ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༨. ཨི་དྷ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀནྟི ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཝི་པ་སྶ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཀཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ན སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཀཱ པ་རོ་པ་དེ་ས་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. སཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ, ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༦༤) ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་བྷེ་ད་ག་མ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ཏྠུ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སྭཱ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫུ་སཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༤༤) ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཏོ སོ ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་དྷ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.
‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཏ་ད་ཏྠེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་ཏི་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཙ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨི་དྷ ཁ་ཡོ ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁེ་པེ་ཏི པཱ་པ་དྷ་མྨེ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཡོ, མ་གྒོ. སོ པ་ན པཱ་པ་ཀྑ་ཡོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (དྷ. ས. སུ་ཏྟ་ནྟ་དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༤༨) ཨེ་ཏྠ ཁ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ་ན་མ་ནུ་པྤཱ་ད་བྷཱུ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎཾ. ཁཱི་ཡིཾ་སུ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁ་ཡོ, ཕ་ལཾ. ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎོ, ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལ’’ནྟི. ཁ་ཡཱཏི ཙ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི པ་ན ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན དྭི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎཾ.
‘‘པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ དྷ་མྨ་པ་དེ (དྷ. པ. ༢༥༣). ཏ་ཏྠ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོཏི ག་ར་ཧ་ས་ཉྙི་ནོ. ཨ་རཱཏི དཱུ་རཱ. ‘‘ཨ་རཱ སི་ངྒྷཱ་མི ཝཱ་རི་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༣༤; ཛཱ. ༡.༦.༡༡༦) ཝི་ཡ ཧི དཱུ་ར་ཏྠོ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ. ‘‘ཨཱ་རཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་རཱ་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨཱ་རཱ་ས་དྡོ་པི དཱུ་ར་ཏྠེ ཨེ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་དེ་ཝ ཧི པ་དཾ ས་དྡ་ས་ཏྠེ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་རཱ དཱུ་རཾ ག་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༥༣) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ སུ་ཝི་དཱུ་ར་དཱུ་རོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་རཱ སོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པ་དཾ ཝི་ས་ངྑཱ་རཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཁ་ཡ་ནཾ ཁ་ཡོ, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷོ. སེ་སཾ ཏ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ངྒོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་མྤི མ་གྒོ་པི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་མ་ནཱ་ར་བྦྷ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ནྣི་ནྣནྟི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ནི་ནྣཾ. སེ་སཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཙ ཏ་དཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑནྟི ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ར་སོཏི ས་བྷཱ་ཝོ ར་སི་ཏ་བྦོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ར་སོ ས་ར་སོ, སོ ཨེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི དུ་ཀྑཾ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཙ. ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཋཱ་ནནྟི ཧི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཏྟི ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི, ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ. ཨ་པི་ཙ པ་ཏྭཱཏི པཱ་པུ་ཎ་ན་ཧེ་ཏུ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀེ ཝི་ཡ ཧི ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀེ་པི ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟི ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ པཱ་ཀ་ཊཱ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ‘‘ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ནེ་ན ཙ ‘‘དུ་ཀྑཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་སྶ པ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཏཾ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་སྶཱ་པི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་ན་པ་དེ་ཡེ་ཝ ཏ-ས་དྡོ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ-ས་དྡོ པུ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ནཱ་མི་ཀ་ཉྷི པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ལི་ངྒ་སྶ གཱ་ཧ་ཀཾ, ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་སྶ. ས་མྤཱ་པ་ཀནྟི ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་མ་ཡ་ཏི, ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི, སཱ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ པུ་ན ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྠ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཧི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨོ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠི, ན སེ་ས་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ས་ཙྩཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པུ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཙྩཾ, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ པ་ན སེ་ས་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཨཱ་ས་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི ཧི ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་ནཱི་ཏི, ས་ཙྩཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ན སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༤༨; མ. ནི. ༡.༤༣༣; ༣.༡༩) ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་མུ་ཏྟ་སཱི་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ་ཝ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་སྶ མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ མ་གྒཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཡོ་པི པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ, པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ པ་ན པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཧི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ སི་དྡྷཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ནི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥; པ་ཊི. མ. ༢.༢༩). ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱམུ་ཏྟ་ཀོ ན་ཡོ – ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ, ‘‘ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ པ་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ན་པ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ, ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི, ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.
བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘དི་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ན པོ་རཱ་ཎོ, པ་ཙྪཱ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱདཱི་སུ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༤) ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ་པི ཏ་ཐེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, སོ ཙ ཀཱ་མཾ ཀ་སྶ་ཙི མ་གྒ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་རཾ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཝ, ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ པ་ན་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཾ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨི་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎནྟི ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་སཱ་ནི ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནི ཝཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ‘‘ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཧི. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. བྷཱུ་མིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཕ་ལ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷཱུ་མི, ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྶ བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ‘‘ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྶ བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཧི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཏོ, ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ག་ཧི་ཏེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ སོ་ཏུ་ཛ་ནཱ་ནཾ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ‘‘ཀ་ཏ་མཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡེ་ན པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘ན ཏཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ན ཏཱ་ཝ…པེ… ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱཏི ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི, ན ཏཱ་ཝ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཏ་ར་མེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི, ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཁེ་པ་ན་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ ཁེ་པ་ནེ ཝཱ་ཡཱ་མོ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོཏི ཙ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏེ མ་གྒེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧོ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏི་བྷེ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་སྶ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི, ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ཛཱ་ཏི. ‘‘ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཝི་ནཱ་ས་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སཱུཏི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, པུ་བྦ་པ་ད་དྭ་ཡེ་པེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པོ. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཏཾ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ ནཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ སོ་དྷ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏིཾ. སོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ སི་དྡྷཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ‘‘ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཛཱ་ན་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི, ས་མ་ནྟ་ཏོ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ན ཝ་སི་ཏཾ པ་རི་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ པ་ནི་དཾ སོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ་པི ཧི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ནཱ་མ ད་ཀྑི་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༧༩) ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝ་ས་ནྟི ནཱ་མཱཏི ཝ་ས་ནྟཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན ཝུ་ཏྠ་ཝཱ་སཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྠ་ཝཱ་ས་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ‘‘སོ ‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་མྤི ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་མྤི སེ་སཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩེ་སུ ཙ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཏཱ་སཾ པ་ཀྑི་པ་ནེ་ན ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི ཏ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མེ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, ཨཱ་ཡ-ས་དྡོ ཙ ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ ཧི མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི མ་གྒེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏེ ཏཾ་ཀི་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ་པི སུ་ཁེ་ན སི་དྡྷི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཏེ་སུ་པི ཀི་ཙྩེ་སུ པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ན་ནྟི ཏ་དེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་པི་ཙ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝི་དྷི་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཡཾ པ་ཀཱ་རོ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཡས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ད་ནྟོ པ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དོ ན་ཏྠི. ཡ་དི ཧི སོ བྷེ་དོ ཨ་སྶ, ཏ་སྶེ་ཝ སོ པ་ཀཱ་རོ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏྠཾ-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་བྷེ་དེ་པི ས་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝི་ཏཱ་དི་ནཱ བྷེ་ད་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སི་ཡཱ ཀི་ཉྩི བྷེ་ད་མ་ཏྠཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་མི་དྷ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ, (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༤༨) མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱདཱི་སུ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༤) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡོ.
ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨེ་ཝ་མི་ཙྪ་ནྟི – ཨ་ཡཾ པ་ཀཱ་རོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨི་ཏྠཾ, པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟོ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, པ་ཀཱ་རོ, ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི. པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨེ་ས ན་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱཏི ས་རཱུ་པ་ཀ་ཐ་ནཾ. ཨ་པ་རནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཋོ, ‘‘ཨི་མེ པ་ན ཙ་རི་མ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱདཱི་སུ, (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༤) ཨི་དྷ ཙ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༤༨) ཨུ་ལླི་ངྒི་ཏ་པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཙ་རི་མ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐི་ཏཱ. པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱཏི མ་གྒེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཉཱ་ཏཱ. ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཙེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠི རཱ་གོ, ཨ་ཏྠི ན་ནྡཱི, ཨ་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༦༤; ཀ་ཐཱ. ༢༩༦; མ་ཧཱ་ནི. ༧). ཏ་དུ་པ་མཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ, ཡ་ཐཱ ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ མཱུ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ. ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ན. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོཏི ཨ་ནི་ནྡྷ་ནོ. ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི ཡེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་སི་དྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶཱ་པི དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་མི་སྶ་ནྟི. པ་ཎྞ་ཏྟི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ས པ་ཎྞཱ་སཱ’’ཏི. པ་ཉྙཱ་ས པ་ཎྞཱ་དེ་སོ་ཏི ཧི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི.
༢༤༩. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སཾ་ཁི་པ་ཏི ས་ངྐུ་ཙི་ཏོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑེ་པོ, པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀཾ. ཏ་ཉྷི པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བ་ཧུ་ལཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ ས་ངྐུ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི, པ་བྦ་ཏ་སི་ཁ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱམུ་ཏྟ་ཀོ ན་ཡོ – ས་ངྑི་པཱི་ཡ་ཏི པ་བྦ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑེ་པོ, པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ པ་དེ་སོ, ཏ་སྨིཾ པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ པ་དེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཨ་ཀཱ་ལུ་སི་ཡོ, སཱ ཙ་སྶ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ཏཱ ཀ་དྡ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྐ་དྡ་མོ’’ཏི. ས་པ་ཏི ཨ་པ་དཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སི་པྤི, ཁུ་དྡ་ཀཱ སི་པྤི སི་པྤི་ཡོ ཀཱ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡོ ‘‘མུ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཝ་ཏི པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦུ་ཀོ, ཡཾ ‘‘ཛ་ལ་སུ་ཏྟི, ས་ངྑ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཙ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ས་མཱ་ཧཱ་རེ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏོ ན་པུཾ་ས་ཀ་པ་ཡོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ས་ཀྑ་རཱཏི མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ པཱ་སཱ་ཎཱ. ཀ་ཐ་ལཱ་ནཱིཏི ཀ་པཱ་ལ་ཁ་ཎྜཱ་ནི. ས་མཱུ་ཧ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ གྷ་ཊཱ་ས་དྡ་སྶ ཨི་ཏྠི ལི་ངྒ་སྶཱ་པི དི་སྶ་ན་ཏོ ‘‘གུ་མྦ’’ནྟི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘གྷ་ཊཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ.
ཀཱ་མ་ཉྩ ‘‘སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མྤི ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལ་མྤི མ་ཙྪ་གུ་མྦ་མྤི ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤི ཙ་ར་ནྟ་མྤཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མ་ཙྪ་གུ་མྦཱ་ནི ཙ་ར་ནྟི་པི ཏི་ཊྛ་ནྟི་པི, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཙ་ར་ནྟི ཝི་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤི ཙ་ར་ནྟ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡཾ. པ་ན-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཾ་སཱུ་ཙ་ནེ, ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱཏི བ་ཧཱུ་ནཾ གཱ་ཝཱི་ན་མ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཋི་ཏཱ་སུ གཱ་ཝཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ་པི. གཱ་ཝོཏི གཱ་ཝི་ཡོ. ཨི་ཏ་རཱ་པཱིཏི ཋི་ཏཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ་པི. ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན. ཏི་ཊྛ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མ་ཙྪ་གུ་མྦཱ་ནཾ ཙ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཡོ་ག་ཏོ ཋཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏི་ཊྛ་ནྟ་མེ་ཝ ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཙ་ར་ནྟཾ ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མྤི མ་ཙྪ་གུ་མྦ་མྤི ཏི་ཊྛ་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏུ ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ཀི་རི་ཡ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ. ཏེ་སཾ པ་ན ཙ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཙ་ར་ནྟ་མྤཱི’’ཏི པི-ས་དྡ་ལོ་པོ ཧེ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་མྤི དྭ་ཡནྟི སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མ་ཙྪ་གུ་མྦཾ པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཉྩ དྭ་ཡནྟི སི་པྤི་ཡ་ས་མྦུ་ཀ་མ་ཙྪ་གུ་མྦ་མེ་ཝ. ཙ་ར་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ཀི་རི་ཡ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤཱི’’ཏི པི-ས་དྡ་ལོ་པོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ན་ཡོ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀིཾ ཝཱ ཨི་མཱ་ཡ ས་ཧ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ནེ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལ་སྶ ཧི ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟ་ནྟི, སི་པྤི་ས་མྦུ་ཀ་སྶ མ་ཙྪ་གུ་མྦ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤི ཙ་ར་ནྟ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༤༩). ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ཧ་ཡོ་གཱི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡོ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དེ་སི་ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ པ་ཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ན་ཡོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི – ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཙ་ར་ནྟི་པི ཏི་ཊྛ་ནྟི་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡོ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ཧ་ཡོ་གཱི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི, ཏ་དེ་ཏ་མྤི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ཏ་ཐཱ ད་སྶ་ན་སྶཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཏཱི་རེཏི ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་ད་སྶ ཏཱི་རེ. ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ ཙ ནཱ་མ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མུ་དྡོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ར་ཧ་དོ་པི ཏ་ཏྠ ག་མྦྷཱི་རོ, ས་མུ་དྡོ ས་རི་ཏོ་ད་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༢༧༨). ཀ་ཏྠ་ཙི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ་པི ‘‘ར་ཧ་དོ་པི ཏ་ཏྠ དྷ་ར་ཎཱི ནཱ་མ, ཡ་ཏོ མེ་གྷཱ པ་ཝ་སྶ་ནྟི, ཝ་སྶཱ ཡ་ཏོ པ་ཏཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, (དཱི. ནི. ༣.༢༨༡) ཨི་དྷཱ་པི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ་ཡེ་ཝ. སོ ཧི ཨུ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ན ར་ཧོ ཙ་ཀྑུ་ར་ཧཱ་དི་ཀཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཨ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནྟ་རཾ ད་སྶི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ…པེ… ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན, ཨེ་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝ་ནྟེ་ན ཝཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ན. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎནྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ནཱ་མེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཙ ཝི་སུཾ ག་ཎ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཏཱི་སུ ན་ཡེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ་པི དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མ་ནོ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ས་མ་ཝ་རོ་དྷི་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༣༧༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟེ་པི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་སུཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཙ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན ནི་པྥ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་བྦ་སེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཏཾ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི དྭེ་པི ཉཱ་ཎཱ་ནི པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎནྟི ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནཱ་མེ་ན ད་སྶི་ཏཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ.
ས་བྦེ་སཾ པ་ན ད་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི ད་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ, ཏེ་སུ ཝཱ ད་ས་སུ ཉཱ་ཎེ་སུ. བྷཱུ་མི་བྷེ་ད་ཏོ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏཾ, ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ, ས་ནྟཱ་ན་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ ཙཱ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ. པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཏི་ཀ་ཏྟ་ཡེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གོ, ན མ་གྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏི་ཀེ་ན. ནི་མྨི་ཏ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་མྨི་ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ནི་མྨི་ཏེ མ་ནོ་མ་ཡེ ཀཱ་ཡེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ནོ་མ་ཡེ ཀཱ་ཡེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པོ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦ་ཐཱ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་མེ་ཝ ནི་མྨི་ཏ་རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ བྷཱུ་མི་ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་བྷེ་ད་ཏོ ཏི་བྦི་དྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི པ་རི་ཏྟ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཧོ་ཏི.
ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་ས་དྡོ, པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་ས་དྡོ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘སེ་ཊྛ་ཏ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ར་ཏ་ན་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ཡ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཀཱུ་ཊཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ནཱ’’ཏི. དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སཱིཏི ཏི་ཏྠ་ཀ་ར་མ་ཏ་ཧ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནིཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ནིཾ ཏི་ཝི་དྷ་སཱི་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་རི་དཱི་པི་ནིཾ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱུ་སི་ནིཾ ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷ་མ་ཧཱ་སཱ་མ་ཉྙྥ་ལ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་དེ་ས་ནཾ ར་ཏ་ནཱ་གཱ་རཾ ཝི་ཡ ར་ཏ་ན་ཀཱུ་ཊེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཀཱུ་ཊེ་ན ནི་ཊྛཱ་པེ་སི ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.