ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༠. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ, སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཝཱ. ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་རོ, སཱ་དྷུ ཨི་ཏི ཀཱ་རོ ཏ་ཐཱ, ‘‘སཱ་དྷུ བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་དྷུ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷ་ཉྩ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ སཱ་ད་རཾ གཱ་ར་ཝཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མེ པ་ཉྷེ པུ་ཐཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཧཾ ཙི་རཾ ཝ་ཏ ཨ་མྷི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ་པི ཨ་ཧཾ ཐུ་སེ ཀོ་ཊྚེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀ་ཉྩི སཱ་རཾ ནཱ་ལ་ཏྠ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཡོ…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ. ད་ས་བ་ལ་སྶ གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ཧཾ ཝ་ཉྩི་ཏོ སུ་ཙི་རཾ ཝ་ཏ ཨ་མྷཱི་ཏི. ཝ་ཉྩི་ཏོཏི ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝ་ཉྩི་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཊྚི་ཏོ, མོ་ཧེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏོ ཨ་མྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ས་བ་ལ་སྶ གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི. ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ལླ་ངྒྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨུ་བྦེ་ག་པཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལླ་ངྒྷ་ན་མྤི སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཕུ་ཊ་ས་རཱི་རོ’’ཏི. ཕུ་ཊ་ས་རཱི་རོཏི ཙ ཕུ་སི་ཏ་ས་རཱི་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན བྱཱ་པི་ཏ་ས་རཱི་རོ་ཏི ས་བྦཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་སྶ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཝེ་ད་ན་ཉྩ. ཨཱ་ར་དྡྷཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཝི་ག་ཏཱ, ཝི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཁ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟ་ཏ་རོ མ་ནོ་ར་མོ, ཏཱ་དི་སོ ཙ སུ་ནྡ་རོ བྷ་དྡ་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ནྡ་རེ’’ཏི.
‘‘ཀོ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི གཱ་ཐཱ ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་མྷི (ཝི. ཝ. ༨༥༧). ཏ་ཏྠ ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་མོ. མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཡཾ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨཱི་དི་སཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི ཨཱི་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན, པ་རི་ཛ་ནེ་ན ཙ. ཛ་ལནྟི ཛ་ལ་ནྟོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན, ཨ་བྷི་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱཏི ས་བྦཱ ད་ས་པི དི་སཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟོ. ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ, སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀོ ཝ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་བྷི་རཱུ་པེཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་རཱུ་པེ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མྤ་ནྣ་རཱུ་པེ. ཨ་བྦྷཱ་ནུ་མོ་ད་ནེཏི ཨ་བྷི་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་མོ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝེ. ཀི་མ་ཏྠི་ཡཾ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ནུ་མོ་ད་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏུ ཨ་བྦྷཱ་ནུ་མོ་ད་ནེ, ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ སོ་དྷ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝི་ས་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི ‘‘བྷ་ཡེ ཀོ་དྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨི་མི་ནཱ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝི་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི་པི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙོ་རོ ཙོ་རོ, ས་པྤོ ས་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ཡེ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ, ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷ ཝི་ཛ྄ཛྷ, པ་ཧ་ར པ་ཧ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་དྷེ, ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༢༧; ༣.༣༥; ༥.༡༠༨༥) པ་སཾ་སཱ་ཡཾ, ‘‘ག་ཙྪ ག་ཙྪ, ལུ་ནཱ་ཧི ལུ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏུ་རི་ཏེ, ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ ཨཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལེ, ‘‘བུ་དྡྷོ བུ་དྡྷོ་ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༤༤) ཨ་ཙྪ་རེ, ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༢༠; ཨ. ནི. ༩.༡༡) ཧཱ་སེ, ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ, ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༦༣) སོ་ཀེ, ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) པ་སཱ་དེ. ཙས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ག་ར་ཧཱ ཨ་ས་མྨཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘པཱ་པོ པཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧི ག་ར་ཧཱ་ཡཾ, ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨཱ་ནེ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ, ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ བུ་དྷོ ཀ་རེ་ཡྻ, ཡོ་ཛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་མེ་ཌ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ན་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ, ཨཱ་མེ་ཌཱི་ཡ་ཏི ཝཱ པུ་ན་པྤུ་ན་མུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ, ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནཾ. མེ་ཌིས་དྡོ ཧི ཨུ་མྨཱ་ད་ནེ, ཨཱ་པུ་བྦོ ཏུ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུ་མུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཡ་དཱ ཝཱ་ཀྱ-མཱ་མེ་ཌ་ཡ་ཏི ཝཱ་ས་ཝོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ན་ཡི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩེ་ཀ་མ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྱཱ་པེ་ཏ་བྦ་སྶ དྭི་ཀྑ་ཏྟུ་མ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྱཱ་པེ་ཏ་བྦ་སྶ ཧི བྱཱ་པ་ཀེ་ན གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ད་བྦེ་ན བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཙྪཱ ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ གཱ་མོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི, པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡེ་སུ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ མ་ཡཱ སུ་ཏཱ, ཏ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ་པི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཝ. ༨༨༨) ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀཱ་རི་ཡ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏཱ. ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཧེ་ཏྠ སེ་སོ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ མ་ཡཱ སུ་ཏཱ, སཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི པ་སཱ་ད་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མེ་ས ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ.
‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དོ་ས་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་དོ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ. གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་མཱ་པ་ན་ཏོ. ཡེ གུ་ཎེ དེ་ས་ནཱ ཨ་དྷི་ག་མེ་ཏི, ཏེ་སུ ‘‘གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་སུ་ཡེ་ཝ གུ་ཎེ་སུ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ གུ་ཎཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏེ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ གུ་ཎེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷཱ་པ་དྷཱ་ནཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ གུ་ཎཱ, པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི, པ་དྷཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཙེ་ས དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མེ་ཏ་བྦེ་ཧི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི ཡོ་ཛ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠ་ཏོ. ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ. སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ. ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏོ. སི་ནི་དྡྷ་མུ་དུ་མ་དྷུ་ར་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོ. ཝི་པུ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་པེ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོ. མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོ. ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷ་ནི་མྨ་དྡ་ནེ་ན ཨ་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཏོ. ཧི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རེ་སཾ རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཏོ. ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝ་དཱ་ཏ་ཏོ. ཨ་ཝ་དཱ་ཏཾ, ཨོ་དཱ་ཏ་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོ. པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷ་སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏོ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ. ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ, ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝཱི་མཾ་སི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ཏ་ཏོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་སཾ་རོ་པ་ན་ཏོ, ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ, ས་གྒ་མ་གྒ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ད་དྭ་ཡེ་ནེ་ཝ, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟོ རཱུ་པཱ་ནི ད་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ན ཨུ་པ་མ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ‘‘ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ས་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ, ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪཱ’’ཏི ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ད་སྶེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི. ནི་ར་ནྟ་ར་རུ་ཀྑ་ག་ཧ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནོ ཝ་ན་ས་ཎྜོ གྷ་ན་ཝ་ན་ས་ཎྜོ. མེ་གྷ་སྶ པ་ཊ་ལཾ མེ་གྷ་པ་ཊ་ལཾ, མེ་གྷ་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ཉྩི བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ ཨུ་པ་རི མུ་ཁཾ ཋ་པེ་ཡྻ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་མུ་ཁཾ, ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏ་པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི ཨེ་ས རཱ་ཛཱ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁོ, པཱ་པ་མི་ཏྟེ་ན པ་ན དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན པི་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏོ་ཏི. ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དཱ ར་ཉྙཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ས་ཏྟེ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི, [ཨ. ནི. ༡.༣༡༠ (ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ)] མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་མྦ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སཱ་ས་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨེ་ཀཾ་ཝ སཱ་ས་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་མྤི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་སཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུཔི ཧི ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ས་བྦོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ མོ་ཀྑ་མ་གྒ་ཏོ མི་ཙྪཱ ཝི་ཏ་ཐོ མ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦོ ཧི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ ས་གྒ་མ་གྒོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ས་མྨ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མོ་ཀྑ་མ་གྒོ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. དྷཱ་རེ་ཡྻཱཏི དྷ་རེ་ཡྻ, ས་མཱ་ཧ་རེ་ཡྻ ས་མཱ་ད་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་རཱུ་པཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཏེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀཾ ཏ་ཐཱ. དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཛྫོ་ཏཾ ཏ་ཐཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྶ དྷཱ་ར་ཀོ ས་མཱ་ད་ཧ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྡྷཾ་ས་ཀ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་དྷཱ་ར་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་མ་གྒཱ་ཙི་ཀྑ་ཎ་ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ ས་ངྑཱ་ཏ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་དྷ་མ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨེ་སཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ་པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི. པ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ པ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ནི་སེ་དྷ་ནེ་ན, ཨ་ཏྠ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་གྷ་སྶ ཏཱ་ཏཱ,ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་དྷཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་གྷ་སྶཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, པཱ་པ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ཏོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི ཀེ་ཙི. ཏཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཏཱ་ཏཱ. ཧི་ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ད་ཧ་ཏི སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝི་དྷཱ་ཏཱ. ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, སོ ཙ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ར་ཎནྟི ག་མ་ནཾ. ཧི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ཛ་ནཾ, ཛཱ་ན་ནཾ ཝཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ནཱ་ཡཾ ག་མི-ས་དྡོ ནཱི-ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དྭི་ཀ་མྨི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, སོ བུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ ས་ར་ཎཾ ཝཱ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་མ་ཏཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ) ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ. ན ཧི ག་མི-ས་དྡཾ དུ་ཧཱ་དི་ནྱཱ་དི་ག་ཎི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ་ཏི. ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ ག་མི-ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ པུ་བྦཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩; ༣.༨༧) ཝི་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, ས་ར་ཎ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་སྶ ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ཡ་ཉྷི ཏཾ ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ, ཏ་མེ་ཝེ་ས ག་ཏོ་ཏི, ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི པ་ན ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་ཏི་ལོ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ག་མི་སྶ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ, ཨི་ཏི་ལོ་པཾ ཝི་ཛཱ་ནི་ཡཱ;
པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་ཏྟཱ, ན ཙ ཏུ་ལྱ་ཏྠ་ཏཱ སི་ཡཱ.
ཏ་སྨཱ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་སྶ, པུ་བྦ་པ་དཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ཀཾ;
ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་རཾ, ཨི་ཏྱུ་ཏྟཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡེ’’ཏི.
‘‘ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ཛ་ནཾ, ཛཱ་ན་ནཾ ཝཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘བྷ་ཛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ད་ཏྟ་ཡཾ. བྷ་ཛ་ནཉྷི ས་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ, སེ་ཝ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ག་ཏི་ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ མེ ས་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཀ་སྨཱ པ་ན ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཡེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ནེ་ན ཙ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ག་མུ་དྷཱ་ཏུ་སྶ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. དྷཱ་ཏཱུ་ནནྟི མཱུ་ལ་ས་དྡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨི, ཡཱ, ཀ་མུ, ག་མུ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ.
‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཕ་ལ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ན མ་གྒ་ཊྛཱ་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་རོ ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཧི ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་པི ཝི་ན་ཡ- (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༠) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་མྤི ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ’’ཏི པ་དེ་ན ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ད་ཀྑི་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༧༩) སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི, ཚ་ཏྟ་ཝི་མཱ་ནེ (ཝི. ཝ. ༨༨༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེ ཙ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙ པུ་གྒ་ལེ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ས་པཱ་ཋ་སེ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཧི པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཕ་ལ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཙ པ་ཙྪི་མེ་ན པ་དེ་ན ས་ཧ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན མ་གྒ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ’’ཏི པ་ན པ་དེ་ན དྷཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཨ་པ་ཏ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. དྷཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་པ་ཏ་ན་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི, ཨ་པ་ཏ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་པཱ་ཡེ་སཱུ’’ཏི ཧི དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑེ་སུ པ་ན ས་བྦེ་སུ་པི ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ ཙེ་ཏྠ ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ སུ་ག་ཏི་ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི་པི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༣༥༠) ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝ་ཏཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ. ཏེ་སནྟི ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་གྒོ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཨ-ཀཱ་རཾ, མ-ཀཱ་རཱ་ག་མ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཙེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ས་ངྒ་ཧོ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནཾ ‘‘ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ, ནི་ཡྻཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ ཙ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་དྷ་མྨ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ པཱ་ཋཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནེཏི ཚ་ཏྟོ ཀི་ར ནཱ་མ སེ་ཏ་བྱཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀོ, སོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡཾ པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ག་རུ་ད་ཀྑི་ཎཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཙོ་ར་ནྟ་རཱ་ཡཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉྩ དི་སྭཱ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་དྷིཾ དེ་སེ་སི, ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནུ་པ་ག་སྶ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཝི་མཱ་ནཾ ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ. དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པི ཧི ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཀཱ་ལེ ས་མ་ཉྙཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཎྜཱུ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ, (ཝི. ཝ. ༨༥༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀུ་ཝེ་རོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ’’ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ན ཏ་ཐཱ ཏ་པ་ཏི ན་བྷེ སཱུ་རི་ཡོ, ཙ་ནྡོ ཙ ན བྷཱ་ས་ཏི ན ཕུ་སྶོ, ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (ཝི. ཝ. ༨༨༩) དེ་ས་ནཱ ‘‘ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀཱ་མ་རཱ་གོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དོ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་བྦོ་པི རཱ་གོ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི རཱ་ག་ཝི་རཱ་གོ, མ་གྒོ. ཨེ་ཛཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ, ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ སོ་ཀ་སྶ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཛཱ, སོ་ཀོ ཙ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཨ་ནེ་ཛཾ, ཨ་སོ་ཀ་ཉྩ, ཕ་ལཾ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༨༨༧) པ་ན ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ སོ་ཀ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ ཨ་སོ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་མ་ས་ངྑ་ཏནྟི ས་མྤ་ཛྫ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ཧེ་ས, ཡ་དི་དཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི, ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༨༨༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི དྷ་མྨ་ས་དྡོ ཏཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལས་དྡེ་ན ཙ ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལནྟི ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ཨི་ཊྛཾ པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. པ་གུ་ཎ་རཱུ་པེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཀ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ པ་གུ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧིཾ་ས་ས་ཉྙཱི པ་གུ་ཎཾ ན བྷཱ་སིཾ, དྷ་མྨཾ པ་ཎཱི་ཏཾ མ་ནུ་ཛེ་སུ བྲ་ཧྨེ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༣; ༢.༣༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༩).
དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་ཝ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ, པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་ནྟི ས་བྦ་དཱ་པི ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་དྷུ་རཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་པུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པ་གུ་ཎཾ, ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨུ་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ སུ་ཊྛུ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཏོ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟནྟི ཏཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༨༨༧) ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ མ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི, ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱ་པི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘ཨི་མ’’ནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧ. པུ་ན ‘‘དྷ་མྨ’’ནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶཱ་པི དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་པི ཧི ས་ར་ཎེ་སུ ཙ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ་པི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པཱ་ཡ་པ་ཏ་ན་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ད་མེ་ཝ ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ སཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ པུ་ན ‘‘ཨི་མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ ཙེ་སཱ བྷ-ཀཱ་ར་ཏྟ་ཡེ་ན ཙ པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ དོ་དྷ་ཀ་གཱ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ མ་དྷུ་ར་ས་དྡེ མ-ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ་པི ཨ་རི་ཡ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ར་པ་དེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; ཨ. ནི. ༦.༡༡; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཙེ་ཝ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཙྪི་དྡཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི ཝི་ཉྙུ་པ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༩༢; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཧ་ཏོཏི ས་ངྒྷ་ཊི་ཏོ, ས་མེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ཋེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏི.
ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ས་ངྒྷེ. དི་ནྣནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཨ་ནྣཱ་དི་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ, གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ. དོ་དྷ་ཀ་གཱ་ཐཱ ཧེ་སཱ. མ་ཧ་པྥ་ལ་མཱ་ཧཱུཏི ‘‘མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཧུ. ཙ་ཏཱུ་སཱུཏི ཙེ་ཏྠ ཙ-ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ སུ་ཙཱི་སུ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༤༨༨) ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་རི་ས་ཡུ་གེ་སུ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ, ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ནེ་ན, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝཱ དྷ་མྨ་ད་སཱ. ཏེ པུ་གྒ་ལཱ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛེ ཡུ་ག་ལེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པུ་གྒ་ལ་ག་ཎ་ནེ་ན ཨ་ཊྛ ཙ ཧོ་ནྟི. ཨི་མཾ ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ར་ཎཱ་ཡ པ་རཱ་ཡ་ཎཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཏཱ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཧི ཨུ་པ་ག་ཙྪ བྷ་ཛ སེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཧི བུ་ཛ྄ཛྷ་སྶཱུ་ཏི ས་ཧ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠ ཡེ་སུ སུ་ཙཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་རི་ས་ཡུ་གེ་སུ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་མཱ་ཧུ, དྷ་མྨ་ད་སཱ ཏེ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་ཊྛ ཙ, ཨི་མཾ ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎ་ཏྠ་མུ་པེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་མྤི ཧི པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩེ་ཏྠ པུ་རི་ས་པ་དེ ཨཱི་ཀཱ་རཾ, པུ་གྒ་ལཱ་པ་དེ ཙ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨེ་སཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ན. ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ག་མ་ནཱ་ནི, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ག་མ་ནཱ་ནཱི་ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ག་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཝེ་དེ་སི.