱ་པི ནི་ད་སྶ་ན་ན་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཁོ ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་མི ཨཱ་ག་ཏིཾ ཝཱ ག་ཏིཾ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༠༨) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༣༩) ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ར་ཎེ, པ་རཱ་ཡ་ཎེ ཨ་པ་སྶ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ཙྪ་ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ག་ཏི, པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ས་ཉྙུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཨི་དྷ པ་ན ནི་ཊྛཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ.

ན་ནུ དྭི་ནྣཾ ནི་པྥ་ཏྟཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝི་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ས་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མཱ་ནེ་པི ནི་གྲོ་དྷ་བི་མྦ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཀོ་ཙི ནེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཏེ་ཧེ་ཝ བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི སུ་ཝི་ས་དཱ་ནི, སུ་པ་རི་བྱ་ཏྟཱ་ནི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ན’’ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཛཱ་ཡ་ནྟི བྷི་ནྣེ་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་བྷི་ནྣ་དྷཱི་ས་དྡཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཛཱ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ས་བ་ལཱ་དཱི་སུ བྷི་ནྣེ་སུ, ཡཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟུ་བྷི་ནྣ་དྷཱི;

ས་དྡཱ སཱ ཛཱ་ཏི་རེ་སཱ ཙ, མཱ་ལཱ་སུ་ཏྟ་མི་ཝ་ནྭི་ཏཱ’’ཏི.

ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་དི་སཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནི་པྥ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ས་དི་སཱ་ནི ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི བུ་དྡྷ་ནི་པྥ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ཨཱ་པུ་བྦ་ཝ་ས་ཡོ་གེ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་རེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཱ, དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཨི་དྡྷཱི་ཧི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་དྡྷཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཀ་ཏ་མཱ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་དྡྷཱི་ཧི? ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཨ་ཧོ་སི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༥༢).

ཙེ་ཏི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༣.༨.༤༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་རཱི་ར་ཏོ ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ ཨི་དྡྷི. མུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པྤ་ལ་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཁ་གྒ་ཧ་ཏྠཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཾ་ས་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀཱ ཨི་དྡྷི, ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ དུ་ཏི་ཡཱ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀ་མྤི ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶ་ནཱ་ཏི་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རི་བྷཱ་ཝོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོཏི ས་མ་ཝི་པཱ་ཙ་ནི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ. ཡ་སྶ ཧི བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཛཱི་ར་ཏི, ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན པུ་ཊ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཏ་ཐེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ན ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཡ་སྶ པ་ན པུ་ན བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ བྷ་ཏྟ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཡཾ ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི དཱ་ནཾ, པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ་པཱ་ཡེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘དཱ་ན་ཉྩ པེ་ཡྻ་ཝ་ཛྫ་ཉྩ, ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ ཡཱ ཨི་དྷ;

ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཙ དྷ་མྨེ་སུ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ;

ཨེ་ཏེ ཁོ ས་ངྒ་ཧཱ ལོ་ཀེ, ར་ཐ་སྶཱ་ཎཱི་ཝ ཡཱ་ཡ་ཏོ.

ཨེ་ཏེ ཙ ས་ངྒ་ཧཱ ནཱ་སྶུ, ན མཱ་ཏཱ པུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ;

ལ་བྷེ་ཐ མཱ་ནཾ པཱུ་ཛཾ ཝཱ, པི་ཏཱ ཝཱ པུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ.

ཡ་སྨཱ ཙ ས་ངྒ་ཧཱ ཨེ་ཏེ, ས་མ་པེ་ཀྑ་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ;

ཏ་སྨཱ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་པྤོ་ནྟི, པཱ་སཾ་སཱ ཙ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༣.༢༧༣);

ར་ཉྫ་ན་ཏོཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ར་ཉྫ་ན་ཏོ, ན རཱ་ག་ཝ་སེ་ན, པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཛ་ན་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་ཛཱ་ཏི པ་ན ས་བྦེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ས་མ་ཉྙཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ་ན་མྤི ཝི་ལཱི་ཝ་བཱི་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་དྡ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི པ་དྷཱ་ནཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༤༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༥༦). ཡ་སྨཱ པ་ན རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠེ་ན ཧ་ཏྠི་སོ་ཎྜ་ས་དི་ས་པ་ནཱ་ལི༹ཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷི་ངྐཱ་རཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྦྷུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ བྷ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནཱ་ཏུ བྷ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤) ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ…པེ… ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་ཀྐི་རི ‘པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ བྷ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’ནྟི’’ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤). ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཙ་ཀྐ་ས་དྡོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ཐ ཁོ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་དཱི་སུ་པི, ཏ་སྨཱ ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་པི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧཱི་ཏི –

‘‘པ་ཏི་རཱུ་པེ ཝ་སེ དེ་སེ, ཨ་རི་ཡ་མི་ཏྟ་ཀ་རོ སི་ཡཱ;

ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་ས་མྤ་ནྣོ, པུ་བྦེ པུ་ཉྙ་ཀ་ཏོ ན་རོ;

དྷ་ཉྙཾ དྷ་ནཾ ཡ་སོ ཀི་ཏྟི, སུ་ཁ་ཉྩེ་ཏཾ་དྷི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༡) –

ཝུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧི. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ཧཱིཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧི. པ་རནྟི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ས་ཡཾ་ས་དྡོ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏ་ཐཱ པ་རཾ་ས་དྡོ་པི ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ, ཨ་དི་ནྣཾ ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་མེ་སུ མི་ཙྪཱ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཱ, མུ་སཱ ན བྷ་ཎི་ཏ་བྦཱ, མ་ཛྫཾ ན པཱ་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་ཉྩ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི. ཡེ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཏེ ར་ཉྙོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤).

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཱ་ན་ནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཀྐཱ་ནཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ་པི ཧི ‘‘ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༩, ༡༠༩). ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ར་ཐ་ངྒེ ལ་ཀྑ་ཎེ དྷ་མྨོ-ར་ཙ་ཀྐེ་སྭི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ;

ཙ་ཀྐཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཀྐ-ར་ཏ་ནེ མ་ཎྜ་ལེ བ་ལེ;

ཀུ་ལཱ་ལ་བྷ་ཎྜེ ཨཱ་ཎཱ་ཡ-མཱ་ཡུ་དྷེ དཱ་ན་རཱ་སི་སཱུ’’ཏི.

ཝ་ཏྟོཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ན་མྤི ད་སྶེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏཾ ཨཱ་ན་ནྡ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཨ་ནྭ་དེ་ཝ རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ. ཡ་སྨིཾ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, པ་དེ་སེ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི, ཏ་ཏྠ རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤).

ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཨཱ་ཎཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཀེ་ན་ཙི མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན པཱ་ཎི་ནཱ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཏྠ་ཉྙཱུ ཙ ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་ཉྙཱུ ཙ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ, ཙ ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ ཙ པ་རི་ས་ཉྙཱུ ཙ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ…པེ… པཱ་ཎི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༡༣༡).

ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ས་མཱུ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཡེ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཏེ ར་ཉྙོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤). ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ དེ་ཝ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ད་ཏ་ལེ་སུ ཙ་ཀྐཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི ས་ཧ་སྶཱ་རཱ་ནི ས་ནེ་མི་ཀཱ་ནི ས་ནཱ་བྷི་ཀཱ་ནི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༣༥). ཙ་ཀྐཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི དེ་ཝ ཀུ་མཱ་རོ ས་ཏྟུ་སྶ་དོ…པེ… ཨ་ཡ་ཉྷི དེ་ཝ ཀུ་མཱ་རོ སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༣༥). ཏེ་ན ཧི་སྶ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན མ་ཧ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཙ་ཀྐཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ, དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཏྟ་ཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི ཏེ ཏཱ་ཏ དི་བྦཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པེ་ཏྟི་ཀཾ དཱ་ཡ་ཛྫཾ, ཨི་ངྒྷ ཏྭཾ ཏཱ་ཏ ཨ་རི་ཡེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟེ ཝ་ཏྟཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༨༣). ཙ་ཀྐཾ མ་ཧ་ནྟཾ དཱ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘པ་ཊྛ་པེ་སི ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཏཱ་སཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ནཾ ཏཱི་རེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་ནཾ ཨ་ནྣཾ ཨ་ནྣ་ཏྠི་ཀ་སྶ, པཱ་ནཾ པཱ་ན་ཏྠི་ཀ་སྶ, ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཏྠ་ཏྠི་ཀ་སྶ, ཡཱ་ནཾ ཡཱ་ན་ཏྠི་ཀ་སྶ, ས་ཡ་ནཾ ས་ཡ་ན་ཏྠི་ཀ་སྶ, ཨི་ཏྠིཾ ཨི་ཏྠི་ཏྠི་ཀ་སྶ, ཧི་ར་ཉྙཾ ཧི་ར་ཉྙ་ཏྠི་ཀ་སྶ, སུ་ཝ་ཎྞཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༥༤).

རཱ་ཛཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ ཏ་ད་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཝི་སེ་སཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. དྷ་མྨས་དྡོ ཉཱ་ཡེ, ས་མོ ཨེ་ཝ ཙ ཉཱ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡེ་ན ས་མེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཏྟཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ས་ད་ཏྠ་པ་ར་ཏྠེ’’ཏི ཡོ་ཛཱི་ཡ་ཏི. པ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ར་ཛྫ་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་དྷ་མྨེ་ན པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཙ ཉཱ་ཡེ་ན, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ. ར་ཉྙོ བྷཱ་ཝོ ར་ཛྫཾ, ཨི་སྶ་རི་ཡཾ.

པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝཱ དྷ་མྨི་ཀོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏོ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, ཙ་ར་ཀོ ཝཱ རཱ་ཛཱ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱཏི ཨི་མཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ར་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ – ད་ས་ཝི་དྷེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ, ཨ་ག་ཏི་ར་ཧི་ཏེ ཝཱ རཱ་ཛ་དྷ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ; ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨེ་ན ལོ་ཀཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡ་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ དྷ་མྨོ ཨེ་ཏ་སྶ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ཙ སོ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་ཛཱ ཙཱ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨). ‘‘རཱ་ཛཱ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟོ’’ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་ར་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མུ་དྡཱ ཨ་ནྟཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟཱ, པ་ཐ་ཝཱི. སཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ པུ་ར་ཏྠི་མ་ས་མུ་དྡཱ་དི་ཙ་ཏུ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་མུ་དྡ ཨ་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི, སཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ཧི དཱི་པེ་ཧི ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་དཱི་པ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ, པ་རི་ཧ་ར་ནྟི དི་སཱ བྷ་ནྟི ཝི་རོ་ཙ་ནཱ;

ས་བྦེ་ཝ དཱ་སཱ མ་ནྡྷཱ་ཏུ, ཡེ ཙ པཱ་ཎཱ པ་ཐ་ཝི་སྶི་ཏཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་དཱི་པ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་དཱི་པ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་དྷས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཏྟ་དཱི་པཱ་ན་མྤི མ་ཧཱ་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ས་དྡཱ་ཏི་རི་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཏི་རི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ཝཱ ཝི་དྷ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་གཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀོ་པཱ་དི་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཀཱ་མ་མོ་ཧ་མཱ་ན་མ་དཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་ཛེ་ཏཱིཏི ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཧི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཏཱ་ཝཱི་ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ས་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཝི་ཛེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀཱ་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཀེ་ན་ཙི ཡུ་དྡྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡུ་དྡྷེ་ན པ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛ་ཡ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཐཱ་ཝ་ར་སྶ དྷུ་ཝ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ཛ་ན་པ་དེ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཛ་ན་པ་དེ ཐཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཏ་པྤུ་རི་ས་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ན ཙ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛ་ན་པ་དོ ཐཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ. ཏ་མྷཱིཏི ཨ་སྨིཾ རཱ་ཛི་ནི. ཡ་ཐཱ ཛ་ན་པ་དོ ཏ་སྨིཾ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཏ་དཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ནི་ཙྩ་པ་ཡུ་ཏྟོ. ས་ཀ་མྨ་ནི་ར་ཏོཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ར་ཛྫ་ཀ་མྨེ ས་དཱ པ་ཝ་ཏྟོ. ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱིཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཙོ་རཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ལོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཙ་ལོ, དཱ་མ་རི་ཀ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི. ཙོ་རེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཙ་ལོ, པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི. ཨ་ན་ཏི་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཙ་ལོ, ཨ་ན་ཏི་ཙ་ཎྜ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏི་ཙ་ཎྜ་སྶ ར་ཉྙོ བ་ལི་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀཾ པཱི་ལ༹་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཛ་ན་པ་དཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ས་མུ་དྡ་ཏཱི་རཱ་དཱི་ནི ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནྟེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟི, ཨ་ཏི་མུ་དུ་ཀ་སྶ ཙ ར་ཉྙོ ཙོ་ར་སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཛ་ན་ཝི་ལོ་པ་པཱི་ལི༹་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་ཧཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟི, ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ རཱ་ཛི་ནི ཛ་ན་པ་དོ ཐཱ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏུ་ལཱ ཝི་ཡ ས་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ རཱ་ཛི་ནི ར་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཡ་མཱ་ནེ ཛ་ན་པ་དོ པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་པ་ཊྚེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི ཐཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ་ཏི.

སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཨེ་ཀོ་ཝ ནི་པཱ་ཏོ, ‘‘སོ ཀ་ཏ་མོ, ཏཾ ཀ་ཏ་མཾ, སཱ ཀ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨི་དྷ ཏཱ་ནི ཀ་ཏ་མཱ་ནཱི་ཏི པ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཙེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཙ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་དི་ག་མ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐཾ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་ཉྷི ཨ་ནྟོ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡ་ཝི་མཱ་ནཱ་དི ཝི་ཡ བ་ཧི་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝི་མཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན. ཏ་ཉྷི པ་སྶ་ནྟ་སྶ, སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན ར་མེ་ཏི ར་ཏིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ནཾ, ར་མ་ནཾ ཝཱ ར་ཏཾ, ཏཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ནཾ, ར་ཏཾ ཝཱ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ནཾ ཛ-ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི་པི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ.

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ་པི ཙ་ཀྐ་སྶ ར་ཏ་ན་ཊྛོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སོ པ་ན ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུཾ ན ག་ཧི་ཏོ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཙེ? ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ར་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་ནྠ་བྱཱ་སཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙཱ་སུ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣.ཡཱ་ནཱི་དྷཱ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡༥༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ. ཨ་པི་ཙ –

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་པི ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྶེ་ཝ པཱུ་ཛ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཙ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ དྷ་ནཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒྷོ ན་ཏྠི, ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་ཊྛེ་ན་པི ར་ཏ་ནཾ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙེ་ཧི ལོ་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་ནྟི ཨ་ཏུ་ལ་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡ་སྨིཾ ཀ་པྤེ བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, བུ་དྡྷཱ ཙ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན་པི ར་ཏ་ནཾ. ཏ་དེ་ཏཾ ཛཱ་ཏི་རཱུ་པ་ཀུ་ལ་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནོ་མ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛེ་ན་པི ར་ཏ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཨི་ད་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཀི་ནྟི ཙེ? ལོ་ཀེ ‘‘ར་ཏ་ན’’ནྟི ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ནེ་ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ས་མྨ་ཏཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་དི་ཀཾ, ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཀ་ཏ་ཝེ་དི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཀཾ, ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་དི་ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཧོ མ་ནོ་ཧ་ར’’ནྟི ཙི་ཏྟེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ, སྭཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རོ ཏ་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་ཙི་ཏྲ་ཀ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ’’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨི་དྷ ཙི་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ ཧ་ད་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏྭཱ སུ་ཎཱ་ཐ མེ’’ཏི (བུ. ཝཾ. ༡.༨༠) ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧུ ‘‘ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མི་ཝ་ཎྞཱ་ག་མོ བྷཱུ་ཀ་རེ་སཱུ’’ཏི. ‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ རཱུ་པཾ, མ་ཎི་ནཱ ཀུ་ཎྜ་ལེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༠༢) པ་ན པུ་བྦེ ཨ་ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏནྟི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཙི་ཏྲ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ. མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་གྒྷཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཏུ་ལཱ ཨུ་པ་མཱ, ཏུ་ལཾ ཝཱ ས་དི་ས་ནྟི ཨ་ཏུ་ལཾ. ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ དུ་ཀྑེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ད་སྶ་ན་ཏྟཱ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནོ་མེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་གུ་ཎེ་ཧེ་ཝ ས་ཏྟེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ.

ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཏེ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ར་ཉྙོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ. ཨ་གྒྷོ ན་ཏྠི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ར་ཏ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ མ་ཧ་གྒྷཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་ཏུ་ལཾ. ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནེ་ན ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀོ པུ་ཉྙ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ མ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏོ ཡཱ་དི་སོ ཀཱ་ལོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ་ར་ཧོ, ཏཱ་དི་སེ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙཱིཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཀ་ར་ཧ་ཙཱི’’ཏི ཛ་མྦུ་སི་རི་དཱི་པས་ངྑཱ་ཏཾ དེ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ –

‘‘ཀཱ་ལཾ དཱི་པ་ཉྩ དེ་ས་ཉྩ, ཀུ་ལཾ མཱ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཙ;

ཨི་མེ པ་ཉྩ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི མ་ཧཱ་ཡ་སོ’’ཏི. (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༠);

ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དཱ་པི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ལླ་བྷུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ལླ་བྷུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཏེ་སཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ གུ་ཎོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་པ་རི་ཝཱ་ར་ཛ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཏ་ཐཱ་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨེ་ཝ ནཾ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་དེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཚ་ནྣ་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སེ་ས་ར་ཏ་ནེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་མེ་ཧི པ་ན ར་ཏ་ནེ་ཧི རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, ན་ནུ ཝི་ནཱ་པི ཏེ་སུ ཀེ་ན་ཙི ར་ཉྙཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་སྶ ཏེ་ཧི ཧ་ཐཱ་ར་ཧ་མ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཀེ་ན་ཙི་པི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ཛི་ཏཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་ཡ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཛི་ནཱ་ཏི མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ཏི ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ, ཨ་སྶ་ར་ཏ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ་པཱ་ཏ་རཱ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཏོ. པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ན ཝི་ཛི་ཏ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི མ་ཎི་ར་ཏ་ན་ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ. སོ ཧི མ་ཎི་ར་ཏ་ནེ་ན ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ པ་དེ་སེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་མ་ཎི་ཀ་ན་ཀ་ར་ཛ་ཏཱ་དི་དྷ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟི་ཡཱ, ས་ཏྟི་ཕ་ལེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཋ་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཝི་དྷཱ ཧི ས་ཏྟི་ཡོ ‘‘ས་ཀྐོ་ནྟི ས་མ་ཏྠེ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་ཧུ –

‘‘པ་བྷཱ་ཝུ་སྶཱ་ཧ་མ་ནྟཱ་ནཾ, ཝ་སཱ ཏི་སྶོ ཧི ས་ཏྟི་ཡོ;

པ་བྷཱ་ཝོ ད་ཎྜ་ཛོ ཏེ་ཛོ, པ་ཏཱ་པོ ཏུ ཙ ཀོ་ས་ཛོ.

མ་ནྟོ ཙ མ་ནྟ་ནཾ སོ ཏུ, ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཎྞོ དྭི་གོ་ཙ་རོ;

ཏི་གོ་ཙ་རོ ཏུ ཚ་ཀྐ་ཎྞོ, ར་ཧ་སྶཾ གུ་ཡ྄ཧ་མུ་ཙྩ་ཏེ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ཏྟི. པ་ཋ་མེ་ན ཙ་སྶ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཡོ་གོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཏེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་དྡྷི་ཏོ. པ་ཉྙཱ་བ་ལཾ མ་ནྟ་ས་ཏྟི. པ་ཙྪི་མེ་ན ཙ་སྶ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཡོ་གོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཏ་སྶ ས་བྦ་རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ་སུ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནྟ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ད་མ་ནེ་ན, དྷ་ནེ་ན ཙ པ་བྷུ་ཏྟཾ པ་བྷཱུ་ས་ཏྟི. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཙ་སྶ ཏ་ད་ནུ་ཡོ་གོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ན་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཀོ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཡ པ་བྷཱ་ཝ་ས་མི་དྡྷི་སི་དྡྷི་ཏོ. ཨི་ཏྠི་མ་ཎི་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་ས་ཏྟི་ཡོ་ག་ཕ་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཧི ཏི་ཝི་དྷཱ་ཧི ས་ཏྟཱི་ཧི པ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ ཡཾ ཕ་ལཾ ལ་དྡྷ་བྦཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ཏེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཏེ་ཧེ་ཝ ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ.

དུ་ཝི་དྷ་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཨི་ཏྠི་མ་ཎི་ར་ཏ་ནེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཀ་ཐི་ཏཾ. བྷོ་ག་སུ་ཁནྟི ས་མཱི་པེ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཁཾ. སེ་སེ་ཧཱིཏི ཏ་ད་ཝ་སེ་སེ་ཧི ཙ་ཀྐཱ་དི་པ་ཉྩ་ར་ཏ་ནེ་ཧི. ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཁཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སུ་ཁཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ས་མྤ་ནྣ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན་པི ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་དོ་ས་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་དོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི སོ་མྨ་ཏ་ར་ར་ཏ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྷི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི མ་ཎི་ཨི་ཏྠི་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ལོ་བྷ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་དྷ་ན་སྶ, ཨུ་ལཱ༹་ར་དྷ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཙྪི་མཾ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་མོ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ནེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨ་མོ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟེཏི མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ དུ་ཏི་ཡེ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༥.༢༢༣). ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་མ་ཝ་གྒེ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་སྶ (སཾ. ནི. ༥.༢༢༣). ཨུ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ ས་ཝི་སེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ན་ཡོ.

ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ སཱུ་རཱ ས་ཏྟི་ཝ་ནྟོ, ནི་བྦྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་སུ་རེ ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ དྷཱི་རོ ནཱ་མ, ཏ་སྶ སེ་ན་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, དྷཱི་ར་སྶ ཨ་ངྒཾ, ཏ་སྶ རཱུ་པ་མི་ཝ རཱུ་པཾ ཡེ་སཾ ཏེ དྷཱི་ར་ངྒ་རཱུ་པཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཀེཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སནཱ་མ་ཀཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་ད་ཀྑ་མ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏྟ་མ་སཱུ་རཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཡོ་དྷཱ. སཱུ་ར་ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ཡོ་དྷ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏཱ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ སཱུ་ར་ས་དྡོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨུ་ཏྟ་མཱ སཱུ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི་པི ཧི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཝཱི་རཱ་ནནྟི ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ. ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ངྒཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཕ་ལ་མེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ‘‘དྷཱི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་དེ་ཝ དྷཱི་ར་ངྒཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པནྟི ས་རཱི་རཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡ་ས་རཱི་རཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡ’’ནྟི, (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; ནེ་ཏྟི. ༣༤) ཏ་སྨཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་རཱི་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ན ན ཨེ་ཀ་ནྟ་རཱུ་པ་ནྟི ཝི་ཡ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་པི་ཙ དྷཱི་ར་ངྒེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དྷཱི་ར་ངྒ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡ་ས་རཱི་རཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ཝཱི་རི་ཡ་ཏོ རཱུ་པཾ ན ཨེ་ཀ་ནྟཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཡ-ས་དྡེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཾ ས་རཱི་ར་བྷཱུ་ཏཾ དྷཱི་ར་ངྒཾ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཝཱི་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡ་ས་རཱི་རཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, ཨི་དྷཱ་པི མ་ཡ་ས་དྡོ ས་ཀ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ས་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་དི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ཙེ ཝཱི་རི་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཏེ ཙ་སྶ པུ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ་ཏྠོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) ཨ་ནུ་མ་ཏོ. མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷཱི་ར་ངྒཾ རཱུ་པ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི དྷཱི་ར་ངྒ་རཱུ་པཱ, ཝཱི་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡཱ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ, དི་ཝ་ས་མྤི ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤) ཏ་དེ་ཏཾ རཱུ་པ་ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘དྷི་ཏ་ངྒ་རཱུ་པཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཏྠོ་པི ཧི དྷི་ཏི་ས་དྡོ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, དི་ཊྛཾ སོ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༥༧) དྷི་ཏི་ས་དྡོ ཝི་ཡ. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ཝཱི་ར་ངྒ’’ནྟི པཱ་ཋོ་ཝ དི་ཊྛོ. ཡ་ཐཱ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ན་ནུ ཙ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ པ་ཊི་སེ་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ’མ་སྶ པུ་ཏྟཱ པ་མ་དྡེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘པ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, པ་ར་སེ་ནཱ ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ‘‘ས་ཙེ པ་ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ‘‘པ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི པ་ར་སེ་ནཾ པ་མ་དྡི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་པི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ པ་རི་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ པ་རི་པ་ཉྷི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༤༣༤) ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ (པཱ་ཙི. ༤༣༦) ‘‘སི་ཀྑི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ པ་རི་མ་དྡི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ པ་ར་སེ་ནཾ པ་མ་དྡ་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ པ་མ་དྡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྲ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. པ་ར་སེ་ནཾ པ་མ་དྡ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཏྠེ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.

པུ་བྦེ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་ཀ་སྶ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་སཱི་ལ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡེ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཏེ རཱ་ཛཱ་ནཾ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘ཨེ་ཧི ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སྭཱ་ག་ཏཾ ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་ཀཾ ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ནུ་སཱ་ས མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’ཏི. རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ, ཨ་དི་ནྣཾ ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་མེ་སུ མི་ཙྪཱ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཱ, མུ་སཱ ན བྷ་ཎི་ཏ་བྦཱ, མ་ཛྫཾ ན པཱ་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་ཉྩ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’ཏི. ཡེ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཏེ ར་ཉྙོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤) ཨཱ་ག་ཏཾ ར་ཉྙོ ཨོ་ཝཱ་ད་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨ་ད་ཎྜེ་ན ཨ་ས་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་སུ་པི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༢༣) ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.

མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ཡེ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷེ ས་ཏྟེ ས་ཏ་མྤི ས་ཧ་སྶ་མྤི ག་ཎྷ་ནྟི, ཏེ དྷ་ན་ད་ཎྜེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟི ནཱ་མ, ཡེ ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟི, ཏེ ས་ཏྠ་ད་ཎྜེ་ན. ཨ་ཡཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ད་ཎྜཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ད་ཎྜེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི. ཨ་ས་ཏྠེ་ནཱཏི ཡེ ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན པ་རཾ ཝི་ཧེ་ས་ནྟི, ཏེ ས་ཏྠེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཏྠེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ་པི པི་ཝ་ན་མ་ཏྟཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ, ‘ཨེ་ཧི ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ་ག་མ་ནོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏེ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་ཀེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘དྷ་མྨེ་ན པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ་ག་མ་ནོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན་པི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་ན. ཏེ་ན ཧི ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ ‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛྫཾ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཨི་མཾ པ་ཐ་ཝིཾ སཱ་ག་ར་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཨ་ད་ཎྜེ་ན ཨ་ས་ཏྠེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི, ཏེ་ན་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་མ་ནྟ་རེ་ན ཧི པུ་བྦེ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦེ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་མ་ནྟ་རེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཾ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཡ་དེ་ཏཾ ‘‘ས་ཙེ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧཾ…པེ… ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དོ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙ ཏེ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨི་དྷ ཚ་ད་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘རཱ་ག་དོ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ས་ཧ ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ད་ན་ཏོ, པ་ར་མ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཙ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ས་བྦེ ཏེ ཨི་མེ་ཧེ་ཝ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཏྠ སི་ཏཱ་ཝ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༦). ཏ་ཐཱ མུ་ཡ྄ཧ་ན་ཊྛེ་ན མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ དྭི་དྷཱ་པི ཚ་ད་ན་ཏྠོ ཀ་ཐི་ཏོ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ མོ་ཧོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི, (མ་ཧཱ་ནི. ༥, ༡༥༦, ༡༩༥) ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཝེ་ཝི་ཙྪཱ པ་མཱ་དཱ ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༣༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་གྒ.༢) ཙ. ཨེ་ཝཾ རཱ་ག་དོ་སཱ་དཱི་ན་མྤི ཚ་ད་ན་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣) པ་ན རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཀི་ལེ་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྲ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ལོ་བྷོ ཨེ་ཝ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ དྭི་དྷཱ་པི ཚ་ད་ན་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ རཱ་གོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི, ‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ ཛཱ་ལ་ས་ཉྪ་ནྣཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༩༤) ཙ, ཀི་ལེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ.

ས་ཏྟ་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེཏི ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ཏྟ་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ལོ་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཚ་ད་ནནྟི ས་ཏྟ་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཚ་ད་ནཾ. ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ག་མེ་ཏྭཱ. ཏ་དེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ཏཱ་ལོ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཚ་ད་ན་ཝི་ག་མོ ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་ལོ་ཀོ, ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་ཡི་ཏ་བྦོ ཝི་ག་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚོ, ཚཱ་དེ་ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཚ་དོ, ཝི་ཝ་ཊྚོ ཚ་དོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ,ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་ས་དྡོ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ནྟོ, ཨོ་ཀཱ་ར་ནྟོ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཀི་ལེ་ས་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཚ་ད་ནཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་ཝ་ཊཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ ཝི་ཝ་ཊ་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊ་ཙྪ་དོ, ‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི, (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣) ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ་ཏི ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ‘‘ཨཱ་དྷ་ནྭཱ་དི་ཏོ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མཱ་ས་ནྟ་ག་ཏེ་ཧི དྷ་ནུ་ས་དྡཱ་དཱི་ཧི ཀྭ་ཙི ཨཱ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཎྜི་ཝ་དྷ་ནྭཱ, པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ’’ཏི པ་ཡོ་ག་མུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི.

ཀ་སྨཱ པ་ད་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཧེ་ཏཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠཱཏི ཙ ཏཱི་སུ པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཧནྟི ཨ་ཏྠེ་ན པཱུ་ཛཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ པཱུ་ཛཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཏི ཏ་སྶཱ པཱུ་ཛཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ བུ་དྡྷ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ ཝ་ཊྚ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ཚ་དོ ཙ ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ, ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དེ་ཧི ཝི་ག་ཏོ, ཝི་ག་ཏཱ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དོ,ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ ཝཱ, དྭ་ནྡ་པུ་བྦ་གོ པ་ན ཝི-ས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚོ ཙ ཝི་ཙྪ་དོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚོ ཙ སོ ཝི་ཙྪ་དོ ཙཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ པུ་བྦ་པ་ད་ལོ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ར་ཧཾ ཝ་ཊྚཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏཱ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ – ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷཱུ་མེ་ན ཨ་གྒི་སྶ, ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ཡཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཏུ, ཝ་ཊྚཱ་བྷཱ་ཝོ ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི. ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ, པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཕ་ལཱ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ན་མྤི སི་ཡཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་གྒི་ནཱ དྷཱུ་མ་སྶ, ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀོ་གྷ་སྶ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཚ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཕ་ལཱ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཙྪ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཧི ཝི་ཙྪ་ད་ཏཱ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚོ ཙ ཝི་ཙྪ་དོ ཙཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་དྭ་ཡཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ནེ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏཱ ཕ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ན་སྶ, པ་ན ཏ་ཐཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ ཧེ་ཏཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ན་ཡེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ནཱཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནི, ཡེ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་རི་སཱ་སུ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༨; མ. ནི. ༡.༡༥༠) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན དུ་ཏི་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ‘ཨི་མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’ཏི, ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ མཱ་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ཀོ་ཙི ཝཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ ས་ཧ དྷ་མྨེ་ན པ་ཊི་ཙོ་དེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཁེ་མ་པྤ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་དཱི་པི་ཏེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན. པུ་རི་མ་སི་དྡྷཱིཏི པུ་རི་མ་སྶ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སི་དྡྷི, དུ་ཏི་ཡ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ‘ཨི་མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’ ཏི’’ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ ‘‘ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན པུ་རི་མ་སི་དྡྷི, ཨེ་ཝཾ པུ་རི་མེ་ན་པི ཨ་ཏྠེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་སི་དྡྷཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཀི་ཉྩི་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

པ་ཋ་མེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཋ་མ་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’ཏི, ཏ་ཏྲ…པེ… ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་དཱི་པི་ཏེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན. དུ་ཏི་ཡ་སི་དྡྷཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་སྶ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི བུ་དྡྷ་ཏྟ་སི་དྡྷི ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཧཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ‘‘ཡེ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏོ ནཱ་ལཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་ཏྲ…པེ… ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་སྶ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, སོ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་ཏྲ…པེ… ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༨; མ. ནི. ༡.༡༥༠) ཙ པ་རི་དཱི་པི་ཏེ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི. ཏ་ཏི་ཡ་སི་དྡྷཱིཏི ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི ཏེ་ཧི ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སེ་ན ཧི ས་ཏྠུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༨) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་རི་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨུ་པ་ནྱཱ་ས་ཏྠོ. པུ་རི་མཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ, སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. དུ་ཏི་ཡཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶེ་ཝ ཏཾ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་དེ་ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ’’ཏི པ་དཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཧི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ པ་ན ཏཱ་ཏ ཨ་མྦ་ཊྛ མ་ནྟཱ་ནཾ དཱ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ‘‘ཏྭཾ མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏྭཾ མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ’སྶ མ་ནྟེ་སུ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༢༥༩. ཨེ་ཝཾ བྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ མ་ཡཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཝེ་དི་སྶཱ་མ, ཏྭཾ མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏཱ་ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་ནོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཏ་སྶ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཧི ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ’’ཏི, ཏཾ པ་ནེ་ས ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷ་མ་ནྟེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༩) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙེ་ས ཨ་ཝི་རུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ. མ་ནྟེ་སུ ས་ཏི་ས་མུ་པྤཱ་དི་ཀཱ ཧི ཀ་ཐཱ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཏི.

ཨ་ཡཱ་ན་བྷཱུ་མིནྟི ཡཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱུ་མིཾ, ཡཱ་ནེ་ན ཡཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.