༢. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༠. ཨི་དཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ…པེ… སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ, པ་དཾ པ་དཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཉྷི, ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ པ་ད་མ་ཉྙ་ཏྲ ཝ་ཎྞ་ནཱ་པི ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, པུ་བྦེ ཨ་ཝ་ཎྞི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་གྒ་ཛ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་ཛཱུ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ, ན པ་ན ནཱ་མ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ ཨེ་ས པུ་རོ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ, ན རཱ་ཛཱ, ཀ་སྨཱ སོ རཱ་ཛ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡེ་ན པུ་རོ་ཧི་ཏེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མྤི ཙེ་ཏཾ རེ་ཎུ་ནཱ ནཱ་མ མ་ག་དྷ་རཱ་ཛེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན སོ རཱ་ཛ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཏ་སྶ རཱ་ཛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཉྷི ཏ་དཱ རེ་ཎུ་ར་ཉྙཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. སོ ཧི ཏ་སྶ ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀོ པུ་རོ་ཧི་ཏོ, ཨི་ད་མྤི ཙ ལོ་ཀེ ས་མུ་དཱ་ཙི་ཎྞཾ ‘‘རཱ་ཛ་ཀ་མྨ་པ་སུ་ཏེ་ན ཀ་ཏ་མྤི ར་ཉྙཱ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – མ་ནྡྷཱ་ཏུ་ར་ཉྙཱ ཙེ་ཝ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་མཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ རེ་ཎུ་ར་ཉྙཱ ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ རཱ་ཛཱུ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡོ’’ཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀོ པུ་རཱ་ཏ་ནོ རཱ་ཛཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཧི ག་ཧཾ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ, རཱ་ཛཱུ་ཧི ཝཱ ག་ཧ་ནྟི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ. ན་ག་ར་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ.

ཨ་ཉྙེ་པེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེཏི ན་ག་ར་མཱ་པ་ནེ་ན ར་ཉྙཱ ཀཱ་རི་ཏ་ས་བྦ་གེ་ཧ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི པ་བྦ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གེ་ཧ་ས་དི་ས་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ས་མྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ རཱ་ཛ་མཱ་ནཾ གེ་ཧ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ར་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧཾ ག་ཧ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, རཱ་ཛཱུ་ཧི དི་སྭཱ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་དཱི་ཧི རཱ་ཛ་ཏི, ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏཱ་དི་ནཱ ཙ ས་ཏྟེ་ཧི མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ཨེ་དི་སེ པ་ཀཱ་རེ. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན པ་དེ་སོ ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་དཱ་པི ཀ་དཱ་ཙི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ‘‘ན་ག་རཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ས་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཡ་ཀྑཱ་ནཾ. ཝ་ས་ན་ཝ་ནནྟི ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པ་ཝ་ནཾ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སི་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ན་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, (ཨ. ནི. ༥.༡༠༡; པཱ་ཙི. ༡༤༧; པ་རི. ༤༤༡) པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, (དྷ. ས. ༡༦༠) མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, (དཱི. ནི. ༣.༧༡, ༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༤༥༩, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢) ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༥༩) ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སི་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ན་ནྟི.

ས་ཏི་པི ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནེ ཨི་དྷ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སི་དྡྷ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨི་དྷ ཝི་སེ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི? ཝི་སེ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ ཧི ཨ་ས་ཏི ཝི་སེ་ས་མི་ཙྪ་ཏཱ ཝི་སེ་སོ པ་ཡོ་ཛི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཀ་སྨཱ ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ་ཏི? དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཀ་དཱ་ཙི་པི ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ ན བྷ་ཝ་ཏི ཏ་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི.

ཨི་རི་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཐོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ན ཧི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཝི་ནཱ ཀ་ཉྩི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཀི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ སོ ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, ཝི་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཏ་ནྟི ཝི་ཧཱ་རོ, སོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ ཏ་ཐཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ས ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷོ་ཝ. དི་ཝི བྷ་ཝོ དི་བྦོ, ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཝཱ ཏ་ཏྠ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དི་བྦོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ དི་བྦོ, སོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ, དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ནེ་ཏྟི་ཡཾ [ནེ་ཏྟི. ༨༦ (ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ)] པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན མེ་ཏྟཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ ཏཱ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏཱ་པི ‘‘དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. བྲ་ཧྨཱ་ནཾ, བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, མེ་ཏྟཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཏ་བྦ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ.

ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཏཱ་ས་མེ་ཀ་ཏོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ དྭཱི་ཧི ཝཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ནི་དྡེ་སོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧུ་སྶ་ནྣེ ལོ་ཀེ ས་ཀ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་དཱ ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ལོ་བྷ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏྠ རུ་ཙི་མུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ར་ཛྫེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠཾ ས་ཏྟེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དོ་ས་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏྠ རུ་ཙི་མུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དོ་སེ་ན དོ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་དཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་མོ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏྠ རུ་ཙི་མུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་མོ་ཧེ་ན མོ་ཧཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མེ་ཧི དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཙ ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ན’’ནྟི.

‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ གུ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཝཱ. ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ པ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ ཝི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ‘‘ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ནེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི ‘‘ཋི་ཏོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙྪེ་ད་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ ཀེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཀ་སྶ ན་ཡ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ས་མྦ་ནྡྷོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ, ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝི་ཝི་དྷཾ སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ‘‘ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་སྶ. ཡ་སྶ ས་མཱི་པ་ཝ་སེ་ན ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ་པི ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པེ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་མཱི་པ་ཏྠེཏི ཨ་མྦ་ཝ་ན་སྶ ས་མཱི་པ་ཏྠེ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཧི བྷུ་མྨཾ, ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ, བྷུ་མྨེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ, ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀཱ་མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་སྶ་མཱི་པ་ཏྟཱ པ་ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ག་ངྒཱ་ཡཾ གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི, ཀཱུ་པེ ག་གྒ་ཀུ་ལ’’ནྟི ཙཱ་ཏི. ཨ་ནེ་ནེ་ཝ ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཐ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཡ་དི ཙ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ, ཨེ་ཝ་མྤི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི. ན ཧི ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟེ པཱ་སཱ་དེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ དྭ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་མཱ་ར་བྷ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷི་ས་གྒ་མེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཙ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ན མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

དོ་སཱ་བྷི་ས་ནྣནྟི ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སཾ. ཝི་རེ་ཙེ་ཏྭཱཏི དོ་ས་པྤ་ཀོ་པ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ. སི་ཝེ་ཡྻ་ཀཾ དུ་སྶ་ཡུ་གནྟི སི་ཝི་ར་ཊྛེ ཛཱ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷཾ དུ་སྶ་ཡུ་གཾ. དི་ཝ་ས་སྶ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུནྟི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དི་ཝ་ས་སྶ དྭི་ཝཱ་རེ ཝཱ ཏི་ཝཱ་རེ ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ དྭི་ཝཱ་རཾ ཝཱ ཏི་ཝཱ་རཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྦ་པ་ཊྚ་ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་པ་ཊྚ་ཝ་ཎྞེ་ན. ས་ཙཱི་ཝ་ར་བྷ་ཏྟེ་ནཱཏི ཙཱི་ཝ་རེ་ན, བྷ་ཏྟེ་ན ཙ. ‘‘ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྦ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ. སོ པ་ན ཏ་ད་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ་མ་ཉྙེ ཧི ས་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ.

ཨ་ཌྜྷེ་ན ཏེ་ལ༹་ས ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་ས. ཏཱ་དི་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི. ཨ་ཌྜྷོ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཏ་སྶེ་ཝ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་བྦྷཱ་ག་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨ་ཌྜྷ་ས་དྡོ, སོ ཙ ཁོ པ་ཎྞཱ་སཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཨཱུ་ནཱ་ནི ཏེ་ལ༹་ས བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ས་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཌྜྷ་མེ་ཝ ས་ཏཾ ས་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཌྜྷཾ ཏ་ཐཱ.

རཱ་ཛ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དི་བྦ་ཏི སོ་བྷ་ཏི ཙ. ར་ཉྫེ་ཏཱིཏི དཱ་ནཱ་དི་ནཱ, ས་སྶ་མེ་དྷཱ་དི་ནཱ ཙ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ར་མེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ རཱ་གཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ. ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་ཙི་ནོ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ‘‘མ་ག་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཛ་ན་པྤ་དཱ་པ་དེ་སེ་ན ཝཱ ཏ་བྦཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ར་ཉྙོཏི པི་ཏུ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. ས་ས་ཏི ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟུ, ཝེ་རཱི, ཨ་ཛཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟུ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ. ‘‘ནེ་མི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཏྟུ་བྷཱ་ཝོ ན ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན ཏ་ཐཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ན ཏ་སྶ ‘‘ར་ཉྙོ ལོ་ཧི་ཏཾ པི་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི དེ་ཝི་ཡཱ དོ་ཧ་ལ༹་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཛཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ས ར་ཉྙོ ས་ཏྟཱུ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི, ས་མ་ཏྠེ་ཏི ཙ. དོ་ཧ་ལོ༹ཏི ཨ་བྷི་ལཱ་སོ. བྷཱ་རི་ཡེཏི ག་རུ་ཀེ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ ཝཱ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་མཱ་ནཱ. ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཀ་ཐ་ཡ་མཱ་ནཱ ས་མཱ་ནཱ. ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཝ་ཙ་སཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏྠ་ཀེ་ནཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡེ་ན ས་ཏྠ་ཀེ་ན, གྷ་ན་སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡོ་མ་ཡ་ཉྷི ར་ཉྙོ ས་རཱི་རཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. སུ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཀྑ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཡོ་མ་ཡ་ས་ཏྠེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བཱ་ཧུཾ ཕཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱཏི ལོ་ཧི་ཏ་སི་རཱ་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན བཱ་ཧུཾ ཕཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ. ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ག་བྦྷི་ནི་ཡཱ དུ་ཛྫཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མྦྷི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཡེ་སི. ཧ་ཉྙི་སྶ་ཏཱིཏི ཧ་ཉྙི་སྶ་ཏེ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧ་ནཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་མི་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ཝི་ཏ་ཐཾ ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘པུ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ དྷཱི་ཏཱ་ཏི ཝཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་རེ་སི. ར་ཉྙོ བྷཱ་ཝོ ར་ཛྫཾ, ར་ཛྫ་སྶ ས་མཱི་པེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨོ་པ་ར་ཛྫཾ, ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ.

མ་ཧཱཏི མ་ཧ་ཏཱི. ས་མཱ་སེ ཝི་ཡ ཧི ཝཱ་ཀྱེ་པི མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡ་སྶ མ་ཧཱ་དེ་སོ. དྷུ་རཱཏི ག་ཎ་སྶ དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ, དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ ཛེ་ཊྛ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་རཾ ནཱི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ག་ཎ་དྷུ་ར་མཱ་ཝ་ཧཱ་མི, ག་ཎ་བ་ནྡྷི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ ན ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ན ཙི་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཧི་མེ་ཁ་ལི་ཀ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ནཱ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཧཱིཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཧཱིཏི ཝཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་མཱ་རཾ…པེ… ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སཱི’’ཏི. བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ཁོཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི་པི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༩).

པོ་ཏྠ་ནི་ཡནྟི ཚུ་རི་ཀཾ. ཡཾ ‘‘ན་ཁ་ར’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, དི་ཝཱ དི་ཝ་སེཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥༠) དི་ཝ་ས་སྶ་པི དི་ཝཱ. སཱ་མྱ་ཏྠེ ཧེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘དི་ཝཱ དི་ཝ་ས་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཏོ. དི་ཝ་སྶ དི་ཝ་སེ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ནྟ་སྶ་པི དི་ཝ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ནེ་པཱ་ཏི་ཀ་མྤི དི་ཝཱ་ས་དྡ་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ ཧི དི་ཝ་ས་སྶ ཝི་སེ་སོ དི་ཝ་སོ་ཏི. ‘‘བྷཱི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀཱ་ཡ་ཐ་མྦྷ་ནེ་ན ཝཱ བྷཱི་ཏོ. ཧ་ད་ཡ་མཾ་ས་ཙ་ལ་ནེ་ན ཨུ་བྦི་གྒོ. ‘‘ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ ཝཱ, མཱ ཝཱ’’ཏི པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཨུ་སྶ་ངྐཱི. ཉཱ་ཏེ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ག་ཙྪ་མཱ་ན་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྲ་སྟོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རནྟི ཨ་པ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རཾ, ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ. ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་རི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.

ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ. ར་ཛྫེ་ནཱཏི ཝི་ཛི་ཏེ་ན. ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘ར་ཛྫ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ.

མ་ན་སོ ཨ་ཏྠོ ཨི་ཙྪཱ མ་ནོ་ར་ཐོ ར-ཀཱ་རཱ་ག་མཾ, ཏ-ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་བྦྷ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ མ་ན་སོ ར་ཐོ ཨི་ཝ མ་ནོ་ར་ཐོ, མ་ནོ ཨེ་ཝ ར་ཐོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ མ་ནོ་ར་ཐོཏི་པི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི. སུ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་མྷཱིཏི སུ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཨ་མྷི. ཨ་ཝ་མཱ་ནནྟི ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནཾ ཨ་ནཱ་ད་རཾ. མཱུ་ལ་གྷ་ཙྩནྟི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་མེ་ཏཾ. རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཀི་ར ས་ཏྠེ་ན གྷཱ་ཏ་ནཾ རཱ་ཛཱུ་ན་མ་ནཱ་ཙི་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ སོ ‘‘ན་ནུ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཱ་པ་ན་གེ་ཧཾ ནཱ་མ ཨུ་ཎྷ་ག་ཧཱ་པ་ན་གེ་ཧཾ, ཏཾ པ་ན དྷཱུ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཙྪི་ནྣཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷཱུ་མ་གྷ་ར’’ནྟི. ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏཱ་པ་ན ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཀེ་ན་ཙི ཚཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྩོ ཨ་ངྒོ་ཏི ཨུ་ཙྩ་ངྒོ, ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨུ་ནྣ་ཏ་ངྒོ་ཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཙྩ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ མཱ དེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྪ་ངྒེ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ངྒོ་ཝ, ཨུ་ཙྪ་ངྒེ ཀི་ཉྩི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་ལི༹་ཡནྟི ཙཱུ་ལཱ༹་ཡཾ ‘‘ཚེ་ཏྭཱ་ན མོ་ལི༹ཾ ཝ་ར་ག་ནྡྷ་ཝཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༥༥; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢༧.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མོ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རེ་ནཱཏི ས་པྤི་ས་ཀྐ་ར་མ་དྷུ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྣེ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་དྷུ་རེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་པཱ་ན་ཝི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (མ. ནི. ༡.༤༧༣) ན ས་མེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ད་དྷི ཙ མ་དྷུ ཙ ས་པྤི ཙ ཕཱ་ཎི་ཏ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ས་ཊྛ’’ནྟི, (མ. ནི. ༡.༤༨༥) ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་དྷི ཙ མ་དྷུ ཙཱཏི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ད་དྷི ཙ སུ་མ་དྷུ་རཾ མ་དྷུ ཙ. ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ས་ཊྛནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ མི་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ལུ་ལི༹་ཏཾ. ཏ་སྶ ཏནྟི ཏ་སྶ ཏཾ ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་ར་བྷེ་ས་ཛྫཾ པི་ཝ་ཏོ’’ཏི ‘‘ཨ་ཏྟུ་པ་ཀྐ་མེ་ན མ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ ལེ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་པེ་ཏི. ན ཧི ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ནྟི.

མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཝ་ཏཱ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཙ་ངྐ་མེ་ན ཡཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱ་རེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་པ་ནེ་སྶཱ་མི. ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཏེ་ཧཱིཏི ཝི་ག་ཏ་ཨ་ཙྩི་ཏེ་ཧི ཛཱ་ལ་ཝི་ག་ཏེ་ཧི སུ་དྡྷ་ངྒཱ་རེ་ཧི. ཀེ་ན་ཙི ས་ཉྙ་ཏྟོཏི ཀེ་ན་ཙི ས་མྨཱ ཉཱ་པི་ཏོ, ཨོ་ཝ་དི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་སྶུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི མ་སྶུ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. མ་ནཾ ཀ་རོ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ར་ཉྙོ མ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཐ. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ. ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེཏི ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི་ཏ་ལེ. ནི་ས་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སཱི་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. པ་ཉྙ་ཏྟ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀནྟི པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཀི་ལ་ཉྫཾ. ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ ཀི་ལ་ཉྫོ ཧི ‘‘ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་སྶ. ཏཾ པ་ན མ་ནོ་པ་དོ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ, མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ;

མ་ན་སཱ ཙེ པ་དུ་ཊྛེ་ན, བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ;

ཏ་ཏོ ནཾ དུ་ཀྑ་མ་ནྭེ་ཏི, ཙ་ཀྐཾ་ཝ ཝ་ཧ་ཏོ པ་ད’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༩༠);

པ་རི་ཙཱ་ར་ཀོཏི ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ. ཨ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་ད་མི་ཝ ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨི་དྷ བྷེ་ད་ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཝཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ཡེ་ཝ དི་སྶ་ཏི ‘‘མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ ནཱ་མ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥) ཀ་ཎྚ་ཀོ ནཱ་མ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟི, (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) མ་ཎྜཱུ་ཀོ ནཱ་མ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. དྭི་ནྣཾ ཝཱ པ་དཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ པུ་རི་མཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ, པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་སྶ…པེ… ཡ་ཀྑ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཏྭཱ-ས་དྡོ ཡ་ཀྑ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི. ཨ་སྶ པ་ན ར་ཉྙོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་སྶ་པི ས་མཱ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟི ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝཱཏི ར་ཉྙོ མ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ. ཁོ་བྷེ་ཏྭཱཏི པུ་ཏྟ་སྣེ་ཧ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པཱི་ཏི ཝེ་ག་སྶ ཙ ས་ཝི་པྥཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི. པི་ཏུ་གུ་ཎནྟི པི་ཏུ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནི སི་ནེ་ཧ་གུ་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཡི ཛཱ་ཏེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐཱཏི ཏུ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན, སོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ནུ་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ.

ནཱ་ལཱ༹་གི་རི་ཧ་ཏྠིཾ མུ་ཉྩཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་མཱ་ར་ཀ་པུ་རི་ས་པེ་སེ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྟ་ཡཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན སོ ན དི་ཊྛོ. པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ‘‘སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ ཨ་སྶཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཝི་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཡཱ་ཙི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི སོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ན་ཡེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༡༠) ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ས་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱིཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ད་ཉྩ ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, སོ པ་ན ཨ་ཀ་ཏེ་པི ས་ངྒྷ་བྷེ་དེ ཏེ་ཧི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཎྷ་ལོ་ཧི་ཏནྟི བ་ལ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨུ་ཎྷ་བྷཱུ་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ. མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོཏི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་པ་སཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ སཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནུ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ ཝི་ཡ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཨཱ་ག་ཏཱ་པི སཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ནི་ག་མ་ནཾ.

ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོཏི པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་སྶ པི་ཏུ མ་ཧཱ་ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ. ན་ནུ ཝི་དེ་ཧ་སྶ ར་ཉྙོ དྷཱི་ཏཱ ཝེ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ན ཝི་དེ་ཧ་ར་ཉྙོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨ་ཐ ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི, པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཎྜི་ཏ་ནཱ་མ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ད་ཏྠོ ཀེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝི་ད་ནྟཱིཏི ཛཱ་ན་ནྟི. ཝེ་དེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན. ‘‘ཨཱི་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ. ཝེ་དེ་ཧཱིཏི ཨི་དྷ ན་དཱ་དི་ག་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་དེ་ཧི་ཡཱ’’ཏི.

སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ ཏ་ད་ཧོ, ས་ཏྟ་མཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ‘‘ཏ་ད་ཧཱུ’’ཏི པ་ད་སི་དྡྷི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ. ཨུ་པ་ས་དྡེ་ན ཝི་སི་ཊྛོ ཝ་ས་ས་དྡོ ཨུ་པ་ཝ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ, ན ཝ་ས་ན་མ་ཏྟེ, ཨུ་པ་ཝ་ས་ན་ཉྩ ས་མཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱི་ལེ་ནཱཏི སཱ་ས་ནེ ཨ་རི་ཡུ་པོ་ས་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ས་ནེ་ནཱཏི ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བཱ་ཧི་རུ་པོ་ས་ཐཾ. ཝཱ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཾ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དི་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི གོ་པཱ་ལ་ཀུ་པོ་ས་ཐོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ནི་ག་ཎྛུ་པོ་ས་ཐོ མོ་ས་ཝ་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧ ཝི་སཱ་ཁུ་པོ་ས་ཐེ ‘‘སོ ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི, (ཨ. ནི. ༣.༧༡) ‘‘ཨི་ཏི ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཙྩེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏ་བྦཱ, མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༧༡) ཙ ཨཱ་དི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡེ. ས་མཱ་ན་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་མུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ ས་མཱ་ན་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ་སུ ཝཱ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཉྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ས་དྡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཙོ་ད་ནཱ, སོ་དྷ་ནཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་པི་ཙ ཝི་སེ་ས་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡོ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཏཱ་དི་སཾ ས་དྡ་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. སཱི་ལ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན (སཱི་ལ་སུ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥༠) ཨུ་པེ་ཏེ་ཧི ས་མ་གྒེ་ཧི ཝ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཨུ་ཊྛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་སི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཝ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, སཱི་ལཾ. ཨ་ན་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་སི་ཏ་བྦོ ཨ་ནུ་ཝ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་སོ. ན་ཝ་མ་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གེ ཀི་ཉྩི ཀི་རི་ཡ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཾ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐོཏི ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ར་ཡོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་སེ་ཏི དཱ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཨུ་ས་ས་དྡོ དཱ་ཧེ་ཏི་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཝ་ད་ནྟི. དི་ཝ་སེ པ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝེ ས་དཱ་ཕ་གྒཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་མ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ. ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, བྱ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་དཱཏི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་མྤི. ཕ་གྒཱུཏི ཕ་གྒུ་ཎཱི་ན་ཀྑ་ཏྟ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏི, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཙེ་ཏ་སྶ སི་དྡྷི. ཡ་སྶ ཧི སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཕ་གྒུ་ཎ་མཱ་སེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཕ་གྒུ་ཎཱི་ཡུ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ཏི་ཏྠ་ནྷཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མྤི ཀ་ཏ་པཱ་པ་པ་ཝཱ་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷི. ཏ་ཏོ ཏཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མཱ་ཝ་རེ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷ་སྶུ་པོ་ས་ཐོ ས་དཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི, ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཙ ཨ་ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ་པི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ན ག་ནྟ་བྦོ’’ཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་ཝ་སི་ཏ་བྦ་དི་ཝ་སོཏི ཨུ་པ་ཝ་ས་ན་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སོ, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཏ་བྦ་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ཙ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སེ་ས་དྭ་ཡ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ནྣ་ར་སེ’’ཏི པ་ད་མཱ་ར་བྦྷ དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ་ད་ས་ནྣཾ ཏི་ཐཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི ཧི དི་ཝ་སོ ཝུ་ཏྟོ.

‘‘ཏཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ན་ནྭེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་དཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནེ་ན བ་ཧུ་སོ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝི་ས་ཡོ པ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཱི, ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནཱི་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཙ པཱུ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི ཏཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཎྞཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མཱ་ས་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་དཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ མཱ་ས་པུ་ཎྞ་ཏཱ. པུ་རི་མ་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་པ་རཱ པུ་ཎྞ་མཱི, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀོ མཱ་སོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་པུ་ཎྞ་ཏཱ. ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་སྶ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་པུ་ཎྞ་ཏཱ. པུ་རི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀོ ཀ་ཏྟི་ཀ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀི་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན པ་ན མཱ་ས་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ས་མ་ཉྙཱ ལ་ཀྑི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་རུ་ས་ངྐ་ནྟི་ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཛོ་ཏི་ས་ཏྠེ –

‘‘ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ས་ཧོ་ད་ཡ-མ་ཏྠཾ ཡཱ་ཏི སཱུ་ར་མ་ནྟི;

ཏ་སྶ ས་ངྐཾ ཏ་ཏྲ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཝ་སྶཾ མཱ་ས་ཀ་མེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.

མི་ནཱི་ཡ་ཏི དི་ཝ་སོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མཱ. ཏ་སྶ ཧི ག་ཏི་ཡཱ དི་ཝ་སོ མི་ནི་ཏ་བྦོ ‘‘པཱ་ཊི་པ་དོ དུ་ཏི་ཡཱ, ཏ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏྠ པུ་ཎྞོཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཀ་ལཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པུ་ཎྞོ. ཙ་ནྡ་སྶ ཧི སོ་ལ༹་ས་མོ བྷཱ་གོ ‘‘ཀ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དཱ ཙ ཙ་ནྡོ ས་བྦཱ་ས་མྤི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཀ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པ་ནྣ་ར་སེ’’ཏི པ་དཱ་ནི དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘ཀོ་མུ་དི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་ར་ཏྟི་ཝ་སེ་ན.

ཀ་སྨཱ པ་ན རཱ་ཛཱ ཨ་མ་ཙྩ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ནི་སི་ནྣོ, ན ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ སོ་དྷ་ནཱ་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་པ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏེ་ཧི ཙཱ་ཡཾ སོ་དྷ་ནཱ་ལེ་སོ ད་སྶི་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ རུ་ཙི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཝུ་ཏོ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི. དྷོ་ཝི་ཡ་མཱ་ན་དི་སཱ་བྷཱ་གཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝི་ཡ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ར་ཛ་ཏ་ཝི་མཱ་ན་ནི་ཙྪ་རི་ཏེ་ཧཱིཏི ར་ཛ་ཏ་ཝི་མཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟེ་ཧི, ར་ཛ་ཏ་ཝི་མཱ་ན་པྤ་བྷཱ་ཡ ཝཱ ཝི་པྥུ་རི་ཏེ་ཧི. ‘‘ཝི་ས་རོ’’ཏི ཨི་དཾ མུ་ཏྟཱ་ཝ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་སེ་ས་ན་པ་དཾ. ཨ་བྦྷཾ དྷཱུ་མོ ར་ཛོ རཱ་ཧཱུ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན (ཨ. ནི. ༤.༥༠; པཱ་ཙི. ༤༤༧). རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩེ་ཧཱིཏི རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ་ཧི ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཉྩ་ནཱ་ས་ནེཏི སཱི་ཧཱ་ས་ནེ. ‘‘ར་ཉྙཾ ཏུ ཧེ་མ་མཱ་ས་ནཾ, སཱི་ཧཱ་ས་ན་མ་ཐོ ཝཱ་ལ༹་བཱི་ཛ་ནི་ཏྠཱི ཙ ཙཱ་མ་ར’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ ནི་སི་ནྣོཏི ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཏྟེ ཙོ་ད་ནཱ. ཨེ་ཏ ནྟི ཀ་ནྡ་ནཾ, པ་བོ་དྷ་ནཾ ཝཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ. ན་ཀྑ་ཏྟ ནྟི ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ཚ་ཎཾ. ས་མྨཱ གྷོ་སི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན་ཀྑ་ཏྟ་ནྟི ས་ངྒྷུ་ཊྛཾ. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མེ་ཧི ལཱ་ཛེ་ན, པུ་ཎྞ་གྷ་ཊེ་ཧི ཙ པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ གྷ་རེ་སུ དྭཱ་རཾ ཡ་སྶ ཏ་དེ་ཏཾ ན་ག་རཾ པ་ཉྩ…པེ… དྭཱ་རཾ.དྷ་ཛོ ཝ་ཊོ. པ་ཊཱ་ཀོ པ་ཊྚོ་ཏི སཱི་ཧ་ལི༹་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དཱ ཀི་ར པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ན་སཱི་སེ་ན ཀ་ཏ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་མྨཱ་ད་ནྟི་ཛཱ་ཏ་ཀཱདཱི་སུ་པི (ཛཱ. ༢.༡༨.༥༧) ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སེ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་དཱི་པ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏ་ས་བྦ་དི་སཱ་བྷཱ་ག’’ནྟི. ཝཱི་ཐི ནཱ་མ ར་ཐི་ཀཱ མ་ཧཱ་མ་གྒོ. ར་ཙྪཱ ནཱ་མ ཨ་ནི་བྦི་དྡྷཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་གྒོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་གེ་ན པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལ༹ཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནེ་ན ས་མ་བྷི་ཀི་ཎྞ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧཱ་རོཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. མཱ་ནནྟི མཱ་ན་པ་ཏྟཾ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཾ. ཚ་ཌྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ཀོ. སོ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨོ་གྷོ. པཱི་ཏི་ཝ་ཙ་ནནྟི པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ. ཧ་ད་ཡནྟི ཙི་ཏྟཾ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཾ. ག་ཧེ་ཏུནྟི བ་ཧི ཨ་ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷི་ཏུཾ, ཧ་ད་ཡ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ར་ས་ཏོ ས་ཧ་སཱ་ཝ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཏི, ཏ་དེ་ཝི་དྷ ‘‘ཨུ་དཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི.

དོ་སེ་ཧི ཨི་ཏཱ ག་ཏཱ ཨ་པ་ག་ཏཱ་ཏི དོ་སི་ནཱ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ན-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀི་ལེ་སེ ཛི་ཏོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི་ཏི ཛི་ནོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དོ་སཱ་པ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཡ་དི་པི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ, ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ ན ཏ་པ་ནྟི ན བྷཱ་ས་ནྟི ན ཝི་རོ་ཙ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨ་བྦྷཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… མ་ཧི་ཀཱ. དྷཱུ་མོ ར་ཛོ. རཱ་ཧུ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ’’ཏི, (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༧) ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏི་ཡུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སྶ པ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་དི་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ་པི བ་ཧུ་ལཱ ཀ་ཏྭ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩༦) ད་སྶེ་ཏི ‘‘ར་མ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཛུ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ར་ཏྟི་ཡཱ སུ་རཱུ་པ་ཏྟ་མཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་བྦྷཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཧེ་ཏུ ‘‘ད་སྶི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨུ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱི་དི་སཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ དི་ཝ་སོ མཱ་སོ ཨུ་ཏུ སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ཝ་ས་མཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ལླ་ཀྑ་ཎུ་པཱ་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎི་ཡཱ, སཱ ཨེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཉྙཱ ཡ-ཝ་ཏོ ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཉ-ཀཱ་རཱ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘པོ་ཀྑ་ར་ཉྙོ སུ་མཱ་པི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་མཱ་སཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

‘‘ཡཾ ནོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མ་ཎོ, པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎོ, ན ཙ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ཧ་ཏི པཱ་པེ བ་ཧི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏྟ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནི, ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ ཙ ཧི ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོཏི ཙ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ས ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཡི་རུ་དཱ་ཧཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི བ་ཧུ་ལཾ དི་ཊྛ་པ་ཡོ་གོ, ཡ་དི་དཾ པ་རི་ས་དྡེ ཡ-ཀཱ་ར་པ་རེ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘པ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ར་ཡཱ་དི་ཝ་ཎྞ་སྶ ཡ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི. ཡནྟི ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ. ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་ན་པི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ར་མ་ཎཱི་ཡཱ ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨནྟི ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷ་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ཧཱ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ.

‘‘ཏེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠུ་པ་ན་ཡ་ནེ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶ གྷཱ་ཏ་ནེ་ན མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷོ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ་ར་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཚཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ པི་ཊྛི་ཨ་པ་སྶ་ཡེ་ན, ཏཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སཾ་ཡ་མ་ནེ ཝི་ག་ཏ་སི་ཀྑཱ་ནཾ. ཀུ་ལཱུ་པ་ཀེཏི ཀུ་ལ་མུ་པ་ག་ཏེ ས་ཏྠཱ་རེ. ག་ཧི་ཏཱ་སཱ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གུ་ཎ་སཱ་ར་ཝི་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ. ནི་བྦི་ཀྑེ་པནྟི ཨ་ཉྙེ་ས་མ་པ་ན་ཡ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ.

བྷ་དྡནྟི ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ སུ་ནྡ་རཾ.

༡༥༡. ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཨི་མ་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡ་མེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ས་ཏྠཱ་པི ས་མཱ་ནོ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོ ཡེ་ནཱ་ཏི ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་བུ་དྡྷ་སྶཱ་པི ས་མཱ་ན་སྶ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཀོ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་མ་ཏྟཾ པ་ཏི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ་ཝ ཀི་ར་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ར་ཏོ མ་ཀྑ་ལི་པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནེ་པི. ཨེ་ཀཱུ་ན་དཱ་ས་ས་ཏཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ན་དཱ་ས་ས་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ནཱུ་ན་དཱ་ས་ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཙེ་ས མ་ངྒ་ལ་དཱ་སོ ཛཱ་ཏོ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝཱཏི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ནེ་ཝ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ས་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྠཱ ཨ་པཱ་རུ་ཏཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཏཱ བྷ་ཛ་ནྟཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་དེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི ཏ་དེ་ཝ ན་གྒ་རཱུ་པཾ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ’’ཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུཏི ཏཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་མ་ནུ་པ་བྦ་ཛིཾ་སུ.

‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨ་སྶ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠི. ‘‘ས་ངྒྷཱི ག་ཎཱི’’ཏི ཙེ་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ངྐེ་ཏ་མ་ཏྟ་ཏོ ནཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སྭེ་ཝཱཏི ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷཱི, ག་ཧ་ཊྛ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཎེ ཨེ་ཝ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷ-ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙཱ་རོ.པ་ཉྙཱ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ ས་ངྒྷཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏ་སྨིཾ སཱ་ས་ནི་ཀེ ཝི་ཡ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གྒཱུ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་སཱ་རོ་གྷ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷི ཏི་ཏྠཾ ནཱ་མ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྨ་ཏོ, ན ཙ སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ན ཧི ཏ་སྶ སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི. སུ་ནྡ་རོ ས་པྤུ་རི་སོཏི དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོཏི ཨ་སྶུ་ཏཱ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ, ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨི་མཱ་ནི མེ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ སུ་ཙི་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏཱ པ་ན་སྶ ར་ཏྟི་ཡོ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙི་རཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནྟ་ཏྠ་ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཙེ་ས ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་ས་ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཏ་སྶ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙེ? ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན་སྶ བུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཏཱ, ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཀིཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སོ ཨ་མ་ཙྩོ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ. ཀི་ཏྟ་ཀོ པ་ན སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ’’ཏི, དྭི་ནྣཾ, ཏི་ཎྞཾ ཝཱ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཀ་ཏཾ ཝ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ‘‘ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ, ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ.

ཀཱ་ཛ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ རུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སོ, ཡོ ‘‘པ་ཎྞ་ཀ་རུ་ཀྑོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དི་སྭཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་བྦེ པི་ཏ་རཱ ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ…པེ… ཀཱ་མོ’’ཏི. ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏནྟི ཏཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཨ་བྷི་གྷ་ཊི་ཏཾ. ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. སོ ཧི དི་སྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ལླཱ་པ་ས་ལླཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ’’ཏི. ཡ་དི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ, ཀ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ས་མཱ་ནོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

༡༥༢. གོ་སཱ་ལཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ གཱ་མེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ གུ་ནྣཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སཱ་ལཱ་ཡཱ་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠེ ཏ་བྦ་སེ་ན ཏ་སྶ ནཱ་མཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ལ་མ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི སོ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཀ་ཏོ. ‘‘མཱ ཁ་ལཱི་ཏི སཱ་མི་ཀོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཉྙཱ་ཡ ཧི ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་ད་མྤི ནཱ་མི་ཀཾ བྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧). སེ་སནྟི ‘‘སོ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ.

༡༥༣. དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི་ནཱ་མ་མི་ཝ ཨ་ཛི་ཏོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ. ཀེ་སེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏོ ཀ་མྦ་ལོ ཡ་སྶཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཊི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རནྟི ནི་ཧཱི་ན་ཏ་རཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ མ་ཀྑ་ལི་སུ་ཏྟ (ཨ. ནི. ༣.༡༣༨) མཱ་ཧ་རི. ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཏ་ནྟེ ཝཱི་ཏཱ་ནི. ‘‘སཱི་ཏེ སཱི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.

༡༥༤. པ་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀེ་སུ བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཀུ་དྷོ. ཝ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་པི ཀེ་ན་ཙི ཨ་སུ་ཙི་ནཱ མ་ཀྑི་ཏྭཱ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཐཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་སཱི་སེ་ན ཝཱ་ལི་ཀཱ་ས་ཉྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ པུ་ན ཝ་ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

༡༥༦. ‘‘ག་ཎྛ་ན་ཀི་ལེ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ན་ཀི་ལེ་སོ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བུ་ནྡྷ་ན་ཀི་ཙྩོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན་སྶ ནཱ་མཾ, ན པ་ན་ཏྠ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡཱ་ཝ ཧི སོ མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏོ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ‘‘ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྛོ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ནི་ག་ཎྛོཏི. ནཱ་ཊ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ.

ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༧. ས་བྦ་ཐཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ས ནཱ་ག…པེ… ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་པ་ཎྞོཏི ག་རུ་ལོ༹, ག་རུ་ཌོ ཝཱ ས་ཀྐ་ཊ་མ་ཏེ་ན. ‘‘ཌ-ལཱ༹་ན’མ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཧི ཏ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ཏྠོ ཝ་ཏ མེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶཱཏི ས་བྦ་ཐཱ ས་ཉྙ་མེ་ན ཨུ་པ་ས་མཾ ག་ཏ་སྶ. ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ མ་མ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ མ་དྡ་ན་ས་དི་སོ, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་པ་ནེ་ན མ་མ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ར་ཉྙོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཧ་ཏྠི་མྷི ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀིནྟི ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, ཡེ་ན ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཎྷཱི, ཀིཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀོ ཨ་ཏྠི ཡ་ཐཱ, ཨི་མེ་སཾ ནུ ཁོ ཏི་ཎྞཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཀ་ཐཱ་པེ་ཏཱིཏི ཀ་ཐཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི. པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཋི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པཱ་ད་ཛཱ་ཎུ ཀ་པྤ་ར ཧ་ཏྠ སཱི་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཋི་ཏེ་ན པ་ཋ་མཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་མྤི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ནུ་པཱ་ལི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ནྟེ་ན ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་དཱ ཝ་ནྡི་ཏ་བྦཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (པ་རི. ༤༦༩) ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ཉྫ་ལི་པ་གྒ་ཧ་ཎ་པཱ་ད་ས་མྦཱ་ཧ་ན་པེ་མ་གཱ་ར་ཝུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ནྡ་ནཱ’’ཏི, ཏ་མེ་ཏྠཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཾ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ནྡ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ངྒ་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ. ཝ་ནྡ་ནཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཎ་མ་ནཱ ཨ་ཉྫ་ལི་པ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀ་ར་པུ་ཊ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ‘‘པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཀཱ་ཡ་པ་ཎཱ་མོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘མ་མ ས་ཏྠུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙཱི་པ་ཎཱ་མོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནོ་པ་ཎཱ་མོ་ཏི. ཀཱ་མཾ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; པ་ཊི. མ. ༣.༣༠) ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་དེ་ཝོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི, ན ས་ཀྐཱ ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ་ནྟི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི.

ཨི་ཏྠཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་རཾ བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནཾ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ བྷཱུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏོ, ཏཱ་དི་སོ་ཏི ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་བྷིས་དྡོ པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ས་མཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡོ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ཏཾ་པ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི? ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ས་དྡ་པ་ཡོ་གེ་སུ ཧི ཨ་ཏྠ་པ་ཡོ་གོ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ནོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨ་བྷི་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷི མཱ་ཏུ་ཝི་ས་ཡེ, མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ, སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ, སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ པ་ས་ངྒེ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཏྠ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏུ་ཝི་ས་ཡེ, མཱ་ཏུ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཝཱ སཱ་དྷུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི དེ་ཝ་ད་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ‘‘མཱ་ཏ་ར’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་དྷུ་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨུ་གྒ་ཏ་ས་དྡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀ་ལྱཱ་ཎོཏི བྷ་དྡ་ཀོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི, ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་ཊྛོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ སེ་ཊྛ་ཏཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛཾ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༢; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༤༩) ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གུ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, ས་དྡ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ ཝ་ཎྞོ་ཡེ་ཝ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཧི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀི་ཏྟི, ས་དྡ་ནཱི་ཡ་ཏོ ས་དྡོཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ས་དྡ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡཱ ཨི་ས་ཡོ, གུ་ཎ་ཝ་ནྟོ ཏ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི. ཀི་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་དྡོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོཏི བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཐུ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཀི་ཏྟ་ན་མ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཾ ཀི་ཏྟཱི་ཏི. ཐུ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ གྷོ་སོ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝུ་དཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ས་དྡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནེ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ’’ཏི, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་བྱཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ནྟི-ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ. སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་ཝཱ་ན་མ་ཏི་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ན་མ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ན་མ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ཏྠ་ཊ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. ཡཾ ཏཾ-ས་དྡཱ ཧི ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷཱ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་ད་མཱ་དི་པ་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན པི་ཏ་རཱ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢). པ་ར་ཏོ པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་ན‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཝ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཏི་པི་ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ཡེ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ཉྙཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཏེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ‘‘ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཏ་ཙྪ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༦) ཝི་ཡ ཧི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ཙ ནེ་སཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ, ཏཱ་ནི ཙ གུ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི སཾ་ཀི་ཏྟེ་ནྟེ་ན ཝི་ཉྙུ་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་རཱུ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ནྟེ ཡ་སྶ སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་སཱ་དོ ཧོ་ཏི.

ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྟཱ. ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ. ཨ་རཱ་ནནྟི སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ནཾ. ཧ་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པཱུ་ཛཱ ཝི་སེ་སཱ་ན་ཉྩ. ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ཙ་ཀྑུ་ར་ཧཱ་དཱི་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ར་ཧོ་པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ ཧི པ་ད་མ་ན་ཏི་ཀྐ་མྨ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཧི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༣). ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༢༤) ནེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཡ་སྨཱ ཛཱི་ཝ་ཀོ བ་ཧུ་སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཝི་ག་ཏ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ, ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ ཙ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཐཱ་མོ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ, བ་ལཾ པ་ན ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ. ཝི་སྶ་ཏྠནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་པ་དཾ, ཨ་ནཱ་ས་ངྐ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡཱཏི ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཕུ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི་སྶ ར་ཉྙོ གུ་ཎ་ས་རཱི་རཾ ཁ་ཏཱུ་པ་ཧ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཛཱི་ཝ་ཀ་མེ་ཝ ག་མ་ན་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༡༥༨. ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཡཱ་ན་ར་ཐ་ཡཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནེ་སུ ཙ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ་པི ཀ་པྤཱ་པེ་སི. པ་དཱ་ནུ་པ་དནྟི པ་ད་མ་ནུ་ག་ཏཾ པ་དཾ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ན་སྶ པ་དེ ཏེ་སཾ པ་དཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ད་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫེ. ནི་བྦུ་ཏ་སྶཱཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་ཝཱུ་པ་ས་མ་སྶ. ནི་བྦུ་ཏེ་ཧེ་ཝཱཏི ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ ས་དྡ་ས་ངྑོ་བྷ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཧེ་ཝ.

ཀ་རེ་ཎཱུཏི ཧ་ཏྠི་ནི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཎ་ཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཧི ཀ་རེ་ཎུ, ཀ་རོ་ཝ ཡ་སྶཱ, ན དཱི་གྷོ ད་ནྟོ་ཏི ཝཱ ཀ་རེ་ཎུ,‘‘ཀ་རེ་ཎུ་ཀཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི. ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ས་ཛྫ་ནཾ ཀུ་ཐཱ་དཱི་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་མེ་ཝ. ཨོ་པ་ཝ་ཡ྄ཧནྟི རཱ་ཛཱ་ན་མུ་པ་ཝ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ. ‘‘ཨོ་པ་གུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, རཱ་ཛཱ་ན་མུ་པ་གཱུ་ཧི་ཏུཾ གོ་པི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ཀ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ར་ཉྙོ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཙཱ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏྠི་ནཱི་སུ ཨི་ཏྠི་ཡོ ནི་ས་ཛྫཱ་པི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥༨) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠི་ཡོ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་རི་སཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, སུ་ཁཾ ཨི་ཏྠི་པ་རི་ཝུ་ཏོ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ར་ཉྙོ པ་རེ་སཾ དཱུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏཱ པུ་རི་ས་ཝེ་སཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠཱ ཀཱ་རི་ཏཱ. ཧ་ཏྠི་ནི་ཀཱ་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཨེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ནི་ཀཱ. ‘‘པ་ཉྩ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡཱ ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ‘‘པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཝི་ཡ ཨཱི་དི་སེ་སུ པ་ཙྪི་མ་པ་ད་སྶ ས་མཱ་ས་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝཱཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཝ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ན་མུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱིཏི ཉཱ་པེ་སི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. མ་ཉྙ་སཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཛཱ་ནཱ་སི. ཏ་དེ་ཝཱཏི ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཡ་དི ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ག་ཙྪ, ཨ་ཐ ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, མཱ ག་ཙྪ, ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

༡༥༩. པཱ་ཊི་ཨེ་ཀྐཱ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཱ. ‘‘མ་ཧ་ཉྩ’’ནྟི པ་དེ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ’’ཏི. མ་ཧ་ནྟ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ཧ་ཉྩཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ཋོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཝ་སེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཙྩཱ་ཏི་པི པཱ་ལཱི༹’’ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཁ་ཏྱཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ མ་ཧ་ཏྱཱ. པུ་ན ཙ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧ་ཙྩཱ་ཏི ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི. པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ལླཱ་སོ ལི་ངྒ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཝི་སེ་ས་ན་ཉྷི བྷི་ཡྻོ ཝི་སེ་སྱ་ལི་ངྒཱ་དི་གཱ་ཧ་ཀཾ. ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་ནཾ. དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སི་རཱིཏི ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷ་ར་ཊྛཱ་ན་མཱ་དྷི་པ་ཙྩ་མཱ་ཧ. ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཊི་མུ་ཀྐ་ཝེ་ཋ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་བ་ནྡྷ་སི་རོ་ཝེ་ཋ་ནཱ་ནི. ཨཱ་ས་ཏྟ་ཁ་གྒཱ་ནཱིཏི ཨཾ་སེ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣ་དྡྷཱ་སཱི་ནི. མ་ཎི་ད་ཎྜ་ཏོ་མ་རེཏི མ་ཎི་ད་ཎྜ་ངྐུ་སེ.

‘‘ཨ་པ་རཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་སཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཁུ་ཛྫ་ཝཱ་མ་ན་ཀཱ ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན, ཀི་རཱ་ཏ་ས་ཝ་ར་ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཏཱ་སཾ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀི་ནི་ཡོ ད་སྶི་ཏཱ. ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་རི་སཱཏི ཝ་སྶ་ཝ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀུ་ལ་བྷོ་ག་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩཱ. ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཏ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱཏི མ་ནྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡི་དྡྷི་ས་མྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཝི་ཡ. ར་ཊྛི་ཡ་པུ་ཏྟཱཏི བྷོ་ཛ་པུ་ཏྟཱ. ར་ཊྛེ པ་རི་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཧི ལུ་དྡ་ཀཱ ར་ཊྛི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཝུ་དྷ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ རཱ་ཛ་བྷ་ཊ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནྟ་ར་ར་ཊྛ་བྷོ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པུ་ཏྟཱ ར་ཊྛི་ཡ་པུ་ཏྟཱ, ཁ་ཏྟི་ཡཱ བྷོ་ཛ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟུ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥༩) ཝུ་ཏྟོ བྷོ་ཛ་ས་དྡོ བྷོ་ཛ་ཀ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ. ཛ་ཡ་ས་དྡནྟི ‘‘ཛ་ཡ་ཏུ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཛ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ས་དྡཾ. དྷ་ནུ་པ་ནྟི་པ་རི་ཀྑེ་པོཏི དྷ་ནུ་པ་ནྟི་པ་རི་ཝཱ་རོ. ས་བྦ་ཏྠ ཏཾ་གཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཧ་ཏྠི་གྷ་ཊཱཏི ཧ་ཏྠི་ས་མཱུ་ཧཱ. པ་ཧ་ར་མཱ་ནཱཏི ཕུ་ས་མཱ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱ. སེ་ཎི་ཡོཏི ག་ནྡྷི་ཀ་སེ་ཎཱི་དུ་སྶི་ཀ་སེ་ཎཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་ན་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ངྒྷཾ ཝཱ ག་ཎཾ ཝཱ པཱུ་གཾ ཝཱ སེ་ཎིཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཀ་པྤཱ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༨༢) ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཨ་ཀྑོ་བྷི་ཎཱི སེ་ནི་ཡོ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ལི་ཁ་ནྟི, སོ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ་པི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན དི་ཊྛོ. ཨ་ནེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ ཙ སེ་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཎི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཏ་དཱ ས་བྦཱ་ཝུ་དྷ་ཏོ ས་རོ་ཝ དཱུ་ར་གཱ་མཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་ར་པ་ཏ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ར་ཉྙོ པ་རི་སཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ས་ཡཾ བྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ‘‘བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་མི་ད’’ནྟི བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཱི་ར་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ བྷ་ཡཾ བྷ་ཡ་ཏོ ཏཱི་རེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༥༡) ‘‘བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ན བྷཱ་ཡ་ཏི, ན བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ན བྷཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཉྷི ‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི’ཏི ཏཱི་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱ་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷ་ཡཾ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷཱ་ཡ་ན་ཧེ་ཏུ་ཊྛེ་ན ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བྷ་ཡཾ པཱ་པ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏེ་པཱིཏི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ དེ་ཝཱ་པི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནནྟི པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་ནྣ་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་དེ་ཝེ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཝ་སེ་ན བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟཱ ཧི ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡ་མྤི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་མཾ སཱི་ཧོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༣༣) ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡ་མྤི ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. སཾ་ཝེ་གནྟི ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ. ས་ནྟཱ་སནྟི ས་བྦ་སོ ཨུ་བྦི་ཛྫ་ནཾ. བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷ་ཡ་མེ་ཝ བྷཱི་མ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་ར་ཝ་ནྟི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ, བྷཱི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི, ཨེ་ཏཾ ན་རཾ ཏཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ནཱུ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷཱི་རུཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི པཱ་པ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྲཱ་ས་ན་ཏོ བྷཱི་རུཾ པ་སཾ་ས་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ. ན ཧི ཏ་ཏྠ སཱུ་རནྟི ཏ་སྨིཾ པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ སཱུ་རཾ པ་ག་བྦྷ་དྷཾ་སི་ནཾ ན ཧི པ་སཾ་ས་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཡཱ ཧི ས་ནྟོ ན ཀ་རོ་ནྟི པཱ་པ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ཡཱཏི པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ཏོ, ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཚ་མྦྷི་ཏ་སྶཱཏི ཐ་མྦྷི་ཏ་སྶ, ཐ-ཀཱ་ར་སྶ ཚ-ཀཱ་རཱ་དེ་སོ. ཏ་ད་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཙ་ལ་ན’’ནྟི, བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་ཀཱ་ཡ་པ་ཀ་མྤ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཡྻོ་དྷ་ནཾ ས་མྤ་ཧཱ་རོ.

ཨེ་ཀེཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ. ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏེ་ས་མ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ དྭེ དྭེ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི ཁུ་དྡ་ཀ་དྭཱ་རཱ་ནི. ‘‘ཏ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ས་ཀ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ས་ངྐ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ར་ཉྙོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ. ཚ་ཏྟཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ མ་ཉྙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷཱ་ཡི་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཡ་ན་ཧེ་ཏུ. ཏ་སྶཱཏི ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ. ས་མྨ་ས་དྡོ ས་མཱ་ན་ཏྠོ, ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཡ་སྶཱ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི. ཝ་ཡེ་ན ས་མཱ་ནོ ཝ་ཡ་སྶོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀ་རཱ་ཛཱ ཧ་རི་སྶ་ཝ་ཎྞོ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༢.༡༧). ས་མཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཧི སཱ་དེ་ས་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ, ཏེ་ན ཨ་བྷི་ལཱ་པོ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ ཏ་ཐཱ, རུ་ལ༹ྷཱི་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ས, ‘‘མཱ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ན་མི་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི མཱ་རི་སཱ་ཏི ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏཱ་བྷི་ལཱ་པོ ས་དུ་ཀྑེ་པི ནེ་ར་ཡི་ཀེ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡ་དཱ ཁོ ཏེ མཱ་རི་ས ས་ངྐུ་ནཱ ས་ངྐུ ཧ་ད་ཡེ ས་མཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, (མ. ནི. ༡.༥༡༢) ཨེ་ཝཾ ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཡོ་པི ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཧཱ་ཡཱ་བྷི་ལཱ་པོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཙྩི ན ཝ་ཉྩེ་སཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ན པ་ལ་མྦྷེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨི་དྷ པ་རི་ཀ་པྤ་ཏྠོ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཝི་པྤ་ལ་མྦྷེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི, ན པ་ལོ་བྷེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ལླཱ་པོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་གྒྷོ་སོ ཏ་ཐཱ.

ཝི་ན་སྶེ་ཡྻཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙེ་ཡྻ. ‘‘ན ཏཾ དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏུ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ནི་ད་མཱ་མེ་ཌི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ར་མཱ་ནོ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཙོ་ར་བ་ལཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༠. ཨ་ཡཾ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀོ་ཀཱ་སོ ནཱ་ག་སྶ བྷཱུ་མི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ་ཛོཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ར་ཉྙོ ས་རཱི་རཾ ཕ་རི ཡ་ཐཱ ཏཾ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཝ་ན་ས་ཎྜ་ག་ཏ་སྶ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ས་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི ཨི་དཾ སེ་ད་མུ་ཉྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ད་མུ་ཉྩ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨེ་ཀེཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ་ཡེ་ཝ. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་བྷི་མཱ་རེཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧེ. དྷ་ན་པཱ་ལནྟི ནཱ་ལཱ༹་གི་རིཾ. སོ ཧི ཏ་དཱ ནཱ་ག་རེ་ཧི པཱུ་ཛི་ཏ་དྷ་ན་རཱ་སི་ནོ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘དྷ་ན་པཱ་ལོ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཏོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཉྙཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ཀི་ཎྞ་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོཏི བ་ཏྟིཾ་ས མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོཏི ཨ་སཱི་ཏཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ (ཛི་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ཏ་མ་ངྒ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ). ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ཧི ར་སྨཱི་ཧཱིཏི ཏ་དཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ར་སྨི་ཡོ. ཨི་སྶ་རི་ཡ་ལཱི་ལཱ༹་ཡཱཏི ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝི་ལཱ་སེ་ན. ན་ནུ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ལཱི་ལཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ ཨ་གཱ་ར་ཝོ་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘པ་ཀ་ཏི ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪ་ན་ཏོ ན ཨ་གཱ་ར་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན པུ་རེ ཀ་ཏེ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ནི་སི་ནྣོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༡༦༡. ཡེ་ན, ཏེ་ནཱཏི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ, ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཡེ་ན མ་ཎྜ་ལ་སྶ དྭཱ་རཾ, ཏེ་ནཱུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ས་མྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེཏི ཡ་ཏྠ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ. ཀོ པ་ནེ་ས ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ? ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཏཱ་དི་ཚ་ནི་ས་ཛྫ་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏོ པ་དེ་སོ, ན་པ་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ནི་ས་ཛྫ་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ. ཡ་ཐཱ་ཧུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ –

‘‘ན པ་ཙྪ་ཏོ ན པུ་ར་ཏོ, ནཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་དཱུ་ར་ཏོ;

ན ཀ་ཙྪེ ནོ པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ, ན ཙཱ་པི ཨོ་ན་ཏུ་ནྣ་ཏེ;

ཨི་མེ དོ་སེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ཧཱུ’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༦༡);

ཏ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྱཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ…པེ… མེ་ཝཱ’’ཏི, ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཏྠེ་ན, ཧ་ཏྠ་སྶ ཝཱ ཀུ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, ཨ་ས་ཉྙ་མོ, ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ པཱ་ད་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ནེ, ཏེ་ན ཏ་ད་ཉྙོ་པི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་དི་ཨ་ས་ཉྙ་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཙ་ཀྑུ་ཨ་སཾ་ཡ་མོ ས་བྦ་པ་ཋ་མོ དུ་ནྣི་ཝཱ་རི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ར་ཧ་ད་མི་ཝཱཏི ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ་ད་ཀ་ས་ར་མི་ཝ. ཡེ་ནེ་ཏ་ར་ཧི…པེ… ཨི་མི་ནཱ མེ…པེ… ཧོ་ཏཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙོ ཧི ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ས་དྡ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀ-ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ན ལ་དྡྷེ་ན མཱ་ན་སི་ཀོ་པི ཨུ་པ་ས་མོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་ན་སི་ཀེ་ན ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལཱུ་པ་ས་མེ་ནཱཏི སཱི་ལ་ས་ཉྙ་མེ་ན. ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ལོ་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘དུ་ལླ་བྷ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལ་དྡྷཱཏི ལ་བྷི་ཏྭཱ.

ཨུ་པ་ས་མནྟི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཡ་མཾ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཐཱ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. སོཏི ཨ་ཡྻ་ཀོ, ཨུ་ད་ཡ་བྷ་དྡོ ཝཱ. ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ-ས་མ་ཏྠ་ནཾ. གྷཱ་ཏེ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷཱ་ཏེ་སཱི’’ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ས་མྤ་ཏི་པེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཉྩ་པ་རི་ཝ་ཊྚོཏི པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚོ.

ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མུ་དྡི་སྶ རཱ་ཛཱ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ. ཏུ་ཎྷཱི ནི་ར་ཝོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཡཾ…པེ… ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་རནྟི ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ. ཡེ་ནཱཏི ཡ་ཏྠ པ་དེ་སེ, ཡེ་ན ཝཱ སོ་ཏ་པ་ཐེ་ན. ཡེ་ན པེ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མེ་ས ན་ཡོ.

ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷ་སྶ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ག་མཱ ཁོ ཏྭཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཡ་ཐཱ་པེ་མ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡི་ཊྛཾ ཝཱ ཏ་དཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་དྷུ་ར་ཝ་ཙ་ན་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་མྤི ཧི ཨ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ སོ་ཏཱུ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ དེ་སེ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཏ་ནྟི་པ་དཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྠོ་པི བྷཱ་སི་ཏོ’’ཏི. པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ས་མ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨, ༡༦༢) –

‘‘པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱ་དཱི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི, ཙ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, ཏི་ཎྞཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, མུ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, ཏཾ་ནི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཧཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི? ཨ་ར་ཧཱ ལཱ་བྷེ་པི ཏཱ་དཱི, ཨ་ལཱ་བྷེ་པི, ཡ་སེ་པི, ཨ་ཡ་སེ་པི, པ་སཾ་སཱ་ཡ་པི, ནི་ནྡཱ་ཡ་པི, སུ་ཁེ་པི, དུ་ཀྑེ་པི ཏཱ་དཱི, ཨེ་ཀཾ ཙེ བཱ་ཧཾ ག་ནྡྷེ་ན ལི་མྤེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཀཾ ཙེ བཱ་ཧཾ ཝཱ་སི་ཡཱ ཏ་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཨ་མུ་སྨིཾ ན་ཏྠི རཱ་གོ, ཨ་མུ་སྨིཾ ན་ཏྠི པ་ཊི་གྷཾ, ཨ་ནུ་ན་ཡ་པ་ཊི་གྷ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ནོ, ཨུ་གྒྷཱ་ཏི་ནི་གྷཱ་ཏི་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ, ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཧཱ ཙ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི? ཨ་ར་ཧ་ཏོ…པེ… ཐ་མྦྷོ, སཱ་ར་མྦྷོ, མཱ་ནོ, ཨ་ཏི་མཱ་ནོ, མ་དོ, པ་མཱ་དོ, ས་བྦེ ཀི་ལེ་སཱ, ས་བྦེ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ, ས་བྦེ ད་ར་ཐཱ, ས་བྦེ པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ, ས་བྦེ ས་ནྟཱ་པཱ, ས་བྦཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ ཝ་ནྟཱ མུ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ནཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧཱ ཙ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཧཱ ཏི་ཎྞཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི? ཨ་ར་ཧཱ ཀཱ་མོ་གྷཾ ཏི་ཎྞོ, བྷ་ཝོ་གྷཾ ཏི་ཎྞོ, དི་ཊྛོ་གྷཾ ཏི་ཎྞོ, ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷཾ ཏི་ཎྞོ, ས་བྦཾ སཾ་སཱ་ར་པ་ཐཾ ཏི་ཎྞོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞོ ནི་ཏྟི་ཎྞོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ, སོ ཝུ་ཊྛ་ཝཱ་སོ ཙི་ཎྞ་ཙ་ར་ཎོ ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་ས་ངྑ་ཡོ, ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་སཾ་སཱ་རོ (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨) ན་ཏྠི ཏ་སྶ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧཱ ཏི་ཎྞཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཧཱ མུ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི? ཨ་ར་ཧ་ཏོ རཱ་གཱ ཙི་ཏྟཾ མུ་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ སུ་ཝི་མུ་ཏྟཾ, དོ་སཱ, མོ་ཧཱ, ཀོ་དྷཱ, ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱ, མ་ཀྑཱ, པ་ལཱ༹་སཱ, ཨི་སྶཱ་ཡ, མ་ཙྪ་རི་ཡཱ, མཱ་ཡཱ་ཡ, སཱ་ཋེ་ཡྻཱ, ཐ་མྦྷཱ, སཱ་ར་མྦྷཱ, མཱ་ནཱ, ཨ་ཏི་མཱ་ནཱ, མ་དཱ, པ་མཱ་དཱ, ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ས་བྦ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི, ས་བྦ་ད་ར་ཐེ་ཧི, ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ཧི, ས་བྦ་ས་ནྟཱ་པེ་ཧི, ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ མུ་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ སུ་ཝི་མུ་ཏྟཾ; ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧཱ མུ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི.

ཀ་ཐཾ ཨ་ར་ཧཱ ཏཾ་ནི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི? ཨ་ར་ཧཱ ‘སཱི་ལེ ས་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ’ཏི ཏཾ་ནི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི, ‘ས་དྡྷཱ་ཡ ས་ཏི ས་དྡྷོ’ཏི, ‘ཝཱི་རི་ཡེ ས་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ’ཏི, ‘ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི ས་ཏི་མཱ’ཏི, ‘ས་མཱ་དྷི་མྷི ས་ཏི ས་མཱ་ཧི་ཏོ’ཏི, ‘པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏི པ་ཉྙ་ཝཱ’ཏི, ‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ཏེ་ཝི་ཛྫོ’ཏི, ‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏི ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ’ཏི ཏཾ་ནི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧཱ ཏཾ་ནི་དྡེ་སཱ ཏཱ་དཱི’’ཏི.

བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཏཱ་དཱི་ན་མ་ཏི་ས་ཡོ ཏཱ་དཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏཱ་དཱི་ཡེ་ཝ ཏཱ་དཱི, ཏ་མྷཱ ཙ པ་ན ཏཱ་དི་མྷཱ ཨ་ཉྙོ ཏཱ་དཱི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤). ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་རི་ཡི་དྡྷི་སི་དྡྷེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ –

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཨ་རི་ཡཱ ཨི་དྡྷི? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ‘ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ‘ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༧).

བ་ཧི་དྡྷཱཏི སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་ས་མ་ཡེ.

༡༦༢. ཨེ་སཱཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་མ་ཏྠཾ ལོ་ཀ་སི་དྡྷཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘རཱ་ཛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ.

ན མེ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ བྷཱ་རོ ཨ་ཏྠཱིཏི ས་ཏྠུ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཡ་དི ཨཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཧི ཨེ་ས ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ས་བྦཾ ཏེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ. ‘‘ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ཏཾ པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་དི ‘‘ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི ན ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བུ་དྡྷཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཡེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཀྑ་ན་རི་ནྡ་དེ་ཝ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ‘‘པུ་ཙྪ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ན་རི་ནྡཱ་ནཾ, ‘‘པུ་ཙྪ ཝཱ་ས་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ, ‘‘ཏེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ས་མ་ཎཱ་ནཾ, ‘‘བཱ་ཝ་རི་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ, ‘‘པུ་ཙྪ མཾ ས་བྷི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝཱ་ས་ཝཱཏི དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏ་དེ་ཏ་ཉྷི ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟེ. མ་ན་སི་ཙྪ་སཱིཏི མ་ན་སཱ ཨི་ཙྪ་སི.

ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སཱཏི ཡ་སྨཱ ཏུ་མྷེ མ་ཡཱ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སཱ, ཏ་སྨཱ བཱ་ཝ་རི་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཛི་ཏ་སྶ ཙ ས་བྦེ་ས་ཉྩ སེ་སཱ་ནཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་བྦཾ སཾ་ས་ཡཾ ཡ་ཐཱ མ་ན་སཱ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ པུ་ཙྪ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ བཱ་ཝ་རི་སྶ སཾ་ས་ཡཾ མ་ན་སཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ སཾ་ས་ཡཾ མ་ན་སཱ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བཱ་ཝ་རཱི ཧི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ས་ཡཾ མ་ན་སཱ་ཝ པུ་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ཡ་དི བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;

མ་ན་སཱ པུ་ཙྪི་ཏེ པ་ཉྷེ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༡༡);

ཏ་དེ་ཏཾ པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་གྒེ. ཏ་ཐཱ ‘‘པུ་ཙྪ མཾ ས་བྷི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པི.

བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མིནྟི བུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ར་མཱི་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, བྷཱུ་མི་ས་དྡོ ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, བུ་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠཾ, བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ནི་སྶི་ཏཱ.

ཡོ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སི, ཏ་སྶ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ཎྜ་ཉྙ པ་ཉྷཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཎྜ་ཉྙཱཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ས་ར་བྷ་ངྒ་མཱ་ལ་པ་ནྟི. ཝི་ཡཱ་ཀ་རོ་ཧཱིཏི བྱཱ་ཀ་རོ་ཧི. སཱ་དྷུ་རཱུ་པཱཏི སཱ་དྷུ་ས་བྷཱ་ཝཱ. དྷ་མྨོཏི ས་ན་ནྟ་ནོ པ་ཝེ་ཎཱི་དྷ་མྨོ. ཡནྟི ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཡཱ་ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་དྡྷནྟི སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཾ, ག་རུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས བྷཱ་རོཏི སཾ་ས་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་སོ བྷཱ་རོ, ཨཱ་ག་ཏོ བྷཱ་རོ ཏ་ཡཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མ་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ བྷོ་ནྟོ པུ་ཙྪ་ནྟུ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ཧ་ཉྷི ཏཾ ཏཾ ཝོ བྱཱ་ཀ་རི་སྶཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ལོ་ཀ་མི་མཾ, པ་ར་ཉྩཱ་ཏི. ས་ཡནྟི ཙ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་རཱུ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ར་བྷ་ངྒ་ཀཱ་ལེ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

པ་ཉྷཱ་ནནྟི དྷ་མྨ་ཡཱ་ག་པ་ཉྷཱ་ནཾ. ཨ་ནྟ་ཀ་རནྟི ནི་ཊྛཱ་ན་ཀ་རཾ. སུ་ཙི་ར་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན. པུ་ཊྛུནྟི པུ་ཙྪི་ཏུཾ. ཛཱ་ཏི་ཡཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ, ‘‘ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཾ་སུཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ས་མྦྷ་ཝ་ཀུ་མཱ་རོ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་གྒྷཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་དཱུ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏེ ཨ་ཧ་མ་ཀྑི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཡ་སྶ ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, དཱུ་ར་ཊྛ་མྤི ཙ ཏ་སྶ ཏ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཛཱ་ན་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན. རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ ཏཾ ཡ་དི ཀཱ་ཧ་ཏི ཝཱ,ན ཝཱཏི ཡོ ཏཾ ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཏུཾ པེ་སེ་སི, སོ ཀོ་ར་བྱ་རཱ་ཛཱ ཏཾ ཏ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ, ཏ་ཡཱ ཝཱ པུ་ཊྛེ་ན མ་ཡཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཡ་དི ཀ་རོ་ཏུ ཝཱ, ན ཝཱ ཀ་རོ་ཏུ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཏེ ཨ་ཀྑི་སྶཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན –

‘‘རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ ཏནྟི ཨ་ཧཾ ཏཾ པ་ཉྷཾ ཡ་ཐཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀྑི་སྶཾ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི རཱ་ཛཱ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་དི ཀ་རི་སྶ་ཏི ཝཱ, ན ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༡༦.༡༧༢) –

ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱ་དྭ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ.

༡༦༣. སི་པྤ་མེ་ཝ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ སི་པྤ་ཉྩ ཏཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩཱ་ཏི སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཨེ་ཀོ་ཝ ནི་པཱ་ཏོ, ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ. ཏ་སྶ ཏེ ཀ་ཏ་མེ་ཏི ཨི་དྷ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མེ པ་ན ཏེ’’ཏི. ཨི་མེ ཀ་ཏ་མེ་ཏི་པི པ་ཙྩེ་ཀ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནི་ཀཱ ཀ་ཏ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ སི་པྤཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཏཾ་ཏཾ་སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་པ་ཉྩཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ཏཱ་ཝ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ་པི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ ཏེ་ས་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་ཐཱ་པ་པ་ཉྩོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་པ་ཉྩཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ཧི ཏཾ་ཏཾ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཡེ ཏཾ ཏཾ སི་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སི་པྤཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ.

ཧ་ཏྠི་མཱ་རོ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ, ཧ་ཏྠཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཡོ་དྷཱ. ཧ་ཏྠིཾ ཨཱ་རོ་ཧཱ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ, ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ ཧ་ཏྠི་ཝེ་ཛྫ ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ་ད་ཡོ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠི་ནོ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཡོ་གྒོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཧ་ཏྠི་སྶ པ་ཡོ་གཾ ཝི་དྷཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤེ་ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཡེ ཧ་ཏྠི་ནོ, ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧ་ཀཱ་ན་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་ཀཱ. ཧ་ཏྠི་ཝེ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཧ་ཏྠི་བྷི་ས་ཀྐཱ. ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ ནཱ་མ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ པཱ་ད་ར་ཀྑ་ཀཱ. ཧ་ཏྠིཾ མ་ཎྜ་ཡ་ནྟི ར་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཧ་ཏྠི་མ་ཎྜཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ, ཧ་ཏྠིཾ མི་ནེ་ནྟི ས་མྨཱ ཝི་ད་ཧ་ནེ་ན ཧིཾ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ.ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ཡ་ཝ་པ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སྶཱ་རོ་ཧཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི སུ་དྡྷ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ར་ཐེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ར་ཐི་ཀཱ. ར་ཐ་ར་ཀྑཱ ནཱ་མ ར་ཐ་སྶ ཨཱ་ཎི་ར་ཀྑ་ཀཱ. དྷ་ནུཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ, ཨི་སྶཱ་སཱ, དྷ་ནུཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ, དྷ་ནུ་སི་པྤ་སི་ཀྑཱ་པ་ཀཱ དྷ་ནྭཱ་ཙ་རི་ཡཱ.

ཙེ་ལེ་ན ཙེ་ལ་པ་ཊཱ་ཀཱ་ཡ ཡུ་དྡྷེ ཨ་ཀ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ་ལ་ཀཱ, ཛ་ཡ་དྡྷ་ཛ་གཱ་ཧ་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཡུ་དྡྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛ་ཡ་དྷ་ཛནྟི ཛ་ཡ་ན་ཏྠཾ, ཛ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཝཱ པ་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་ཛཾ. པུ་ར་ཏོཏི སེ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཋི་ཏེ སེ་ནི་ཀེ བྱཱུ་ཧ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཙ་ལ་ཡ་ནྟི ཨུ་ཙྩཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ལ་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ར་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མཾ་ས་པི་ཎྜཾ པ་ར་སེ་ནཱ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པི་ཎྜཾ སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཚེ་ཏྭཱ ཚེ་ཏྭཱ ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་ཧ་སཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི སཱ་ཧ་སི་ཀཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ཡོ་དྷཱ. པི་ཎྜ་མི་ཝཱཏི ཏཱ་ལ་ཕ་ལ་པི་ཎྜ་མི་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘མཾ་ས་པི་ཎྜ་མི་ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༣) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པི་ཎྜེ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་མྨ་དྡེ ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟཱ ཝི་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀཱ, ད་ཡ-ས་དྡོ ག་ཏི་ཡཾ, ཨ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཝཱ ད-ཀཱ་རཱ་ག་མེ་ན ནི་པྥ་ཏྟི.

ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏཱཏི ས་ངྒཱ་མཾ པ་ཏྭཱ ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཱ. ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་མེ་ཝ སཱི་སཾ ཝཱ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཝཱ. པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟཱིཏི ཝཱི་ར་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ར་སེ་ན་མ་ནུ་པ་ཝི་ས་ནྟི. ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་བ་ལ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ས་དི་ས་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱུ་རཱཏི ཨེ་ཀ་ཙ་ར་སཱུ་རཱ ཨ་ནྟ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ, སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཛཱ་ལི་ཀཱཏི ས་ཝ་མྨི་ཀཱ. ས་ནྣཱ་ཧོ ཀ་ངྐ་ཊོ ཝ་མྨཾ ཀ་ཝ་ཙོ ཨུ་ར་ཙྪ་དོ ཛཱ་ལི་ཀཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ས་ཙ་མྨི་ཀཱཏི ཛཱ་ལི་ཀཱ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་པ་རི་ཏྟཱ་ཎེ་ན ཙ་མྨེ་ན ས་ཙ་མྨི་ཀཱ. ཙ་མྨ་ཀ་ཉྩུ་ཀནྟི ཙ་མྨ་མ་ཡ་ཀ་ཉྩུ་ཀཾ. པ་ཝི་སི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ར་པ་རི་ཏྟཱ་ཎཾ ཙ་མྨནྟི ཙ་མྨ་པ་ཊི་སི་བྦི་ཏཾ ཙེ་ལ་ཀཾ, ཙ་མྨ་མ་ཡཾ ཝཱ ཕ་ལ་ཀཾ. བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧཱཏི སཱ་མི་ནི ཨ་ཏི་ས་ཡ་པེ་མཱ. གྷ་ར་དཱ་ས་ཡོ་དྷཱཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་དཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཡོ་དྷཱ, ‘‘གྷ་ར་དཱ་སི་ཀ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་དཱ་སཱི་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨཱ་ལཱ༹་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་ན་སཾ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ཨཱ་ལཱ༹་རི་ཀཱ.པཱུ་ཝི་ཀཱཏི པཱུ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ཀཱ, ཡེ པཱུ་ཝ་མེ་ཝ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟཱ ཛཱི་ཝ་ནྟི. ཀེ་ས་ན་ཁ་ས་ཎྛ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་དྷིཾ ཀ་པྤེ་ནྟི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཀ་པྤ་ཀཱ. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དཱི་ཧི མ་ལ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝི་དྷི་ནཱ ནྷཱ་པེ་ནྟི ན་ཧཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ནྷཱ་པི་ཀཱ. ན་ཝ་ནྟཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟོ ག་ཎ་ན་ག་ནྠོ ཨ་ནྟ་རཱ ཚི་དྡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ པ་ཋེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཀཱ. ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ག་ཎ་ནཾ ཝཱ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ. ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཉྷི མུ་དྡཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ག་ཎ་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཧ་ཏྠས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཨ་ངྒུ་ལཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ན བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠཾ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༡༨) ཝི་ཡ, ཏ་མུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི མུ་དྡི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཡ་ཀཱ་རོ ཀ་མྨཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ. ད་ནྟ་ཀཱ་རོ བྷ་མ་ཀཱ་རོ. ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ ལེ་པ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀོ་ཊྚ་ཀ་ལེ་ཁ་ཀ་ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཨི་ཊྛ་ཀ་ཀཱ་ར་དཱ་རུ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཀ་ར་ཎ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་ཡ་མ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟི. སུ་ཁི་ཏནྟི སུ་ཁ་པྤ་ཏྟཾ. ཐཱ་མ་བ་ལཱུ་པེ་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཝ པཱི་ཎ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཎི་ཏཾ ཐཱ་མ་བ་ལཱུ་པེ་ཏ’’ནྟི. ཨུ་པ་རཱིཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ. ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷནྟི་པི. སོ ཧི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མོ. ཨ་གྒཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་གྒཾ, ཕ་ལཾ. ‘‘ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏཾ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་གྒི་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ས་གྒནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ, ཕ་ལཾ. ས་གྒནྟི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒཾ, རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ད་ས་ཝི་དྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཨ་གྒི་ཀཱ་ཝ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན སོ་ཝ་གྒི་ཀཱ, ད་ཀྑི་ཎཱ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཁོཏི སུ་ཁཱུ་པཱ་ཡོ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ. ཨ་གྒེཏི ཨུ་ལཱ༹་རེ. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ བཱ་ཧི་རཾ རཱུ་པཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ ཝ་ཎྞོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ད་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཀྑི་ཎཱ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཀྑི་ཎཾ དཱ་ན’’ནྟི.

མ་གྒོ སཱ་མ་ཉྙཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ.‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཏཾ ཨེ་ས རཱ་ཛཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ‘‘དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ལཱ་བྷོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཀོ་ཙི ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཨཱི་དི་ས་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཝི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མྤི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀོ་པ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.

རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩཱཏི རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཨ་མ་ཙྩཱ, ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཙེ་ཝ ཨ་མ་ཙྩཱ ཙཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཏྠེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ག་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑནྟི ཏ་བྦི་དྷུ་རཾ ཨུ་པ་རི སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ. ས་མ་ཎ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ས་མ་ཎ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ ཏཾ ཏཾ ས་མ་ཎ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷཾ. ས་མ་ཎ་བྷ་ཎྜ་ནནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་རོ་དྷེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ དོ་སོ, ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཡཾ དོ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཏཾ ཝཱ་ད་སྶ པ་རི་བྷཱ་ས་ནཾ. ཨི་སྶ་རཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཧི ལོ་ཀོཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ་ན ར་ཉྙོ བྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ན ཏ་ད་ཉྙེ་ན པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན.

༡༦༤. ནུ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ནོ-ས་དྡོ་པི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ནཱུ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི་པ་དེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཙཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཨི་ད་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པུ་ཙྪི་ཏཱ ནཱུཏི པུ་བྦེ པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྟཱ ནུ. ནཾ པུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝནྟི ཏཱ་དི་སཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ནུ. ན ཏེ ས་མྨུ་ཊྛནྟི ཏ་ཝ ན པ་མུ་ཊྛཾ ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་བྷཱ་ཝོཏི ཏ་ཐཱ བྷཱ་ས་ནེ་ན ཨ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནནྟི (སཱ་མཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་སཱ་ནཾ) ཨཱ་མཾ ཝི་ཡ པ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ བྷཱ་སཱ་ནཾ. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༣) པཱ་ལི༹་པ་ད་ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སཱུཏི པཱ་ལི༹་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་དེ, ཏ་ད་ཏྠེ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཀྑ་རེ ཙ, ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ན་ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཀྑ་རཾ པ་དཾ བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ནེ་ཏྟི. ༢༨) ཝི་ཡ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་མ་སྶཱ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟ་རཱུ་པོ, བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༥. ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ས་མྨོ་དེ་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཨ་ནཱི་ཡ་ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལཱ ཀ་ཏྭ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི, (དྷ. ས. སུ་ཏྟ་ནྟ་དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩༧) ས་མྨོ་ད་ནཾ ཝཱ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནི་ཡཾ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན. ས་རི་ཏ་བྦ་ནྟི སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ས་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཝཱ སཱ་ར་ཎི་ཡཾ, ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨོ་ད་ཛ་ན་ཀཾ ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཙ ས་ར་ཎཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༡༦༦. ས་ཧ་ཏྠཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ, ཏེ་ན སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱཏི པ་ན ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ་རཾ, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཐཱ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ ས་ཧ་ཏྠ ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ནཱིཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ་དཱི་ནི. པ་ཙ་ནཾ ད་ཧ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཎྜེ་ན ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཙ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཏ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩༧) དུ་ཏི་ཡོ་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ཛྫ་ནཾ, པ་རི་བྷཱ་ས་ན་ཉྩ ད་ཎྜེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ད་ཎྜེ་ན ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༦) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཏ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ་པི བ་ཧུ་སོ དི་སྶ་ཏི. སོ་ཀནྟི སོ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, སོ་ཙ་ན་ནྟི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ཕ་ལ་སྶ་པི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. པ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ཧི ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཕ་ནྡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་སྶ ཕ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ ཕ་ནྡ་ནྟཾ ཕ་ནྡ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོ’’ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན པ་ར་སྶ ཝི་བཱ་དྷ་ན་པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏི་པཱ་ཏཱ་པ་ཡ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟ་རི, ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟ་རི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཧ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ཧ་ནཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨཱ་དི་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཡཾ་ཀཱ་ར་པ་རཾ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན.

གྷ་ར་བྷི་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ས་ནྡྷི གྷ་ར་ས་ནྡྷི. ཀི་ཉྩི་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སོ ལོ་པོ ཝི་ལུ་མྤ་ནཾ ནི་ལློ་པོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་པ’’ནྟི. ཨེ་ཀཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ལོ་པོ ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་རི་པ་ནྠེ ཏི་ཊྛ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘པ་རི་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ནྠེ ཧ་ན་ནཾ པ་རི་པ་ནྠོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༦) ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཀ་རོ་མཱིཏི ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ ཀ་རོ་ཏོ་པི ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ནཱ་མ, པ་གེ་ཝ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི. པཱ་པཾ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཨ་ས་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ པཱ་པཾ ཨ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠི པཱ་པ’’ནྟི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་ཏྟཱ པཱ་པེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏཾ དོ་ས་མ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པཱུ་ར་ཎོ ཨི་མ་མ་ཏྠ་མྤི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི, པཱ་པཾ པ་ན ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཧོ་ཏི – ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ, ས་རཱི་རཾ པ་ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་མཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ཀོ་པི་ཏེ་པི ན ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནེ་མི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ‘‘ནི་སི་ཏ་ཁུ་ར་མ་ཡ་ནེ་མི་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༦). དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཙ་ཀྐ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མེ་ཝ པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཁུ་རེ་ན ས་དི་སོ པ་རི་ཡ་ནྟོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཁུ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟོ. ཁུ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ད་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཙ་ཀྐེ་ནཱཏི ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏེ་ན ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཏཾ མཾ་ས་ཁ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ, ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏོ་ཨཱ་དེ་སོ, ས་མཱ་སེ ཙ་སྶ ལོ་པཱ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ. ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི་པི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ.

ག་ངྒཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ, ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ པ་ན པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཉྩེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ དེ་ས་དི་སཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱི་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧ་ན་ན་དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཧི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཡཱ་གནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་ར་ཉྙོ ཡ་ཉྙ་ས་དི་ས་མྤི མ་ཧཱ་ཡཱ་གཾ. ད་མ་ས་དྡོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་སྶ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ནཱ’ཏི ཨི་དཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ནཱ’ཏི’’ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ད་མ་ས་དྡ་སྶ, ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་དྷུ་ནཱ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ཝཱ-ས་དྡོ, ཙ-ས་དྡོ་པི དི་སྶ་ཏི. སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ནཱཏི ཏ་ད་ཉྙེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སཾ་ཝ་རེ་ན. ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨ་མོ་ས་ཝ་ཛྫེ་ན. ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀེ ག་རུ་ཏ་ར་པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་སུ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ག་རུ་ཏ་རོ, ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་མོ་ས་ཝ་ཛྫོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀེ –

‘‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ, མུ་སཱ་ཝཱ་དི་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ;

ཝི་ཏི་ཎྞ་པ་ར་ལོ་ཀ་སྶ, ན་ཏྠི པཱ་པཾ ཨ་ཀཱ་རི་ཡ’’ནྟི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༢༧);

པ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཡོ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ན་ཏྠི ཀ་མྨཾ, ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཕ་ལ’’ནྟི ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ. ས་ཏི ཧི ཀ་མྨ་ཕ་ལེ ཀ་མྨཱ་ན་མ་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་བྦ་ཐཱ་པཱིཏི ‘‘ཀ་རོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན་པི.

ལ་བུ་ཛནྟི ལི་ཀུ་ཙཾ. པཱ་པ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ན ར་ཉྙཱ པུ་ཊྛཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཡོ ཧི ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠-༡༧༢).

པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛི་ཏ་ནྟི ཝི་ཛི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་དེ་སོ. ‘‘མཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཛི་ཏེ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པ་བྦཱ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཏ་ད་མི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ར་ཏོ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ནྡྷཱ་ར་ཎཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ད་མི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ…པེ… ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. སཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏྟཱ ཝཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ཙྩཱ་ལི་ཏོ ཐི་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཕེ་གྒུ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཾ. པ་ར་མ་ཏྠོཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠོ, ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ ཝཱ ཉཱ་ཎ་སྶཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ཏེ་ན ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ.

མ་ཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༨. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཡནྟི སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ན་སྶ མ་ལཱི་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡནྟི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝོ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རེཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨེ-ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ན་པྤ་གུ་མྦེ ཡ་ཐཱ ཕུ་སི་ཏ་གྒེ’’ཏི, (ཁུ. པཱ. ༡༣; སུ. ནི. ༢༣༦) པ་ཙྩ་ཏྟ་ཏྠེ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་ད་མྤི་སྶ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་སྨི’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༩༤), ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. སོ ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ. ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ན་ཏྠི པ་ར་ཀཱ་རེ’’ཏི པ་དེ་ན. པ་ར་ཀཱ་རོ ཙ ནཱ་མ པ་ར་སྶ ཝཱ་ཧ་སཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་པ་ཡོ་གོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ པ་ར་ཀཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིནྟི ཨོ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏ་མ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ, པ་ཋ་མཾ ཝཱ ཨོ་ཝཱ་དོ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. ‘‘པ་ར་ཀཱ་ར’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ པ་ར་ཀཱ་རཱ་ཝ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཏྠེ་ཝེ་ས ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ལཱ༹་རུ་ད་ཀེ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷོ, ཏ་ཉྩ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཏེ་ས་མྤི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྱ་ཏནྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ སུ་བྷ་ག་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ད་སྶ, ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཙ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ་ན. ཛི་ན་ཙ་ཀྐེཏི ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཎྷཾ ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༢༣༢) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཀ་མྨཱ་ནཾ, ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་པ་རི་དཱི་པ་ནེ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་ཧཱ་ར་དཱ་ན་ས་དི་ས་ནྟི ‘‘པ་ཧཱ་རཾ དེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་ར་པ་ར་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན་ཏྠི་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ’’ཏི ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དེ་ཝ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ. ‘‘བ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝི་དྷ བ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ནི་ཡ་བ་ལ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་སྶཱ་པི བ་ལ་སྶ ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ནོ ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ནོ ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝཱི་རི་ཡ་ཐཱ་མ་པ་ར་ཀྐ་མ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བ་ལ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཏྠི བ་ལ’’ནྟི པ་ད་མི་ཝ ས་བྦཱ་ནི་པེ་ཏཱ་ནི ཏེ་ན ཨཱ་དཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཊྛེ་ན བ་ལཾ. སཱུ་ར་ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་དེ་ཝ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པོ་རི་ས་དྷུ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ པུ་རི་ས་ཐཱ་མོ. པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ. ཨ་སྶ་ས་ན་པ་སྶ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཎ་ན་ཏོ པཱ་ཎཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་ནེ་པི པ་ད་དྭ་ཡེ ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་ཎེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཏོ ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ས ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི བྷཱུ་ཏཱཏི ས་ཏྟ་པཱ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་པི ས་ཏི ཨ་ཎྜ་ཀོ་སཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་ཝ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཎྜ…པེ… ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝ་ཏྠི་ཀོ་སོ ག་བྦྷཱ་ས་ཡོ. ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ པཱ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཛཱི་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ལི་ཡ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝི་རུ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ ག་ཧི་ཏཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་སུ ཝ་སོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝ་སཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་བ་ལཱ ཨ་ཝཱི་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་ཡ་ཏཱཏི ནི་ཡ་མ་ནཱ, ཨ་ཚེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎི་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཡ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་བ་ནྡྷཱ་པ་ཝ་གྒ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡཱ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ. ཚ་ནྣཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ག་མ་ནཾ ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་ག་མོ. ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནི་ར་པེ་ཀྑོ་པི བྷཱ་ཝ་ས་དྡོ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ས་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏཱ, ཀ་པི་ཏྠ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཎཱ་མོ ཨ་ཀུ་ཏྟི་མོ ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཎ་མ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་པ་ཏྟི. ཡེ་ནཱཏི ས་ཏྟ་པཱ་ཎཱ་དི་ནཱ. ཡ་ཐཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཚ་ལ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོ པ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ མ་ཀྑ་ལི ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མིཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ མ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ དི་ཊྛོ, ན ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཚ་སྭེ་ཝཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཚ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་སུ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཾ, ན ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠ, ཏཱ་ཡེ་ཝ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་མི, ན ཏ་ད་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ པ་ཊི་ཀྑེ་པི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པི་ཏ་བྦ་སྶ ད་སྶ་ནཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཐ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཡྻ, ན ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ བྷཱུ་མི་ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ད་སྶེ་ཏི ཙེ་ཏཾ ཏཱ་སཾ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ་ཏི.

པ་མུ་ཁ་ཡོ་ནཱི་ནནྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དཱི་སུ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ཡོ་ནཱི་ནཾ, པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཡོ་ནཱི་ན’’ནྟི. ས་ཊྛི ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཚ ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ‘‘པ་ཉྩ ཙ ཀ་མྨུ་ནོ ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘པ་ཉྩ ཀ་མྨ་ས་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ དི་ཊྛིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཡ་སྨཱ ཏ་ཀྐི་ཀཱ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་ཐ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ཨ་ངྐུ་ས་ན་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ནི་ར་ངྐུ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ སཱ་ར་ཏོ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཏ་ཏྠ ཙ དི་ཊྛི་གཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ. པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏེ ཧི ‘‘ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ‘པ་ཉྩ ཀ་མྨཱ་ནཱི’ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙ ‘ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནཱི’ཏི’’. ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷཱིཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷི. མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘དྭ་ཊྛི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི. ས་དྡ་ར་ཙ་ཀཱ པ་ན ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ ས་ལོ་པོ, ཨ་ཏྟ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་ག་ཏོ ཨ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི སཱ ཡོ་གེ་ན སི་དྡྷཱ ཨ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ དི་ཊྛ་པ་ཡོ་གཱ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. དི་སྶ་ཏི ཧི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དཱི་སུ –

‘‘ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཀ་པྤཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཡེ མ་རཱུ;

ན ཏྭེ་ཝ ཏེ་པི ཏི་ཊྛ་ནྟི, དྭཱི་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་མོ་ཧི་ཏཱ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༡༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠, ༣༩);

ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་པྤེཏི ཙ་ཏུ་ནྣ་མ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱུ་ཏེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤེ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དྭ་ཊྛ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི སོ ཨ་སྶུ་ཏ་སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོ ཨི་ཏ་རེ ཛཱ་ནཱ་ཏི བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ན་མ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་ར་བྦྷེ ཧ་ན་ནྟི, ཧ་ནྟྭཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་བྦྷི་ཀཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སཱ་ཀུ་ཎི་ཀཱདཱི་སུ་པི. ལུ་དྡཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ཀཱ ཡེ ཀེ་ཙི ཙཱ་ཏུ་པྤ་ད་ཛཱི་ཝི་ཀཱ ནེ་སཱ་དཱ. མཱ་ག་ཝི་ཀ་པ་ད་སྨི་ཉྷི རོ་ཧི་ཏཱ་དི་མི་ག་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀཱ. ཀུ་རཱུ་ར་ཀ་མྨ་ནྟཱཏི དཱ་རུ་ཎ་ཀ་མྨ་ནྟཱ. ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ཀ་ཎྷ་ཀ་མྨ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི ཀ་ཎྷ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི ཨ་བྦྷུ་པྤ་ཏྟི ཡ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑཱུཏི བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ. ཀ་ཎྚ་ཀེཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གེ. ས་ཉྙོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཀྑི་པ་ནཾ. ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་ས་ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ས་ཉྙུ་ཏྟཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ‘‘ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ, ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་ལོ་མ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱཏི ཀ་ཎྚ་ཀེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཛཱི་ཝི་ཀཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི་སྶ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཡཾ མ་ཀྑ་ལི་སྶ ཝཱ་ད་དཱི་པ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ར་ཙི་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཨེ་ཀེ ཨ་པ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ས་ནྟི, ཏེ ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཧི ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ནཱི་ལ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི ཡ་སྶཱ་ཏི ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རེ་སུ་པི.

ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཉྙོ་ཛ་ན་ག་ཎྛོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝཱ་དི་ནོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ནི་ག་ཎྛཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ སཱ་ཊ་ཀཾ པ་རི་ད་ཧ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ. ཀ་ཎྷ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷོ ནཱི་ལོ, ཏ་ཏོ པ་ན ལོ་ཧི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱཏི བྷུ་ཉྫ་ན་ན་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་ཏ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་རཱ ཀ་ཎྷ་ནཱི་ལ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ལོ་ཧི་ཏ་སྶཱ་པི པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ས་ནཱཏི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་པ་རི་ད་ཧ་ནཱ. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ ཀི་ར ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ ཧ་ལི་དྡཱ་བྷཱ་ན་མྤི པུ་རི་མེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཚ་ནྡཱ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ན་ནྡཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀི་ནི་ཡོ. ན་ནྡཱ་ད་ཡོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ལ་དྡྷི.

པུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡོཏི པ་དྷཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤི ཧེ་ཏཱ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨེ་ས ཨི་ཙྪ་ཏེ་ཝ. ས་ཏྟ དི་ཝ་སེཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ཉྙོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི མ་ནྡཱ མོ་མཱུ་ཧཱ་ཏི. ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. རོ་ད་ནྟི ཙེ་ཝ ཝི་ར་ཝ་ནྟི ཙ ཏ་མ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ. ཁེ་ད་ནཾ, ཀཱི་ལ༹་ན་ཉྩ ཁི་ཌྜཱ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཁི་ཌྜཱ་བྷཱུ་མི ཝུ་ཏྟཱ. པ་ད་སྶ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་ད་ནི་ཀྑི་པ་ནཾ. ཡ་དཱ ཏ་ཐཱ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ, ཏ་དཱ པ་ད་ཝཱི་མཾ་ས་བྷཱུ་མི ནཱ་མཱཏི བྷཱ་ཝོ. ཝ་ཏཱ་ཝ་ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ. བྷི་ཀྑུ ཙ པ་ནྣ་ཀོཏི་ཨཱ་དི་པི ཏེ་སཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ནྣ་ཀོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀོ, ཏེ་སཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ. ཛི་ནོཏི ཛི་ཎྞོ ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. སོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་མྤི ཀ་སྶ་ཙི ན ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨོ་ཊྛ་ཝ་ད་ནཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རེ ཀ་ཏེ་པི ཁ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ལཱ་བྷིནྟི ‘‘སོ ན ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༤; མ. ནི. ༡.༡༥༥) ཝུ་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ལཱ་བྷིཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལ་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཡ་ན་པ་རཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ས་མ་ཎཾ པ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.

ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟཱ་ན་མཱ་ཛཱི་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི. ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ཙེ་ས ས་བྷཱ་ཝ་ལི་ངྒ་མ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་ཏེ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙེ་སུ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ ནཱ་ག་མ་ཎྜ་ལཾ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧིཾ་ས་ཀ་མ་ཎྜ་ལ’’ནྟི. པ་ར་མཱ་ཎུ་ཨཱ་དི ར་ཛོ. པ་སུགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ལ༹་ཀ་ཛཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ. མི་གགྒ་ཧ་ཎེ་ན རུ་རུ་ག་ཝ་ཡཱ་དི མི་ག་ཛཱ་ཏི. ག་ཎྛི་མྷཱིཏི ཕ་ལུ༹་མྷི, པ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་དོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟེ་ན (དཱི. ནི. ༢.༣༣༡) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ནེ་ས བ་ཧཱུ དེ་ཝེ་པི ས་ཏྟ ཨེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ནྟཱཏི དཱི་པ་དེ་ས་ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ཛཱི་ཝཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན. པི་སཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ པེ་སཱ་ཙཱ, ཏེ ཨ་པ་ར་པེ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ, བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ པ་ན ‘‘ཚ་དྡ་ནྟ་ད་ཧ་མ་ནྡཱ་ཀི་ནི་ཡོ ཀུ་ཝཱ་ལི༹་ཡ་མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ནཱ་མེ་ན ཝོ་ཧ་རི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༨) ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ག་ཎྛི་ཀཱཏི པ་བྦ་ག་ཎྛི་ཀཱ. པ་བྦ་ག་ཎྛི་མྷི ཧི པ་ཝུ་ཊ་ས་དྡོ. མ་ཧཱ་པ་པཱ་ཏཱཏི མ་ཧཱ་ཏ་ཊཱ. པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་པ་པཱ་ཏ་ས་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ སུ་པི་ནེ་སུ་པི. ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་དྡ་ཏོ པ་ནེ་ས ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཀྑ་མཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི. སོ ཧི ‘‘ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ས་དྡ་ར་ཙ་ཀཱ པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཏུ་ལོ་པོ, ཙ་སྶ ཙུ, ར་སྶ ལོ, དྭི་ཏྟ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ མ་ཧཱ་ས་རཱཏི ཨེ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་ཏཱ མ་ཧཱ་ས་ར་ཏོ, ས་ཏྟ་མ་ཧཱ་ས་ར་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་རཱཏི ཏ་སྶ ཝཱ་དཱ་ནུ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. པ་ཎྜི་ཏོ་པི…པེ… ན ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི ‘‘ཏཱ་དི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་པོ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཏ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཏཱ་དི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ཡོ…པེ… ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སོ ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཾ ཀ་མྨཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན་མ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཕུ་སྶ ཕུ་སྶཱཏི པ་ཏྭཱ པ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ལནྟི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ལཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་མྨཾ སཱི་ལཱ་དི་ནཱ སཱི་གྷཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མ. པ་རི་པ་ཀྐཾ ཀ་མྨཾ ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ ཀཱ་ལེ་ན པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན བྱ་ནྟིཾ ཝི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མཱཏི. དོ་ཎེ་ནཱཏི པ་རི་མི་ན་ན་དོ་ཎ་ཏུ་མྦེ་ན. རཱུ་པ་ཀ་ཝ་སེ་ན་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མི་ཏཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ན ཧཱ་པ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏ་བཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན སཾ་སཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སོ. ཧཱ་པ་ནཾ ཨ་ཝ་ཀཾ་སོ.

ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་གུ་ལེ༹ཏི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ. པ་ལེ་ཏཱིཏི པ་རེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ’’ཏི, (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༤) ར-ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༥; མི. པ. ༣.༦). སོ ཙ ཙུ་རཱ་དི་ག་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཏི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཙེ་ས ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ, ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟེ ཁཱི་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཁཱི་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ.

ཨ་ཛི་ཏ་ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༡. དི་ནྣནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སཱི་སེ་ན དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཾ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཕ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘དི་ནྣ་སྶ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. དི་ནྣ་ཉྷི མུ་ཁྱ་ཏོ ཨ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཏྠུ, ཏཾ ཀ་ཐ་མེ་ས པ་ཊི་ཀྑི་པི་སྶ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཡི་ཊྛཾ ཧུ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཡཱ་གོ. པཱ་ཧུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རོ པཱ་ཧུ་ན་ཀ་ས་ཀྐཱ་རོ. ཕ་ལནྟི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཾ, ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཝི་པཱ་ཀོཏི ས་དི་ས་ཕ་ལཾ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ དཱ་ནེ ཋཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཏྟི ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་ནི་སཾ་སོ, ས་ངྑ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དཱ་ནེ (ཛཱ. ༡.༡༠.༣༩) ཏཱ་ཎ་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ནི་སྶ་ནྡོ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་དི་ས་ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ. ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, པ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦོ ཝུ་ཏྟོ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ཀྑ་དི་ཊྛོ ཧི ལོ་ཀོ ཀ་ཐཾ ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ སི་ཡཱ. ‘‘ས་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ཨཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཱུཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ. ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ, ནཱ་པི ཏེ་སུ ཨི་དཱ་ནི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ས་ཀྐཱ་རཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ལོ་ཀེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཱ. པུ་བྦུ་ལ༹་སྶ ཝི་ཡ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལོ, ན ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པུ་བྦ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ཉྙ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཧོ་པུ་རི་སི་ཀཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ཀི་ཉྷི པ་རོ པ་ར་སྶ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤཱ་ད་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡེ ཨི་མ་ཉྩ…པེ… པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ས་ཀོ ཨ་ཏྠོ.

ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀོ, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ཏོ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏཱུཏི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ, ཏེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པཱིཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི. ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ, སཱ ཙ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི གྷ་ཊཱ་དི་ག་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ བཱ་ཧི་རཾ པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ན ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ས་བྦ་སོ ཏེ་ན བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡེ་ན ནི་བྦི་སེ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་པཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཛྫུ་ནྣེ་ན མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཨཱ་པོ ཝི་ཡ ཝ་སྶོ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ན་པི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ, སཱུ་རི་ཡ་རཾ་སི་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཨི་ནྡ་གྒི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏེ་ཛོ ཝི་ཡ པུ་ན་པི སཱུ་རི་ཡ་རཾ་སིཾ, མ་ཧཱ་ཝཱ་ཡུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ ནི་གྒ་ཏ་མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏོ ཝི་ཡ པུ་ན་པི མ་ཧཱ་ཝཱ་ཡུ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི མ་ན་མེ་ཝ ཚ་ཊྛཾ ཡེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ, ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ས་ཡཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ཧི ཝི་ས་ཡཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ག་ཎི་ཏཱ མ་ཉྩ་པ་ཉྩ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཉྩོ ཙེ་ཝ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨཱ་ལཱ༹་ཧ་ནཾ སུ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་པ་དཱ་ནཱིཏི གུ་ཎ་དོ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནི. ས་རཱི་ར་མེ་ཝ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཏཾ་ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ. པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་པ་ཀྑི་ཝ་ཎྞཱ་ནཱིཏི པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་སྶ ནཱ་མ པ་ཀྑི་ནོ ཝ་ཎྞཱ་ནི. ‘‘པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་པ་ཀྑ་ཝ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋོ, པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་ས་ཀུ་ཎ་སྶ པ་ཏྟ་ཝ་ཎྞཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་སྨ་ནྟཱཏི ཚཱ་རི་ཀཱ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚཱ་རི་ཀཱ་ཝ་སཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ཧུ་ཏི་ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ‘‘དི་ནྣཾ ཡི་ཊྛཾ ཧུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ དཱ་ནཾ ས་བྦ་མྤི ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པཱ་ཧུ་ན་ཀ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ དི་ནྣ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ ཨེ་ས. ཨ་ཏྠོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ས་དྡ་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་མི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ད་བྦ་ནྟི མུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ད་ཏྟཱུ, བཱ་ལ་པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་ཧི ད་ཏྟཱུ་ཧི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱ་ལཱ དེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི མ་ཏི ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ཏྠི་ཀཱ, ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙེ་དཾ ནེ་པཱ་ཏི་ཀ་པ་དཾ, ཏེ་སཾ ཝཱ་དོ ཨ་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དོ, ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱི་སུ. ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀནྟི ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ནི་སྶ་ནྡ་ས་དི་ས་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝི་པཱ་ཀཾ. ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ས་བྦ་སོ ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཕ་ལ་སྶཱ་པི པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཙ ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་མྤི. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཀ་མྨ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཝི་པཱ་ཀེ ཀ་མྨ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ, ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་པི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏི་ཝི་དྷ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཏེ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི ཧི ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ, ཀ་མྨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཏཱ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ ཧི ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་མྨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

‘‘ཡེ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ས་མ་ནུ་དི་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སནྟི པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏཾ དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀཾ ག་ནྠཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཋ་ནྟི. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཀ་རོ་ཏོ…པེ… ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་ས་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏེ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི མི་ཙྪཱ་ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ལ་དྡྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷེ ཨ་ཏྠེ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ཧི ས་ཝི་གྒ་ཧེ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ག་ཧི་ཏེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་མཱ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་མྤི ‘‘ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ མུ་སཱ ཝི་ཏ་ཐཾ ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ མི་ཙྪཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡམྤི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༣༠) ཙེ་ས ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ནཱ་མ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ན་ཏྠི, ཏ་ཎྷཱ་སཱི་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༣) ཝུ་ཏྟཾ.

ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་པྤི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སོ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལོ ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ཝཱ་ལ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡེ་སུ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མེ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ས་ཏྟ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ, ན པ་ན ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏེ་སཾ ཏི་ཀི་ཙྪཱ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ད་སྶ་ནཾ ཏེ་སྭེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་ན་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་མུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཙ ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ན ཝ་སེ་ན ཏི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ནོ’’ཏི. ཨ་རི་ཊྛ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་སཱཏི ཨ་རི་ཊྛ་བྷི་ཀྑུ་ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ས་དི་སཱ, ཏེ ཝི་ཡ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ནོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཏཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་སུ. ཀོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཀོ་ཙི དྭེ, ཀོ་ཙི ཏཱི་ཎི་པཱིཏི ཡ་སྶ དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ་པི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ དྭེ, ཏཱི་ཎི་པི ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡཱ པུ་བྦེ ‘‘ཨི་ཏི ས་བྦེ་པེ་ཏེ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན དཱི་པི་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷཱ ས་བྦ་དི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཡཱ པ་ན མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ག་མ་སི་དྡྷི་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏཾ, ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏཱ ས་མཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཙེ་ཝ ས་མཱ་ན་ཕ་ལཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཏི་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘པ་ཏྟོ ས་གྒ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི. མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎནྟི ནི་བྦཱ་ན་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པ་གེ་ཝཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, མོ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ པ་གེ་ཝཱཏི པཱ ཨེ་ཝ, པ་ཋ་མ་ཏ་ར་མེ་ཝ མོ་ཀྑཾ ག་ནྟུ་མ་བྷ་བྦོ, མོ་ཀྑ་ག་མ་ན་ཏོ་པི དཱུ་ར་ཏ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ.

‘‘ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ ནཱ་མེ་ས ས་ཏྟོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་མེ་ཝ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ས ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཡ་ཏོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཏཾ ཏཾ དི་ཊྛིཾ རོ་ཙེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠༣). ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལཾ, ན ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ས་བ་ལཾ མ་ཧཱ་བ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ སི་ཡཱ, ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ. ཡ་དེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ས་ཏྟ་ངྒུ་ཏྟ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ཀིཾ ནི་མུ་གྒོ་པི ནི་མུ་གྒོ ཨེ་ཝ བཱ་ལོ’’ཏི [ཨ. ནི. ༧.༡༥ (ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ)] ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ་དི་སེ ཧི པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཏཾ ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ, པུ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ན་མ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠༢) ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་ཏི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་ཡཱ རོ་ཙ་ན་ཏོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཀོ ནཱ་མེ་ས ཛཱ་ཏོ, ན པ་ན མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་མི་དཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེཔི ‘‘ཨ་ར་ཧཱ, ཡེ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མ་གྒཾ ན པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ཏེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟི, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ ༢༡༠) ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝི་གོ་པ་ཀོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཐ་ཝི་པཱ་ལ་ཀོ. ཏ་ད་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ར་མ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སོ་ཏཱུ་ནཾ ས་ཏི་མུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཛ་ནནྟི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཛ་ནཾ ཨ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནཾ. ཨཱ་སཱི་ཝི་སནྟི ཨཱ་སུ་མཱ་ག་ཏ་ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ. བྷཱུ་ཏི་ཀཱ་མོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷི་ཀཱ་མོ. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ཝི་དྷ་ཏྠ་སྶ པ་སྶ་ཀོ, དྷཱི་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཀུ་དྷ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༤. ‘‘ཨ་ཀ་ཊཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཊ-ཀཱ་རཱ་དེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་ཏཱ’’ཏི, ས་མེ་ན, ཝི་ས་མེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི་པི ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་ཀ་ཏཱ, ན ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ན་ཏྠི ཀ་ཏ་ཝི་དྷོ ཀ་ར་ཎ་ཝི་དྷི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, དེ་ཝ་སྶ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ནོ ཙ ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱ. ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱ. ཀཱ་མཾ ས་དྡ་ཏོ ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ པུ་རི་མེ་ན ས་མཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏཾ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.

བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠) ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ་མ་ཏྟཾ – ཝ་ཉྫྷཱ་ཏི ཧི ཝ་ཉྫྷ་པ་སུ་ཝ་ཉྫྷ་ཏཱ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཕ་ལཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཛ་ན་ཀཱ, ཏེ་ན པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཏ་སྶ ལ་དྡྷི. པ་བྦ་ཏ་སྶ ཀཱུ་ཊ་མི་ཝ ཋི་ཏཱ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ཊྛཱ, ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ཀ་སྶ་ཙི ཙ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་མི་དཾ ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ ཨ་ངྐུ་རཱ་དི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ལ་དྡྷི སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏཱཏི. ཋི་ཏ་ཏྟཱཏི ནི་བྦི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙ་ལ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏིནྟི ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཧ་ན་ནྟི. ས་ཏི ཧི ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཏཱ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ནཱ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དྡོ དི་ཊྛོ’’ཏི, པ་ཐ་ཝི་ས་མཱུ་ཧོ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་མཱུ་ཧ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི. ཛཱི་ཝ་ས་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཧ་ནྟ་བྦ་ཏཱ, ན གྷཱ་ཏེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ ཀོ་ཙི ཧ་ནྟཱ, གྷཱ་ཏེ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཀོ་ཙི ཧ་ནྟཱ ན་ཏྠི, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཏྭེ་ཝཱཏི ས་ཏྟ་ནྣ་མེ་ཝ. ཨི་ཏིས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. པ་ཧ་ཏནྟི པ་ཧ་རི་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ཀཾ ས་ཏྠཾ. ཨ་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ན ཏེ་སུ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་མཱི’’ཏི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི.