ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༤. ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མྷི.‘‘ག་མ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ག་མ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ, ཨ་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཙ ག་མ་ནཾ, ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ. ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོཏི ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི ཏ་ཏོ པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ. ཨ་པ་ནཱ་མེ་ནྟོཏི ཨ་པ་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ. ཨཱ་ས་ན་སྶཱཏི པཱི་ཋ་ཀཱ་དི་ཨཱ་ས་ན་སྶ. པུ་རི་མ་ཨ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོཏི ཨ་ཊ་ནི་ཀཱ་དི་པུ་རི་མཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་བྷི་མུ་ཁོ. སཾ་ས་ར་ནྟོཏི སཾ་ས་པྤ་ནྟོ. པ་ཙྪི་མ་ཨ་ངྒ་པ་དེ་སནྟི ཨ་ཊ་ནི་ཀཱ་དི་པ་ཙྪི་མཱ་ཡ་ཝ་པྤ་དེ་སཾ. པ་ཙྩཱ་སཾ་ས་ར་ནྟོཏི པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནྟོ. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་པ་ནྣ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ སཾ་ས་པྤ་ན་པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏི. ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ནེ་སུ ཧི ཡོ ག་མ་ན་ཝི་དྷུ་རོ ཀཱ་ཡ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ, སོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་པ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཀྐ་མོཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ.
ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི’’ཏི. ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་རཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱིཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙ’’ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན-ས་དྡ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ, ས་མྨཱ, ས་མཾ ཝཱ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢.༥༢༣) ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཀཱ་རོ ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱིཏི.
དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི, སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཧི ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ གོ་ཙ་ར་ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་དྭ་ཡེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཙི་ཏྟ་ཝ་ས་མ་ནུ་ག་ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ཏཱི་རེ་ཏྭཱ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ས. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མྤི ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཨཱ་མི་ས་ཏོཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཨཱ་མི་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་སྨིནྟི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠེ. ཡ་སྨཱ པ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ‘‘སཱ་ཏྠ་ཀ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ས་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི སི་ཡཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པཱུ་ཛཱ་ཡ, བ་ཧཱུ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནཱི ཝི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ, ཡ་ནྟ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏཱ་སུ པ་རི་སཱ་སུ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཾ ནཱ་མ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཧ་ཎཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ བཱ་ལ་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༣༠༨) མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་མྥ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་པ་ཏྟི. ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་མྨ་དྡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ‘‘ད་ས་དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རེ པ་རི་སཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ. མ་ཧཱ་པ་རི་ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནནྟི ཀ་དཱ་ཙི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ས་མྨི་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ན ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི. དྭེ ཀ་ཐཱཏི ཧི ཝ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ན ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ. ཏ་སྨཱ སུ་བྦ་ཙ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་མ་དཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, ན ‘‘པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་མེ་ཝ. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ས་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཡེ་ན སོ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་པྤཱ་ཡོ, ཏ་སྶ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཀཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ གོ་ཙ་རནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ, ཨ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ, བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རེ ཙ གོ་ཙ་ར་ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དྷཱཏི སཱ་ས་ནེ. ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ནེ་ཏི, ཡཱ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཡོ་ག་ཏོ ཡཱ་ཝ དི་ཝཱ་ཋཱ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཊི་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ. ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧཱིཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི. པ་གེ་ཝཱཏི པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ. ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨནྟི མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་ལླ་ངྐེཏི དྭེ ཏ་ཡོ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝཱ་རེ. ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ན་ཉྷེ་ཏྠ པ་ལླ་ངྐོ. ཨུ་སུ་མནྟི དྭེ ཏཱི་ཎི ཨུ་ཎྷཱ་པ་ནཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱཏི ཏ་ད་ཧེ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘པ་ཏོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༠༩; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༦༨; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༣) ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ག་ནྟྭཱཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཙེ, ཏ་དེ་ཝ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་ཉྩེ, ཨ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏ་བྦི་ས་ཡེ་ན ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ.‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ པ་པ་ཉྩཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཝ་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ. པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་ཏོ སཱ་རཱི་རི་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ག་རུ་ཏ་ར་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་སཱ་ཁཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༢༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༧༥; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༠༩) ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ མ་ཏི, ‘‘བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཾ པ་ཏྟེ་ནཱ་པཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་དི ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཏོ ག་ཏེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒེ བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སཱ་པི ཝ་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི མ་གྒཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཏུ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཏྟེ་ནཱ་པི བོ་དྷིཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཏྟེ་ནཱ་པི ཏ་དེ་ཝ ཝ་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་པྤ་ཏྟེ་ན ན ཝ་ནྡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ག་ཏ་མ་གྒེ་ན ཧི པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ན པ་ན དྷུ་ཝ་ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. པུ་བྦེ ཧེ་ས ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གེ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཨཱ་དི་པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡེ་པི ནི་པ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པ་ཊི་སཱ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནནྟི སོ་པཱ་ན་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་པཱི་ཏི་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
གཱ་མ་ས་མཱི་པེཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ. ཏཱ་ཝ པ་ཉྷཾ ཝཱ པུ་ཙྪ་ནྟི, དྷ་མྨཾ ཝཱ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠནྟི ‘‘མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀོ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༢༣) པ་ན ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ཏ་ཏྠཱཏི གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ.
‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པོ་རཱ་ཎ་ཀཱ་ཙི་ཎྞ་ད་སྶ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པ་རི་ཙི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ས་མཱ་ག་མ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་བ་ལེ་ན. བྷ་ཡེཏི པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡེ. ཚཱ་ཏ་ཀེཏི དུ་བྦྷི་ཀྑེ.
‘‘པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་པི ནི་ས་ཛྫཱ་ཙ་ངྐ་མེ་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ཀ་ར་མཱ་ན་སྶེ་ཝ, ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོཏི ག་ཧ་ཎིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཛྫ་ལ་ཏཱིཏི ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱི་ཐིཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི ཁུ་དཱ་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ ཨོ་ད་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལཾ. ཨ་ནྟོ་ཀུ་ཙྪི་ཡ་ཉྷི ཨོ་ད་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘ཚཱ་ཏོ་སྨི, ཨཱ་ཧཱ་རཾ མེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དཱ་པེ་ཏི, བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཐ ས་ཏྟོ ཨེ་ཀ་གྒོ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ‘‘ཚཱ་ཡཱ་ར་ཀྑ་སོ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ. སོ པ་གེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི སེ་སོ. གོ་རཱུ་པཱ་ནནྟི གུ་ནྣཾ, གོ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནཾ ཝཱ, ཝ་ཛ་ཏོ གོ་ཙ་ར་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཏྟེཏི བྷ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ, ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ན བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་ཉྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཊྛཱ་ནེཏི ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཏོཏི བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་ཙྪེ་དོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་དི་སཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ས་ནནྟི ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ནཾ.
ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟོཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལེ་ན, ཝི་ནི་བ་ནྡྷེ་ན ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མེ ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལ་སུ་ཏྟེ –
‘‘ཀ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟི? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏི, དྷ་མྨེ ཀ་ངྑ་ཏི, ས་ངྒྷེ ཀ་ངྑ་ཏི, སི་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ངྑ་ཏི, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ཀུ་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, (མ. ནི. ༡.༡༨༥)
‘‘ཀ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྩ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་མེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༨༦). ཙ –
ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༥) པ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ པ་དེ་ཀ་དེ་ས་མུ་ལླི་ངྒེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལོ, ཙི་ཏྟཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ མུ་ཊྛི་ཡཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་ནི་བ་ནྡྷོ. པ་ཋ་མོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དོ་ས་ཝ་སེ་ན, དུ་ཏི་ཡོ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ར་ཧ་ཝ་སེ་ན ཏུ་ཙྪོ.
བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ག་ཏཾ, པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཡ་སྶཱ་ཏི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་མི་ཙྪ་ནྟཱ, དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ ཧི ཧི་ཏཾ, སུ་ཁ་ཉྩ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ, ཏཾ ཀཱ་མེ་ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ. ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱཏི ཧི་ཏ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ན པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, དྷ་མྨ་ས་ཉྙུ་ཏྟཾ ཧི་ཏ་མི་ཙྪ་ནྟཱ, ཧི་ཏ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ དྷ་མྨ་མི་ཙྪ་ནྟཱ་ཏི ཏ་སྶ་ཏྠོ. ཨི་ཎ་ཊྚཱཏི ཨི་ཎེ་ན པཱི་ལི༹་ཏཱ. ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཨེ་ཏྠཱཏི སཱ་ས་ནེ.
ཨུ་ས་བྷཾ ནཱ་མ ཝཱི་ས་ཏི ཡ་ཊྛི་ཡོ, གཱ་ཝུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་སཱི་ཏི ཨུ་ས་བྷཱ. ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏཱ་དི་སཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ན་མཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནནྟི ཀི་ལེ་སཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་མ་ཀ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་ཙྪཱ་ག་ཏོ པ་ན ཋི་ཏི་མ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏོ. སོཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ. ཨ་ཡནྟི པ་ཙྪཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཏནྟི པ་ར་སྶ ཛཱ་ན་ནཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. སོ་ཡེ་ཝ ན་ཡོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ན་ཡོ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མྤི པ་ར་སྶ ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་རི་མ་པཱ་དེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་པཱ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏཱིཏི ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ལི་ནྡ་ཀ་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ཕུ་སྶ་དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ‘‘ཀྭཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.
མ་དྡ་ནྟཱཏི དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་དཱི་ནི མ་དྡ་ནྟཱ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ, ཨུ་བྷ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡ་ནྟི ཙ. ཨ་དྷི་ག་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ, ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝཱཏི པ་ད་སོ་བྷ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛཱ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ས་ཏྠ་ཏ་རཱ ས་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ, ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ. ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་མེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་སྶཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝས་དྡེ་ན ཧི ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ, ས་ཡ་ན་སྶ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊེ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་པཱ་དེ་ཡེ་ཝ པུ་ན ཋ་པ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘གཱ་ཝཱི ནཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀ་ཙྪ་ཀ་ནྟ་ར་ཏོཏི ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ནྟ་ར་ཏོ, ཨུ་པ་ཀ་ཙྪེ ལ་གྒི་ཏ་ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ག་ཎྜཱུ་སནྟི ཨུ་ད་ཀཱ་ཝ་ག་ཎྜ་ཀཱ་ར་ཀཾ. ཀ་ཏི་ནཾ ཏི་ཐཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎཱི ཀ་ཏི་མཱི, ‘‘པ་ཉྩ་མཱི ནུ ཁོ པ་ཀྑ་སྶ, ཨ་ཊྛ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཝ་སཾ ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ པ་ཀྑ་ག་ཎ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥༦).
‘‘ཨུ་ད་ཀཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.ཏ་ཏྠཱཏི གཱ་མ་དྭཱ་རེ. ནི་ཊྛུ་བྷ་ནནྟི ཨུ་ད་ཀ་ནི་ཊྛུ་བྷ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་སཱུཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ. ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་མཱ.ཨཱི་དི་སོཏི སུ་ས་མྨ་ཊྛ་ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དི་ཀོ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝཱ་ར་ཎཾ.
ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༣༢). ཏཾ ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ན ཧི ཛ་ཝེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཡ་དྷུ་ཏ་ངྒཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཛ་ཝེ་ན ག་མ་ནེ ལོ་ལུ་པྤ་ཙཱ་རི་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ས་ཀ་ཊནྟི ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ར་ས་ཀ་ཊཾ. ཏ་ཉྷི ཝི་ས་མ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་པྤ་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་ལ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པནྟི བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ར་ཐ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ ཏེ་ལེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ནཾ, ཝ་ཎ་སྶ ལེ་པ་ནཾ, པུ་ཏྟ་མཾ་ས་སྶ ཁཱ་ད་ན་ཉྩ ཏི་དྷཱ ཨུ་པ་མཱ ཡ་སྶ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ, ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ༢.༢༤, ༣༨༧; སཾ. ནི. ༤.༡༢༠; ཨ. ནི. ༦.༥༨; ༥.༩; ཝི་བྷ. ༥༡༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐནྟི བྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ. པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱདི དི་ཝཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་ཡཱ་མཱདི ར་ཏྟི་ཝ་སེ་ན.
ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏེ་སུ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཡ་དི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཀ་པྤཱ་ནཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ཏ་ཛྫཱ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ, ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རོ) ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཝི་ཝ་ཊྚུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མ་མ་ནྟ་རེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཀུ་ས་ལཾ. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛ་པི་ཏཱ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ཀྑི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཐེ་རོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོཏི བཱ་ཧི་ཡ་ཝི་ས་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་ཡོ, དཱ་རུ་ཙཱི་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ་ཏི ཙ ས་མ་ཉྙི་ཏོ ཐེ་རོ. སོ ཧཱ་ཡ་སྨཱ –
‘‘ཏ་སྨཱ ཏི་ཧ ཏེ བཱ་ཧི་ཡ ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ, མུ་ཏེ, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ བཱ་ཧི་ཡ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ བཱ་ཧི་ཡ དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ, མུ་ཏེ, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏྭཾ བཱ་ཧི་ཡ ན ཏེ་ན. ཡ་ཏོ ཏྭཾ བཱ་ཧི་ཡ ན ཏེ་ན, ཏ་ཏོ བཱ་ཧི་ཡ ན ཏ་ཏྠ. ཡ་ཏོ ཏྭཾ བཱ་ཧི་ཡ ན ཏ་ཏྠ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ བཱ་ཧི་ཡ ནེ་ཝི་དྷ ན ཧུ་རཾ ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན, ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’ཏི’’ (ཨུ་དཱ. ༡༠).
ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་མྤི མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་དི་དཱི་པ་ནཱ་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི (ཨ. ནི. ༡.༡༨༨) སི་ཁཱ་པ་ཏྟནྟི ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ ནི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟཾ ས་བྦ་ཐཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏོ.
ཏནྟི ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ན ཝི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏཱི་ཧི་པི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཡེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཏཾ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ ཝཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ. ཝི་ཉྙ་ཏྟིནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ. ཛ་ན་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ཙ་ལ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊ་སྶ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ. ཨོ་མ་ཏྟཱཏི ཨ་ཝ་མ་ཏྟཱ ལཱ་མ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱ. ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རཱ དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ.
ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀཱ ཧི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཨི་ཏ་རཱ་སཾ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཀི་རི་ཡ་ག་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྱཱ་པཱ་རོ, ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་ཏི་པི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀཱ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. པ་ཋ་མེ ཧི ན་ཡེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏཱ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏཱ, ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པཱ་ད་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ. ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་གྷ་ཊྚ་ནཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ པ་སྶེ་ན ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཡཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ, ཏཱ་ཝ ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎནྟི ཝཱ ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཙྩ་ཡོ. ག་རུ་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ, ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་པི ཏ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ གྷ་ཊྚ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་པི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་སཱུ’’ཏི.
ཨ་ནུ་ག་མ་ཀཱ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ་པི ས་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. པ་ཋ་མེ ཧི ན་ཡེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏཱ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏཱ, པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཏི. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཉྩེ་ཏྠ པཱ་ད་སྶ ཨོ་ནཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝོ་སྶ་གྒོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ནཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་མྨ་དྡ་ན་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་སྶ ས་ནྣི་རོ་དྷོ ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ, ཏེ་སུ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཚ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཙ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ས ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. པ་བྦཾ པ་བྦནྟི པ་རི་ཙྪེ་དཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ས་ནྡྷི ས་ནྡྷཱིཏི ག་ཎྛི ག་ཎྛི. ཨོ་དྷི ཨོ་དྷཱིཏི བྷཱ་གཾ བྷཱ་གཾ. ས་བྦ་ཉྩེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རོ ཨེ་ཝ ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎོ ག་མ་ན་ཡོ་ག་ག་མ་ན་སྶཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སི་ར་སི, པཱ་དེ ཙ བ་ནྡྷ་ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ས་མཱ་ག་མ་ཏོ་པི སཱི་གྷ་ཏ་རོ, ཡ་ཐཱ ཏི་ལཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནེ་ན བྷེ་དོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊ་པ་ཊ-ས་དྡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ལ་བྷེ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི ས་ངྑ་ཏ་བྷེ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་མེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནེ. ཀོ ཨེ་ཀོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཀ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ སི་ཡཱ, ན སི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི…པེ… དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ཡ་ནཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཀོ ཨེ་ཀོ…པེ… ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ན’’ནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སོ་དྷ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཚ་བྦི་དྷེ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ ག་མ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ‘‘ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཙ སི་ལོ་ཀ་པ་དེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ རཱུ་པེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་ཧུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ན རཱུ་པེ་ན. དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ན ‘‘རཱུ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡཾ ཏ་ཏོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཨུ་པ་རི ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ནཱ་ཡུ་ཀཱ སི་ཡུཾ. ཡ་དི ཙ སི་ཡུཾ, ཨ་ཐ ‘‘རཱུ་པཾ ག་རུ་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི, ‘‘ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༣༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙ ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ, རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏེ་ན ས་ཧ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི. ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ ག་རུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཉཱ་ཎཾ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ན ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན པུ་རེ་ཏ་རཾ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ་ཏི. ཡ་ཉྷི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ས་མུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ནྟ་རོ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ‘‘ནོ’’ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི མ་ནུ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཙི ཨ་ནྟ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་དེ་ཝེ་ད་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སཾ ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་མྦ་ནྡྷོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ན་དི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝཱི་ཙཱིཏི ཧི ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ལོ་ཀི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ཡཾ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏི་ཊྛ་ཏི, ནི་སཱི་ད་ཏི, ས་ཡ་ཏི ཝཱ, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་ཀྑ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཏཱ་དི་ས་མཱ་ལོ་ཀི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་དི་སཱ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་དི་སཱ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི, ཨ་བྷི་མུ་ཁ་དི་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་ག་ཏེ་སུ ཝཱ་མ་ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶེ་སུ ཝི་ཝི་དྷཱ པེ་ཀྑ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ་ཨུ་པ་རི་པ་ཙྪཱ་པེ་ཀྑ་ན་ཉྷི ‘‘ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཨུ་ལློ་ཀི་ཏཱ་པ་ལོ་ཀི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ས་མྨ་ཛྫ་ན་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ, ཨུ་ལློ་ཀ་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་ལློ་ཀི་ཏ་སྶ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་པ་རི་སྶ་ཡ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ ཙ སི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ནཾ, སཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཡ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༠) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི. ན་ནྡ་སྶཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ནེ་ན.
སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཙ ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་སྶེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ. གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡོ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི ནཱ་མ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀེ་ནྟོ. ཏ་ཐཱ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏཱ. ཝི་ཉྙ་ཏྟིནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ཙ་ལ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཀྑི་ད་ལནྟི ཨ་ཀྑི་པ་ཊ་ལཾ. ཨ་དྷོ སཱི་ད་ཏཱིཏི ཨོ་སཱི་ད་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨུ་དྡྷཾ ལ་ངྒྷེ་ཏཱིཏི ལ་ངྒྷེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ནྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཀྑི་ད་ལེ་སུ ཡོ་ཛི་ཏ་ར་ཛྫུ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཀ་ཙ་ཀྐེ་ན. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀྑི་ད་ལཱ་ན་མོ་སཱི་ད་ནུ་ལླ་ངྒྷ་ན་ཏོ. མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏ་སྶ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ ཙ ཏ་ངྑ་ཎ་མ་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ གཱ་ཐཱ་ཡ ད་སྶི་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ. ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟཾ, ས་རཱི་རཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ཝ་ངྒ་ཉྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་མ་ངྒཾ, པ་དྷཱ་ན་ཉྩ ‘‘ས་རཱི་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ནཱ ཏི་བྦི་དྷཾ, ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ཝ་ངྒུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ. ཏ་ནྣི་རོ་དྷཱཏི ཏ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པི…པེ… ས་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི, ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ན་མུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་ན་མ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནཾ པུ་རེ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨི་ཊྛེ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དི་མྷི ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་མ་ཏྟཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནི་ཊྛེ ཙ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་མ་ཏྟཾ, ན པ་ནེ་ཀ་ནྟ་ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི, མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་སྶ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི་ནོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ མཱུ་ལཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ ས་བྦ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི, ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ ཛ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏྟ་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ. ཡུ་དྡྷ་མ་ཎྜ་ལེཏི ས་ངྒཱ་མ་པྤ་དེ་སེ. ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཧི ཏེ་སཾ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ནཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ, ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཙ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་སྶ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨཱ་པཱ་ཐནྟི གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ. ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན. ཏནྟི ཛ་ཝ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ནེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ. དུ་ཝི་དྷཱ ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཨ་ཏི་ཐི་ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ‘‘ཨ་ཏི་ཐཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ’’ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ར་གེ་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཛ་ཝ་ན་སྶ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ན་མུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་སི་ནེ་སཱུཏི ནི་སི་ནྣེ་སུ. ཨཱ་ཎཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ཀ་ར་ཎཾ.
ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཊྛཱ་ནེ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་ཏྟ་རཱ་ནཱིཏི ཨ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྟ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཏཾ་ཝ་སེ་ན.
ཨེ་ཏནྟི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡེ. ད་སྶ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ན་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ན་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ.
ས་མ་ཝཱ་ཡེཏི སཱ་མ་གྒི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་ཀོ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ན ཏྭེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཀོ ཙ ཨེ་ཀོ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི ན་ཏྭེ་ཝ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན, དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཙ ད་སྶ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ད་སྶ་ན་སྶ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་སྶ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོཔི ད་སྶ་ན་སྶེ་ཝ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་པི ཨ་དྷུ་ནཱ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་པཱ་ཋཾ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎེ་སུ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ས་མི་ཉྫི་ཏེ པ་སཱ་རི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་བྦཱ་ནནྟི པ་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཏཾ་ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ས་བྦེ་སཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, པ་བྦ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ པ་བྦཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་དྡྷོ’’ཏི, པ་བྦ་ཝ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ཙི་ཏྟ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ. ཡཾ ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སཱ་ཏྠེ་པི ཨ་ན་ཏྠེ་པི ས་མི་ཉྫི་ཏུཾ, པ་སཱ་རི་ཏུཾ ཝཱ, ཏཾ་ཏཾ་ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎ་མ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎེ་སུ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁ་ཎེ ཁ་ཎེཏི ཏ་ཐཱ ཋི་ཏ་ཀྑ་ཎ་སྶ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝེ་ད་ནཱཏི ས་ནྠ་མྦྷ་ནཱ་དཱི་ཧི རུ་ཛྫ་ནཱ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་མྤ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི. པུ་རི་མཾ པུ་རི་མ་ཉྷི པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་ལེཏི ས་མི་ཉྫི་ཏུཾ, པ་སཱ་རི་ཏུཾ ཝཱ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཕཱ་ཏིནྟི ཝུ་དྡྷིཾ. ཛྷཱ་ནཱ་དི པ་ན ཝི་སེ་སོ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོཏི ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡ་ཨ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ ཝ་ཏྠུ་ས་ནྡ་སྶ་ན་སཾ་ངྑཱ་ཏོ ན་ཡོ. ཏ་ད་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཏེ་ས་མི་དྷ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེཏི དུ་ཊྛ་གཱ་མ་ཎི་ར་ཉྙཱ ཀ་ཏ་སྶ ཧེ་མ་མཱ་ལཱི་ནཱ་མ་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ངྒ་ཎེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘དཱི་པ་པྤ་སཱ་ད་ཀོ ཐེ་རོ, རཱ་ཛི་ནོ ཨ་ཡྻ་ཀ་སྶ མེ;
ཨེ་ཝཾ ཀི་རཱ་ཧ ན་ཏྟཱ ཏེ, དུ་ཊྛ་གཱ་མ་ཎི བྷཱུ་པ་ཏི.
མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ མ་ཧཱ་ཐཱུ་པཾ, སོ་ཎྞ་མཱ་ལིཾ མ་ནོ་ར་མཾ;
ཝཱི་སཾ ཧ་ཏྠ་ས་ཏཾ ཨུ་ཙྩཾ, ཀཱ་རེ་སྶ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ’’ཏི.
བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་ཎཾ ‘‘ཨུ་ད་ངྒ་ཎེ ཏ་ཏྠ པ་པཾ ཨ་ཝི་ནྡུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༢) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ སུ་ས་ངྑ་ཏེ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན གི་ཧཱི ཛཱ་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟོ. ཛྷཱ་ཡཱིཏི ཛྷཱ་ཡ་ནཾ ཌ་ཡ྄ཧ་ན་མཱ་པ་ཛྫི. མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ་པི ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་ད་ཎྜ་ཀེ’’ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཚ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏ་ད་ཎྜ་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མ་ཎི་ས་པྤོ ནཱ་མ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀཱ ས་པྤ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན, (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢༤༢) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༤) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀེ་ཙི, ཨ་པ་རེ, ཨ་ཉྙེ’’ཏི ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ད་ནྟི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཉྩ སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན ནཱི་ལ་ས་པྤཱ་དི ཨི་དྷ ‘‘མ་ཎི་ས་པྤོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མ་ཧཱ་ཐེ་ར་ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧཱིཏི ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ བ་ཧཱུ་སུ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ པུ་ཙྪིཾ་སཱུ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧཱི’’ཏི པུ་ན པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཏེ་ན, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་པ་ཀྑ་མ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨུ་པ་རི་པི.
སུ་ཏྟཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ནྟེ ཡོ་ཛི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ཝ་སེ་ན. དཱ་རུ་ཡ་ནྟ་སྶཱཏི དཱ་རུ་ནཱ ཀ་ཏ་ཡ་ནྟ་རཱུ་པ་སྶ. ཏཾ ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཡཱ་ཏི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡ་ནྟཾ, ན་ཊ་ཀཱ་དི་པ་ཉྩཱ་ལི་ཀཱ་རཱུ་པཾ, དཱ་རུ་ནཱ ཀ་ཏཾ ཡ་ནྟཾ ཏ་ཐཱ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ནཾ པོ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྠེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཡ་ཏྟཱ པོ་ཏྠ་ལི་ཀཱ, པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི ཡ་སྶཱ ས་ཛཱི་ཝ་སྶེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྩཱ་ལི་ཀཱཏི ཙ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ལ་ལ༹་ནནྟི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ་ཧི ཝཱ ལཱི་ལཱ༹་ཀ་ར་ཎཾ.
ས་ངྒྷཱ་ཊི་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏོ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྠ་ག་རུ་ཏཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, སེ་སཱ་ནཾ པཱ་རུ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཏྟ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝི་དྷི་ནཱ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དོ.
ཨུ་ཎྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀ་སྶཱཏི ཨུ་ཎྷཱ་ལུ་ཀ་སྶ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་བ་ཧུ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ. སཱི་ཏཱ་ལུ་ཀ་སྶཱཏི སཱི་ཏ་བ་ཧུ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ. གྷ་ནནྟི ཨ་པྤི་ཏཾ. དུ་པ་ཊྚནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་ཏུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ དུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ, དི་གུ་ཎཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ, དི་གུ་ཎཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་རཱི་ཏནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒ་ལཱ༹་དི་དཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པ་ན་ཁ་ཎྜཾ ཨ་གྒ་ལ༹ཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏུ་ནྣ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏྠོ, ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཊྚུ་ཎྞ་དེ་སེ པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཊྚུ་ཎྞཾ. ཝཱ་ཀ་ཝི་སེ་ས་མ་ཡཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཾ དུ་ཀཱུ་ལཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་མྦ་ལཱ་དི་ཀཾ སཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ་དི་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་མཱ་ཧ. ཙོ་རཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ས་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཾ པ་ན དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་པྤཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མི་ཙྪཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ, ཨ་ནེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཡོ་གོ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟོ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ཏ་ཐཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ཨ་ནེ་ས་ན་པ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ –
‘‘ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན ས་མྨཱ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཁ་ཎྜ་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ? ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཾ, པ་ཏྟ་དཱ་ནཾ, པུ་པྥ, ཕ་ལ, ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ, མུ་ཁོ་ད་ཀ, སི་ནཱ་ན, ཙུ་ཎྞ, མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱ་ནཾ, ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཾ, མུ་གྒ་སཱུ་པྱ་ཏཾ, པཱ་རི་བྷ་ཊུ་ཏཾ, ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཾ, ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ, དཱུ་ཏ་ཀ་མྨཾ, པ་ཧི་ཎ་ག་མ་ནཾ, པི་ཎྜ་པ་ཊི་པི་ཎྜཾ, དཱ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ, ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཾ, ན་ཀྑ་ཏྟ་ཝི་ཛྫཾ, ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫ’’ནྟི.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ནེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, དཱུ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཧི་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ག་ཎྜཾ ཕཱ་ལེ་ཏི, ཨ་རུ་མ་ཀྑ་ནཾ དེ་ཏི, ཨུ་དྡྷཾ་ཝི་རེ་ཙ་ནཾ དེ་ཏི, ཨ་དྷོ་ཝི་རེ་ཙ་ནཾ དེ་ཏི, ན་ཏྠུ་ཏེ་ལཾ པ་ཙ་ཏི, ཝ་ཎ་ཏེ་ལཾ པ་ཙ་ཏི, ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པ་ཏྟ, པུ་པྥ, ཕ་ལ, སི་ནཱ་ན, ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ, མུ་ཁོ་ད་ཀ, ཙུ་ཎྞ, མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, མུ་གྒ་སཱུ་པི་ཡཾ, པཱ་རི་བྷ་ཊུཾ, ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་མཾ དཱུ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༥༠-༥༡).
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནྟན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཊཱི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒཱདི་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན, ཨ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ས་མ་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་དཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་མི་ཏྟོ་བྷཱ་ས་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ’’ཏི པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྨཱ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཉྩ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ཙ, ཏ་བྦ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ཧཱ་ར་དྭ་ནྡེ་པི ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི པུ་ལླི་ངྒ་པ་ཡོ་གོ དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི. ཨ་ཏི་རུ་ཙི་ཡེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཏི་ཨ་རུ་ཙི་ཡེ ཙ དོ་སཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན.
‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨ་ཙེ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཡ ‘‘ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ སུ་ནྡ་རཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་ནྟོ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པི་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་ནྟོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་ར་པཱ་རུ་པ་ནེ. ཏེ་སུ ཝཱ པཱ་རུ་པ་ཀ་ཏྟ་པཱ་རུ་པི་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཀཱ་ཡོ་པཱིཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ་པི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧནྟི ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ཡོ. དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ བཱ་ཧི་རཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ. དྷཱ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧནྟི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ དྷཱ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧཾ. པོ་ཏྠ་ཀ་རཱུ་པ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ དྷཱ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟི ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ས་ནཾ སྣེ་ཧ་སེ་ཙ་ནཾ, པཱུ་ར་ཎཾ ཝཱ པོ་ཏྠཾ, ལེ་པ་ན་ཁ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཏེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི པོ་ཏྠ་ཀཾ, ཏ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ ཏ་ཐཱ, ཁ་ན་ན་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཾ དཱ་རུ་མ་ཏྟི་ཀཱ་དི་རཱུ་པ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ.
ནཱ་གཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་སོ ཝ་མྨི་ཀོ ནཱ་ག་ཝ་མྨི་ཀོ. ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ རུ་ཀྑོ ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑོ. ཀེ་ཧི་ཙི ས་ཀྐ་ཏ་སྶཱ་པི ཀེ་ཧི་ཙི ཨ་ས་ཀྐ་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་གྱ་ཏྟཱ ཏེ་ས་མི་དྷ ཀ་ཐ་ནཾ. ཏེ་ཧཱིཏི མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་གཱུ་ཐ་མུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི. ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ནཱ་ག་ཝ་མྨི་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ སོ་མ་ན་སྶཾ ཝཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ཝཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
‘‘ལ་བྷི་སྶཱ་མི ཝཱ, ནོ ཝཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པུ་བྦ་ཀེ་ན ‘‘ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་སཱ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ག་རུ་པ་ཏྟོཏི ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ པ་ཉྩ ཝཱ ག་ཎྛི་ཀཱ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དྭ་ཏྟི་པ་ཏྟཱ (པཱ་ཙི. ༢༣༢), ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༡) ཨ་ཉྙ་པ་ད་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧི ཝཱ-ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཨི་དྷ པ་དྷཱ་ནོ ཙ་ཏུ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ ཝཱ པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ ཝཱ པ་ཏྟོ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨཱ་ཧ་ཏཱ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི, ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཏོ ཏ་ཐཱ, དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༦༡༢) པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ་པི པ་ཏྟོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན པ་ན པ་ལི་བོ་དྷ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨི་དྷ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་དྡྷོ་ཏ་པ་ཏྟོཏི ཨ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏ་མྤི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་པ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘ཏཾ དྷོ་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ. ‘‘མ་ཎི་ཝ་ཎྞ་པ་ཏྟོ པ་ན ལོ་བྷ་ནཱི་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི སོ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་པྤི་ཡོ, སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཏྟཾ བྷ་མཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ མ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟི ‘མ་ཎི་ཝ་ཎྞཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ) ཧི ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཙ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘མ་ཎི་ཝ་ཎྞཾ པ་ན པ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༨༥) ‘‘ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷོ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནེ་ཏ་བྦོ. སེ་ཝ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཧེ་ཏྭ་ནྟོ ག་དྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ན་པ་རི་ཧཱ་ཡ་ན་སྶ.
‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་ངྑེ་པོ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རོ. ས་ཎྜཱ་སེ་ནཱཏི ཀ་མྨཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཨ་གྒི་ཝ་ཎྞ་པ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨ་གྒི་ནཱ ཛྷཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒི་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཏྟ་སྶ ག་ཧ་ཎེ. རཱ་གཱ་དི་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ན་ཀ་པ་ཏྟ་སྶ ཨཱི་དི་ས་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཏྟ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏི. ཚི་ནྣ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ཨ་ནཱ་ཐ་མ་ནུ་སྶེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ ནཱ་མ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀ་ཀཱ་རི་ཀཱ. ག་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝ་ཎེ་སུ ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཎྜ་ཀཱ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཐ་སཱ་ལཱ་ཡནྟི ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ད་ཡཱ་ལུ་ཀཱཏི ཀ་རུ་ཎཱ་བ་ཧུ་ལཱ. ཝ་ཎ་མ་ཏྟ་ཙོ་ལ༹་ཀཱ་ནཱིཏི ཝ་ཎ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཚི་ནྣ་ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜ་ཀཱ་ནི. ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི བ་ཧཱུ་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནཱ་ཐ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཐཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཐ་དྡྷཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནེ, བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ནི་མི་ཏྟེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཎ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙོ་ལ༹་ཀེ་ན, ཀ་པཱ་ལེ་ནཱཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཡོ་གེ ཀ་མྨ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ. ཝ་ཎ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི པ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ, ན པ་ན མ་ཎྜ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩཱ་ཏུ་ར་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨེ་དི་ས་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ན་མུ་པ་པ་ནྣ་ནྟི ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལ་ཏྟཱ, པུ་རི་མེ་ཧི ཙ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི་ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི.
ཨ་ས་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་སི་ཏཱ་དི་པ་དེ་ཧེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སི་ཏེ་ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཊྛ་པྤ་ཀཱ་རོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ.
ཏ་ཏྠ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཨི་མི་ནཱ མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༡༢༠; ཨ. ནི. ༦.༥༨; ༨.༩; དྷ. ས. ༡༣༥༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་མྤི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ (དྷ. ས. ༡.༡༣༥༥) ཧི ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ནཱ་མ, ཨུ་པ་རི པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་མ་ངྒཾ, ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ པ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་མ་ངྒཾ, ‘‘ན མ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན མ་ཎྜ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མི, ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ’’ཏི པ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཨི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ས་མེ་ཝ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ‘‘ནེ་ཝ་ད་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡ་སྶེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ན, ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ངྒ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པཱ་ལི༹་ཡཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏ་ཏ་ནྟི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཝ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶ་ན་ཏོ. པཱ་ཋ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མེ་ན, ཏེ་ན པ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
ཏི་དྷཱ དེ་ནྟེ དྭི་དྷཱ གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཨོ་ཏཱ་ར་ཎཾ བྷུ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ལོ་པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བྷུ་ཉྫ་ནཱ་དི་པ་ཡོ་གོ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀུ་ཉྩི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཝཱ་པུ་ར་ཎཾ, ཡཾ ‘‘ཏཱ་ལོ༹’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ནྟ་ཀེ་ནཱཏི ཙ་ཀྐ་ཡ་ནྟ་ཀེ་ན. ཡ་ཏ་ཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ནི་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ནི་ཀྑི་པ་ནཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི ཡ་ནྟ་ཀཾ. ས་ཉྩུ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎཾ མུ་ས་ལ་ཀི་ཙྩཾ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀི་ཙྩཾ. ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏ་ཝི་ལོ་ལི༹་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཾ. ཨི་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧ་ཏྠ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ, བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ནི་མི་ཏྟེ ཝཱ བྷུ་མྨཾ. ཏ་ནུ་ཀ་ཁེ་ལོ༹ཏི པ་ས་ནྣ་ཁེ་ལོ༹. བ་ཧ་ལ་ཁེ་ལོ༹ཏི ཨཱ་ཝི་ལ་ཁེ་ལོ༹. ཛི་ཝ྄ཧཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏ་ཝི་ལོ་ལི༹་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཧ་ཏྠ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ. ཀ་ཊ་ཙྪུ, ད་བྦཱིཏི ཀ་ཏྠ་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པུ་མེ ཀ་ཊ་ཙྪུ ད་བྦི་ཏྠཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཀ་ཊ་ཙྪུ, ཡཱ་ཡ པ་ན ཏེ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, སཱ ད་བྦཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ལཱ་ལ་ས་ནྠཱ་རནྟི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པ་ལཱ་ལཱ་དི་ས་ནྠཱ་རཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ. དྷཱ་རེ་ནྟོཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ. པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཛ་ལ་སྶ ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཝི་ཡ པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ཝ ཨཱ་མཱ་ས་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་ཐཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཉྷི ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཏི་རི་ཡ་ཉྩ གྷ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཊུ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ པ་ཀྐཱ ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མཱ་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨུ་ཀྑ་ལི་ཡཱ་དཱི་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟི, ཡཱ ‘‘ཙུ་ལླཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ར་སྶ་ད་ཎྜོ ད་ཎྜ་ཀོ. པ་ཏོ་དོ ཡ་ཊྛི. ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་མ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཧི དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཡཱ་ཝ མུ་ཁཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝི་མི་སྶཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༤) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཏ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཀུ་ཙྪི, ཏཱ་ཝ ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༢༣) ཨཱ་ཧ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཀུ་ཙྪི་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟཾ ཧ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་པི་ཙ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ ཧ་ར་ཏི. དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་མཱ་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་ཉྩུ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི མུ་ས་ལེ་ན ཝི་ཡ ས་ཉྩུ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་སོ་སེ་ཏཱིཏི ཝི་སོ་ས་ནཾ ནཱ་ཏི་སུ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏི. ནཱི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་ཙྪི་ཏོ བ་ཧི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཀི་ཙྩེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ནི པ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ཉྩུ་ཎྞ་ན་ཝི་སོ་ས་ནཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. སི་ནེ་ཧེ་ཏཱིཏི ཏེ་མེ་ཏི. ཨ་ལླ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སོ་ས་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ནཱ་ཏི་ཨ་ལླ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏི. ཨ་ཉྫ་སོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝི་ས་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ནི་ཀྑ་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩེ. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏཾ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ་ཡེ་ཝ པ་ཡོ་གོ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི,. སོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་མ་ནྭཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ར་ཎ་ཛི་ཎྞཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཏཱ་ནི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཛི་ཎྞཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཏ་མ་ནྭཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨ. ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི བྷུ་ཉྫ་ན་ཀོ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི, ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་བྷོ་ག་པུ་བྦ་ཀོ ཧི ས་བྦོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ‘‘ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ག་མ་ན་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་མ་ན་ཏོ. པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་མྤི ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཏོ. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་སཱ་ལཱ་དི་ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏོཏི ད་ནྟ་མུ་ས་ལེ་ཧི ས་ཉྩུ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་སེ་སཾ སུ་ཝཱ་ན་དོ་ཎི་ཡཾ སུ་ཝཱ་ན་ཝ་མ་ཐུ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པི་ཏྟ་སེ་མྷ་པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏཱ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་ར་མ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀ་པི་ཏྟཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་མྨ་བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཧི ཨཱ་ས་ཡོ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀོ པི་ཏྟཱ་དི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ས་ཡོ. མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་རོ. ནི་དྷཱ་ན་ཏོཏི ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་ཏོ. ནི་དྷེ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནི་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཧི ཨཱ་མཱ་ས་ཡོ ‘‘ནི་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་པཱ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་སཱ ཨ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཏོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་སཱ་ཝ པ་རི་པཱ་ཀ་ཏོ. ཕ་ལ་ཏོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ, ས་མྨཱ་པ་རི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ, ཨ་ས་མྨཱ་པ་རི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཙ བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀེ་སཱ་དི་ཀུ་ཎ་པ་ད་དྡུ་ཨཱ་དི་རོ་གཱ་བྷི་ནི་པྥ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ ཕ་ལ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ནྡ་ན་ཏོཏི ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀ་དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་སྶ་ནྡ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘ཨ་ནྣཾ པཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ, བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ མ་ཧཱ་ར་ཧཾ;
ཨེ་ཀ་དྭཱ་རེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ན་ཝ་དྭཱ་རེ་ཧི ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༣);
ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ཧ་ཏྠ་ཨོ་ཊྛཱ་དི་ཨ་ངྒེ་སུ ན་ཝ་སུ དྭཱ་རེ་སུ པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ, པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་བྦ་སོ མ་ཀྑ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་ཧ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥ་ཏྟི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ ‘‘ག་མ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཋ་པི་ཏཱ. ས་མྨ་ཀྑ་ནཾ པ་ན པ་རི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ནི་སྶ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ནྟི ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཏེ་ཛེ་ན པ་རི་པ་ཙྩ་ན་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཝེ་ག་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ནི པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨེ་ཀ་གྒཾ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ ཙ སཱུ་ལ་བྷ་ག་ནྡ་རཱ་ད་ཡོ རོ་གཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ས་བྦཾ ཏནྟི སེ་ད་མུ་ཙྩ་ནཱ་དི་ཀཾ.
ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཁེ་ཏྟ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཏཱ་དི་སེ ཧི ཀ་རོ་ནྟཾ ཀུ་དྡྷཱ མ་ནུ་སྶཱ, ཨ་མ་ནུ་སྶཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་མྤི པཱ་པེ་ནྟི. ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི པ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དུ་ཀྐ་ཊ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ. པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ ཋཱ་ནེ. ས་བྦཾ ཏནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ.
ནི་ཀྑ་མཱ་པེ་ཏཱ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ན་ནྟི བཱ་ལ་མ་ཉྙ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ནྣི་ཙི་ཏཱཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡེ་ན ཋི་ཏཱ. ཝཱ་ཡུ་ཝེ་ག་ས་མུ་པྤཱི་ལི༹་ཏཱཏི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝེ་གེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཝ་པཱི་ལི༹་ཏཱ, ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ ཙེ་ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ས་ནྣི་ཙི་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝོ’’ཏི པུ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་ར་དྭ་ནྡེ་པི པུ་ལླི་ངྒ་པ་ཡོ་ག་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ནི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྟ་ཀཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀ་སྶ་ཙི་པི དཱི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ, ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ ན པ་ར་སྶ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་རཱི་ར་ནི་སྶ་ནྡོ་ཝཱཏི ས་རཱི་ར་ཏོ ཝི་སྶ་ནྡ་ན་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ན་མ་ཏྟཾ. ས་རཱི་རེ ས་ཏི སོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་རཱི་ར་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཊི་སོ་དྷ་ན་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙ་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦོ. ཏནྟི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ.
‘‘ག་ཏེ་ཏི ག་མ་ནེ’’ཏི པུ་བྦེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་མ་ནེ་པི པུ་ར་ཏོ, པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ག་མ་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༢༥) ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀེ་ཙི་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཀ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ག་མ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ, པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡཱ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི (ཨ་བྷི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༣) ཙ ཝི་རོ་དྷ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ག་མ་ན་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཝ་རོ་དྷ་ཏྟཾ, བྷེ་ད་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ. སོ ཧེ་ཊྛཱ ‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ. ‘ག་ཏེ ཋི་ཏེ ནི་སི་ནྣེ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ཙུ་ཎྞི་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
‘‘ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྷེ་དོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེཏི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཙ ས་ངྒཱི་ཏེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༢; མ. ནི. ༡.༡༠༥) ཨ་དྡྷཱ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱཏི ཙི་ར་པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལི་ཀཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༨༤; ༣.༡༧༧; པཱ་རཱ. ༢༡) ཝི་ཡ, ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཝཱ དཱི་གྷ་མ་གྒི་ཀཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་དྡོ ཧི དཱི་གྷ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༢༡༣, ༢༡༧) ཝི་ཡ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ནཱ་ཏི་ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀཱ, ནཱ་ཏི་དཱི་གྷ་མ་གྒི་ཀཱ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ. ཙུ་ཎྞི་ཡ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱཏི ཝི་ཧཱ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཧི ‘‘ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ’’ནྟི ལོ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ་ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཁུ་དྡ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙུ་ཎྞི་ཀཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བྷེ་ད་མ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏོ. ཏེ་སུ་པཱིཏི ‘‘ག་ཏེ ཋི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ག་མ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ. ཋི་ཏོཏི ཋི་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཙ་ངྐ་མ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ.
ག་མ་ན་ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་སཱི་ད་ན་ས་ཡ་ན་སྶ ཀ་མ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཡུ་ཏྟཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་ཐཱ ཀ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཡ’’ མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཛཱ་ག་རི་ཏ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཙེ་ཏྠ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ ས་ཡ་ནཾ, ན པ་ན པི་ཊྛི་པ་སཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༧༧) ཝི་ཡ པི་ཊྛི་པ་སཱ་ར་ཎ་སྶཱ་པི ས་ཡ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་རོ་དྷ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ, ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ་ནི ཏ་དྡྷི་ཏ་ས་དྡཱ་ན་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཀི་རི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏཱ་ནི, ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ་ནི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི བྷ་ཝ་ངྒུ་པ་ཙྪེ་དེ ས་ཏི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ཙི་ཏྟཱ་ན’’ནྟི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི, (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༣) ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཧི ཙ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ན པོ་རཱ་ཎ་པཱ་ཋོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཐཱ, ཛ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༥༢༥) ‘‘ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཚ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ སུ་ཏྟཾ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ནེ་ཡྻ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི ཨི་དཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི དྭཱ་ར་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ དྭཱ་ར་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཡོ་ག་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཨོ་ཊྛཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཋཱ་ནེ ས་དྡོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཊྛེ ཙ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨོ་ཊྛཱ་ལ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ཏི, ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨོ་ཊྛེ ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི ས་དྡུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ན ཧི ‘‘ཨོ་ཊྛེ ཙ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཋཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པནྟི ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. བྷཱ་ས་ན་སྶ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བྷཱ་སི་ཏོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
བྷཱ་ས་ན་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷེ་དེ ས་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཏ་ཐཱ, ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ བྷཱ་ས་ནཾ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཏུ་ཎྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༦; མ. ནི. ༡.༡༠༩) ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨི་དྷཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཡི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷུ་རཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་དྷུ་རཾ, མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ན་ནུ ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་སྶཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ས་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་དི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ཡཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ན པ་ནེ་ཏཾ ས་ཏི་ཡཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་ཧ བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ས་ཏི་ར་ཧི་ཏཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ན་ནུ ཙ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙོ་ད་ན་མྤི སོ་དྷེ་ཏི ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཧི པ་ད་སྶ ཨ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་སེ ཝི་ཡ ནི་དྡེ་སེ་པི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཧི ས་ཏི་ཡཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་དྷུ་ར་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཝི་བྷ་ངྒ་ན་ཡེནཱ་པི ཏ་ད་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཧི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝི་ཡ ས་ཏི་ཡཱ་པེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནི. ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནེ་ཝཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་མ་ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ.
མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ, པ་ན ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༣) ཙ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཀོ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཨེ་ཀོ ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ས་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ས་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ་ངྐ་མ་ནེ་ན དཱི་པེ་ནྟི. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཙ་ངྐ་མཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཋི་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཙ་ངྐ་མ་ན་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཙ་ངྐ་མ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཋཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཋཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཾ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཡ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ག་ཏཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཋ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ, མ་ཉྩོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ, ཀཱ་ཡོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཧཾ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’ཏི, མ་ཉྩོ་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘མ་ཡི ཀཱ་ཡོ ས་ཡི་ཏོ’ཏི. ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་མྨ་ཡ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཚ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཛཱ་ག་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཚ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛ་གྒ་ནྟོ་པི ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་པི, བཱ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ཧཱ་ཡ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི བྷཱ་སི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ.
ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་པི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. དུ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མྤི ན་ཡོ པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༣) ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པ་རོ་པི ན་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶཱཏི ཧི ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.