༤. སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༠. ཨེ་ཝཾ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ཨ་ངྒེ་སཱུ་ཏི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ. ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛེ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, པ་དྷཱ་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཛ་ན་པ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ངྒཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ. ‘‘ཏ་དཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ག་མ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ད་སྶ་ནྟི, ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ནཱི་ལཱ་སོ་ཀ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་ཀུ་ནྡ་རཱ་ཛ་རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ, ན ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་མྤི ཀུ་སུ་མཾ པུ་པྥ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི་པི ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་སེ དི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཀུ་སུ་མ་ག་ནྡྷ་སུ་ག་ནྡྷེཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྨི་སྶ་ཀཱ་ནཾ, སུ་དྡྷ་ཙ་མྤ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཀུ་སུ་མཱ་ནཾ ག་ནྡྷེ་ཧི སུ་ག་ནྡྷེ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟོ ན མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཧི ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ན་མུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ན་ག་རཾ ‘‘ཙ་མྤཱ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ནཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སེ་ནི་ཀོ, སྭེ་ཝ སེ་ནི་ཡོ. བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. སཱ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཛཱ་ཏི་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ. ཙཱུ་ལ༹་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ནི་ཡོ’’ཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, བི་མྦཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནཱ་མཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཏ་སྶ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ བི་མྦི་སཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨༠).
༣༠༡-༢. སཾ་ཧ་ཏཱཏི ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷ་ཊི་ཏཱ, ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀི་སྶཱ་ཡ དི་སཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྒྷི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ས་ངྒྷཱི’’ཏི པུ་ཐུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༠༡, ༣༠༢) ཝུ་ཏྟཾ, ས་ངྒྷཱིཏི པ་ན དཱི་གྷ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི དི་སྶ་ཏི. ཨ་ག་ཎཱཏི ཨ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ག་ཎ་བ་ནྡྷཱ, ‘‘ཨ་ག་ཎ་ནཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ, ས་ངྑྱཱ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏེ་སཾ ས་ངྑྱཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པུ་བྦེ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ཨ་ག་ཎཱ་པི པ་ཙྪཱ བ་ཧི་ན་ག་རེ ག་ཎཾ བྷཱུ་ཏཱ པ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱཏི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཧི ཀ་རཱ་ས་བྷཱུ་ཡོ་གེ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཨཱི-ཀཱ་རཱ་དེ་སོ, ཨཱི་པ་ཙྩ་ཡོ ཝཱ. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ད་ཎྜ་དྷ་རོ པུ་རི་སོ་ཝ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཁ་ཏྟཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. སོ ཧི ཡ་ཏྠ ཏེ་ཧི པེ་སི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ དོ་སཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠོ’’ཏི. ཀུ་ལཱ་པ་དེ་སཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༣. ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ར་ཛྫཱ་ནི ནཱ་མ, ཝི་སི་ཊྛཱ་ནི ར་ཛྫཱ་ནི ཝི་ར་ཛྫཱ་ནི, ཏཱ་ནེ་ཝ ཝེ་ར་ཛྫཱ་ནི, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི ཝེ་ར་ཛྫཱ་ནི ཏ་ཐཱ, ཏེ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་དྷཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི. ཡ་ཉྙཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠནྟི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཡ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཾ. ཏེཏི ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ཏ་སྶཱཏི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ. ཨུ་ཏྟ་མ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཨ་བྷི་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཝི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏ་རོ, ཨུ་ལཱ༹་རོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱི་མཱ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ. ལཱ་བྷ་མ་ཙྪེ་རེ་ན ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་ངྒེ་ཏི ག་མེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཉཱ་པེ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ ཨ་ངྒཱི་ཡ་ཏི ག་མཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒཾ, ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧཾ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དྭཱི་ཧི པ་ཀྑེ་ཧཱིཏི མཱ་ཏུ་པ་ཀྑེ་ན, པི་ཏུ་པ་ཀྑེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཉཱ་ཏི་པ་ཀྑེ་ཧི. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཧི ཨེ་ཏྠ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, སུ་ཛཱ་ཏ་ས་དྡོ ཙ ‘‘སུ་ཛཱ་ཏོ ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩) ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷོ་ཏོ མཱ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, མཱ་ཏུ་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ པི་ཏུ་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷཱ ཏེ མཱ་ཏུ་ག་ཧ་ཎཱི’’ཏི, སཾ་སུ་དྡྷཱ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་པུ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཧི ལོ་ཀེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏོ ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པ་དེ་སོ ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱཏི ས་མ་ཝི་པཱ་ཙ་ནི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་སུ་ཏྟེ. ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་མཱ་ཧཱ་རཾ ཝི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི ན ཚ་ཌྜེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, ཡཱ ‘‘ཨུ་ད་ར་གྒཱི’’ཏི ལོ་ཀེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
པི་ཏུ་པི་ཏཱཏི པི་ཏུ་ནོ པི་ཏཱ. པི་ཏཱ་མ་ཧོཏི ཨཱ་མ་ཧ-པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་དྡྷི་ཏ་སི་དྡྷི. ‘‘ཙ་ཏུ་ཡུ་ག’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཏཾ ཏ་ད་ཏྠེ ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཡུ་གཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཏཾ ཡུ་ག་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ཡེ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷནྟི པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་པུ་རི་སཱ’’ཏི, ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ པུ་བྦ་ཀཱ ཚ པུ་རི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ – མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ དྭ་ནྡོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ, ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པི་ཏཱ་མ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏཱ་མ་ཧོ་པི ག་ཧི་ཏོ. ཡུ་ག་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་སོ ‘‘ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ’’ཏི, ཨ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚེ པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
‘‘ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ཀཱ་པེ་ཀྑ་ན་མི་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷ་ག་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མོ པུ་རི་སོ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཁེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོཏི ས་དྡྷ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ན ཚ་ཌྜི་ཏོ. ན ཨུ་པ་ཀུ་ཊྛོཏི ན ཨུ་པ་ཀྐོ་སི་ཏོ. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… ཡུ་གཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་ཉྷི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི.
ཨི་སྶ་རོཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨཱི་ས་ན་སཱི་ལོ, སཱ པ་ན་སྶ ཨི་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཌྜྷོ་ཏི ཨི་སྶ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ན་མ་སྶ བྷཱུ་མི་ག་ཏཾ, ཝེ་ཧཱ་ས་ག་ཏ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ གུ་ཎ་སྶ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ པཱ་ཋོ ཨ་དྷུ་ནཱ དི་སྶ་ཏི. ཨ་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་མཱཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཏ་སྶ གུ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་གུ་ཎ་མེ་ཝ ད་སྶེ་མ.
ཨ་དྷི་ཀ་རཱུ་པོཏི ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པོ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རོ. ད་སྶ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒོ’’ཏི. པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི. པོ་ཀྑ་ར་ས་དྡོ ཨི་དྷ སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ, ས་རཱི་ར་ཏྠེ ཙ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཏཱ, སཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ཝ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི. ས་རཱི་རཾ པ་ན ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ར་ཙ་ར་ཎ་གཱི་ཝཱ་སཱི་སཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ཎྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི, ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཧི ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ. ས་བྦེ་སུ ཝ་ཎྞེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཎྞེ་སུ་པི སེ་ཊྛེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝ་ཙྪ་ས་ས་དྡོ ས་རཱི་རཱ་བྷེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་ཝ་ཙྪ་སཱིཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རཱ་བྷོ, སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རཱི་ར་ས་དི་སེ་ནེ་ཝ ས་རཱི་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན བྲ་ཧྨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཾ. ཨོ་ཀཱ་སོཏི ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ད་སྶ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཁུ་དྡ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སཱི་ལནྟི ཡ་མ་ནི་ཡ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ པ་ན་སྶ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་དྡྷཾ ཝ་དྡྷི་ཏ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལེ་ནཱཏི ས་བྦ་དཱ ས་མྨཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཝུ་དྡྷེ་ན དྷུ་ཝ་སཱི་ལེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ད་ཏྟ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལཱི་པ་ད་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་སཱི་ལ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ས་མ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘པ་ཉྩ་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝ སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ནྡ་རཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ’’ཏི. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, སི་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཀྑ་ར་མེ་ཝ ཧི ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ པ་དཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ཀ་ཏྟཱ བྱ་ཉྫ་ནཾ, སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དི་ཨ་ཀྑ་ར་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ཨ་པི་ཙ པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ནཱ་མཱ་དི, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱཾ, ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎནྟི ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་གྷོ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ས་དྡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ, ཏེ་ན ཝཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱུ་རེ གུ་ཎེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ཝཱ་ཏི པོ་རཱི. པུ་ན པུ་རེཏི རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་མ་ཧཱ་ན་ག་རེ. བྷ་ཝ་ཏྟཱཏི སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏྟཱ. སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ མུ་དུ་ས་ཎྷ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཡཱཏི པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཱ་ཡ, ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་པ་ད་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཌཾ་སེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ ས་ནྡི་ཊྛཾ, ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ, ‘‘ས་ནྣི་དྡྷ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཱ་དཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ས་དྡེ་ན ཨ་ཛ་ན་ཀཾ ཝ་ཙི་ནཾ, མ་མྨ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མེ་ཝ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་དྡྷཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དུ་ཀྑ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ལཱ༹་ག་ལེ༹་ནཱཏི ཨེ་ལཱ༹་པ་གྒྷ་ར་ཎེ་ན. ‘‘ཨེ་ལཱ༹ ག་ལ༹་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལཱ་ལཱ ཝཱ པ་གྒྷ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་སྶེ’ལ༹་མཱུ་གཾ ཨུ་ར་གཾ དུ་ཛི་ཝ྄ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༧.༤༩) ཝི་ཡ ཧི ཨེ་ལཱ༹་ས་དྡོ ལཱ་ལཱ་ཡ, ཁེ་ལེ༹ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཁེ་ལ༹་ཕུ་སི་ཏཱ་ནཱིཏི ཁེ་ལ༹་བི་ནྡཱུ་ནི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ – ཨེ་ལནྟི དོ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡཱ སཱ ཝཱ་ཙཱ ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༨, ༡༩༤) ཝི་ཡ. དུ་པྤ་ཉྙཱ ཙ ས་དོ་ས་མེ་ཝ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ ཨེ་ལཾ པ་གྒྷ་རཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཛི་ཎྞོཏི ཁ་ཎྜི་ཙྩ་པཱ་ལི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མཱ་པཱ་དི་ཏོ. ཝུ་དྡྷི་མ་རི་ཡཱ་ད་པྤ་ཏྟོཏི ཝུ་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཙྪེ་དཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཏྟོ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ’’ཏི. ཨ་དྡྷས་དྡོ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཀི་ཏྟ་ཀོ པ་ན སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ’’ཏི, དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫ་པ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཀ་ཏཾ ཝ་ཡོ་ག་ཧ་ཎཾ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟོ’’ཏི. པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོཏི ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཏི་དྷཱ ཀ་ཏེ་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཏ་ཏི་ཡོ ཨོ་སཱ་ན་བྷཱ་གོ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་སྶ་ཏོ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་མཱ་ས་པ་ཀྑཱ་དི་པི ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟ་ས་ཊྛི་མེ ཝ་སྶེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མཱ་ས་པ་ཀྑ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཔི ཧི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ ནཱ་མ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ པ་ཙྪི་མོ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རོ་དྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཝ་ཏྭཱ གུ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན་པི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ནཱ་ཡཾ ཛི་ཎྞ་ཏཱ ཝ་ཡོ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཀུ་ལ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ན པུ་རཱ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛི་ཎྞོ་ཏི པོ་རཱ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ནྭ་ཡོཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་པ་རི་ཝ་ཊྚོ, ཏེ་ནཱ་སྶ ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་དི་ཏོ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ‘‘ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ, གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཙ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་དྡྷོ་ཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ པ་ཏི པཱ་རི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏཱ་ཡ་པི ཏེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་ཝ་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀོ་ཏི ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཐིཾ ཨ་ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟོ, ཏ་མྤི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ་ཏི སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ ཧི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི.
བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༤. ཏཱ་དི་སེ་ཧི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ན་མྤི ན མཱ་དི་སཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏཱི་ན་མ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཀུ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ན་ནྟི ཨི་དཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཁོ པ་ན མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡེ་པི གུ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ས་དི་སཱ, ཏེ་པི གུ་ཎེ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རེ་ཡེ་ཝ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་དི་སཱཏི ཙ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་དི་སཱ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ ས་དི་སཱ ཀེ་ཙི་པི གུ་ཎཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི. ‘‘ཀོ ཙཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཧ་ཉྩ ཀཱི་དི་སོ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ས་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ས་མ་ཎ་སྶ…པེ… གུ་ཎཱ ཙ ཀཱི་དི་སཱ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ས་དི་སཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ཙི ན་ཝཾ པཱ་ཋཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ མཱུ་ལ་པཱ་ཋོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ ‘‘ཀོ ཙཱ་ཧཾ བྷོ གོ་ཏ་མ སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ, ཀཱ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ས་དི་སེ གུ་ཎེ, ‘‘པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝཱཏི ས་དི་ས་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨེ་ཝཾ ནི་ཡཱ་མེ་ནྟོ སོ་ཎ་ད་ཎྜོ ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ མ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ར་ཧཱ་མཱ’’ཏི. གོ་པ་ད་ཀནྟི གཱ་ཝི་ཡཱ ཁུ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ. གུ་ཎེཏི ས་དི་ས་གུ་ཎེ་པི, པ་གེ་ཝ ཨ་ས་དི་ས་གུ་ཎེ.
ས་ཊྛི་ཀུ་ལ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶནྟི ས་ཊྛི་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཾ ཀུ་ལ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ. དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱདཱི་སུ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡༦) པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི་ཀུ་ལ་ས་ཧ་སྶ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སུ་དྷཱ་མ་ཊྛ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡོཏི སུ་དྷཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡོ. ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ནནྟི ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི. པཱུ་ར་ཡོ་གེ ཧི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བ་ཧུ་ལཾ ཚ་ཊྛཱི་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་སཱ་ད་ནི་ཡཱུ་ཧཱ་ད་ཡོཏི ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཋི་ཏ་ཏུ་ལཱ་སཱི་སཱ་ད་ཡོ. ‘‘ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ, ཨ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་ད་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨེ་ས. ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ཏེ་སུ་པཱིཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་དྷཱི་སུ་པི. ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ དྷ་ནེ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨཱུ་ནཾ.
བྷ་དྡ་ཀེ་ནཱཏི སུ་ནྡ་རེ་ན. པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཋ་མ་ཝ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ ཨ་ནཱ་ད་རོ ཏེ་ན ཡུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སནྟི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ. ཀ་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཀ་ཧཾ པི་ཡ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྭཱ.
ཨ་པ་རི་མཱ་ཎོ་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཡེ་ཝ. དྭེ ཝེ་ལཱུ༹ ཨ་དྷོ་ཀ་ཊི་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཝེ་ལཱུ༹་ནཾ ཨུ་པ་རི ཀ་ཊི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཏ་དཱ པ་ཀ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མི་ཝ དི་སྶ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ར་མི་ཏཱ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ, ན ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏུ་ལོཏི ཨ་ས་དི་སོ. ‘‘དྷ་མྨ་པ་དེ གཱ་ཐ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ. ན ཧི དྷ་མྨ་པ་དེ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ དི་སྶ་ཏི. སུ་དྷཱ་པི་ཎྜི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་པ་དཱ་ནཱདཱི་སུ (ཨ་པ. ༡.༡༠.སུ་དྷཱ་པི་ཎྜི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་པ་དཱ་ན) པ་ནཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, སཱ ཙ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཝ, ན ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་མྷི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་མ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ ཏེ ཏཱ་དི་སེཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ཨ་པྤཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨཱ་ཡུ, ཨི་དཱ་ནེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢༧.༢༡) ཝི་ཡ, ‘‘ཨེ་ཏཱ་དི་སེ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ད་སུ་ནྡ་རཾ ཨ་པ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་དི་སྶ་ན་ཏོ. ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨ་བྷ་ཡེ ཏེ ཏཱ་དི་སེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཨི་དཾ པུ་ཉྙཾ ཀེ་ན་ཙི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པི ས་ངྑཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བཱ་ཧ་ནྟ་རནྟི དྭི་ནྣཾ བཱ་ཧཱུ་ན་མ་ནྟ་རཾ. དྭཱ་ད་ས ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི དྭཱ་ད་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནི. བ་ཧ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟཱ ས་རཱི་ར་པ་རི་ཎཱ་ཧ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན. པུ་ཐུ་ལ་ཏོཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ. ཨ་ངྒུ་ལི་པ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ནི ཨ་ངྒུ་ལི་པ་བྦཱ་ནི. བྷ་མུ་ཀ་ནྟ་རནྟི དྭི་ནྣཾ བྷ་མུ་ཀཱ་ན་མ་ནྟ་རཾ. མུ་ཁཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏོ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་དི་སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཡཱ པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐཾ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཎྞ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐནྟི ཝཱ ཀཱི་དི་སཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐཾ པ་ན ཏུ་མྷེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༩༤) ཝི་ཡ ཧི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཨེ་ས ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཨེ་ཀོ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ.
ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎེཏི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ པ་རི་ཝེ་ཎེ, ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ བ་ཧི པ་རི་ཝེ་ཎ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཉྩ་ཀེ. ‘‘སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཧུ ཨ་སུ་རི་ནྡོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ, ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༠༤) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏ་དེ་ཏཾ ‘ན མ་ཡཱ ཨ་སུ་རི་ནྡ ཨ་དྷོ་མུ་ཁེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རི་ཏཱ, ཨུ་དྡྷ་གྒ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ དི་ནྣ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་ཉྷི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷོ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་དྡྷ་གྒ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཾ, ཨུ་བྦྷ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ རཱ་ཧུ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དི་ཝ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏ་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ནེ་ཝ ཝི་དྡྷ་སྟ་ས་ཝཱ་ས་ན་ཀི་ལེ་སེ་ན སཱི་ལེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ད་ཙ་ཏུ་ཀྐ་མྤེ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་ཏྠ་ཙི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ- (ཁུ. པཱ. ༥.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; སུ. ནི. ༢༦༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དེ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཧི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་མ་ཏཾ པི་ཝིཾ་སུ. ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དི་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན་པི བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ, ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཝ་ཀ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པཱ་ཙ་རི་ཡོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཾ ཝི་ནེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཏེ་སཾ པ་དྷཱ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི.
ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་མཱ་ཎཾ, ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨི་མ་སྶ ཝཱ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋཱ་ཝ་སཱ་ནེ པེ་ཡྻཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ལ་ནཱ པ་ཊི་ཀེ་ལ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹ (ཝི་བྷ. ༨༥༤) ‘‘བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ མ་ཎྜ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པེ་ཡྻཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་མ་སྶ ཝཱ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ཝཱ མ་ནུ་སྶ་ས་རཱི་ར་སྶ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏོ་པི སི་ངྒཱ་ལོ ‘‘ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལོ’’ ཏྭེ་ཝ, ཨཱུ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི ཙ ག་ལོ་ཙི་ལ་ཏཱ ‘‘པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་པི མ་ནུ་སྶ་ས་རཱི་རོ ‘‘པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ’’ ཏྭེ་ཝ, ཏ་སྶ མ་ཎྜ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ལ་ནཱཏི ཀཱི་ལ༹་ནཱ. ‘‘ཀེ་ལཱ་ཡ་ནཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. པ་ཊི་ཀེ་ལ་ནཱཏི པ་ཊི་ཀཱི་ལ༹་ནཱ. ཙ་པ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཙཱ་པ་ལྱཾ, ཙཱ་པ་ལླཾ ཝཱ, ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀོ་པི ས་མཱ་ནོ ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏ་དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶེ་ད་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པཱ་པེ པུ་རེ ཀ་རོ་ཏི, ན ཝཱ པཱ་པཾ པུ་རེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོཏི ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པཱ་པེ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པཱ་པེཏི ཙ པཱ་པ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ, པཱ་པ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ ཝཱ. བྲ་ཧྨ་ནི སེ་ཊྛེ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྷ་ཝཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ཙྩཾ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ, བྲ་ཧྨཾ ཝཱ སེ་ཊྛཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཛཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་ཛཱ་ཡཱཏི བ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་པ་ཛཱ་ཡ. ‘‘ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ’’ཏི པ་ད་མ་དྷི་ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཡ ཙ པ་ཛཱ་ཡ པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ་ཡ ཙ པ་ཛཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ, པ་ཀ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན་པི ཙེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ ཙཱ་ཡཾ. པཱ་པནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཧི་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཀ་སྶཱ ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་ཛཱ་ཡཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་པ་ཛཱ་ཡ.
ར་ཉྫ་ནྟི ཨ་ཊྚཾ བྷ་ཛ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ར་ཊྛཾ, ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ར་ཛྫ་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་སི་ཀོ་ས་ལཱ་དི་མ་ཧཱ་ཛ་ན་པ་དཱ. ཛ་ནཱ པ་ཛྫ་ནྟི སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཛ་ན་པ་དོ, ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ར་ཛྫེ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ཐ་ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཐཱ་དི་ཁུ་དྡ་ཀ་ཛ་ན་པ་དཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ. པུ་ཙྪཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ. ཀེ་ས་ཉྩི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ, ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སཱ་ཁ་ལྱ’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜ་པཱ་ལི༹ (དྷ. ས. ༡༣༥༠). ཨ་དྡྷཱ་ན་ད་ར་ཐནྟི དཱི་གྷ་མ་གྒཱ་ག་མ་ན་པ་རི་སྶ་མཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ, མུ་ཁ་པ་དུ་མ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. བཱ་ལཱ་ཏ་པ་ས་མྥ་སྶ་ནེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་ན་ཝུ་གྒ་ཏ་སཱུ་རི་ཡ་རཾ་སི་ས་མྥ་སྶ་ནེ་ན ཨི་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱུ་རི་ཡོ ‘‘པ་དྨ་བ་ནྡྷཱུ’’ཏི ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ, ཙ་ནྡོ པ་ན ‘‘ཀུ་མུ་ད་བ་ནྡྷཱུ’’ཏི. པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་སྶ སི་རི་ཡཱ ས་མཱ་ནཱ སི་རཱི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་ས་སྶི་རི་ཀཾ. ཀ་ཐཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨེ་ཧི སྭཱ་ག་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་ས་པུ་བྦ་ཀཾ པི་ཡ་ཝཱ་དི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ཁི་ལོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཎྷ་ཝཱ་ཙ་ཏཾ, ‘‘ས་མྨོ་ད་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏཾ, ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མུ་ཁ་ཏཾ, ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་མུ་ཁོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁ་ས་ལླཱ་པ་ཏཾ, ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡ་ཏྠ ཀི་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ནེ –
‘‘ཁ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་པཱ་ཐཾ ན ཝ་ཛ་ནྟི ཡེ;
ཏེ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་མ, ཡེ’སཾ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཀི་རཱ’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ ཚ་ཊྛ་ཨ་ནུ་ཙྪེ་དེ – ༧༧) ཝི་ཡ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྠ་པ་དེ་སེ ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ནྟི. པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀཱ་ད་ཡོཏི པཾ་སུ་ནི་སྶི་ཏ་པི་སཱ་ཙ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷཱུ་ཏ་ར་ཀྑ་སཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨི་དཱ་ནི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦོ ས་ངྒྷོ ནཱ་མ ས་བྦོ་པི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ. ས་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ས་ངྒྷོ ནཱ་མ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ཏཱ་དི་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤོ ཨེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛོ ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘པུ་རི་མ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༠༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཀཱ་མཾ ‘‘ག་ཎཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་ངྒྷཱི’’ཏི པ་ད་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་དི་སོ་ཝ་སྶ ག་ཎོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་སྶ་པི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་སྶ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘པུ་རི་མ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཝཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ད་ནྟི – དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་ག་ཎཱི་ནཾ ག་ཎཾ, སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་དི་ག་ཎཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏཱ་དི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ས་བྦོ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎོ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦོ ནཱ་མ, ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་ག་ཎོ པ་ན ས་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཱ་དི་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཐཱ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་རི་མ་པ་ད་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. པཱུ་ར་ཎ་མ་ཀྑ་ལི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ་དི་མ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ནི་ཙྩོ་ལ༹་ཏཱ་དི་མ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཨ་པྤི་ཙྪ་ས་ནྟུ་ཊྛ་ཏཱ་དི་ས་མཱ་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
ན་ཝ་ཀཱཏི ཨ་བྷི་ན་ཝཱ. པཱ་ཧུ་ན་ཀཱཏི པ་ཧེ་ཎ་ཀཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུ་མ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ, ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་སུ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་སུ པུ་རེ་ཏ་ར་མཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཨ་ཏི་ཐི་ནོ, ན བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་མཱིཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་མི, དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་པྤ་མྤཱིཏི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་མྤི, བྷ་ཎེ་ཡྻ ཙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙི་རཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལེ ཀ་པྤོ ཁཱི་ཡེ་ཐ, དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཙི་ར’’ནྟི ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི ཚ་ནྡ་ཧཱ་ནི་བྷ་ཡཱ ར་སྶ་ཏྠཾ ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པོ, ཨ་ཏི་དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ, ཀི་རི་ཡཱ་ར་ཧཱ་དི་ཡོ་གེ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ནྟ་ར་ཡོ་གེ ཨ་དྷི་ཀ་ཀྑ་ར་པཱ་དོ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ, ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ, པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༧.༢༠) ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༣༠༥. ནནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ. ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཨ་ར་ཧ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༣༤, ༡༤༣) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པུ་ཊེ་ན ནེ་ཏྭཱ ཨ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་ཊོ་སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻཾ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་ཊཾ་སེ་ན་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན པུ་ཊཾ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཾ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ཝ་ཧ་ནྟེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༦-༧. ན ཨི་དྷ ཏི་རོ-ས་དྡོ ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཌྜེ ཝཱ ཏི་རོ་པཱ་ཀཱ་རེ ཝཱ ཚ་ཌྜེ་ཡྻ ཝཱ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༨༢༥) ཝི་ཡ བ་ཧི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རོ་པི ཝ་ན་ས་ཎྜ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཏེ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཀྑི་ཀཱ, ‘‘ཨི་ཏ་རེ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ་པ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ད་ལི་དྡ་ཏྟཱ, ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཙ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ཀ་ཊཱ བྷ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱཏི ས་ཋཱ. ཏ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ ཛ་ནེ་སུ. ཏ་ཏོཏི ཝི་སྶཱ་ས་ཏོ, དཱ་ན་ཏོ ཝཱ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༩. ཨ་ནོ་ན་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཐ་དྡྷ་ག་ཏྟོ, ན མཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་བྦྷུ་ནྣཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཙེ་ཏོ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་གྷཱ་ཏནྟི ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑཾ.
༣༡༡. ས་ཀ་ས་མ་ཡེཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ལ་དྡྷི་ཡཾ. མཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི མ་རི་ཡ་མཱ་ནོ. དི་ཊྛི་ས་ཉྫཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ས་ཉྫཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ. སུ་ཛནྟི ཧོ་མ་ད་བྦིཾ, ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ག་ཎྷ་ནྟེ་སཱུཏི ཛུ་ཧ་ན་ཏྠཾ ག་ཎྷ་ན་ཀེ་སུ, ཨི་རུ་ཝི་ཛྫེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རུ་ཝེ་དཝ་སེ་ན ཧོ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཧི ཡ་ཉྙ་ཡ་ཛ་ཀཱ ‘‘ཨི་རུ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཋ་མོ ཝཱཏི ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ སུ་ཛཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་བྦ་པ་དྷཱ་ནོ ཝཱ. དུ་ཏི་ཡོ ཝཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རི་ཀོ ཝཱ. ‘‘སུ་ཛ’’ནྟི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཉྙ་སྶ ཡ་ཉྙེ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ སུ་ཛཱ་མུ་ཁེ་ན དི་ཡྻ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟ་མུ་ཁཱ ཡ་ཉྙཱ, སཱ་ཝི་ཏྟཱི ཚ་ནྡ་སོ མུ་ཁ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༤༠༠). ཏ་སྨཱ ‘‘དི་ཡྻ་མཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཡཾ པཱ་ཋ་སེ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ སུ་ཛཱ་ཡ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ སུ་ཛནྟི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. པུ་རི་མ་ཝཱ་དེ ཙེ་ཏྠ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མོ ཝཱ དུ་ཏི་ཡོ ཝཱ, པ་ཙྪི་མ་ཝཱ་དེ ཨཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ, ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀ་སྶ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ན ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཱི་ལཾ, ཀ་ཏ་མཱ སཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ཨི་མེ་སཾ པ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ངྒཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ, ཏ་སྨཱ པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་མ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༡༣. ཨ་པ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དནྟི ‘‘མཱ བྷ་ཝཾ སོ་ཎ་ད་ཎྜོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་མ་ཡནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སི་དྡྷ་ནྟཾ. མཱ བྷི་ནྡཱིཏི མཱ ཝི་ནཱ་སེ་སི.
༣༡༦. ས་མོ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་མོ་ཏི ས་མ་ས་མོ, ས་བྦ་ཐཱ ས་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྭ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་ཏོ པ་ན ཨ་ངྒ་ཀེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀུ་ལ་ཀོ་ཊི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་གི་ནི་ཡཱ…པེ… ན ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཀུ་ལ་ཀོ་ཊི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. གུ་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩ་སཱི་ལེ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱཏི ཡ་དི་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་ཡཱ, བྷི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶཱ་པི པུ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོ སཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋེ ‘‘ཝ་ཎྞོ’’ཏི ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༡༦) ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ཊོ, ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏཾ. མ་ནྟ་ཛཱ་ཏཱི་སུཔི ཧི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ལ་མེ་ཝཱཏི པུ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི, ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཧི…པེ… ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོཏི ཝ་ཎྞ་མ་ནྟ་ཛཱ་ཏི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ངྒ་ནྟི ས་མྨོ་ཧ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཨ་ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་མི་དཾ.
སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༧. ཀ་ཐི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན པ་ཉྷོཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏོ པ་ཉྷོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ ཨ་ཏྠེ, ཨ་ངྒ་དྭ་ཡེ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སྶ. ཡ་དི ཨེ་ཀ་མ་ངྒཾ ཋ་པེ་ཡྻ, ཨ་ཐ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ. ཡ་དི པ་ན ན ཋ་པེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, ཀིཾ པ་ནེ་ས ཏ་ཐཱ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ, ནོ་ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ན ཏུ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ངྒ་སྶ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷོ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཝ པ་རི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ’’ཏི, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སོ སུ་དྡྷཱ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཏོ དུ་སྶཱི་ལེ པ་ཉྙཱ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཀུ་ཏོ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏེ ཛ་ལེ༹ ཨེ་ལ༹་མཱུ་གེ སཱི་ལཾ སཱི་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ, སཱི་ལ་པ་རི་སོ་དྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨེ་ལཱ༹ མུ་ཁེ ག་ལ༹་ཏི ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ལ༹་མཱུ་གོ ཁ-ཀཱ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ལ་མུ་ཁོ, ཨེ་ལ་མཱུ་ཀོ ཝཱ. ཨི་ཏི བ་ཧུ་དྷཱ པཱ་ཋོ་ཏི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༨) ཝུ་ཏྟོ. པ་ཀ་ཊྛཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཎནྟི ཀ་ཏྭཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཏཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན དྷོ་ཏཱཏི ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ དྷོ་ཝི་ཏཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དྷོ་ཝ་ཏཱིཏི སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ས་ཊྛི་ཨ་སཱི་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ནི ཝཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནི ཝཱ. མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. མ་ཧཱ་ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡཱཏི ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཡ. ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཙ ཕ་སྶོ ཨ་ནི་ཙྩོ དུ་ཀྑོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན ཧི སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ སཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ. སཾ་སུ་མཱ་ར་པ་ཏི་ཏེ་ནཱཏི ཀུ་མྦྷཱི་ལེ་ན ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་རེ་ན ནི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན. ‘‘ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ར་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ…པེ… ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཛ་ཊ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༢.༩) ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ནོ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ སཱི་ལཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི སཱི་ལཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ དྷ་མྨ་པ་དེ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.ས་ནྟི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ).
༣༡༨. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ལ་ཛྫཱ ནཱ་མ ‘‘སཱི་ལ་སྶ ཙ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ གུ་ཎ་དོ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི པ་རི་སཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ, སཱ ཏ་ཐཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏུ་མ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཋ་མཾ ཨ་ལ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨི་དཱ་ནི ལ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ར་མནྟི པ་མཱ་ཎཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་པ་ར་མཱ མ་ཡ’’ནྟི པ་དཱ་ནཾ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ར་མཾ, ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནི, ཝེ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་ཉྙ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ཙཱི་པ་ར་མཱ་ཝ མ་ཡ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ – ཨེ་ཏྟ་ཀ་པ་ར་མཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཀོ་ཊི་ཀཱ, པ་ཋ་མཾ པ་ཉྷཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཀོ་ཊཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ས་ཀ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྷོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི. པ་རནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ. བྷཱ་སི་ཏ་སྶཱཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་དྡ་སྶ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོཏི སཱི་ལ་ནི་དྡེ་སེ ནི་ཡྻཱ་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་མི་ཙྩེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ’’ནྟི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༠) ཧི སཱི་ལཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱ་པི པུ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་མི་ཙྩེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཛྷཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ནི་དྡེ་སེ ཧི ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༡. ད་ཧ་རོ ཡུ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ད་ཧ་རཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཋ་མ་ཡོ་བྦ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཋ་མ་ཡོ་བྦ་ན་ཀཱ་ལ་ག་ཏོ ཧི ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཏྟོ ན་ཏྟཱ ནཱ་མ. ན་པྤ་ཧོ་ཏཱིཏི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, པུ་ཏྟ་ན་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱ་ས་ནཱ མེ ཏཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་མ ཨ་གཱ་ར་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཉྫ་ལི་པ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀོ་ཧ་ཉྙེ་ན པ་རེ ཝི་མྷཱ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷུ་པྤཱ་ད་ནཾ ནི་ཛི་གཱི་ས་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀུ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ནཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཧ་ཉྩེ་ཝ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ ལཱ་བྷ་པ་རི་ཧཱ་ནི་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༢༢. ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱཏི ཡཱ་དི་སཱི ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཨ་ཏྠོ. ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡ་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ་པི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ད་པི་ཏེ. ནནྟི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ. ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ནི་སཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་མཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ ནི་ཡ་མ་ཏོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ས་མྤཱ་ད་ནཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཏེ གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ སོ ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ཧ་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀོ་ཧ་ཉྙ་ཀ་ཏྟཱ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶཱི་ཏི པ་ཊི་ཙོ་ད་ན་མྤི སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལནྟི ནི་བྦེ་དྷཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་རི་ཙ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ བྷཱ་གོ, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀ་གཱ་ཐཱ་མ་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཨཱ་དི་ཏོ ཙེ་ཏྠ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་པི ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.