༥. ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༣. ཨེ་ཝཾ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, སོ་ཎ་ད་ཎྜ སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… མ་ག་དྷེ་སཱུ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་ག་དྷཱ ནཱ་མ ཛ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ ཀོ་ས་ལ་ཛ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ – མ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱི་ཏི མ་ག་དྷཱ, རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, མཾ་སེ་སུ ཝཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ག་དྷཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. རུ་ལ༹ྷི་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པ་ཏོ ཙ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ་པི ཛ་ན་པ་དེ ཝུ་དྡྷི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ཛ་ན་པ་ད་ནཱ་མེ་ཡེ་ཝ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཛ་ན་པ་ད་ས་དྡེ ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ མ་ག་དྷེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ’’ཏི. ཨི་ཏོ པ་རནྟི ‘‘མ་ག་དྷེ་སཱུ’’ཏི པ་ད་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་མ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ས་དི་སཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་རུ་ཎོ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ’’ཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཡ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཊཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཾ ཨུ་དྡི་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ནི ཙ ཡ་ཉྙཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ས་ཛྫ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཛྫི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཡུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནི བ་ལ་ཝ་ཝ་ཙྪ་ས་ཏཱ་ནི. ཝ་ཙྪཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཧི ཝ་ཙྪ་ཏ་རཱ, ཏེ པ་ན ཝ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ད་མྨཱ, ན ཙ བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙྪ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༢༣). ཏ་ར-ས་དྡོ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཙྪ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་བྦོ་པི ཝ་ཙྪ་པྤ་བྷེ་དོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེཏི ཨུ་ས་བྷཱ་ད་ཡོ ཨུ་ར་བྦྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ. ཨ་ནེ་ཀེ་སནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ. མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནནྟི མ་ཧིཾ་ས་རུ་རུ་པ་ས་ད་ཀུ་རུ་ངྒ་གོ་ཀ་ཎྞ་མི་གཱ་ན་ཉྩེ་ཝ མོ་ར་ཀ་པི་ཉྫ་ར་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏི་ཏྟི་ར ལཱ་པཱ་དི་པ་ཀྑཱི་ན་ཉྩ. ས་ངྑྱཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏཾ ས་ཏྟ་ས་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐཱུ་ཎནྟི ཡ་ཉྙོ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠ་མྦྷཾ. ཡཱུ་པོཏི་པི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི.
༣༢༨. ཝི་དྷཱཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝི་ནོ་ད་ནཱ. ཡོ ཧི ཡ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ, ཏ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ན་ཏོ ཝི་དྷཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝི་ནོ་ད་ནཱ, ཏཱ ཨེ་ཝ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཋ་པ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཋ་པ་ནཱ ཙེ་ཏཱ ཡ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཊྛ་པ་ན’’ནྟི. པ་རི་ཀྑཱ་རས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཝཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘པ་རི་ཀ་རོ་ནྟི ཡ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་ལ༹་ས་པ་རི་ཝཱ་ར’’ནྟི.
མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་རཱ་ཛ་ཡ་ཉྙ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༦. པུ་བྦེ བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཊྛ་པུ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏ’’ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷཱུ་ཏཾ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གཱ་མི་ནི་དྷི་སྶ ཐཱ་ཝ་ར་ནི་དྷི་ནཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཀཱ་ལ་ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ནེ་པཱ་ཏི་ཀ་པ་ད’’ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཧི ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ན. མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཐ་ཝཱི་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཛི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཝི་ཛི་ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་མ་ཎྜ་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནྟོ་ར་ཊྛེ་ཏི ཡ་སྶ ཝི་ཛི་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ར་ཊྛེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ཝི་ཛི་ཏས་དྡོ ར་ཛྫེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་ནྟ་ཀ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཌྜྷོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧ་དྡྷ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ ཧི ནཱ་མ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ སཱ ཙ ཏཾ ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཧ་དྡྷ་ན་ཏཱ་པཱི་ཏི ཏཾ ཐཱ་མ་པྤ་ཏྟཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ས་ངྑྱེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀཱ་མཱ ཨི་དྷ བྷོ་གཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པི་ཎྜ་པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཛ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎྜ་ཁ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན.
རཱུ་པཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ, ཨ་ན་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱ མཱ་ས་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཀ་ཏོ མཱ་ས་ཀོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཐཱ་ལ་ཀཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་ས་ངྑྱེ་ནཱཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཀོ་ཊི་ས་ཏཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཀོ་ཊི་ས་ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ.
ཏུ་ཊྛཱིཏི སུ་མ་ན་ཏཱ. ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་བྷེ་ད’’ནྟི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝ་ཏྠ་སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ཝ་ཛི་ར་པ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི ས་ཏྟ ར་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧུ –
‘‘སུ་ཝ་ཎྞཾ ར་ཛ་ཏཾ མུ་ཏྟཱ, མ་ཎི་ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་ནི ཙ;
ཝ་ཛི་ར་ཉྩ པ་ཝཱ་ལ༹་ནྟི, ས་ཏྟཱ་ཧུ ར་ཏ་ནཱ་ནི་མེ’’ཏི.
སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི ས་ཏྟ་དྷ་ཉྙཾ སཱ་ནུ་ལོ་མཾ པུ་བྦ་ནྣཾ ནཱ་མ པུ་རེ་ཀྑ་ཏཾ ས་སྶ་ཕ་ལ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ ཨ་པ་ར་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨ་པ་ར་ནྣ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ནྣཾ པུ་བྦ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་སྨིཾ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ནྣཾ ཨ་པ་ར་ནྣཾ. ནྣ-ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ཎྞ-ཀཱ་རེ ཀ་ཏེ པུ་བྦ་ཎྞཾ, ཨ་པ་ར་ཎྞ་ཉྩཱཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝོ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་དི་ཀ་པྤེ ས་མྦྷ་ཝཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མཾ ‘‘ཨ་ཌྜྷོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ན་ག་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་དྷ་ན་དྷ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་ན ‘‘པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཝཱི་ས་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མྦ་ཎཱ་དི་དེ་ཝ་སི་ཀ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་མྤི ཧི མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དནྟི ‘‘པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ན་དྷ་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་ར་ཉྙོ. དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་མེ་ཏཾ. དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཏྟ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ནཾ. ཨི་ཎ་སོ་དྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ན་མཱ་དཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨི་ཎ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་དྷ་ན་དྷ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཱ་ནཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀོ་ཊྛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ཉྙ་ཊྛ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་རཾ ཏ་ཐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་ཉྙེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱ་ར་ག་བྦྷཾ ཀོ་སོ, དྷ་ཉྙ་ཊྛ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་སི་ནོ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་རི་ཙྪ་དོ ‘‘ཀོ་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཉྙོ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནཱི སེ་ནཱ ‘‘ཀོ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཀོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘དྭཱ་ད་ས་པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༣༡༤) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཧ་ཏྠིཨཱ་ད་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་སྶ་པི ཀུ་པྤ་བྷ་ཎྜ་ཊྛ་པ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ཏོ ཧི ཨ་ཉྙཾ ལོ་ཧ་ཨ་ཡ་དཱ་རུ་ཝི་སཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ཀ་མ་སཱ་ར་ད་བྦཾ གོ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ ག-ཀཱ་ར་སྶ ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་པྤཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ནི་དྷཱ་ནཾ དྷ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ར་ཏ་ནཾ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཎཾ ར་ཏ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ན་ཙཱ་རི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ ཏ་མ་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན པ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་སཱ་ཡ ནི་སྶ་དྡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་ཐཱ་པ་ནེ ཧི ཨ་ས་ཏི པ་རི་སཱ ས་དྡཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི ‘‘ཀ་སྨཱ རཱ་ཛཱ པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ ཀུ་ལ་དྷ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་ཏོ ཙ པ་ཀ་ཏི་ཀྑོ་བྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཏི པ་ན ཏ་ཐཱ ཀ་ཐཱ་པ་ནེ ‘‘ཨེ་ཏཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏཱི’’ཏི ནི་སྶ་དྡ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ པ་ཀ་ཏི་ཀྑོ་བྷོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ར་ཎ་ཝ་སནྟི མ་ར་ཎ་སྶ, མ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ཝི་ས་ཡཾ.
༣༣༧. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ མ་ནྟི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཧེ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་གྒོ, པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ པ་རི་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ པ་རི་པ་ཉྷི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༤༣༤). ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཀྑ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི སི་ཀྑི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༤༣༦). ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི མ་ནྟི་ཏུ་ཀཱ་མོ་སི. ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏྠཾ, ཡ་ཉྙ་སྶ ཙ ཙི་རཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙི་ནྟེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ གེ་ཧཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ནཱ་ད་རེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ.
༣༣༨. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཝི་དཱུ་ས་ན་ཏོ, ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཙོ་རཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙོ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀེ་ཧི ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ གྷཱ་ཏ་ཀཱ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཨ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན, ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཙ ནི་སྶ་ཡ་ནཱ་མ་སྶ ནི་སྶི་ཏེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝཾ པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ དུ་ཧ་ནཱ བཱ་དྷ་ནཱ པ་ནྠ་དུ་ཧཱ. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་པེ་ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ཨ་དྷ་མྨ་ཀཱ་རཱི, ཡོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛི་ཏེ ཛ་ན་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ཏཱ་ཡ་ནེ་ན ཁ་ཏྟི་ཡེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་སྶཱུཏི ཙོ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. དཾ་སེ་ནྟི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཧི ད་སྶ་ཝོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པེ་ན, ཏེ ཨེ་ཝ ཁཱི་ལ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཁཱི་ལནྟི ད་སྶུ་ཁཱི་ལཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཁེ་ཏྟེ ཁཱི་ལཾ ཀ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ, མཱུ་ལ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་སྶ་པ་རི་བུ་དྡྷི་ཉྩ ཝི་བ་ནྡྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ཝོ་པི ར་ཛྫེ རཱ་ཛཱ་ཎཱ་ཡ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ, མཱུ་ལ་ཝི་རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཛ་ན་པ་ད་པ་རི་བུ་དྡྷི་ཉྩ ཝི་བ་ནྡྷ་ནྟཱི. པཱ་ཎ་ཙཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཧིཾ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀོ་ཊྚ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་དྷས་དྡོ ཧི ཧིཾ་ས་ན་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏི ‘‘ཝ་དྷ་ཏི ན རོ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༨༨༠) ཝི་ཡ, ཀ་པྤ་རཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡུ ནཱ་མ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཀ་ཏོ བ་ནྡྷ་ནོ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ, ཏེ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ ཏ་ཐཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑ་ལི་ཀ་བ་ནྡྷ་ན་གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཧཱ-དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཛཱ་ནི་པ་ད་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཧཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, སཱ ཙ དྷ་ན་ཧཱ་ཡ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཉྩ་སི་ཁ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ མུ་ཎྜཱ་པ་ནཾ པ་ཉྩ་སི་ཁ་མུ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏཾ ‘‘ཀཱ་ཀ་པ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་པི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. སཱི་སེ ཚ་ཀ་ཎོ་ད་ཀཱ་ཝ་སེ་ཙ་ནཾ གོ་མ་ཡ་སི་ཉྩ་ནཾ. ཀུ་ད་ཎྜ་ཀོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨཱུ་ནོ ར་སྶ་ད་ཎྜ་ཀོ, ཡོ ‘‘ག་དྡུ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ ཀུ་ད་ཎྜ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཁུ་ར་མུ་ཎྜཾ ཀ་རི་ཏྭཱ བྷ་སྨ་པུ་ཊ་ཝ་དྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ས་མྨཱས་དྡོ ཉཱ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨཱུ་ཧ་ནི་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་པ་ནེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་དེ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་དེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དི་ནྣེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷ་ཎྜཾ ཕཱ་ལ་པཱ་ཛ་ན་ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ བཱི་ཛ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀྑི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཎྞཱ་རོ་པ་ན་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ ཝཱ ཝི་ནཱ ཝཱ པུ་ན ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ དཱ་ནེ ཧོ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ན་ཏྠི པུ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀྑིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ས་ཀྑིནྟི ཏ་དཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཛ་ནཾ. པ་ཎྞེ ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཏཱ་ལཱ་དི་པ་ཎྞེ ཡ་ཐཱ་ཙི་ཎྞཾ ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རེ་པི པཱ་བྷ་ཏས་དྡོ, ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལ་ཉྷི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཨཱ་བྷ་ར་ཏི སཾ་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་བྷ་ཏཾ. ཨུ་ད་ཡ་དྷ་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ ཨཱ་བྷ་ཏཾ པཱ་བྷ་ཏནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ, པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རོ པ་ན ཏཾ ཏ་ད་ཏྠཾ པ་ཏྠེ་ནྟེ་ཧི ཨཱ་བྷ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཏི པཱ་བྷ་ཏཾ. པ་ཏྠ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཧི ཨ་ཡཾ པ-ས་དྡོ.
‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་བྷ་ཏ་ས་དྡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷ་ཎྜ་ཏྠ་ཏཾ ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀཔཱ་ཋེ་ན (ཛཱ. ༡.༡.༤) སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༤) ‘‘ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པཱིཏི ཐོ་ཀེ་ན་པི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་ན་པི. མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. པཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ན. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ན་ཉྩ ཡ་ས་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཨ་ཎུཾ ཨ་གྒིཾ་ཝ ས་ནྡྷ་མཾ, ཡ་ཐཱ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན གོ་མ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝཱ་ཏེ་ན དྷ་མ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏོ ཐོ་ཀ་མྤི པཱ་བྷ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དྷ་ན་ཉྩ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ན དྷ་ན་ཡ་ས་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ. མཱ་སེ མཱ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ མཱ་སི་ཀཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ. ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན, ཀ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི དྭ་ནྡ་ཏོ པ་རཾ སུ་ཡྻ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི ཀུ་ལས་དྡོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཙ ཛཱ་ཎུ་སོ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀུ་ལཱ་ན་མི་ཝ ཀུ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པམྤི དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. སེ་ནཱ་པ་ཙྩཱ་དི ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ, ཨི་མི་ནཱ བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀ་ཀ་མྨ་པ་སུ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏྟཱ ཙ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ རཱ་སི་ཀོ རཱ་སི་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ. ཁེ་མེ་ན ཋི་ཏཱཏི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷ་ཡཱ’’ཏི, ཀུ་ཏོ་ཙི་པི བྷ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་དཱ མོ་ད་མཱ་ནཱཏི མོ་དཱ་ཡ མོ་ད་མཱ་ནཱ, སོ་མ་ན་སྶེ་ནེ་ཝ མོ་ད་མཱ་ནཱ, ན སཾ་ས་ནྡ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༨༡) ཧི མུ་དས་དྡོ སཾ་ས་ནྡ་ནེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཉྙེ མོ་དཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་པི མོ་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་མུ་དི་ཏ་ཙི་ཏྟཱཏི, ཨ་ས་ཉྙོ་གེ་པི ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་དྡྷཱི་ཏི དྭི་དྷཱ པཱ་ཋོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྡྷ་ཕཱི་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ས་མི་དྡྷ་ཝེ་པུ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ.
ཙ་ཏུ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༩. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀི་ཙྩེ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ. ཏེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི, ‘‘ཨཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀི་ཙྩེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཧི ཨཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ར་ཉྙོ. ཏེཏི ཨཱ་ནུ་ཡ་ནྟ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ད་ཡོ. ‘‘ཨ་མྷེ ཨེ་ཏྠ བ་ཧི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ‘‘ནི་བ་ནྡྷ་ཝི་པུ་ལཱ་ཡཱ་ག་མོ གཱ་མོ ནི་ག་མོ. ཝི་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་མ་ཧཱ་ཨཱ་ཡོ མ་ཧཱ་གཱ་མོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༣༨) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པོ སཱ་པ་ཎོ ནི་ག་མོ, ས་པཱ་ཀཱ་རཱ་པ་ཎཾ ན་ག་རཾ, ཏཾ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏོ གཱ་མོ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཀ་ཎྜེ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་སུ. ག་ས་ནྟི མ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གཱ་མོ, སྭེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊོ ཙེ, ནི་ག་མོ ནཱ་མ ཨ་ཏི་རེ་ཀོ གཱ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷུ་ས་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ནཱི-ས་དྡོ, ས་ཉྙཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ཙ ར་སྶོ་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཛ་ན་པ་ད་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘སཱ་མྱཱ་མ་ཙྩོ ས་ཁཱ ཀོ་སོ, དུ་གྒ་ཉྩ ཝི་ཛི་ཏཾ བ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་སུ ས་ཏྟ་སུ རཱ་ཛ་པ་ཀ་ཏཱི་སུ ར་ཉྙོ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷི, ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ ཙ ཨཱ་ནུ་ཡ་ནྟཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩེ་སུ ར་ཉྙཱ ཨ་མཱ ས་ཧ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཙྩཱ. ‘‘ཨ་མཱ་ཝཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ས་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་མཱཏི ཨ་བྱ་ཡ་པ་དཾ, ཙ-པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་དྡྷི་ཏ་སི་དྡྷཱི་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ར་ཛྫ་ཀི་ཙྩ་ཝོ་སཱ་ས་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཏེ ར་ཉྙཱ པི་ཡཱ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཙ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ར་ཉྙོ པ་རི་ས་ཏི བྷ་ཝཱ ‘‘པཱ་རི་ས་ཛྫཱ. ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་སཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཀ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི་པི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཏཱ་དི་སཾ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཝུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཙ ཏཱ་དི་སཱ་ན་མྤི རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཧཱ་ཡ་ཏེ་ཝ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ པ་ན ཨ་ས་ཏི པ་གེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྨི་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཙ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཙ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡེ་ན. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནེ་ན. པ་ཀྑཱཏི ས་པ་ཀྑཱ ཡ་ཉྙ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ. ཡ་ཉྙཾ པ་རི་ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རཱ, ས་མྦྷཱ་རཱ, ཏེ ཙ ཏ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝཱ་རཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ར་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏི.
‘‘ར་ཐོ སེ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཛྷཱ་ན་ཀྑོ ཙ་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོ;
ཨུ་པེ་ཀྑཱ དྷུ་ར་ས་མཱ་དྷི, ཨ་ནི་ཙྪཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཎ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༤);
ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ ར་ཐོཏི བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ན་ས་ཉྙི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ར་ཐོ. སེ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ‘‘སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཛྷཱ་ན་ཀྑོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་མ་ཡ་ཨ་ཀྑོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཙ་ཀྐོ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ དྷུ་ར་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ དྭི་ནྣཾ དྷུ་རཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ. ཨ་ནི་ཙྪཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཨ་ལོ་བྷོ སཱི་ཧ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ པ་རི་ཝཱ་ར་ཎཾ.
ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༠. ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ཧི. ཡ་ས་སཱཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཎཱ་ཋ་པ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ས་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘དཱ་ཏཱ་དཱ་ན་སྶ ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ནེ སཱུ་རོ་ཏི དཱ་ན་སཱུ་རོ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ས་ངྒཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ མུ་ཏྟ་ཙཱ་གོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ པ་ན ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶ ཧི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘དཱ་ན་སཱུ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྶ ཧི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་མི་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, སོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ཡཾ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་ར་སྶ དེ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱཏི ཏ་བྦི་ས་ཡཾ ལོ་བྷཾ སུ་ཊྛུ་མ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. པ་ར་ཏོ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་བྦི་ས་ཡེ་ན ལོ་བྷེ་ན ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ན དཱ་སོ, ན ས་ཧཱ་ཡོ.
ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ, ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཧི དཱ་སཱ་དི་དྭ་ཡ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ. ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་སུ མ་དྷུ་ར་སྶེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་དྷུ་རཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, པ་ཎཱི་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དཱ་ས་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་སྶ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་ག་ས་དི་སཱ’’ཏི, (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༤༠) ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ དཱ་ནཾ དཱ་ན་སཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཝཱ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ་མེ་ཏཾ. ཏཱ་དི་སོཏི དཱ་ན་སཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝོ.
ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ, པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎ་ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ཀ་པ་ཎཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དུ་གྒ་ཏཱཏི དུ་ཀྐ་རཾ ཛཱི་ཝི་ཀ་མུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི. པ་ཐཱ་ཝི་ནོཏི མ་གྒ་གཱ་མི་ནོ. ཝ་ཎི་བྦ་ཀཱཏི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན, ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ཙ ཡཱ་ཙ་ན་ཀཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ན་གྒ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཨི་ཊྛཾ དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ཧི དཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞ་ཐོ་མ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡེ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཏེ ཝ་ཎི་བྦ་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ས་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཝཱི་ཧི་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ས་རཱ་ཝ་མ་ཏྟནྟི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨོ་པཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ན་དཱི་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏི་ཏྠཾ, ཨོ་པཱ་ན་མི་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨོ་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧུ་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏ་མེ་ཝ སུ་ཏ་ཛཱ་ཏནྟི ཛཱ་ཏས་དྡ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟ་མཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ས་ཛཱ་ཏ’’ནྟི.
ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཙི་ནྟ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཀྑ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི་སཾ་ས་ཙི་ནྟ་ན་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་ཉྙ་སྶཱཏི ཡ་ཉྙ་པུ་ཉྙ་སྶ. དཱ་ཡ་ཀ་ཙི་ཏྟ་མྤཱིཏི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ, དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ ཙི་ཏྟ་མྤི, དཱ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་སུ པ་ན ཨ་ཊྛ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཡ་ཉྙ་སྶ ཏཱ་ཝ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ ཧོ་ནྟུ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ, པ་ན སཱུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཙ ཀ་ཐཾ ཡ་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་རོ སི་ཡཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཏ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཊྛ་ནྣ་མ་ངྒཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ ཧི ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀེ་ཙི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཡ་ཉྙ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ, སུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཙ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་ཏོ་ཝ ཨ་ངྒ་ནྟི དཱི་པེ་ཏུཾ ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ཀ་སྶ ཀི་རས་དྡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཏེ ཧི ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཛྫཱ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཡི་དཾ ཨ་སཱ་རཾ. ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཡ་ཉྙ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཀེ་ས་ཉྩི ཏ་ཐཱ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཝ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ. ཀི་ར་ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་དཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙི་ནྟི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི་པི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཀི་ར་ས་དྡེ་ན ཏ་སྶ ཙི་ནྟི་ཏཱ་ཀཱ་རོ སཱུ་ཙི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་རཱུ་པོ ཀི་ཏྟ་ཀཾ…པེ… ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡཾ ད་ལི་དྡོ, ཨ་པྤེ་ས་ཀྑོ, ཨ་སྶ་དྡྷོ, ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ, ན ཨ་ཏྠ་ཉྙཱུ, ན མེ་དྷཱ་ཝཱི ཀི་ཏྟ་ཀཾ…པེ… ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཙ་ཏུ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༡. ‘‘སུ་ཛཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༡༡-༣༡༣) ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ ནི་སེ་དྷེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧཱ་ཡཱ་ག’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ན ཙ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཊ་ཙྪུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཛོ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དུ་ཛྫཱ་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝི་ད’’ནྟི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་སྶ…པེ… དུ་སྶཱི་ལ་སྶ…པེ… དུ་པྤ་ཉྙ་སྶ སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དཱ་ནཾ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ.
ཏི་སྶོ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༢. ཏི་ཎྞཾ ཋཱ་ནཱ་ནནྟི དཱ་ན་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ བྷཱུ་མཱི་ནཾ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ལ་ནྟཱིཏི ཀ་མྤ་ནྟི པུ་རི་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ན ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེཏི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ. ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཀ་ཏྟ་རི ཨེ་ཝ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་ར་ཎེ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཀ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་བྦ…པེ… པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙ་ལཱཏི ད་ལ༹ྷཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱི་རཱ. པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱུ་པཱ་ཡ་མྤི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ ཏཾ དཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ནི་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཛ་མཱ་ན་ཡི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ…པེ… ན ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏ་སྶཱ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཏཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ. པ་ཙྪཱ་ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི པ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏ་སྶཱ པ་ན ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཡཱ དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ’’ཏི དཱ་ན་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ལ་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནཾ, པ་ཙྪཱ་ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ན་ཉྩ ནི་ཙྩ་ལ་མ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ, ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ནཱ་པི ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ནི་ཙྩ་ལ་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ བྷོ་གེ་སཱུཏི ཁེ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ལ་དྡྷེ་སུ་པི ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ བྷོ་གེ་སུ. ནཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ ཧི སེ་ཊྛི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝ་ཏྠུ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ, (སཾ. ནི. ༡.༡༣༡) མ་ཡ྄ཧ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༣.༦.མ་ཡ྄ཧ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ སོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ཏ་ག་ར་སི་ཁིཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་སི, ‘དེ་ཐ ས་མ་ཎ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི, ད་ཏྭཱ ཙ པ་ན པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཝ་ར་མེ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དཱ་སཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻུ’’’ནྟི་ཨཱ་དི.
སོ ཀི་ར ཨ་ཉྙེ་སུ་པི དི་ཝ་སེ་སུ ཏཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ པ་སྶ་ཏི, དཱ་ཏུཾ པ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པ་ན དི་ཝ་སེ ཨ་ཡཾ པ་དུ་མ་ཝ་ཏི་ཡཱ དེ་ཝི་ཡཱ ཏ་ཏི་ཡ་པུ་ཏྟོ ཏ་ག་ར་སི་ཁཱི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧེ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་སུ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཋ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ཧི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སེ་ཊྛི་ནོ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟོ, ཏཾ དི་ཝ་ས་ཉྩ སེ་ཊྛི པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ གྷ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ད་ནྟ་ནྟ་རཱ་ནི སོ་དྷེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ པཱ་ཏོ་ཝ བྷུ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ དཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ པ་ཀྐཱ་མི. སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨི་མ་སྶ ‘དེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན སུ་ཏ་པུ་བྦཾ, དཱ་པེ་ནྟོ་པི ཙ ཨ་ཛྫ ན ཡ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཱ དཱ་པེ་ཏི, ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་སྶ ཝ་ནྟ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ར་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ དཱ་པེ་ཏི, ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ད་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ཧི སཱ་ལི་ཏ་ཎྜུ་ལེ་ཧི བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ, བྱ་ཉྫ་ནཾ, སཱུ་པེ་ཡྻ་ཉྩ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བ་ཧི ག་ནྡྷེ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ཧ་ཏྠེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ་པི ཁོ སེ་ཊྛི རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་པི ཝོ ལ་དྡྷོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ’’ཏི? ཨཱ་མ, སེ་ཊྛི ལ་དྡྷོ་ཏི. ‘‘པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི གཱི་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, ཨ་ཐ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ག་ནྡྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ནཱ་ས་པུ་ཊཾ པ་ཧ་རི. སོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཡ་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྶ པ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ར་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ནེ་ན པ་ནེ་ས ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ, ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨ་ཡ་ཉྩ་སྶ ས་ཏྟ་མོ བྷ་ཝོ, པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན པ་ན ནཱ་པི ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ར་ལ་ཉྪ་ཀེ –
‘‘ཡཾ ཁོ སོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ སེ་ཊྛི ག་ཧ་པ་ཏི ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི ‘ཝ་ར་མེ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དཱ་སཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻུ’ནྟི, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏི, ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་བྷོ་གཱ་ཡ, ཡཱ་ན་བྷོ་གཱ་ཡ, ནཱ་སྶུ་ལཱ༹་རཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༣༡).
མ་ཡ྄ཧ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀེཔི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨི་ཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སེ་ཊྛི ཏ་ག་ར་སི་ཁི་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན བ་ཧུཾ དྷ་ནཾ ལ་བྷི, ད་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་ཙེ་ཏ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏེ བྷོ་གེ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༣.༦.མ་ཡ྄ཧ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
བྷཱ་ཏུ པ་ནེ་ས ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༥༤) སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཝོ་རོ་པེ་སི, ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྠ, ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ ཨ་པུ་ཏྟ་ཀོ ཛཱ་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི་པི ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་རོ་རུ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་སྶ སེ་ཊྛི་ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝི་ཡཱ’’ཏི, པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱ ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ དྭེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ན དེ་ཏཱི་ཏི.
ད་ས་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༣. ཨཱ་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་རི་ཡཱ་ད་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི. མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨཱ-ས་དྡོ. ན དུ་སྶཱི་ལེ་སྭེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་སུ་པི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་པི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་པི-ས་དྡེ་ན, པི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, དུ་བྦ་ལོ པ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཏོ, པ་རི་ཝཱ་ར་ཛ་ན་ཏོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཾ. ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མྤི ཝི་ནོ་དེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི་ན་མེ་ཝ. ཡ་ཛ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏྠ དཱ་ན་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཏུ བྷ་ཝ’’ནྟི. ཝི་སྶ་ཛྫ་ཏཱུཏི མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཛ་ཏུ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ.
སོ་ལ༹་སཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༤. ཨ་ནུ་མ་ཏི་པ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཡ་ཉྙ་སྶ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ལ༹་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་མི་ཝ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ན ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི བྱཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་བྷུ་སོ མེ་ཌ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༤༤) ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་མ་ཏྠནྟི དཱ་ན་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྠཾ. ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱཏི སུ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ནྟོ སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ.
‘‘ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝི་ནོ་ད་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧ་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཧི དཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ, ཏེ་སཾ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན་པི ཏཾ ཝོ་དཱ་པི་ཏཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝི་ནོ་ད་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ ཧི དཱ་ནེ ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ཏོཏི ས་ཙྩ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙྩ་ཉྷི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ, ཨུ་པ་ས་མ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཾ, ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ར་ཎནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༣༤༥. ཏ་སྨིཾ ཡ་ཉྙེ རུ་ཀྑ་ཏི་ཎ་ཙྪེ་དོ་པི ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི, ཀུ་ཏོ པཱ་ཎ་ཝ་དྷོ་ཏི པཱ་ཎ་ཝ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ས་བྦ་སོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧེ་ཧི ཨ་ཝི་དཱུ་སི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ནེ་ཝ གཱ་ཝོ ཧ་ཉྙིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ན རུ་ཀྑཱ ཚི་ཛྫིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཡཱུ་པ་ནཱ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བ་རི་ཧི་ས་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཝ་ན་མཱ་ལཱ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ཝ་ན་པུ་པྥེ་ཧི ག་ནྡྷི་ཏ་མཱ་ལཱ་ནི་ཡཱ་མེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༤༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ན་པ་ནྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ པ་ཏྠ་ར་ནྟཱིཏི ཝེ་དི་བྷཱུ་མིཾ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཏྠ་ར་ནྟི. མ་ནྟཱ་དི་ནཱ ཧི པ་རི་ས་ངྑ་ཏཱ བྷཱུ་མི ཝི་ནྡ་ཏི ཨ་སྶ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་པི རུ་ཀྑཱ ཏེ་པི ད་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ ཙེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ, ཨ་བྷི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཝཱ. ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡ ཧི ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟིཾ ཀཱ་ར་ཀཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པཱ་ཎ་ཝ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧེ་ན ཨ་ཝི་དཱུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཀིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་དཱ་སོ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏ་ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏ་སཱ་མཾ་དཱ་ས་བྱཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. པུ་བྦ་མེ་ཝཱཏི བྷ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་གེ་ཝ. དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནནྟི དེ་ཝ་སི་ཀཾ བྷ་ཏྟ་ཉྩེ་ཝ མཱ་སི་ཀཱ་དི་པ་རི་བྦ་ཡ་ཉྩ. ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་ཛྫི་ཏཱཏི ས་ནྟ་ཛྫི་ཏཱ. པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནཱིཏི ས་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་མཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ. ས་པྤི་ཏེ་ལ་ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ད་དྷི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏེ་ན ཙེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཏྠ་ཡཱ་ན་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་ས་མྨི་སྶེ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ཧི ཡཱ་གུ…པེ… པཱ་ན་ཀཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནནྟི ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ཧི.
༣༤༦. པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཾ ནཱ་མ དྷ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི ས་པ་ཏི ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པེ་ན, དྷ་ན་ཝཱ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཏ་དེ་ཝ དྷ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱུ་ཏཾ དྷ་ན’’ནྟི. ཨ་ཀྑ་ཡ་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཁ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. གཱ་མ་བྷཱ་གེ་ནཱཏི སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན གཱ་མེ ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༤༦) ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་བྷཱ་ག་གཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༣༤༧. ཡ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཊོཏི ཁ་ཎི་ཏཱ་ཝཱ་ཊ་སྶ ཨ་སྶ་མེ་དྷཱ་དི་ཡ་ཉྙ་ཡ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ན པ་ན ཨི་དྷ དཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཏཱ་ཡ ཙ པུ་ར་ཏྠི་མ་ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཀ་ཏཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠི་མ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ་ཏོ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏཾ པ་ན ཋཱ་ནཾ ར་ཉྙོ དཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ པཱ་ཏ་རཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པཱ་ཡེ་ཝ སཱ་ཡ་ནྷེ ར་ཉྙོ དཱ་ན་སཱ་ལཾ ས་མྤཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ད་ཀྑི་ཎེ་ན ཡ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱཏི ཧི ཡཱ་གུ་སཱི་སེ་ན པཱ་ཏ་རཱ་ས་བྷོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ.
༣༤༨. མ་དྷུ་རནྟི སཱ་དུ་ར་སཾ. ཨུ་པ་རི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠནྟི ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ བྷོ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ. པ་རི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གཱ་ར་ཝ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན, ཨུ་ཛུ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན ཝཱ, ཨུ་ཛུ་ཀ་ཝུ་ཏྟིཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ངྐ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ནི་ཙྩ་དཱ་ན་ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་ཡ་ཉྙ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༩. ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི དཱ་ནེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་མཱ་ཧ, ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཾ. ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དིཀ་མྨཱ་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ད་ལི་དྡི་ཡཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན་སྶི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པྤ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏ་རོ ཙེ་ཝ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རོ ཙཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་པྤ་ཏྠ་ཏ་རོ ཙ ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏ་རོ ཙ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རོ ཙ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏ་རོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་ཏྟ་ས་མྦྷཱ་རོ, ཨ་ས་མཱ་ར་བྦྷི་ཡ་ས་མྦྷཱ་རོ. ཨ་པྤ་ཏྠ་ཏ་རོཏི པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩོ, ཨ་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ ཀི་ཙྩཾ, ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཊྛ་ཏ་རོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ས་མྨཱ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཉྙོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མཱ་ར་མྦྷོ, ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཏྟ་པཱི་ལཱ༹, ཨ་པྤོ ས་མཱ་ར་མྦྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཨ་ཡཾ པ་ནཱ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏ་རོ. ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ས་དི་སཾ ཕ་ལ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལོ, ཨ་ཡཾ པ་ནཱ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རོ. ཨུ་ད་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ནི་སྶ་ནྡཱ་དི་ཕ་ལ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ, ཨ་ཡཾ པ་ནཱ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་རོ.དྷུ་ཝ་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི དྷུ་ཝཱ་ནི ཐི་རཱ་ནི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་དཱ་ནཱ་ནི. ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་ཡ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦ་དཱ་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་ཡ་ཉྙཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི ནི་བ་ནྡྷེ་ཏྭཱ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་ཎཱི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དཱ་ནཱ་ནི.
ཧ་ཏྠི་ད་ནྟེ་ན ཀ་ཏཱ ད་ནྟ་མ་ཡ་ས་ལཱ་ཀཱ, ཡ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ཨ་ངྐ་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ཏཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཾ ས་ལཱ་ཀ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ ཀུ་ལནྟི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་ཀུ་ལཾ. དཱ་ལི་དྡི་ཡེ་ནཱཏི ད་ལི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ཨེ་ཀ་ས་ལཱ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ས་ལཱ་ཀ་དཱ་ནེ་ན ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏུ་མ་ད་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་མཱ་ཧ. ར་ཉྙོཏི སེ་ཏ་ཝཱ་ཧ་ན་ར་ཉྙོ.
ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཀ་སྨཱ སེ་ནོ ཝི་ཡ མཾ་ས་པེ་སིཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་ས་མ་དཱ་ནེ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ག་ལ་གྒཱ་ཧཱཏི ག་ལ་གྒ་ཧ་ཎཱ. ‘‘ཀ་མྨ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨོ་ཀཱ་སཱ་དཱ་ན་མྤི པཱི་ལཱ༹་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མཱ་ར་མྦྷས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ལཱ༹་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མཱ་ར་མྦྷོ’’ཏི. པུ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་མུ་ཉྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཨ་པ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི, ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཝཱི་ཏ་དོ་ས་ཏཱ་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏཱི་ཎཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ལ༹་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏི ད་ཀྑི་ཎཱ, ཚ་ལ༹་ངྒུ་ཏྟ་རེ ན་ནྡ་མཱ་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཉྩ (ཨ. ནི. ༦.༣༧) ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ན་དཱི ཝི་ཡ, མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡ ཙ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པུ་ཉྙ་མེ་ཝ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ. ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷནྟི པ་མཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་སུ་ཀ་ར་ཏྟ་མཱ་ཧ. ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན ཕ་ལ་མ་ཧ་ཏྟ་མྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པ་རི ན་ཛྫཱ ཝུ་ཊྛི་ཡཱ མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༥༠. ན་ཝ་ན་ཝོཏི ས་བྦ་དཱ ཨ་བྷི་ན་ཝོ, དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ བྱཱ་པཱ་རཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཝཱ་ས་སྶ ཀ་ཏི་པ་ཡེ་ནཱ་པི ཀཱ་ལེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་སཱ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཨུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དྷ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་དིཔཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན. ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཱཏི སཱི་ཏ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཎི་ཏཱ ན་ཝ ཨུ་ད་ཡཱ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏེ ཝུ་ཏྟཱ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་ཝཱ་སཾ དེ་ནྟེ་ན ནཱ་མ ས་བྦ་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་ཛཱ་ཏཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ག་མ་ཝ་ར་ལ་ཉྪ་ཀེ ‘‘སོ ཙ ས་བྦ་ད་དོ ཧོ་ཏི ཡོ ད་དཱ་ཏི ཨུ་པ་སྶ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༤༢), ས་དཱ པུ་ཉྙ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཡེ ད་ད་ནྟི ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ, ཏེ་སཾ དི་ཝཱ ཙ ར་ཏྟོ ཙ, ས་དཱ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༤༧) ཏ་ཐཱ ཧི དྭེ ཏ་ཡོ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་དྡྷཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པི ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ན་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཏི་སྶ་ཡེ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀཱ་ཡེ བ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཏི, པ་ཏི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་པ་ནྣ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ པཱ་དེ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཁཱ་ཎུ པ་ཧ་ར་ཏི, ས་རཱི་ས་པཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཱ ཙེ་ཝ ཙོ་ར་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཏི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་པ་ནྣ་སྶ ས་བྦེ ཏེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཀྑཱི་ནི ཕ་ནྡ་ནྟི, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀྑ་ཎེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ཨ་ཀྑི་པ་སཱ་དོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སཾ དེ་ནྟེ་ན…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ‘‘ས་དཱ པུ་ཉྙ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཙ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ས་བྦེ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༩༤) ཨཱ་ག་ཏ་ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ –
‘‘སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཧ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ནི ཙ;
ས་རཱི་ས་པེ ཙ མ་ཀ་སེ, སི་སི་རེ ཙཱ་པི ཝུ་ཊྛི་ཡོ.
ཏ་ཏོ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པོ གྷོ་རོ, ས་ཉྫཱ་ཏོ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི;
ལེ་ཎ་ཏྠ་ཉྩ སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩ, ཛྷཱ་ཡི་ཏུ་ཉྩ ཝི་པ་སྶི་ཏུཾ.
ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་སྶ, ཨ་གྒཾ བུ་དྡྷེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏཾ;
ཏ་སྨཱ ཧི པ་ཎྜི་ཏོ པོ་སོ, ས་མྤ་སྶཾ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ནོ.
ཝི་ཧཱ་རེ ཀཱ་ར་ཡེ ར་མྨེ, ཝཱ་ས་ཡེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ;
ཏེ་སཾ ཨ་ནྣ་ཉྩ པཱ་ན་ཉྩ, ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ.
ད་དེ་ཡྻ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཏེ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི, ས་བྦ་དུ་ཀྑ་པ་ནཱུ་ད་ནཾ;
ཡཾ སོ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི. –
རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནེ་ན ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་གཱ་ཐཱ་ཡོ པེ་ཡྻཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷནྟི ཨུ་ཏུ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སི་སི་རེ ཙཱ་པི ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ སི་སི་རོཏི ས་མྥུ་སི་ཏ་ཀ་ཝཱ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ‘‘པ་ཊི་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཝི་ཧཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི. ལེ་ཎ་ཏྠནྟི ནི་ལཱི་ཡ་ན་ཏྠཾ. སུ་ཁ་ཏྠནྟི སཱི་ཏཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ. ‘‘ཛྷཱ་ཡི་ཏུ་ཉྩ ཝི་པ་སྶི་ཏུ’’ནྟི ཨི་ད་མྤི པ་ད་དྭ་ཡཾ ‘‘སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ, ཀ་ཏ་མ་སུ་ཁ་ཏྠཾ? ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ, ཝི་པ་སྶི་ཏུ་ཉྩ ཡཾ སུ་ཁཾ ཏ་ད་ཏྠཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ར་པ་དེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ – ཛྷཱ་ཡི་ཏུ་ཉྩ ཝི་པ་སྶི་ཏུ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་དྷ ཛྷཱ་ཡི་སྶ་ཏི ཝི་པ་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ད་ད་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་གྒཾ བུ་དྡྷེ་ན ཝ་ཎྞི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘སོ ཙ ས་བྦ་ད་དོ ཧོ་ཏི, ཡོ ད་དཱ་ཏི ཨུ་པ་སྶ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༤༢).
ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་གྒཾ ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཧི པ་ཎྜི་ཏོ པོ་སོཏི གཱ་ཐཱ. ཝཱ་ས་ཡེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ ཙ ཝཱ་སེ་ཡྻ. ཏེ་སཾ ཨ་ནྣ་ཉྩཱཏི ཡཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨ་ནྣ་ཉྩ པཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཙ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ, ཏཾ ས་བྦཾ ཏེ་སུ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ཀུ་ཊི་ལ་ཙི་ཏྟེ་སུ. ད་དེ་ཡྻཱཏི ནི་ད་ཧེ་ཡྻ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ, ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དཾ ཝི་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཏེ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི…པེ… པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ས་ཝོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༥༠) ཙེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༣.༢༩༥) ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ ཊཱི་ཀཱ་ན་ཡོ – སཱི་ཏནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨུ་ཏུ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སཱི་ཏཾ. ཨུ་ཎྷནྟི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པཾ, ཏ་སྶ ཝ་ན་ཌཱ་ཧཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཊི་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་བཱ་དྷ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བཱ་དྷ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. སཱི་ཏུ་ཎྷ་བྦྷཱ་ཧ་ཏེ ཧི ས་རཱི་རེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ནཱིཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཙ་ཎྜ་མི་གེ. གུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་མྤི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི. ས་རཱི་ས་པེཏི ཡེ ཀེ་ཙི ས་ར་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཀེ ས་པྤཱ་དི་ཀེ. མ་ཀ་སེཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཊཾ་སཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སི་སི་རེཏི སི་སི་ར་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣེ སི་སི་ར་ས་མྥ་སྶེ. ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཡ་དཱ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི་ཡོ པ་ཊི་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པོ གྷོ་རོཏི རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་མྨཱུ་ལ་བྷ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ ས་ར་ཛ་ཨ་ར་ཛཱ་དི་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏོ ཙེ་ཝ གི་མྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པོ ཙ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ལེ་ཎ་ཏྠནྟི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏྠཾ. སུ་ཁ་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ. ཛྷཱ་ཡི་ཏུནྟི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ. ཝི་པ་སྶི་ཏུནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏུཾ.
ཝི་ཧཱ་རེཏི པ་ཏི་སྶ་ཡེ. ཀཱ་ར་ཡེཏི ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ར་མྨེཏི མ་ནོ་ར་མེ ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁེ. ཝཱ་ས་ཡེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེཏི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨེ ནི་ཝཱ་སེ་ཡྻ, ཏེ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ པ་ན ཏེ་སཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཐོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྣ་ཉྩ པཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ ད་དེ་ཡྻ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣེ་སུ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཾ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ.
ཨི་དཱ་ནི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཏ་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ. དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱིཏི ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་ནཱུ་ད་ནཾ ས་དྡྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི. ཡཾ སོ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡཱཏི སོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཡཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་གྒི་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན སཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི.
སཱི་ཏ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཀཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནཱ ཏེ་ར་ས, ཨ་ནྣཱ་དི་ལཱ་བྷོ, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷོ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ར་ས ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཝུ་ཏྟཱ.
པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ན་ཕ་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཕ་ལཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ པ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི, ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མེ་ས ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒྷི་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་ཏྠ ཧི ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི, སོ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ཏ་ནི་ཀཱ་པི པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ ཧོ་ཏུ, ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༣༥༡. ལོ་བྷཾ ནི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ དུ་པྤ་རི་ཙྩ་ཛཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དཱ་ནེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ, ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ས་ར་ཎཾ པ་ན ཏེ་སཾ སཱ་མཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་མྤི ས་མཱ་དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏེ ས་ར་ཎེ, ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཏྠི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱཏི ཝི་ཉྙཱུ་ཛཱ་ཏི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཉྙཱུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཀོ་ས་ལླཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊེ སཱི་ཧ་ཝ་སཱ ཝི་ཡ ཨ་ཀུ་པྤཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ན བྷི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཏཾ མཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཀཱ་མཾ ཀོ་ཙི ཏི་ཎྷེ་ན ས་ཏྠེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ནེ་ཝཱ་ཧཾ བུ་དྡྷཾ ‘ན བུ་དྡྷོ’ཏི, དྷ་མྨཾ ‘ན དྷ་མྨོ’ཏི, ས་ངྒྷཾ ‘ན ས་ངྒྷོ’ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དེ་ཏཱི’’ཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི པ་ན་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༠ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ.
༣༥༢. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝེ་ར་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝེ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨོ, ཏཾ མ་ཎ་ཏི ‘‘མ་ཡི ཨི་དྷ ཋི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཏ་ཛྫེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི, ཏ་ཏོ ཝཱ པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ‘‘ཝི་ར་མ་ཎཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཨེ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཝི་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི དྭི་དྷཱ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ) ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ར་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཡ་ཉྙཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ས་མྤ་ཏྟ་ཏོ ཡ་ཐཱུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་ཏི ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི. ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ར་ཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི. སེ་ཏུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན གྷཱ་ཏ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཏི སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ‘‘ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ཏི…པེ… དཱི་ནཱིཏི ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝ་ཡ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. པ་རི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཙ་ཀྐ་ན་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
‘‘པཱ་ཎཾ ན ཧ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ད་ཡ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན, ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ་ན ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ནཱ་དི་ཡཱ་མི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ ཝི་ར་མཱ་མི, ཝེ་ར་མ་ཎིཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་མ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱིཏི ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡཱ་མི, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ཨ་ཁ་ཎྜཱ’ ཚི་དྡཱ’ ཀ་མྨཱ་སཱ’ ས་བ་ལ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༩ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༠༩-༡༡༡; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ་དི་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠཱ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏེ་སུ དྷ་མྨ་ཏོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ, ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ, མཱུ་ལ་ཏོ, ཨཱ་དཱ་ན་ཏོ, བྷེ་ད་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་སུ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཱ དྭེཏི ས་མྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཡོ. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ན ‘‘ས་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ས་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ, ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ ཝི་ར་མ་ཏཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ) ཁུ་དྡ་ཀཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ, ཏ་ཐཱ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཝ་ཏྠུ, ཝི་ཏ་ཐ་ཝ་ཏྠུ, ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཙྪི་མཱཏི སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི. ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་པི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ་སུ དྭེ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི, ཧི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི ཙ ཡ་དེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི ཡ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་རེ་སཾ ཝཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ལ་མྦ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི པ་ན ཡ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི, ཏེ་སཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ལ་མྦ་ཎཱ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. ‘‘དྭ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཡ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི, ཏེ་ས་མཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝཱ་ལ་མྦ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་པ་ད་ཏྠ་ཉྷི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཏྠུ་མཱ་ལ་མྦ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཝི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙེ. པ་ཋ་མ་ཝཱ་དོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཧི པ་ཉྩ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? པུ་རི་མ་ཝཱ་དེ་ན ས་མྨི་སྶ་ཏྟཱ, པ་རེ་སཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྟཱ, དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ལ་མྦ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ པ་ན ཡུ་ཏྟོ ས་བྦ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ན་མ་བྷི་མ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་སུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ་སུ དྭེ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་ཛྫེ་ཏཾ ཝི་ར་ཏི་དྭ་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝཱ་ལ་མྦ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ’མ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ཧི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎོ་ཝ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤེ་ཏཾ ཝི་ར་ཏི་དྭ་ཡཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི དུ་སྶཱི་ལྱཱ་ནི པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་ན ཨ་མ་ཏཾ, ཛ་ཧ་ནྟོ ས་བྦ་པཱ་པ་ཀེ;
ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ བྷ་ཝེ, མ་གྒ་ཊྛོ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ);
ཨི་དཱ་ནི ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཨཱ་དཱ་ན་ཏོ, བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཧི ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་བྦཱ་ནི་པི བྷི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་དཱ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏྟཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ ཏུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ས་མཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི’’ནྟི ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟ་མེ་ཝ བྱཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སྶ་ཏི. ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ས་མཱ་དཱ་ནེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ས་བྦཱ་ནི་པི བྷི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་ཉྩ ས་མཱ་དཱ་ནེ ཝི་སེ་སོ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ, ཁུ་དྡ་ཀཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ར་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཱ་སཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ པ་ན པ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ཡོ, པ་ཉྩ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ) ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཏྟོ. བྷེ་དེ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟུ, སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ས་བྦཱ་ནི་པི བྷི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནི ཧི ཏཱ་ནི ཏེ་སཾ. ཡཾ ཏུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ པུ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏྟཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་པི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དོ ཨ་པ་རེ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏོ.
སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ པ་ན བྷེ་དོ ནཱ་མ ན་ཏྠི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཨ་ཀུ་པྤ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཧེ་ཏུ. ‘‘ནེ་ཝ པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ཏི, ན སུ་རཾ པི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་པེ་ཡྻཱ་ལ་ནི་དྡི་ཊྛཾ, མི་ག་པ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་རནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ས་བྦ་མྤི ཧི སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ‘‘མ་ཛྫ་ནྟི ཏ་དེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡཾ, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི སུ་རཱ་ས་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ མ་ད་ནཱི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༡༣༤) སཾ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ མ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན མ་ཛྫཾ, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠི མ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཡེ་ན པཱི་ཏེ་ན མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི པ་མ་ཏྟོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཛྫ’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ས་ཙེ པི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ་པི ཁཱི་ར་མེ་ཝ མུ་ཁཾ པ་ཝི་ས་ཏི,ན སུ་རཱ, པ་གེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. ཀོ་ཉྩ་ས་ཀུ་ཎཱ་ནནྟི ཀུ་ནྟ་ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ. ས་ཙེ་པི མུ་ཁེ ཁཱི་ར་མི་སྶ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་པ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་མྦ་དྡྷ་ཏཱ སི་ཡཱ ཀོ་ཉྩ་ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡོ་ནི་སི་དྡྷནྟི མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཾ ཏི་རི་ཡ་མེ་ཝ དཱི་གྷ་ཏཱ ཝི་ཡ, བ་ཀཱ་ནཾ མེ་གྷ་ས་དྡེ་ན, ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི་ནཾ ཝཱ་ཏེ་ན ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷཾ, ཨི་ཏི ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙེ་ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋཾ ཝ་ཏྭཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་མི་ཙྪ་ནྟི ཀེ་ཙི. དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷནྟི བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ སཱི་ལཾ ཝི་ཡ, ཝི་ཛཱ་ཏེ ཏ་སྶཱ དི་ཝ་ངྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ས་བྷཱ་ཝེ་ན སི་དྡྷཾ, མ་གྒ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ བྷཱ་རི་ཡཾ དུ་ཀྐ་རཾ, ཏ་སྨཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ མ་ཧ་ཊྛ་ཏ་ར་མེ་ཝ, ན ཨ་པྤ་ཊྛ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏནྟི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པཱིཏི ཨཱ་ད་རཾ གཱ་ར་ཝ་མ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ་པི. སཱ་དྷུ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པཱིཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་པྤ་ཊྛ་ཏ་ར་མེ་ཝ, ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏ་ར་ཉྩ, ན དི་གུ་ཎཾ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱི་ལཾ ཨི་དྷ ཨ་བྷ་ཡ་དཱ་ན་ཏཱ་ཡ དཱ་ནཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཝཱ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ད་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀ་ན་ཡོ – ས་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་སོ སཱ་དྷུ་ཀཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་མ་ཏྟཾ, ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་མ་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏོ སཱི་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཊྛ་ཏ་ར་ཏཱ, ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏ་ར་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ད་ཎྜ་ནི་དྷཱ་ན་ཏོ, ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ཏཱ, མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་ར་ཏཱ ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི.
ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་གྒཱ་ནཱི’’ཏི ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་ཉྙཱ་ནི. ཙི་ར་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ར་ཏྟ་ཉྙཱ་ནི. ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཝཾ་སཱ་ནཱི’’ཏི ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཾ་ས་ཉྙཱ་ནི. པུ་རི་མ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ་ནི. ས་བྦ་སོ ཀེ་ན་ཙི་པི པ་ཀཱ་རེ་ན སཱ་དྷཱུ་ཧི ན ཀི་ཎྞཱ་ནི ན ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ནི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ནེ་སཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧི ཀཱ་ལེ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་སྶ ‘‘ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ‘‘ན ས་ངྐི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ‘‘ན ས་ངྐི་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ་ནི ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི་པི ཝི་ཉྙཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཧིཾ་སཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷ་ཡཾ དེ་ཏཱིཏི ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་ཧི་ཏ་ད་ཎྜ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ དེ་ཏི. ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝེ་རནྟི ཝེ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷནྟི ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷ་ཡཾ ད་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཧེ་ཏུ་མྤི ཙེ་ཏྠ ཏྭཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ ས་རི་ཏྭཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི.
ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཡ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ནུ ཙ པ་ཉྩ་སཱི་ལཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཨ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལེ་པི ཧི ཝི་ཉྙཱུ ཏཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟི, ན ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ན་མྤི ས་མཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པ་ན བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཙ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཉྩ་སཱི་ལ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛེ་ཊྛ་ཀནྟི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟ་མཾ. ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་སྶ ཙ སཱི་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཕ་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
༣༥༣. ཨཱི་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ. ན་ནུ ཙ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཡ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཀ་སྨཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ས་ན་མཱ་ར་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ…པེ… ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཝི་དྷ་སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཧི ནེ་སཾ ཡ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊྛ་ཏ་ར་ཏཱ, མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སོ ཏཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༡) ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ ན ཀི་ལ་མ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཎཱི་ཏཱ་ན་མེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི མ་ནྟ་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཀ་པྤཾ, ཨ་ཊྛ ཀ་པྤེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ནཾ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ཡུཾ དེ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤཾ. ཧཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ དྭེ ཀ་པྤཱ་ནི, མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་པི་ཙ ཡ་སྨཱ པ་ཎཱི་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ར་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་པྤ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཎཱི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་དེ་ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧི དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་རུ་པྤ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་རུ་པྤཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཡུཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ མ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་དེ་ཝཱཏི ཨཱ་རུ་པྤ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཀ་སྨཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཡུཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨ་ངྒ་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡེ ཨེ་ཝ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ ས་མཱ་ནེ་ནྟཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁ་ས་དི་ས་སྶ པ་ན སུ་ཁ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་པ་དེ –
‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;
ལ་བྷ་ཏཱི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་མ་ཏཾ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༧༤);
ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨི་མཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ན་རཱུ་པ་ནི་མྨཱ་ནཾ ནཱ་མ མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ…པེ… མ་ཧ་པྥ་ལཱ’’ཏི. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཝི་ཝི་དྷ་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏོ ཁ་ནྡྷ་པ་དེ་སོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་སུ་ཁཾ ནི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏི…པེ… མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི. ས་མཱ་པེ་ནྟོཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ནྟོ.
ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༤-༨. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་སཱ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨེ་སཱ་ཧཾ བྷ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ནཱུཏི མ་ནྡོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་ས་མུ་པ་བྱཱུ་ཧ་ཏོ. ས་བྦེ ཏེ པཱ་ཎ་ཡོཏི ‘‘ས་ཏྟ ཙ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་བྦེ ཏེ པཱ་ཎི་ནོ. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིནྟི ཏེ་སཾ པཱ་ཎཱི་ནཾ མོ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཨཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨ་སྶ སུ་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ཎཱི་སུ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ མ་ཡཱ ཏཱ་ཝ བ་ཧཱུ པཱ་ཎི་ནོ མཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏཱ’’ཏི ཙི་ཏྟེ པ་རི་བྱཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ‘‘ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. སུ་ཏྭཱཏི ‘‘མུ་ཏྟཱ བྷོ ཏེ པཱ་ཎ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ. ཙི་ཏྟ་ཙཱ་རོཏི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ‘‘ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟཾ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ད་པ་ཉྩ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ‘‘ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘དཱ་ན་ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཝི་ག་མེ་ན ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་རོ་ག་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ག་མེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཏེ་ཧི ཨ་མ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྤ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་མ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.