ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨. ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་དཾ ས་མཱ་ས་པ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟེ་སུ, ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་སྶ་ཏ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏོ, ཝཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་ས་སྶ་ཏི་ཀཔ་དེ་པི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ, ས་དྡ་ཏོ པ་ན ཨ་སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཏ་སྨཱ ས་དྡ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨི་དྷ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི. ‘‘ཨི་སྶ་རོ ནི་ཙྩོ, ཨ་ཉྙེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨི་སྶ་ར་ཝཱ་དཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཙྩོ བྲ་ཧྨཱ, ཨ་ཉྙེ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ་པི. ‘‘པ་ར་མཱ་ཎ་ཝོ ནི་ཙྩཱ, དྭི་ཨ་ཎུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི (ཝི་སི་སི་ཀ་ད་སྶ་ནེ ས་ཏྟ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་ཋ་མ་ཀ་ཎྜེ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཀཱ་ཎཱ་དཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཙྩ’’ནྟི (ནྱཱ་ཡ་ད་སྶ་ནེ, ཝི་སེ་སི་ཀ་ད་སྶ་ནེ ཙ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ་པི. ཨི་དྷཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ, ཨི་མི་སྶཱ ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ག་ཧི་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟཱ, དེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་དྷ པུ་རི་མ་ཀཱ ཏ་ཡོ ཝཱ་དཱ ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏོ. ‘‘ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཏེ་ཧི ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་མ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶ ཧི ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་མ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝཱ…པེ… ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ཙྩ་དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷུ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝཱ སི་ཡཱ ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༨) པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི ཧི ‘‘ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝེ་ན སོ དྷ་མྨོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙེ་ན, ན སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ. ན ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནྟ་རཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་སྶ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊེ་ན མ་ཀུ་ཊེ ཀ་ཏེ གྷ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ན་སྶ་ཏི, མ་ཀུ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ན་སྶ་ཏི, ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘ཀིཾ ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞཾ, ཡཾ གྷ་ཊེ, མ་ཀུ་ཊེ ཙ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ, ཡ་དི རཱུ་པཱ་དི, སོ ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩོ. ཨ་ཐ རཱུ་པཱ་དི་ས་མཱུ་ཧོ ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ཝཱ ན་ཏྠི་ཏཱ ཝཱ ནི་ཙྩ་ཏཱ ཝཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ ན སི་ཡཱ. དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨི་ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ན་ཉྙ་ཐཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དོ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ཏ་སྨཱ སོ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་པི་ཙ ན ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ དཱི་པཱ་ད་ཡོ. ན ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ སི་ཡཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་བྷ་ངྒོ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷ་ངྒཱ་ན་མྤི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༨).
ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་དེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི, ཀོ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི? ཨ་ས་སྶ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཝི་དཱུ་སི་ཏོ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཡ ས་པྤི་པི་ཎྜོ, ཏ་ཏོ ཙ ཏ་སྶ ས་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་པ་ཀྑེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཱ་པི ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་རོ་པི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་བོ་དྷ་སྶ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨི་ཏི་པི…པེ… ཀཱ་ཡོ ཨི་ཏི་པི ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ, ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤ་ཀཱ་རཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧེ་ས ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – པུ་རི་མ་སྨི་མྤི་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི. ས་སྶ་ཏཱ་ནཾ པ་ན ‘‘ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཧོ ན མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ་ད་ནྟ་ར་ཏཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨི་དྷ ཝི་ཡ པུ་རི་མེ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སྭེ་ཝ དྷ་མྨེ་སུ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ས་སྶ་ཏེ་སྭེ་ཝ ‘‘ཀེ་ཙི་དེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ, ཀེ་ཙི ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་བྷཱ་ག་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ ས་པྤ་དེ་ས་ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ པུ་རི་མ་སྨིཾ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏཱི? ཏ་ཐཱ་པི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝཱ་དཱི ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ད་དྭ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཝ ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཱ, ཨ་ཉྙེ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཝ ས་སྶ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་དེ་ས་པ་རི་གྒ་ཧོ ཙ ཝཱ་ད་དྭ་ཡ་སྶ པ་རི་བྱ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ས་མུ་སྶ་ཡེ, ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ས་མུ་སྶ་ཡེ ཙ ཁ་ནྡྷ་པ་བ་ནྡྷེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཧི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ ཨེ་ཝ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཛཱ་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཙ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་བྷེ་ད་ག་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་མུ་ཏྲ ཨུ་ད་པཱ་དི’’ནྟི, (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤; མ. ནི. ༡.༡༤༨; པཱ་རཱ. ༡༢) ‘‘ཙ་ཝ་ནྟི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༥༥; མ. ནི. ༡.༡༤༨; པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀོ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་བྷེ་ད་ས་མུ་སྶ་ཡེ དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷེ ས་སྶ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཛ་ནེ་སི ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱི་སུ་པི ཝཱ་དེ་སུ ‘‘ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཀྐཱི་ནཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་སྶ་ཏེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་སེ་སོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
༣༩. སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཱ་ན་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན པུ་ན སཾ་ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ, ཨ་དྡྷཱ-ས་དྡ་སྶ ཙ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ, ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ སཾ-ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟོ ཝ་ཊྚ-ས་དྡོ ཝི་ནཱ་ས་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཝ་ཏུ-ས་དྡོ ཝཱ ག་ཏི་ཡ་མེ་ཝ. ས་ངྑ་ཡ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན པ་ན སཾ-ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ས་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་ངྑ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཧི ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཙེ་ཏྠ ཊ-ཀཱ་རཱ་དེ་སོ. ཝི་པ་ཏྟི་ཀ་ར་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏྟོ ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏོ་པི ས་ངྑཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ལོ་ཀོ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ལོ་ཀོཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་སྶ བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨུ་པ་རི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སཱུཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མཱི་སུ. ཨ་གྒི་ནཱ ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཏ་སྶེ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཝཱ་ར་ནི་ཡ་མོ –
‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་གྒི་ནཱ ཝཱ་རཱ, ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཊྛ་མེ ད་ཀཱ;
ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི ཡ་དཱ པུ་ཎྞཱ, ཨེ་ཀོ ཝཱ་ཡུ་ཝ་རོ སི་ཡཱ’’ཏི. (ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ པ་ཉྩ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མྤི);
ཨཱ་རུ་པྤེ་སུ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ-ས་དྡེ་ན སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ན་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཉྙ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི. ན ཧི ས་བྦེ ཨ་པཱ་ཡ་ས་ཏྟཱ ཏ་དཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ དཱི་གྷ་ཏ་རཱ་ཡུ་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཝི་ནཱ ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ་པི ཧི སཾ་ཝ་ཊྛ་མཱ་ནེ ཀ་པྤེ ནི་ར་ཡ་ཏོ ན མུ་ཙྩ་ཏི, པི་ཊྛི་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མ་ན་སཱ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ མ་ན་སཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ན པ་ན བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་དེ་ཝཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏི་ས་ཡ་མ་ན་སཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟེ་སུ་ཡེ་ཝ མ་ནོ་མ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཛྷཱ་ན-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནོ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན ཏ་ཏྠ བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ན་སཱ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཝཱ་ཡཾ ལོ་ཀེ མ་ནོ་མ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནྣ་མ་ཡོ པཱ་ན་མ་ཡོ མ་ནོ་མ་ཡོ ཨཱ་ན་ནྡ་མ་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཡོ་ཏི པ་ཉྩ་དྷཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི. ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ་པི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དི་བྦོ རཱུ་པཱི མ་ནོ་མ་ཡོ’’ཏི, (དཱི. ནི. ༡.༨༧) ཏེ པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱ ས་ཡཾ་པ་བྷཱ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ པ་བྷཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་བྷ་ནཱ ཝཱ ཋཱ་ཡཱི ས་བྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་བྷ་ཊྛཱ་ཡི་ནོཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ པ་ན དྭེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཀ་པྤེ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨ་ཊྛ ཀ་པྤེཏི ཙ་ཏུ་ནྣ་མ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ.
༤༠. ཝི་ནཱ་ས་ཝཱ་ཙཱི་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཎྛཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཉཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྛཱ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཏྟི་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀུ་ད་ཀ་ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཏཱ་ཝ ལོ་ཀོ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏ་སྶ ‘‘སུ་ཉྙ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ན་མ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཝི་མཱ་ནཱ་ནི ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཉྙཱ་ནི, ན ཨེ་ཝ་མི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཋ་མཾ ཀ་ར་ཎཾ པ་ཀ་ཏི, ཏཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན པ་ཋ་མཾ ནི་བྦ་ཏྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་སྶ པུ་རི་མ་ཏ་རཾ, ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ སུ་ཉྙ་མི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་པི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀ་བྷཱུ་མཱིཏི པ་ན པཱ་ཋེ་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱི བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏྟཱ ས་ཡཾ ཀཱ་ར་ཀོ. ཀཱ་རེ་ཏཱ པ་རེ་སཾ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༠༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྐ་མཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨུ་ཏུ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་པི ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན པཱ་ཋོ ཀ་མྨ་ས་ཧཱ་ཡོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཀ་མྨ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏུ ཏ་ཐཱ, སོ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཨཱ་ནཱ. ར་ཏ་ན་བྷཱུ་མཱིཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་ཏ་ན་བྷཱུ་ཏཱ བྷཱུ་མི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷཱུ་མི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་པྤ་རི་ཝཱ་རཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཀ་ཏི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི པུ་རི་མ་ཀ་པྤེ་སུ པུ་རི་མ་ཀཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་དྭ་ཡཾ. ཀ་ཐཾ པ་ཎཱི་ཏཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི, ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནེཏི ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཏོ ཨོ་ཏ་ར་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཏོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མིཾ ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནྟི, ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀེཏི ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་བ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ. ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶཱཏི ཏ་སྨིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སོ. ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ར་མཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ. པ་རི་ཏྟནྟི ཨ་པྤ་ཀཾ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཙ་ཝ་ནྟཱིཏི རཱ་ཛ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ ཝི་ཡ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཀ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶ པ་ར་མཱ་ཡུ་ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ ཙ་ཝ་ནྟི.
ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ པ་ར་མཱ་ཡུ ནཱ་མ, ཀ་ཐཾ ཝཱ ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡོ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཋི་ཏི་ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མོ པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ ཝི་ཡ ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི, ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཱ་དི་ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ ཙ, སོ ཨཱ་ཡུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡུ, ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ར་མཱ་ཡཱུ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ཡཱི་ན་མྤི ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋ་པ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ནི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནེ་སཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒུ་པ་ཙྪེ་དཱ [བྷ་ཝ་ངྒུ་པ་ཙྪེ་དཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠)] ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི. ཏ་སྨཱ ཙེ་ས ཨཱ་ཡུ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཡེ་ཝ, ཏཾ པ་ན དེ་ཝཱ་ནཾ, ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་པེ་ཏ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཀ་མྨ་བ་ཧུ་ལེ ཀཱ་ལེ ཏཾ་ཀ་མྨ་ས་ཧི་ཏ་ས་ནྟཱ་ན་ཛ་ནི་ཏ་སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ, ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་ས་མ་ཝི་ས་མ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཛ་ནི་ཏ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་མ་ཝི་ས་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་རཱ་ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནི་ཡ་མོ སི་དྡྷོ, ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ ག་ཧ་ཎ་སི་དྡྷི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཋི་ཏི་ཀཱ་ལཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སྶ་ཝེ་ཧི ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ར་མ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སུ ཡ་ཐཱ ཏཾ་ཏཾ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ ས་མ་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ ནི་ཡ་ཏཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སུ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ ས་མ་ཏྠཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ར་མཱ་ཡུ་ཀ་སྶ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཀ་མྨཱ་ཝ་སེ་སེ ཋཱ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཋཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡཱ ཝཱ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡཱ ཝཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་ཀཱ་ཡཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཡ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ན་མྤི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡེ་ན པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཡེ་ན ཀོ་པེ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཙ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝ་གྒེ) ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཀཱ་ལོ་ཡེ་ཝ, ཝཱ-ས་དྡོ པ་ན ཀ་པྤ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ ཝཱ ཏ་ཏོ ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ.
༤༡. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མཱ་ག་མི་ཙྪཱ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་ར་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མ་ནྭ་ཡ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ན་ནུ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ར་ཧེ་ན, པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྒྷཱ་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ, སཱ པ་ན་ཏྠ་ཏོ དོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཝ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. སཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ན་ཏྠི ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་བྦི་ཛྫ་ནཱ ཕ་ནྡ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ. སཱ ཧི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་ར་ཏི་ཡཱ ཋི་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་བྷི་ར་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཏ་སྶ ནཱ་པི དི་ཊྛི་ཏ་སྶ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༡) ན་ནུ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨི་མཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹ཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ཏྟཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་ཏ་སྶ་ནཱ ནཱ་མཱ’’ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏཾ པ་ན དི་ཊྛི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཏ་སྶ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ན དོ་སོ. ཨི་དཱ་ནི ས་མཱ་ན་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་མུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཊི་གྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ ཨེ་ཝ ཏཱ་ས་ཏ་སྶ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. ‘‘ཛཱ་ཏིཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹, (ཝི་བྷ. ༩༢༡) ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ – ཛཱ་ཏིཾ པ་ཊི་ཙྩ བྷ་ཡནྟི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཡཾ. བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཏྟ་ཀ་མྤོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཧ་ད་ཡ་མཾ་ས་ཙ་ལ་ནཾ. ལོ་མ་ཧཾ་སོཏི ལོ་མཱ་ནཾ ཧཾ་ས་ནཾ, བྷི་ཏྟི་ཡཾ ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་ན་མི་ཝ ཨུ་དྡྷ་གྒ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཙེ་ཏ་སོ ཨུ་ཏྲཱ་སོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ནྟི. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ནྟི བྷེ་ར་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ བ་ལ་ཝ་བྷ་ཡཾ, ཏེ་ན ས་རཱི་ར་སྶ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༡) ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནེ་ནེ་ཝ བྷ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷ་ཡཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨི་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཡོ་གེ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཏ་སྶི་ཏ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙ པ་རི་ཏ་སྶི་ཏེ་ན ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་མེ་ཝ ཙ་ལི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྤི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༥-༡༡༧) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ཏ་སྶ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན དི་ཊྛི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝ ནི་ཧ་ཊཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི སཱི་ཧོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹ (ཨ. ནི. ༤.༣༣) ཏ་ཏྠ ཏེ་པཱིཏི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ དེ་ཝཱ་པི. བྷ་ཡནྟི བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཙི་ཎྞ་ནྟེ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ བྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ. སཾ་ཝེ་གནྟི ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ, ཨོ་ཏྟ་པྤ་མེ་ཝ ཝཱ. ས་ནྟཱ་སནྟི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་ནྟཱ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ.
ས་ཧ་བྱ་ཏནྟི ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མི་ཙྪེ་ཝ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ས་ཧ་བྱ-ས་དྡ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. སོ ཧི ས་ཧ བྱཱ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དོ་སཾ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་བྱོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ. ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་སཱ་དྷ་ན་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠོ ཝཱ ས་ཧ-ས་དྡོ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ་པ་དེ ཨ་དྷི་ས་དྡོ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ས་བྱ’’ནྟི ཏ་དེ་ཝ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ, ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཨ་པི་ཙ ས་ཧ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་ཝོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི, ཏ་དེ་ཝ ས་ཧ་བྱ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་མཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༢) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༤༢. ཨི་མེ ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ་ཏི སེ་སོ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ ཙེ་ཏྠ པཱ་པ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཏེ ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཉྙ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛེ་ཊྛ་ཀོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ད་སྶ་ནེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ད་སོཏི ཨེ་ཏྠ ད་སྶ་ནེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་པ་རི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ པ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ད་སྶ་ནེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཧི པ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཙེ་ཏྠ པ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་བྦ་མྤི ན ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི. ཨ་ཧཾ-ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ཨ་མྷ་ཡོ་གེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. ས་ཏྟ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ནི་མྨཱ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཙེ་ཏྠ བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐ་ནཾ. ས་ཛི་ཏཱཏི ར་ཙི་ཏཱ, ཝི་བྷ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏྭཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མཱ་ཙི་ཎྞ་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི བྷཱུ་ཏ་བྷ་བྱེ་སུ. ཨ་ནྟོ་ཝ་ཏྠི་མྷཱིཏི ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ. པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ. དུ་ཏི་ཡ་ཏོཏི པ་ཋ་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. པ་ཋ་མ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེཏི ཡེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ. ཨི་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན, བྷཱུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ བྷ་བྱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༢) པ་ན བྷ་བྱ-ས་དྡ་ཏྠོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ཧི བྷཱུ་ཏཱ. བྷ་ཝ་ནྟི, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཙཱ་ཏི བྷ་བྱཱ ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཡཱ ཝི་ཡ ཎྱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་ཏྟ་རི་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
‘‘ཨི་སྶ་རོ ཀ་ཏྟཱ ནི་མྨཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ‘‘མ་ཡཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ནི་མྨི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི [ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ས བྲ་ཧྨཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ད་སྶ་ན་ཏྟཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཙི་ཏ་མྤི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ས་ཏྟ་ནི་མྨཱ་ནེ་ན ཝི་པ་ལླ་ཊྛོ ‘‘མ་ཡཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ནི་མྨི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ན པ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཊི་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ན ཙེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ས་མྤི ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏ་ཐཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་རེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ སོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཛཱ་ཏོ, ན ཏུ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ལི༹་ཡཾ མ་ན་སོ པ་ཎི་དྷཱིཏི མ་ན་སོ པ་ཏྠ་ནཱ, ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝནྟི ཨི་ད་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ པ་ཀཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཀཱ་རོ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟནྟི ཧི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ཝ་ལནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶཾ སུ་དྡྷཾ. མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཝ་ངྐ་ཚི་དྡེ་ན ཝ་ངྐ་ཨཱ་ཎཱི ཝི་ཡ ཨོ་ན་མི་ཏྭཱ ཝ་ངྐ་ལ་དྡྷི་ཀེ་ན ཝ་ངྐ་ལ་དྡྷི་ཀཱ ཨོ་ན་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ བྲ་ཧྨུ་ནོ པཱ་ད་མཱུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ་པ་ཀྑ་ཀཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ ག་ཏི་ཡཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཀ་མྨུ་ནཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི? པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཝི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཏཱ་དི་སཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, སཱ ཙ ཁོ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན, ཨི་མེ པ་ན པུ་རི་མཱ་སུ་པི ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ནི་བ་དྡྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༤༣. ཨཱི་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱི་སོ, མ་ཧ་ནྟོ ཨཱི་སོ མ་ཧེ་སོ, སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མ་ཧེ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རེ་ཧི ‘‘མ་ཧེ་སོ’’ ཨི་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་ཧེ་ས་ཀྑོ, མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན མ་ཧེ་ས་ཀྑོ་ཏི མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏ་རོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. སོ པ་ན མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ཡ་ས་ཏ་རོ’’ཏི.
༤༤. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དྷཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ས་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ས ནི་པཱ་ཏོ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ, ཡེ་ན ཋཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ. ‘‘ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན སོ པ་བྦ་ཛ་ཏི, ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིཾ ཕུ་ས་ཏི, པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་སུ་པི པ་དེ་སུ. ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ས་ཏྟོ’’ཏི ཧི ཨི་མཱ་ནི པ་དཱ་ནི ‘‘པ་བྦ་ཛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་གཱ་རཾ, གེ་ཧཾ, ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ ཨཱ་གཱ་རི་ཡཾ, ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི་ཀ་མྨཾ, ཏ་མེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་གཱ་རི་ཡཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་ར་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ-ས་དྡེ་ན ཝི་སི་ཊྛོ ཝ་ཛ-ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. པ་རནྟི པ་ཙྪཱ, ཨ་ཏི་ས་ཡཾ ཝཱ, ཨ་ཉྙཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན ས་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་རི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་པ་སྶ་ནྟོཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པ་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ, པ་སྶི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. མཱ་ན-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཧི ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཨི་དྷ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠོ. ས་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་བྦ་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་པཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
༤༥. ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ནོ་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི, ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ཏི པ་ན ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, ས་དྡ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁི་ཌྜཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་ས་ཀཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨི-ཀཱ་རཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་དུ་སྶ་ནཾ ཝཱ པ་དོ་སོ, ཁི་ཌྜཱ་ཡ པ་དོ་སོ ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སོ, སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ. ‘‘པ་དཱུ་སི་ཀཱ་ཏི་པི པཱ་ལི༹ཾ ལི་ཁ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ན་ཉྷི ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཏེ་ན པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ལེ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མྤི ཧི པ་ད་ཏྠ་སོ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སོ་དྷི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཝེ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ, ཏཾ. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཙི་ར’’ནྟི, ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་བྷོ་ག་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ར་ཏི་དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧ་སྶ་ཁི་ཌྜཱ-ས་དྡེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཧ་སྶ་ཁི་ཌྜཱ་སུ ར་ཏི་དྷ་མྨོ ར་མ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཧ་ས་ནཾ ཧ་སྶོ, ཀེ་ལི༹་ཧ་སྶོ. ཁེ་ཌ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ནཾ ཁི་ཌྜཱ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀཱི་ལཱ༹. ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་སྶ་ར་ཏི་དྷ་མྨ་ཉྩེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱི་ལཱ༹ ཡེ་སཾ ཏེ ཀེ་ལི༹་ནོ, ཏེ་སཾ ཧ་སྶོ ཏ་ཐཱ. ཀཱི་ལཱ༹་ཧ་སྶ་པ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཏྠ ཀེ་ལི༹་ཧ་སྶ་སུ་ཁཾ. ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ཀཱི་ལཱ༹་པ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀཱི་ལཱ༹་སུ་ཁཾ.
‘‘ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཀི་ར-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཡེ་ཝ, ན ཏུ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནཱ་རུ་ཙི་ཡཱ་དི་ཛོ་ཏ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སི་རི་ཝི་བྷ་ཝེ་ནཱཏི ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཱ་དི་སི་རི་ཡཱ, པ་རི་ཝཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ. ན་ཀྑ་ཏྟནྟི ཚ་ཎཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ན་ཀྑ་ཏྟ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ཡོ་གོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, མཱ ཝཱ, ན་ཀྑ་ཏྟ་མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ཀོ དེ་ཝཱ་ན་མཱ་ཧཱ་རོ, ཀཱ ཙ ཏེ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཏི? ས་བྦེ་ས་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ནཾ སུ་དྷཱ་ཧཱ་རོ. དྭཱ་ད་ས་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་གྒྷཱ་ཏེ་ན ཧི སུ་ཁ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དེ་ཝཱ་ནཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ‘‘སུ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ པ་ན སེ་ཏཱ ས་ངྑཱུ་པ་མཱ ཨ་ཏུ་ལྱ་ད་སྶ་ནཱ སུ་ཙི སུ་ག་ནྡྷཱ པི་ཡ་རཱུ་པཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ན་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ས་ངྑཱུ་པ་མཾ སེ་ཏ’མ་ཏུ་ལྱ་ད་སྶ་ནཾ,
སུ་ཙིཾ སུ་ག་ནྡྷཾ པི་ཡ་རཱུ་པ’མ་བྦྷུ་ཏཾ;
ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ མ་མ ཛཱ་ཏུ ཙ་ཀྑུ་བྷི,
ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ པཱ་ཎི་སུ ཀིཾ སུ་དྷོ’ད་ཧཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༢༡.༢༢༧);
‘‘བྷུ་ཏྟཱ ཙ སཱ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ནྟི པཱ་པ་ཀེ,
ཁུ་དྡཾ པི་པཱ་སཾ ཨ་ར་ཏིཾ ད་ར་ཀླ་མཾ;
ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ་ཉྩ ཝི་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཎཾ,
སཱི་ཏུ་ཎྷ ཏ་ནྡི་ཉྩ ར་སུ་ཏྟ་མཾ ཨི་ད’’ནྟི ཙ. (ཛཱ. ༢.༢༡.༢༢༩);
སཱ ཙ ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་རི་མི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘བི་ལཱ༹་ར་པ་ད་པྤ་མཱ་ཎཾ སུ་དྷཱ་ཧཱ་རཾ ཏེ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, སོ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་གྒ་ན་ཁ་གྒཱ ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་ཏི, ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ག་ཎི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ དི་ཝ་སེ ཡཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི་ཝཱ་དེ པ་ནེ་ཏྠ བི་ལཱ༹་ར་པ་ད-ས་དྡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ. པ་མཱ་ཎ་ཏོ པ་ན ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཕ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཡཾ པཱ་ཎི་ཏ་ལཾ ཀ་བ་ལ༹་གྒ་ཧ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི མ་དྷུ་ཀོ་སེ –
‘‘པཱ་ཎི་ར་ཀྑོ པི་ཙུ ཙཱ་པི, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་མུ་དུ་མྦ་རཾ;
བི་ལཱ༹་ར་པ་ད་ཀཾ པཱ་ཎི-ཏ་ལཾ ཏཾ ཀ་བ་ལ༹་གྒ་ཧ’’ནྟི.
‘‘ནི་ར་ནྟ་རཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ་པི པི་ཝ་ནྟཱ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨེ་ཝཾ ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཁཱ་ད་ན་པི་ཝ་ནཱ་ན་མ་ནི་ཡ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨུ་ལཱ༹་ར་ག་རུ་སི་ནི་དྡྷ་སུ་དྷཱ་ཧཱ་ར་ཛཱི་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ པ་ན སུ་ཁུ་མཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཨཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་སྶ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་རཱི་རཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟོ. ར་ཛོ ཀ་ར་ཛོ, ཀིཾ ཏཾ? སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘རཱ་གོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་རཱ་ག་ར་ཛ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ཀ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘ཀ་ར་ཛོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཛེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ཡོ མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་ཨ་སྶ་པཱུ་ར་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཁི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་རོ, ས་མྦྷ་ཝོ, ཀ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཀ་ར་ཛོ, མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཎྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཏོ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཀ་ར་ཛོ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་རོ་ཏི པུ་ཏྟེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཀ་རོ, སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཾ, ཏེ་ན ཛཱ་ཏོ ཀ་ར་ཛོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྦྷཱུ་ཏོ་པི ཙ དེ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡོ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ, ཛ་ར་སི་ངྒཱ་ལོ’’ཏི. ཏེ་སནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཨ་ཙྪ་ཡཱ་གུ ནཱ་མ པ་ས་ནྣཱ ཨ་ཀ་ས་ཊཱ ཡཱ་གུ. ཝ་ཏྠུནྟི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ. ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝེ་ལནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟཾ, ཀེ་ས་ཉྩི མ་ཏེ་ན པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན་པི ཏ་མཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎེཏི ཨ་ཙྩུ་ཎྷ་པཱ་སཱ་ཎེ. ར་ཏྟ་སེ་ཏ་པ་དུ་མ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཨུ་པྤ་ལཾ. ཨ་ཀ་ཐཱ་ཡནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘དེ་ཝཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན, དེ་ཝཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀ་ར་ཛཾ མ་ནྡ་ནྟི ཝཱ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་མ་ནྡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཏ་དེ་ཏ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎཾ ས་བྦེ་ས་མྤི དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་པི དེ་ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ སུ་དྷཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་དུ་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏེ ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ ‘‘ཏེ་ཡེ་ཝ ཙ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ན་ནྟ་རེ པ་ཋི་ཏ་བྦོ ཏ་ད་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ་ནུ་ས་ནྡྷི – ཡ་དི ས་བྦེ་པི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ ཙ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ’’ཏི ནཱ་མ་ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་བྦེ་པི དེ་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་པི ཁི་ཌྜཱ་ཡ པ་དུ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ནཱ་མ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་དེ་ཀེ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ཀེ་ཙི་ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོ་ཡཾ པཱ་ཋོ’’ཏི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་ཏི-ས་དྡ་ནྟ་རི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ནྟེ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི པ་ན ཏ་སྶ ཀེ་ཙི་ཝཱ་ད་ས་མ་ཝ་རོ་དྷ་ནཾ ཨ་ནྟེ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
༤༧-༤༨. མ་ནོ་པ་དོ་སི་ནོ་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི, མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ཏི ཙ ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ནོ་པ་དོ་ས་ཀཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨི-ཀཱ་རཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནེ་ནཱཏི ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་དུ་ཊྛེ་ན མ་ན་སཱ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨུ་སཱུ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ན་སཱ པ་དོ་སོ མ་ནོ་པ་དོ་སོ, ཝི་ནཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ སོ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱཏི. ‘‘ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྷི པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ ཏེ དེ་ཝཱ ཏ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱ ཙ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཏེ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ནེ་ན པ་དུ་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏེ མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཏེ་སུ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ར་ཐེ་ན ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏོ ཝི་ཡཱཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་ཏོ ཝི་ཡ. བྷི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ བྷི་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཡ, པཱི་ཏི་ཡཱ ཝཱ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཉྫི་ཏོ ཝི་ཡ. ཀུ་དྡྷཱ ནཱ་མ སུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མ་སྶ ཉ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཀུ་དྡྷོ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཀུ་དྡྷ་སྶ སོ ཀོ་དྷོ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཙེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ནོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་ནྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་གྒི ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀུ་དྡྷོ ཨི་ཏ་རཾ ཙ་ཝ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི. ཨུ་བྷོ་སུ པ་ན ཀུ་དྡྷེ་སུ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྷི པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཁི་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སོ ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཏ་ཏོ ས་ཀ་ལོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྷི པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ ཏེ དེ་ཝཱ ཏ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱ ཙ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ ཀོ་དྷོ ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཀོ་དྷོ ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ་དྷ་སྶ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཙ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཀོ་དྷེ་ན ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་ད་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལ་སྶ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ་ཝ་ན་ཏོ. ཀ་ནྡ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་རོ་དྷཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཙ ཀོ་དྷ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཋཱ་ན་སོ ཙ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་སུ དེ་ཝེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༩-༥༢. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཨ་ནྟེ ཙ ཨ་ད་སྶ་ནཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་སཾ པ་སྶ་ཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་བྷེ་ད་སྶ. པ་ཙྩ་ཡཾ ད་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཏྟིཾ ད་ཏྭཱ, པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, བ་ལ་ཝ་ཏ་ར་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བ་ལ་ཝ་ཏ་རནྟི ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་ཏ་ར་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ རཱུ་པེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ སོ་ལ༹་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཙི་ཏྟ་སྶ བྷེ་དཾ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ནྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ པ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑོ་ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ཨ་ལཱ་བྷ་ཙ་ཀྐ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་དཱི ནཱ་ན་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ དུ་ར་ཝ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ ཙ མི་ཙྪཱ་ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་དེ་ཝི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་བྦ་དཱ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟཱ ནི་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཛ་ནེ་སི, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ‘‘སོ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.