ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ
སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒ་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
ཡོ དེ་སེ་ཏྭཱ་ན ས་དྡྷ་མྨཾ, ག་མྦྷཱི་རཾ དུ་དྡ་སཾ ཝ་རཾ;
དཱི་གྷ་ད་སྶཱི ཙི་རཾ ཀཱ་ལཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི སཱ་ས་ནཾ.༡.
ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཚེ་ཀཾ, མ་ཧཱ་མ་ཏིཾ མ་ཧཱ་ད་ཡཾ;
ན་ཏྭཱ་ན ཏཾ ས་ས་དྡྷ་མྨ་ག་ཎཾ གཱ་ར་ཝ་བྷཱ་ཛ་ནཾ.༢.
ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, དཱི་གྷཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཡཱ;
སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡཱ ཙ ཏ་སྶཱ, ཝ་ཎྞ་ནཱ སཱ་དྷུ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ. ༣.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ- ཏྠེ་རེ་ནེ་ཝཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ;
ས་མྨཱ ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར-དུ་དྡ་ས་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.༤.
ཀཱ་མ་ཉྩ སཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ, པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏཱ པ་ན;
པཱ་ཋ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙཱ་པི, བ་ཧུ་པྤ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ནཱ.༥.
ས་ངྑེ་པ་ཏྟཱ ཙ སོ་ཏཱུ་ཧི, ས་མྨཱ ཉཱ་ཏུཾ སུ་དུ་ཀྐ་རཱ;
ཏ་སྨཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ, ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་མ་ནུ་སྶ་རཾ.༦.
ཡོ’ནེ་ཀ་སེ་ཏ་ནཱ་གི་ནྡོ, རཱ་ཛཱ ནཱ་ནཱ་ར་ཊྛི་སྶ་རོ;
སཱ་ས་ན་སོ་དྷ་ནེ ད་ལ༹ྷཾ, ས་དཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་མཱ་ན་སོ.༧.
ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘མ་མེ་སོ་པི, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ཛོ་ཏ་ནེ;
ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷོ, བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝི་ཙི་ནྟ་ཡཾ.༨.
ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་སྶཱ་མི, སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཧཱ་པ་ཡཾ;
ཨ་ཏྠཾ ཏ་མུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཨ་ཉྙ་ཉྩཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ.༩.
ཙ་ཀྐཱ་བྷི་ཝུ་ཌྜྷི་ཀཱ་མཱ་ནཾ, དྷཱི་རཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཏོ་ས་ནཾ;
སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནིཾ ནཱ་མ, ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཏི. ༡༠.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཙི་ཏྲ་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷ་སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་སྶ ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ དཱི་གྷཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་མི་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཀ་ས་མ་ཡ་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ག་ཧ་ན་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་དྷཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི –
‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ས་ཏྠ་རི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་སྶ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ས་ཏྠུ ཙ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་དེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན དྷ་མྨེ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ ཧི མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཊཱི. ༡-༡).
ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, ཏཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མ་ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མཱ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཙ་ཏུ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པི མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, བྷ་ཡ་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧ་ཉྩེ་ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཛ་ནི་ཏཾ པ་ཎཱ་མ་པཱུ་ཛཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ས་ཏྠ་རི་པི ས་ཏྠཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྠ་རི ཨེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ ས་ཏྠུ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ས་ཏྠ་རི ཙ ས་ཏྠུ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཙ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཎཱ་མ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙ པ་ཎཱ་མ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ས་ངྒྷ་སྶ ཙ པ་ཎཱ་མ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀ་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘མ་ངྒ་ལཱ་དི་ཀཱ་ནི ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནི, ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ནི, བ་ཧུ་མ་ཏཱ་ནི ཙ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཏོ་ས་ན་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སོ་ཏུ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཎཱ་མེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ. སོ་ཏུ་ཛ་ནཱ་ནུ་གྒ་ཧ་མེ་ཝ ཧི པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ཐུ་ཏི་པ་ཎཱ་མ་པ་རི་དཱི་པ་ཀཱ་ནི ཝཱ་ཀྱཱ་ནི ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཝི་ནཱ་པི ཏཾ ནི་ཀྑེ་པཾ ཀཱ་ཡ་མ་ནོ་པ་ཎཱ་མེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ ཀི་མེ་ཏེ་ན ག་ནྠ་གཱ་ར་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ. མ་ཡཾ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨི་ཏི མེ པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ …པེ… ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཾ རཱ་གཱ་དི་མ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ཨ. ནི. ༡༡.༡༡).
ཏ་སྨཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏ་མ་ལཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཊ་ཝ་སི་དྡྷི. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན མ་ཧཱ་ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨོ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ཨ. ནི. ༡༡.༡༡).
ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩; ༥.༡༠༧༡; ནེ་ཏྟི. ༤༠; པེ་ཊ་ཀོ. ༦༦; མི. པ. ༡༤) ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཁེ་ད་མ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཡི་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི…པེ… པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མེ་ན ཧི ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་སཱི་ལི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཝུ་ཌྜྷཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ;
ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་ཡུ ཝ་ཎྞོ སུ་ཁཾ བ་ལ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༠༩);
ཏ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཧོ་ཏྭེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧཱ ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ཏྟི་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཀ་ཏ་མེ ས་ཏྟ? ས་ཏྠུ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, ས་ངྒྷ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, སི་ཀྑཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, ས་མཱ་དྷི་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༣༤) ཏ་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནེ་ན ཧོ་ཏྭེ་ཝ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པཱུ་ཛཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡཱ ཧི པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པཱུ་ཛཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, བུ་དྡྷེ ཡ་དི་ཝ སཱ་ཝ་ཀེ;
པ་པ་ཉྩ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ, ཏི་ཎྞ་སོ་ཀ་པ་རི་དྡ་ཝེ.
ཏེ ཏཱ་དི་སེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, ནི་བྦུ་ཏེ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡེ;
ན ས་ཀྐཱ པུ་ཉྙཾ ས་ངྑཱ་ཏུཾ, ཨི་མེ་ཏྟ་མ་པི ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༡༩༦; ཨ་པ. ༡.༡༠.༢);
པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནུ་པཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ས དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ད་དོ ནི་དྷི;
ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠);
ཨུ་པཱ་ཡེ་སུ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཧོ་ཏྭེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་སུ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ས་མྦུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ས་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཏ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀཱ་ཏུ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ…པེ… ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཧི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ‘‘པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ, ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ནི་ཀ་རོ ཝི་ཡ ཏེ་ན དེ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ, ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ས་མུ་པྤཱ་དི་ཏ་པཱི་ཎི་ཏོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མཱ་ག་ཏ་ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་དུ་པ་དེ་སི་ཏ་ཏོ ཙ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་དཱ་སེ་ཝ་ན་ཏོ ཙ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒྷོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཧི་ཏེ ཝི་ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཧི་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཧི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒྷོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་པ་ཎཱ་མ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལ་པ་ཎཱ་མ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ་ཝ་སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཧི པ་ཎཱ་མེ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གོ, ཏ་ཏོ ཙ་སྶ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎཱ་མ་སྶ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཙ་སྶ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་སྶ པ་ཎཱ་མ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི. ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ, ན ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཐོ་མ་ན་མཱ་ར་བྷ་ཏི. ཨེ་སཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཐོ་མ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ‘‘ཡོ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པི…པེ… མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ ཏ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ…པེ… ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡) པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཐོ་མ་ན་མཱ་ར་དྡྷཾ. ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧི ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟེ་ནཱ་པི ཨ་སོ་ཏ་བྦཱ་ར་ཧཾ སུ་ཎ་ནྟོ, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ར་ཧཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ, ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་ཧ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི་པི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི, ས་མྦྷི་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, (པཱ་རཱ. ༡༨༥) ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷ་ཉྩ ག་ར་ཧ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ མ་ཧཱ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི ཀཱ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ཝེ་ར་ཉྫཱ་དཱི་སུ སཱ་རཱི་རི་ཀཾ ཁེ་ད་མ་ནུ་བྷོ་སི. ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ པ་ན ཏ་ཏོ་པི ཨ་དྷི་ཀ་ནྟི ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་བྱཱ་པཱ་རཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ཀེ་ཝ་ལ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཙ་རི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏྟེ་སུ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་མ་ཏྠ་པ་དཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཐོ་མ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ – ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ ཝཱ ཀི་རི་ཡ་ཏི པ་སཱ་རི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏི, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མི་ཏི སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ད་ནི་པྥ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་ཏ་ཏྟེ་ཧི སེ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཏཾ, ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་ས་མ་ནཾ. ཏཾ ལཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཏ་ལཾ, ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཏེ ཁི་པི་སྶཱ་མི, ཧ་ད་ཡཾ ཝཱ ཏེ ཕཱ་ལེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ) ཨེ་ཏྠ ཨུ་རོ ‘‘ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཝ་ཀྐཾ ཧ་ད་ཡ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༡༠; ༢.༡༡༤; ༣.༡༥༤) ཨེ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ‘‘ཧ་ད་ཡཱ ཧ་ད་ཡཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༣) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ, ཨི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན ཧ་ད་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཧ་ད་ཡཾ, ར-ཀཱ་ར་སྶ ད-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཱི་ཏ་ལཾ ཧ་ད་ཡ་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡོ, ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ.
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རཱུ་པ་ཏཱ་པཱ་ས་ཧ་ན་ར་སཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི ཝི་ཡ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ས་བྦ་ཏྠ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ ཨུ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏི, པ་དྷཱ་ན་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ན་ཡེ་ཧི་པི ཡ་ཐཱ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཚ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ནི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སཱ་ཏི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡེ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟེ ས་ཀ་ལ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ས་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་པི ཀ་པྤཱ་ན་མ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནི་ར་ཏ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཙ ས་ནྣི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ས་ཏྟ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་མུ་པ་ནཱི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱུ་པ་ཏཱ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ན ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཏཱི་སུ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ག་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ ཏ་ཐེ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏི་ཡེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་ཉྙཱ, ཏཾ ཏ་ད་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཡེ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཛྫོ་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ. པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཧི ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན་པི ནི་སི་ནྣ་སྶ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཛྫོ་ཏཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཙ་ནྡ་པ་ཛྫོ་ཏོ, སཱུ་རི་ཡ་པ་ཛྫོ་ཏོ, ཨ་གྒི་པ་ཛྫོ་ཏོ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ, ཨི་མེ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཛྫོ་ཏཱ. ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༤༥). ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, མུ་ཡ྄ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སྭེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི མོ་ཧ་ཏ་མོ. ས་ཏི་པི ཏ་མ་ས་དྡ་སྶ ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ མོ་ཧ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཏ་བྦི་སེ་ས་ཀ་ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ནཱ. པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མོ ཡ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མོ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ.
ན་ནུ ཙ ས་བྦེ་ས་མྤི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཧ་ཏ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཝི་སེ་ས་གུ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཧ་ཏཱ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏྟེ་པི ས་ཏི ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རོ་པ་དེ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ (ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡), ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, བྷ་ག་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐོ་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་པ་དེ་ན ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ནཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ན ཏུ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ཏ་མ་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ན མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎནྟི ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ, ཡེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི. ཏ་དི་ད་ཉྷི ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི, ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན པ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཚ་ལཱ༹་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་བྷེ་དེ ཝུ་ཏྟཾ.
ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་ཡ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ན ཧི སོ སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནེ་ན ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, སཾ་སཱ་ར་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་བྦི་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ སོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ མུ་དྡྷཱ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཝི་ཛྫཱ མུ་དྡྷཱ་དྷི་པཱ་ཏི་ནཱི;
ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི, ཚ་ནྡ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན སཾ་ཡུ་ཏཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༣༢; ཙཱུ་ལ༹. ནི. ༥༡);
ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་ཏྟོ་པི ན་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་ཛ་པུ་རི་སོ་ཡེ་ཝ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ སི་ཡཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྟོ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན པུ་རེ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་སོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ན་རོཏི. པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི པུ་གྒ་ལོ མཱ་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི་ནཾ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་གེ་ཝ བྷ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏོ ཨི་ཏ་རཱ་ས’’ནྟི (ཝི. ཨ་ཊྛ. ༤༣-༤༦) ནཱ་ཝཱ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སེ་ས་པྤ་ཀ་པྤ་ནེ་ན པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཝཱ ན་རཱ, མ་ར་ཎཾ མ་རོ, སོ ན་ཏྠི ཡེ་ས་ནྟི ཨ་མ་རཱ, ས་ཧ ན་རེ་ཧི, ཨ་མ་རེ་ཧི ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རོ.ག་ར་ཏི ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི ཨུ་གྒ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ག་རུ, ག་ར་ས་དྡོ ཧི ཨུ་གྒ་མེ. ཨ་པི་ཙ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ བྷཱ་རི་ཡ་ཊྛེ་ན ‘‘ག་རཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་ཙ་རི་ཡེ་སུ, དུ་ཛྫ་རེ ཨ་ལ་ཧུ་མྷི ཙ;
མ་ཧ་ནྟེ ཙུ་གྒ་ཏེ ཙེ་ཝ, ནི་ཚེ་ཀཱ་དི་ཀ་རེ་སུ ཙ;
ཏ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སེ་སུ, ག་རུས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ག་རུ, གུ་རཱུ་ཏི ཙ དྭི་དྷཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱ་རི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ ག་རུ་ས་དྡོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ ཏུ གུ་རུ་ས་དྡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་ལི༹་ཝི་ས་ཡེ ཧི ས་བྦེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ ག་རུ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘གཱ་ར་ཝ’’ནྟི ཏ་དྡྷི་ཏ་ནྟ་པ་ད་སྶ ས་ཝུ་དྡྷི་ཀ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་ཀྐ་ཏ་བྷཱ་སཱ་ཝི་ས་ཡེ པ་ན གུ་རུ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨུ་ཀཱ་ར་སྶ ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ནྟ་པ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི. ས་ན་རཱ་མ་རོ ཙ སོ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་སྶ ག་རཱུ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏཾ ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུཾ.‘‘ས་ན་ར་མ་རཱུ་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ད་པི ཨ་རི་ཡཱ་གཱ་ཐ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ མ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ མ་རཱུ་ཏི དེ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ་ཏི ས་དྡ་ཀྐ་མཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་དི་སེ་སུ ཧི ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ པ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ, ན བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –
‘‘ཨ་ཏྠ་ཉྷི ནཱ་ཐོ ས་ར་ཎཾ ཨ་ཝོ་ཙ,
ན བྱ་ཉྫ་ནཾ ལོ་ཀ་ཧི་ཏོ མ་ཧེ་སི.
ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ར་ཏི་མ་ཀྑ་རེ་སུ,
ཨ་ཏྠེ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ མ་ཏིཾ མ་ཏི་མཱ’’ཏི. (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ལོ་ཀོ, ག་རུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི, ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ, ད་སྶ་ན་ཏྠེ ཙ ལོ་ཀ་ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཨ་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀ་ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་ཧ ན་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་མ་རཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རཱ, ཏེ་སཾ ལོ་ཀོ ཏ་ཐཱ, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་མ་ར་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཝི་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ་པི ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་རཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ན་རཱ་མ་རཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥). ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་མ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ཀཱ་མ་ཉྩ ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤི ཏ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ག་རུ་ཡེ་ཝ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ལོ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ནི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཏ་ཐཱ ནི་དྡི་ཊྛ་མི་ཙྪ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ན་རཱ ནཱ་གཱ ཙ ག་ནྡྷ་བྦཱ, ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ་ན པ་ཀྐ་མུ’’ནྟི (ཨ་པ. ༡.༡.༤༨). ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧུ –
‘‘ན་པུཾ་ས་ཀེ་ན ལི་ངྒེ་ན, ས་དྡོ་དཱ་ཧུ པུ་མེ་ན ཝཱ;
ནི་དྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦ་མ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏེ’’ཏི.
ཝ་ནྡེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན –
ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཉྩ་མྱཾ, ས་ཏྟ་མྱ་ཉྩ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཾ;
ཨེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ, ཝ་ནྡེས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཉྙཱ་ས་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝ་ནྡཱ་མཱི’’ཏི. ན་མ་ན་ཐུ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་སུ ཙ ཝ་ནྡ་ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་པ་དཾ, ནཱ་ཐ་པ་དཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ག་མ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ, ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ, ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་མྤི ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནོ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ, པ་ཀ་ཏི་ག་མ་ན་ཉྩཱ་ཏི དུ་བྦི་དྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནོ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ་ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ-ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ- མ་ཝ་ཧ་སི་ཏ་རཱ་ཛ་ཧཾ་ས- ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ་མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ག་མ་ན་ཉྩ, ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏ་མྤི ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི, ཏཱ་ཝ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཡོ ཧི ག་ཏྱ་ཏྠོ, སོ བུ་དྡྷ་ཡ་ཏྠོ. ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཡ་ཏྠོ, སོ ག་ཏྱ་ཏྠོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏ་མཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢༧) སུ་ག་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – སུ་ནྡ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཙཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་མྨཱ ག་ད་ཏཱི་ཏི ཝཱ སུ་ག་ཏོ, ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ སུ་ག་ཏཾ. པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ག་ཏི་ཡོ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ. ཏཱ པ་ན ནི་ར་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ, ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཧི་པི ཏཱ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ མུ་ཏྟོ་ཏི ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷ་བྷ་ཝ་གཱ་མི་ནོ ཧི དེ་ཝཱ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ བྷ་ཝ་ཏོ མུ་ཏྟཱ་པི མུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་ཝ, ན པ་ན ཝི་ས་ཉྙོ་ག་ཝ་སེ་ན མུ་ཏྟཱ, ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཙ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ མུ་ཏྟོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;
ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;
ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);
ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ཧི པ་རི་མུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མཾ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ་པི ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཱ་ཧི ག་ཏཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཨེ་སཱ པ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏྠེ་ཝ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཝ ཐོ་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་སུ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མོ, ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ན་མ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཡོ་ག་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་རུ་དྡྷ་ས་ཏྟེ་སུ ནི་ཙྩཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ, ཝི་ནཱི་ཏ་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ. སཱ པ་ན ཨཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་ག་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཏི་ཝི་དྷཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཧི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ས་མྨཱ ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན པ་ན ཏེ་ན, ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ཏྟཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་ཡོ་གོ, བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཉྩ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཏོ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ཕ་ལཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཙ ད་ས་བ་ལཱ་དི་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ, ས་ཝཱ་ས་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ན་མ་ཙྩ་ནྟ་མ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ, ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ན་ཡ་ནཱ་བྷི་སེ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ. ཏཱ་སུ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན, ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ སོ་བྷ་ན་ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དུ་ཝི་དྷཱ་པི པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་ཏྟཱུ་པ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་དཱ, སཱ པ་ན ས་མྨཱ ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་པི་ཙ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི ཏ་མྨཱུ་ལ – ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་སཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཧི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་མ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མྨཱ ག་མ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དི་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙ་མ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སུ ཙ པ་དྷཱ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཉྩ ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་ཉྩཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་མུ་པ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ད་ས བ་ལཱ་ནི, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་རཱི་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ར་ས་ནྟཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏི ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, སཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གི་ནཱི་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ,
ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ.
ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ,
ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི.
ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི ཙ མེ བྷ་ནྟེ དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘བུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ཧ པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཝི་དྷ་གུ་ཎ་ག་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་པི ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ, ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ ཡཾ ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏོ, ཝཱི་ཏ་མ་ལ་མ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཏཾ དྷ་མྨ་མྤི ཝ་ནྡེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ. བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྨོ་ཧ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ན་ཏོ, ཨ་པ་རི་མི་ཏ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་ལ་ངྐ་ཏ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. པ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སཱ་ན་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏྟ་རི ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷ་སྟ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སོ་མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ, ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡༦༡).
ཨ་པིས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ སོ་པི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱི་དི་སཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཙ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏོ, ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་མ་ནེ་ཏི དྷ་མྨེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ. ཡེ་ན ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ནཱ་མཾ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་མེ་ཝི་དྷ ‘‘བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཝ་ནྟི བུ་དྡྷི་ས་དྡཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན, བུ་དྡྷི ས་དྡོ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ;
ཏཾ་ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀཾ བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་དཱི་རི་ཏ’’ནྟི.
བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝཱ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ཙེ་ཝ-ས་དྡོ ཙ-ས་དྡོ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ. ཏེ་ན ཧི ས་དྡ་དྭ་ཡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏོ, ནཱ་པི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི པ་ཏྟོ, ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝཱི་ཏ་མ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ར་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་ཏོ, མ་ལ་ཏོ ཝཱི་ཏོ, ཝཱི་ཏཾ ཝཱ མ་ལཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝཱི་ཏ་མ་ལོ, ཏཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ. ‘‘ག་ཏ་མ་ལ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ་པི ག་ཏ་ས་དྡོ ཝི་ར་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ. ག་ཙྪ་ཏི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི ག་ཏོ, དྷ་མྨོ. ག་ཏཾ ཝཱ མ་ལཾ, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ས་མཱ་སོ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ. ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ, ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྨ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཙ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་པི ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ས་མུ་དྡཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་མྨ་སཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་པི ཧི ཝི་ག་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝཱི་ཏ་མ་ལཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཙ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏཱ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཙ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡ [ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ (པ་ཎྞཱ་ས ཊཱི.) ནི་སྶ་ར་ཎེ (ཀ་ཏྠ་ཙི)] ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་པེ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནི་མྨ་ལཱ་ནཾ དཱ་ན་ད་མ་ས་ཉྙ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏོ་ཏི.
ཨི་མཱ་ཡ པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཀྑེ་ཧི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་ཧ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑེ་ཧི དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི.
‘‘ཝཱི་ཏ་མ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་གུ་ཎེ་ན ཧི སོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀོ, ཏ་སྨཱ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཕ་ལ་མཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཕ་ལ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ. ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་སྨཱ་ནེ་ན ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཕ་ལ་མཱ་ཧཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ས་དྡྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་པི ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སོ, ‘‘པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ. ཨུ་ར་སི བྷ་ཝཱ, ཛཱ་ཏཱ, སཾ་ཝུ་དྡྷཱ ཝཱ ཨོ་ར་སཱ, ཨ་ཏྟ་ཛོ ཁེ་ཏྟ་ཛོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ དི་ནྣ་ཀོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཛཱ, ཏཾ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ‘‘ཨོ་ར་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ པི་ཏུ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ, ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨོ་ར་སཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏ་མ་ར་ཧ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཨོ་ལོ་ཀ་ནེ་ན, ཝ་ཛྫཱ་ནུ་ཙི་ནྟ་ནེ་ན ཙ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཛྫ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་རཱི་ར་པོ་ས་ནེ་ན སཾ་ཝ་ཌྜྷཱ་པི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀེ ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨི བྷི་ཀྑ་ཝེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ…པེ… ཏ་སྶ མེ ཏུ་མྷེ པུ་ཏྟཱ ཨོ་ར་སཱ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༠). ན་ནུ སཱ་ཝ་ཀ་དེ་སི་ཏཱ་པི དེ་ས་ནཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, སཱ པ་ན ཏ་མྨཱུ་ལི་ཀ་ཏྟཱ, ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྟ་ཛ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཾ པུ་ནེ་ནྟི སོ་དྷེ་ནྟི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཝཱ ཧ་ད་ཡཾ པཱུ་རེ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ཛཱ་ད་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ པ་ན དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ནེ་ན ཙ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཏྟཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ. ཏ་སྶ ‘‘ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ.
སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ གུ་ཎཾ མཱ་རེ་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི མཱ་རོ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ. སི་ནཱ་ཏི པ་རེ བ་ནྡྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སེ་ནཱ, མཱ་ར་སྶ སེ་ནཱ ཏ་ཐཱ, མཱ་ར་ཉྩ མཱ་ར་སེ་ན་ཉྩ མ་ཐེ་ནྟི ཝི་ལོ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ, ཏེ་སཾ. ‘‘མཱ་ར་མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཧི ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ར་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ སེ་ནཱ་ས་དྡེ་ན མཱ་ར་སེ་ནཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ར་སྶོ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་དྡ་ནཱ་ན’’ནྟི་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ. ན་ནུ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ ཝཱ མཱ་ར་སེ་ནཱ ཝཱ ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝི་མ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎེ སཾ་ཀི་ལེ་སེ ཝི་མ་ཐི་ཏེ ཏེ་པི ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶཱ་པི གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎེ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ཨི་དྷ ‘‘མཱ་ར་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ཏ་ཏི་ཡཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཏ་ཎྷཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པ་ཉྩ་མཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ, ཚ་ཊྛཱ བྷཱི་རཱུ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ས་ཏྟ་མཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏེ, མ་ཀྑོ ཐ་མྦྷོ ཏེ ཨ་ཊྛ་མོ.
ལཱ་བྷོ སི་ལོ་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ,
མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷོ ཙ ཡོ ཡ་སོ;
ཡོ ཙ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཀྐཾ་སེ,
པ་རེ ཙ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ཏི.
ཨེ་སཱ ན་མུ་ཙི ཏེ སེ་ནཱ, ཀ་ཎྷ་སྶཱ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱི;
ན ནཾ ཨ་སཱུ་རོ ཛི་ནཱ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཙ ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤༧);
སཱ ཙ ཏེ་ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ, ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཧ་ར་ཎཱི་ཧི ཨོ་དྷི་སོ མ་ཐི་ཏཱ, ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཱ, ཝི་ཧ་ཏཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝི་ལོ་ཐ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ, ཝི་ཧ་ན་ནཾ ཝཱ. ཨ་པི་ཙ ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མ་ཙྩུ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ ཙ མ་ཐ་ན་ཏོ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ’’ཏི་པི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པ་ཉྩ་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཧི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷ་མཱ་རཾ, ས་ཧཱ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཐཱ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཾ, བ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཙྩུ་མཱ་རཾ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་ཉྩ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ མ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཱི་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཙ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ན་ཏཱ་ཡ ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏཱ ཙཱ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་ནྣནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ན་ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ་བྷེ་དེ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ་ན ཨི་མཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པི-ས་དྡོ, ཨ་པི-ས་དྡོ ཝཱ པ་ད་ལཱི་ལཱ༹་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟོ, སོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་མྤཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཡ་དི་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ནཱ, ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་པི ཏུ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་མེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨཱུ་ཧི་ཏ་བྦོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏ་བྦོ, སཾ་ཨཱུ་ཧ་ནི་ཏ་བྦོ ཝཱ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མཱུ་ཧོ, སོ་ཡེ་ཝ ས་མོ་ཧོ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་དི་ནཱ. དྭི་དྷཱ་པི ཧི པཱ་ཋོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ, ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ, ས་མ་གྒཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ ས་ངྒྷོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ས་མ་དྷི་ག་མོ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘སི་ར་སཱ ཝ་ནྡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ་པི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀེ་ཙི པ་ན པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་སུ་པི ཏཾ པ་ད་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ ས་བྦེ་ས་མྤི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.
ཨི་མཱ་ཡ པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཧི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་བྷ་ཝ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ས་བྦ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ས་མྨཱ་ཨུ་ཛུ་ཉཱ་ཡ་སཱ་མཱི་ཙི་པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏཱ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ ཧི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ མཱ་རཾ, མཱ་ར་སེ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ན་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་དྡྷ་སྟ་ཝི་པ་ཀྑེ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་གུ་ཎ་སྶ ཨཱ་དི, ས་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ནེ. ཏེ་ན གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. མེཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ས་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘ཡཾ པུ་ཉྙཾ མ་ཡཱ ལ་དྡྷ’’ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མྤ་དཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ཨེ་སོ, ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ, སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ‘‘ཡཾ མ་མ པུ་ཉྙཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི. པ་སཱི་དཱི་ཡ་ཏེ པ་ས་ནྣཱ, ཏཱ་དི་སཱ མ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཡ་སྶཱ་ཏི པ་ས་ནྣ་མ་ཏི, ཨ་ཉྙ་པ་ད་ལི་ངྒ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ས་མཱ་ས་པ་ད་སྶ ‘‘པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ར་ཏིཾ ན་ཡ་ཏི, ཛ་ནེ་ཏི, ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ར་ཏ་ནཾ, ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ, ད་ས་ཝི་དྷཾ ཝཱ ར་ཏ་ནཾ, ཏ་མི་ཝ ཨི་མཱ་ནཱི་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ. ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ན་མ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ནེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ས་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥) ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ…པེ… ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན མ་ཧཱ་ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡).
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ –
‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;
ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; ཨུ་དཱ་ན. ཨ་ཊྛ. ༤༧; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སུ. ནི. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦);
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི. ཝི་ཏྠཱ་རོ ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ན ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཀེ་ནཱ་ཏི ཙེ? ལོ་ཀེ ར་ཏ་ན་ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. སཱ་དྷཱུ་ན་ཉྩ ར་མ་ན་ཏོ, སཾ་སཱ་ར་ཎྞ་ཝཱ ཙ ཏ་ར་ཎ་ཏོ, སུ་ག་ཏི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ན་ཡ་ན་ཏོ ར་ཏ་ནཾ ཏུ་ལྱ་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ཨ་ལ་མ་ཏི་པ་པ་ཉྩེ་ན. ཨེ་ཀ་སེ་ས་པ་ཀ་པྤ་ནེ་ན, པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཏི་ཎྞཾ ས་མཱུ་ཧོ, ཏཱི་ཎི ཝཱ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི, ཏ་ཡོ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཡཾ, ར་ཏ་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཡཾ, ནཱ་ཉྙེ་ས་ནྟི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱི་ཎི ཨེ་ཝ ར་ཏ་ནཱ་ནི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ན ས་མུ་དཱ་ཡ་མ་ཏྟཾ, ས་མུ་དཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཝ་ནྡཱི་ཡ་ཏེ ཝ་ནྡ་ནཱ, སཱ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; ནེ་ཏྟི. ༣༣). ཝ་ནྡ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཏཱ, ཐོ་མ་ནཱ ཝཱ. ཨ་པི་ཙ ཏ་སྶཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དོ་པ་ཀཱ་རེ་ཀོ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཝ་ནྡ་ནཱ, ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏ་ནྟི ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡ’’ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝཱ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ. པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ པུ་ཉྙཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཀཾ, ས་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ པུ་ནཱ་ཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཉྙཾ, ས་ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ་སྶ ཀཱ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ས་དྡ་ནི་པྥ་ཏྟི པ་ན སུ་དྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ.
ཏཾ་ཏཾ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠོ. པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་དྡྷ་སྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཝི་ཧ་ན་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ན་མ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བ་ལེ་ན.
‘‘ཏེ་ཛོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་མ་ནྟཱ ཙ, པ་བྷཱུ ས་ཏྟཱི་ཏི པ་ཉྩི་མེ;
‘ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ‘པ་བྷཱ་ཝོ’ཏི ཙ ཏེ ཝ་དེ’’ཏི. –
ཝུ་ཏྟེ་སུ ཧི ཨ་ཏྠེ་སུ ཨི་དྷ ས་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ནུ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོཏི ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་སྶ པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་སྶ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་སྶ ས་ཏྟི་ཡེ་ཝ, སཱ ཙ སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ, ཧེ་ཏུ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཏ་ཏོ ཙ ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཡ ཧི དྭ་ཡ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཎཱ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་ཧ་ན་ནེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ད་པི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཐོ་མ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་སུ ཏེ་སུ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནཱི་སཱ་ར་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱི་མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎཱི་ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱིཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘པ་ར་ཝཱ་ད་མ་ཐ་ན་སྶ, ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་སྶ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པུ་ངྒ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཛ་ན་ན་སྶ,
ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི, ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ;
ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི. ཨཱ་དི་ནཱ –
ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ དཱི་གྷ་སྶཱཏི དཱི་གྷ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ. དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་ངྐི་ཏ་སྶཱཏི དཱི་གྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝ་ནྟེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ, ཨ་ནེ་ན ‘‘དཱི་གྷོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཨཱ་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མོ, ཀ་ཐཾ སོ ཏེ་ཧི ཨ་ངྐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ན སུ་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ག་མོ ཨ་ངྐཱི་ཡ་ཏི. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡེ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨཱ་ག་མ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་པུ་ཎ་སྶ. ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ག་མོ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན, པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ སོ ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་ག་མ་ས་མྨ་ཏེ་ཧི བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་ཝེ་དི་ཏེ་ཧི བྷཱ་ར་ཏ་པུ་རཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ན་ར་སཱི་ཧ་པུ་རཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཝ་རོ་ཏི་པི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཏ་སྶ. བུ་དྡྷཱ་ན་མ་ནུ་བུ་དྡྷཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ, ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ ཙ, ཏེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཧི ཏི་ཎྞ་མྤི པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ བྷཱ་སི་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་ངྒཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀ་སྶ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཏ་ནྟི་པ་དཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༧༦). ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་སྶཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་སྶ. ན་ནུ ཙ ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཡ་མ་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎེ་ན ཐོ་མི་ཏོ་ཏི? སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཏ་གྒུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ག་མོ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ སཱི་ལ་དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན, མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣) པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི གུ་ཎ་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡.༤) ཏི་ཏྠི་ཡེ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ན་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་དྡྷཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་མྤི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མཱ་ཡ ཧི གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷ་དཱི་གྷཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ་ཝ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་མ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ནཱ་ཉྙ་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ནཱ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – པ་ར་མ་ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་རཾ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་མཱ་ག་མ་ཝ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝ་ཏྟུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནི་སྶ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མཱ་ཡ ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནི་སྶ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠ’’ནྟི པཱ་ཋ་ཏྠོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ཉེ་ཡྻ་ཏྠོ, པཱ་ཋཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠོ, སཱ་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ, ནི་ཝ་ར་སེ་ས་ཏྠོ, ནཱི་ཏ་ཏྠོ, ནེ་ཡྻ་ཏྠོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ, པ་ཀཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱ. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྭི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨), ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ས་ཉྙོ་ག་ཝི་དྷི ཨ་རི་ཡཱ་ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ་པི ཧི ‘‘ཏ་ཐཱ་ནཾ་ཊྛ ཡུ་ག’’ནྟི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་ད་མེ་ཝུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི.
ཡཱ་ཡ’ཏྠ་མ་བྷི་ཝ་ཎྞེ་ནྟི, བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་པ་དཱ་ནུ་གཾ;
ནི་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ས་མྦ་ནྡྷཾ, ཨེ་སཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ མ་ཏཱ.
ཨཱ་དི་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཝ་སི་ཏཱ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་སི་ནོ, ཐེ་རཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ ས་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི.ཡཱ ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙ པ་ཙྪཱ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྪཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ་པི. ན ཙ པ་ཉྩ་ཧི ཝ་སི་ས་ཏེ་ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ས་ངྒཱི་ཏཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་པི ཏུ ཡ་ས་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ས་ཧ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡ་ཉྷི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི.
ཨ་ཐ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཀི་མེ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷུ་ནཱ པུ་ན ཀ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཱ་ཏི པུ་ན་རུ་ཏྟི་ཡཱ, ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ དོ་སཾ ས་མ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སཱི་ཧཾ ལཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཧ་ལོ༹ ལ-ཀཱ་ར་སྶ ལ༹-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ག་རུ་ལོ༹’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝཾ་སེ ཨཱ་དི་པུ་རི་སོ སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོ, ཏ་བྦཾ་ས་ཛཱ་ཏཱ པ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ, ས་བྦེ་པི ཙ ཛ་ནཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན, ས་དི་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ སཱི་ཧ་ལཱ༹, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་དཱི་པོ་པི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཋཱ་ནཱི་ནཱ་མེ་ན ཝཱ ‘‘སཱི་ཧ་ལོ༹’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཛ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷེ དི་པྤ་ཏི, དྭི་དྷཱ ཝཱ ཨཱ་པོ ཨེ་ཏྠ ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི དི་པོ, སོ་ཡེ་ཝ དཱི་པོ, བྷེ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཏེ་སཾ དཱི་པོ་ཏི ཏ་ཐཱ. པ་ནས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཾ་སཱུ་ཙ་ནེ, ཏེ་ན ཀཱ་མ་ཉྩ སཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ན ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་རུ་ཙི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ སཾ་སཱུ་ཙེ་ཏི. ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ན པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩ ས་ངྒཱི་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙཱ’’ཏི སཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཧི ཏ་ཐཱ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་བྷ་ཏཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ཐཱཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨཱ་བྷ་ཏ་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐཱཏི ཝཱ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་བྷ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཋ་པི་ཏ་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ ཧི དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཙ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་མཱ་བྷ་ཏཱ, པ་ཙྪཱ པ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ པ་ན པ་ཙྪི་མ་ས་མྦ་ནྡྷ་མེ་ཝ དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟོ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏེ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ཧི ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. པུ་རི་མ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཙེ་ཏྠ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ན སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡ་ཏྠེ་རེ་ཧི ཋ་པ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན པ་ན ཨི་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ, ཨ་ཉྙ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་སྶ, ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་སཱ་རོ་པ་ན་སྶ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི. མ་ཧཱ་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྟཱ མ་ཧི་ནྡོཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ་ལེ ནཱ་མཾ, པ་ཙྪཱ པ་ན གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ ནཱ་མ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་རེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏྠ་སྶཱ་པི ཝོ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ པ་རེ་སཾ ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ ཀ་ཉྩུ་ཀ་ས་དི་སཱ སཱི་ཧ་ལཱ༹་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཙི་ཎྞཱ བྷཱ་སཱ.
ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ, ཨ་དྷུ་ནཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ ས་ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏོ མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པོ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ར་ངྐ་རི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རོ་པི་ཏཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་མ་ཏྟ་མ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ཏྠ་ཏོ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ག་ངྒོ་ད་ཀེ་ན ཡ་མུ་ནོ་ད་ཀ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘མ་ནོ་ར་མ’’ མི་ཙྩཱ་དཱི་ནི ‘‘བྷཱ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི. ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ་ར་མཱ. ཏ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠ་མེ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ནཱི་ཡ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་རཱི་ཡ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏོ ཝཱ ས་ཏྟེ ཏཱ་རེ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ ཝཱ ཀ་ངྑཾ ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྟི, པཱ་ལི༹. ཏ་སྶཱ ན་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ ཚ་ཝིཾ ཚཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ་ཏི ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ས་ནྟ་ར་སཾ་ཀི་ཎྞ་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་དོ་སཱ, ཏཱ་དི་སཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ –
‘‘སཱ མཱ་ག་དྷཱི མཱུ་ལ་བྷཱ་སཱ, ན་རཱ ཡཱ་ཡཱ’དི་ཀ་པྤི་ཀཱ;
བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙ་སྶུ་ཏཱ་ལཱ་པཱ, ས་མྦུ་དྡྷཱ ཙཱ་པི བྷཱ་ས་རེ’’ཏི. –
ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་བྷཱ་སཾ པོ་ཏྠ་ཀེ ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རོ་པེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ས་དྡ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ.
ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོཏི སི་དྡྷ་ནྟ་མ་ཝི་རོ་དྷེ་ནྟོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་པི ཨི་དྷ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶ་ནྟི. ཀེ་སཾ པ་ན ས་མ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏེ་ན རཱ་ཧུ་ལཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝཱ་སཱི་ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སཱི་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ས་མ་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་སུ་ཏ་ཛྷཱ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཐེ་རཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཐེ་ར་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༢༢). ཨ་པི་ཙ ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ཧི ཐི་ར་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་པ་དེ –
‘‘ཡ་མྷི ས་ཙྩ་ཉྩ དྷ་མྨོ ཙ, ཨ་ཧིཾ་སཱ སཾ་ཡ་མོ ད་མོ;
ས ཝེ ཝ་ནྟ་མ་ལོ དྷཱི་རོ, ‘ཐེ་རོ’ཨི་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༦༠);
ཏེ་སཾ. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ ཐེ་ར་ཝཾ་སོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ན་ཏོ ཏཾ པ་ཀཱ་རེ་ན དཱི་པེ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཝཱ པ་དཱི་པ་ས་དི་སཱ་ཏི ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་དི་པཱ. ཝི་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱི་ཀ་ཐཱ, སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ས་ཎྷོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝ་ནེ ཋི་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཡོ ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ནཱ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ས་ན་སཱི་ལཱ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ, ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་ཐེ་ར་པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རི་ཏོ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་མ་ཡ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི.
ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ན་བྷ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཀ་ཏྠ ཝུ་ཏ་མྤི པུ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་བྷ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ག་ནྠ་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཙ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཛ་ན་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཛ་ན་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་དྷུ་ཛ་ན་ཏོ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་མྤི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཙ-ས་དྡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝ, ཨ་པི ཏུ ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི སཱ་ས་ན་དྷ་མྨ་སྶ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཋི་ཏ་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཧི ཋི་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཋི་ཏི ཧོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ པ་ན སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟེ་ན པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན, ཏ་ད་ཏྠེ་ན ཙ ཙི་རཾ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠོ་པི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་སྶ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ, ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘དྭེ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ དྭེ? སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ སུ་ནཱི་ཏོ, ཨི་མེ ཁོ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༢.༢༡).
ཨེ་ཝཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མ་ཧ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ག་ནྠ་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏཾ ཝི་ཙ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་དེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨེ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཏེ་ར་ས ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནཱ་མཱ་ནི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ སེ་ཝ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མཱ་ག་ཏཱ་ནི་པི དྭེ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་རི ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ཧི་ཏོཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟོ, ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཛྷཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཨ་པི་ཙ ཏ་ད་པི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཛྷཱ་ནམེ་ཝ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཏཱ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཱ་ནཾ ཚ་ནྣ་མྤི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦཱ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ནཱ བྷེ་དེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྐ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ, ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་ངྐ་ལ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནི, ‘‘ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཧེ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ན་མུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ ཏ་ཐཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ སུ་ཊྛུ པ་རི་སུ་དྡྷཱ, གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ ཙ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ ནི་པུ་ཎཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ན་ཡ་ས་ཧི་ཏཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ནི་པུ་ཎ་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་ད་ཏྟ་ཡ་མྤི ཧེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ནཾ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཏ་ནྟི་མ་གྒོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏ་ནྟི མ་གྒཱ. མ་གྒོཏི ཙེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡོ ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ, ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་བ་ནྡྷོ ཝཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀ་ཏི་མ་གྒ་ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཨི་ཏི པ་ན ས་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཨུ་དྡེ་ས་སྶ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ད་ཏྠ་སཾ་ཀི་ཎྞ་སྶ, ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ‘‘ས་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. བྷི་ཡྻོཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན པ་ད་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མི པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ག་ནྠ་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཙ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱིཏི ཙ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝ་མྤི ཨེ་ས ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཨཱ་ག་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ ན པ་ཀཱ་སེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ས་བྦོ་པེ་སོ ཨི་དྷ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཧི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎེ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ག་མེ་སུ. ཡ་ཐཱ་བྷཱ་སི་ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཾ ཡཾ དེ་སི་ཏཾ, དེ་སི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ. ཨ་པི ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཡཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, བྷཱ་སི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཙྩེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨི་ད་མེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ན་སི ས་ནྣི་དྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཨེ་སཱ’’ཏི པ་དཾ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་མྤཱིཏི ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་མྤི ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན. ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ, ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏེ་ཧི ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་སྶ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ག་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ས་མཱ་ནཱ་པི ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
ཨི་ཏི སོ་ལ༹་ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཝི་དྷེ་ན ན་ཡེ་ན པ་ཎཱ་མཱ་དི་ཀཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, སུ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘དཱི་གྷ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སོ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ནཱ་མ ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘དཱི་གྷཱ་ག་མ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཡོ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ, སོ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ནཱ་མ ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦོ, ཨེ་དི་སོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘དཱི་གྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ དཱུ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ཏི ཝི་ཡ ‘‘དཱི་གྷཱ་ག་མ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཏཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཾ པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨེ་དི་སེ་སུ ཧི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཾ ས་མྨུ་ཁཾ ཝཱ པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཝཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་དྡ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཝི་རོ་དྷ་ན་ཏོ. ཝ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཝ་གྒོ. ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ ག་ཎ་ནཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧོ.
ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ…པེ… ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཏྠ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ག་མེ་སུ དཱི་གྷཱ་ག་མོ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟོ, ཏ་སྨི་ཉྩ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ནི་དཱ་ན་ནྟི? ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མ་མ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་ཏྟཱ དཱི་གྷཱ་ག་མོ་ཝ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏོ. ས་དྡྷཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བཱི་ཛཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛཾ ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༩༧; སུ. ནི. ༧༧). ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་ཏཱ ཙ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཀ་ཏི་པ་ཡ་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་སུ་ཁ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧོ, ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎོ ཙ. སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟོ. སཱི་ལ་ཉྷི སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི སཱི་ལ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཏི་ཧ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༤༦༩). སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཧི སོ ‘‘སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་པི་ཊ་ཀེ ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ས་དི་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ནི་གྒུ་མྦཾ ནི་ཛྫ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི. ནི་དཱ་ནཾ པ་ན པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན པུ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ཀཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེཏི པ་ན ཀཱ་ལ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.