༡. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ

པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ར་མ་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་དྡ་སཱ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ས་མ་ལ་ངྐ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཨ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མ་སྶ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ད་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ, སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ད་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ’’ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་ད་ཝི་བྷཱ་གེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ད་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨེ་ཏཾ པ་ད’’ནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཏཾ་ཏཾ་པ་དཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི ཝ་ཙ་ན ཀཱ་ལ་པ་ཡོ་གཱ་དི་ཀཾ ས་མྨཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ད་སྶ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་མི་ཡ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑ་ཝེ – པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ་པི སུ་ན་ཡོ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པི་ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ, པ་ད་ཏོ, པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཏོ, པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ ཙཱ་ཏི ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡཾ ལོ་ཀི་ཡཱ ‘‘ཨུ་མྨུ་གྒྷཱ་ཏོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, སོ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན, ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ས་ངྒཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཧི ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་དནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་ཏོ, པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི པ་དཱ་ནཾ ཏ་བྦི་སེ་སཱ་ན་ཉྩ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཧི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ་པི པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ད་ཝི་གྒ་ཧ་ཏོ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ད་ཏྠཱ་ནུ་ཡོ་ག་པ་རི་ཧཱ་རེ་ཧི་པི. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ ཙ ས་དྡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནཱ་མ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཾ ཙ ས་དྡཱ་དཱི་ན་མྤི ནི་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ. མེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡཱ་ཝ པ་ཊི་ས་དྡོ, ཏཱ་ཝ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ ས་དྡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. པ་ཊཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ པ་ཏི་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ད་ཏྠ་ཏོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ སོ་ཏཱུ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ?

ཨེ་ཀ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཙ, ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ ཏ་ཐཱ་པི ཙ;

ནི་སི་ནྣ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཙེ་ཝ, ཏི་དྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་དེ.

ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ ནཱ་ལི༹་ཡཱ མི་ནི་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱ པ་དཾ ནཱ་ལ༹ཾ མཱུ་ལཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ ཝཱ ནཱ་ལི༹་ཀཱ ཨ་ཏྠ་ནི་གྒ་མ་ན་མ་གྒོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ ནཱ་མ. པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ས་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ས་པ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཀ་ཐ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ར་སྶཱ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱུ་པཱ་ཡཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ ནཱ་མ, ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ག་མ་ནཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཝ་ཏྟོ སཾ་ཝ་ཏྟོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ, ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་པི ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, སོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ པ་ན ཀ་ཐཱ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཏ་ཊྚཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནི་པཱ་ཏེ གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ ཏ་ཏྭ་ཀ་ཐཱ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་པི ཙ;

ཨི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མེ ཝི་དྭཱ, ཏི་དྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་དེ.

ཏ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཏ་ཏྭ་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡). ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ༣༨ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ནི་སྶི་ཏོ པཱ་ལི༹).

པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ པི་ཎྜ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཙ ཙོ་ད་ནཱ;

པ་རི་ཧཱ་རོ ཙ ས་བྦ་ཏྠ, པ་ཉྩ་དྷཱ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་དེ.

ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལཾ, ཏཾ པ་ན སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི. པི་ཎྜ་ཏྠོ ནཱ་མ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ནཱ་མ པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་དི. ཙོ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་རོ་དྷི་ཀ་ཐ་ནཾ. པ་རི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཀ་ཐ་ནཾ.

ཨུ་མྨུ་གྒྷཱ་ཏོ པ་ད་ཉྩེ་ཝ, པ་ད་ཏྠོ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ;

ཙཱ་ལ་ནཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཚ་དྷཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་དེ. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ནི་དཱ་ནཾ ཨུ་མྨུ་གྒྷཱ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ད’’ནྟི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ན པ་ད་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་དཾ, ས་དྡ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཱ་དི པ་ད་ཏྠོ. ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ.ཙཱ་ལ་ནཱ ནཱ་མ ཙོ་ད་ནཱ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་རོ.

ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ད་ཏྠོ ཙ, བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་དྷ་ཡོ;

ཝི་རོ་དྷོ པ་རི་ཧཱ་རོ ཙ, ནི་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཊྛ་དྷཱ.

ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ནི་དཱ་ནཾ. པ་ད་ཏྠོཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་དྷ་ཡོཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་དྷི, ཏ་དཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་དྷཱ་ནུ་ཝཱ་ད ས་མ་ཉྙཱ. ཝི་རོ་དྷོཏི ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཙོ་ད་ནཱ. པ་རི་ཧཱ་རོཏི ཏ་སྶཱ སོ་དྷ་ནཱ. ནི་ག་མ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་པྤ་ནཱ.

ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ, ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ;

པི་ཎྜ་ཏྠོ ཙེ་ཝ པ་ད་ཏྠོ, ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀོ;

ཙོ་ད་ནཱ སོ་དྷ་ནཱ ཙེ་ཏི, ཨ་ཊྛ་དྷཱ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་དེ.

ཏ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ནཱ་མ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་སཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རེ ཉ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཏི.

ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་ཏཱ པ་ཡོ་ག་ཏོ་ཝ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏ་བྦ་སེ་ན ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ས་དྡཱ ཏཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀཱ, ས་ངྐེ་ཏོ ཙ ནཱ་མ པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མྤི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ན་ནུ ཙ –

‘‘ཡ་ཐཱ་པི པུ་པྥ་རཱ་སི་མྷཱ, ཀ་ཡི་རཱ མཱ་ལཱ་གུ་ཎེ བ་ཧཱུ;

ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ན, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༥༣);

ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢༣༤, ༣༩༦) ཧི ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་པྥ་རཱ་སི་ས་དི་ས་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ བ་ཧུ་ཀཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ ནཱ་མ ཨུ་པ་མཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཛོ་ཏི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི སོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་མ་ནྟ་རེ་ན ནི་སྶི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་མཱི་ཡ་ནཾ ས་དི་སཱི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ ནཱ་མ. ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཏྟཾ སི་ཡོ་པ་མཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ཨུ་པ་མཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ར་ཧ་ཎཾ, ཏ་དཱ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ར་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘ག་ར་ཧ་ཎེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཙེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟཱ ཧི ནི་པཱ་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཙ ཨ་དྷུ་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ཝ་ས་ལ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཝ་ས་ལཱི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞཱི ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཋཱ་ནེ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ནྟེཏི སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྣི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧོ, ཏ་དཱ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧེ’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ བྱཱ ཁོཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཡ ཁོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ་ཏི ཧི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རེ ཝི་ཡ་ས་དྡ་སྶ བྱཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ ‘‘ཝ-ཀཱ་ར་སྶ, བ-ཀཱ་རཾ, ཡ-ཀཱ་ར་སཾ་ཡོ་ག་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ དཱི་གྷ་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཀཱ་རེཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟེ. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷནྟི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐནྟི་ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་ར་རོ་གཱ་བྷཱ་ཝཾ. ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནནྟི ནི་གྒེ་ལ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ལ་ཧུ་ཏཱ་ཡུ་ཏྟཾ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ. བ་ལནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ ད་ས་མ སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ མེ་ཝ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༤༥) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧི. ‘‘སཱ་དྷུ ཀི་ར བྷ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, སོ ཙ ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ད་སྶ་ནེ’’ཏི. ཀཱ་ལཱ་མཱཏི ཀཱ་ལཱ་མ་གོ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཛ་ནེ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘ཨི་མེ…པེ… ཝཱ’’ཏི ཡཾ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཏྟཱཏི པ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ. ས་མཱ་དི་ནྣཱཏི ས་མཱ་དི་ཡི་ཏཱ. སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ནོ ཝཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡེ ཀ་ཐཾ ཝོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏྠ མ་ཏི ཧོ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, སོ ཙ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི. ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མ་ཉྙ་ཏྲ ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙོ་ད་ནཱ, སོ་དྷ་ནཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ, ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་ད་མ་ཏྠེ, ག་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡཱ པ་ན པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ. ག་ཏ་ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི? ནོ ཧི་དཾ བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨), ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ, ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཡཱུ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎཾ, ཏ་དཱ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་ཙྪཱ ཙ པ་རི་མཱ་ཎ་ཉྩ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སུ པུ་ཙྪ་ཏྠོ, པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྠོ ཙ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན སོ ཀ་ཏ་མེ་སུ བྷ་ཝ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ, ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ པ་དེ་སེ ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘སྭཱ་ཡ་མི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ན་ནུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ སི་ཡཱ, ཀ་སྨཱ ཏཱི་སུ་པཱི་ཏི ཙ, ཧོ་ཏུ ཏི་བྦི་དྷེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ, ཀེ་ན ཀི་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཙ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ ཝཱ ན་ཡཱ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ནཱ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ ཏ་ཐཱ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ ཧི ས་མྤ་ནྣཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ. ཨ་པི་ཙ ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མྤ་ནྣཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཏ་ཐཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོ, ས་ཝ་ནེ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོ, བྱ་ཉྫ་ན་ར་ས་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ར་ས་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་དུ་ར་སཾ ཏ་ཐཱ.

པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་ཝཱ་ས་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན་པི ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ, ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ནི་མུ་གྒ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་དྡྷ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ ནཱ་སྶུ, ཏེ་སཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི་པི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཏེ ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. པ་ཊཱིཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀླེ་སེ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ དཱི་གྷ་ཝ་སེ་ན, ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀླེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཧ་ར་ཎཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཧི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀླེ་སེ་ན, ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀླེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀླེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ཧི ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ན ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝཾ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ས་དྡ་ར་ཙ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་བྷེ་དེ་ན, ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཨི་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ་པི དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ནི་མྨི་ཏ་བུ་དྡྷེ་ན ས་ཧ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ, ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨཱ་མ་ག་ནྡྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༤༡), ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཏ་ཏཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ. ཨི་ཏི ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཏཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་སྶ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༨༡) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་སཱུ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ ས་བྦེ་སཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ དེ་ས་ནཱ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ…པེ… མཱ་ག་ཙྪ་ནྟ’’ནྟི. སོ་ཏ་མེ་ཝ སོ་ཏ་པ་ཐོ, ས་ཝ་ནཾ ཝཱ སོ་ཏཾ, ཏ་སྶ པ་ཐོ ཏ་ཐཱ, སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. པ་ནཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ, ཏེ་ན ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་དྷི་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་བ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཛ་ན་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཛ་ནེ་ཏྭཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ, ཨ་པི-ས་དྡོ ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ ༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ ༡.པ་ཋ་མ་ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཝི་ཡ, ཏེ་ན ‘‘ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཏཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ་སུ་ཏེ དྷ་མྨེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨེ་དི་སེ་སུ ག་ར་ཧ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ར་ཧ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སོ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ཨི་དྷ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་པི དི་བྦེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ, ར་ཏིཾ སོ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ (དྷ. པ. ༡༨༧) ག་ར་ཧ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝེ་སུ ག་ར་ཧ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་པི-ས་དྡོ ཙ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ, ན ཨུ་པ་ས་གྒོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་པི-ས་དྡོ ཙ ནི་པཱ་ཏ་པ་ཀྑི་ཀོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཡ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏོ པུ་བྦོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི. མ་ཡཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཡཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

སཱ་མཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་ཡ་མྦྷཱུ, ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ. ན མ་ཡཾ ཨི་དཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པི ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་རོ་དྷ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ལི་ངྒ་ཨོ་ཙི་ཏྱ་ཀཱ་ལ་དེ་ས་པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. པ་རི་མོ་ཙེ་ནྟོཏི ‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཏོ པ་རི་མོ་ཙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ. ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཧི ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ས་མྦུ་དྷཾ བུ་དྡྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཝི་ཡ. ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སཱ ཧི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཡ་མི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ.

ཨེ་ཏ་ད་གྒ་པ་ད་སྶ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཉྙེ་པི ཐེ་རཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ, ས་ཏི་མ་ནྟོ, ག་ཏི་མ་ནྟོ, དྷི་ཏི་མ་ནྟོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཙ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཡཾ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ད་ས་བ་ལ་སྶ སཱ་ས་ནེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ག་ཎྷི, ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཨི་མ་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཎ་ས་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཐེ་རེ་ཧི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་པ་དེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཊྛི་པ་ད་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཎྷ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཏ་སྶེ་ཝ ཙཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ས་དི་སཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ དྷི་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཙེ་ས ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་པི ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ན ཙ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཐེ་རོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་དྡྷ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོཏི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠེ, པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠེ ཙ ཚེ་ཀོ. དྷ་མྨོཏི པཱ་ལི༹་དྷ་མྨོ, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ ཝཱ ཧེ་ཏུ. བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨ་ཀྑ་རཾ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ. པ་དེ་ན ཧི བྱ་ཉྫི་ཏོ་པི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཀྑ་ར་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ན བྱ་ཉྫི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཡ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཝཱ་ཀྱ་མྤི ཨི་དྷ བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ. ཝཱ་ཀྱེ་ན ཧི ཨ་ཏྠོ པ་རི་པུ་ཎྞཾ བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ཏི, ཡ་ཏོ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནི་རུ་ཏྟཱིཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡཱ. ཏེ་ས་མྤི ཧི ས་དྡ་ར་ཙ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨི་དྷ ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་བྦཱ་པ་རཾ ནཱ་མ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཀོ་ས་ལླེ་ན པ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལནྟི དྷཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལཾ, དྷཱ་ར་ཎེ ཝཱ བ་ལཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི དྷཱ་རེ་ཏུཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཨ་ནཱུ་ན་མ་ན་དྷི་ཀནྟི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་མཱ་ཧ. ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦནྟི པ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ སོ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཏཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ དྷཱ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ན་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ན ཧེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ ཡུ་ཏྟོ ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཙྪི་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏྠོ, པུ་རི་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཡེ་ཝ་ཏྠེ མེ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཏཱི་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡ་ཏྠེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཉྙུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཏོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏནྟི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་བྷི་གཱི་ཏཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ གཱ་ཡི་ཏཾ. ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻནྟི བྷོ་ཛ་ནཾ ཀཱ་ཏུ་མ་ན་ར་ཧ་རཱུ་པཾ. ཨ་བྷི་གཱི་ཏ་པ་ད་སྶ ཀ་ཏྟུ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན དྭཱ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀ་པ་ད་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ‘‘མ་ཡཱ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ ‘‘མ་མ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན་པི དྷཱ་ཏུ་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི པ་རཱ་བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ་པི དྷཱ་ཏུ་ས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཝི་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻནྟི སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ནི་སྶི་ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཝཱ ཨེ་སཱ, སོ་ཏ་དྭཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་རོཏི སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷ་རོ. ན ཧི སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ནི་སྶི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན དྷ་མྨོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ནུ་སཱ་ར་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནེ་ཝ, སུ་ཏ་དྷ་རོཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་བྦཱ་པ་ར་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣ་ཏཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨུ་པ་པ་ནྣོ, ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ པུ་བྦཱ་པ་ར་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མེ-ས་དྡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏི, ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏྠེ སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏི, ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཏོ ཉཱ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཧི ད་སྶེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཏ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཀཱ་རོ, ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ཏྠོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ, ཏ་ད་བྷི་ནི་པཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཏོ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྠེ ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་སྶ ས་བྦ་མྤི ཝཱ་ཀྱཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཡཾ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ཏཾ སུ་ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཏ’’ནྟི ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན དི་ཊྛཾ, ན ཙ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ སུ་ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ས་མྨཱ སུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ…པེ… ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཨེ་ཝཱ་དི་ས་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ཙ;

དྭི་དྷཱ ས་དྡོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཾ, ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ’’ནྟི.

ཨ་པི་ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི, ཏ་ད་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ནཱུ…པེ… ད་སྶ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ས་ཝ་ན-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ས་དྡེ་ན ཡོ་ག་ཏོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་སྶ ཝཱ སུ་ཏྟ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ཐཱ, ཨི་ཏི ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ སུ་ཎ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ.

ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ནཱ་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ, ན སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཧི སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ཏོ’’ཏི. ཏ་སྶཱ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྩ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་པྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་ཡཱ ན ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཙེ? ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ཏོཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ, ཏེ་ན ཙ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ས་ཝ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སོ ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ད་སྶི་ཏོ.

ཨ་ཉྙ་མྤི ཡོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་སྶཱ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཧི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་པ་ར་ཏྟཱ, ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་སྨི་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷེ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཧི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་དྷ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ, ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན ཏ་སྶ ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི པི་ཎྜ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ མ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ཡཱ. སུ་ཏནྟི ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩེ་ན ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཨི་མི་སྶཱ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཙ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ. ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎཾ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཏ་ཐཱ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ སཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ. སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ ཧི དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་བྦ་སེ་ན ཙ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་སྶཱ་པི ད་བྦ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཝི་ས་ཡོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཧི ཨ་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན, ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ནཱཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ་ན. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན. ག་ཧ་ཎ་ས་དྡེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མི་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་ད་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡོ ཧི ས་དྡོ ནེ་ཀ་ནྟ་པ་ར་མ་ཏྠི་ཀོ་ཏི (ཀཱ་ར་ཀ་རཱུ་པ་སི་དྡྷི་ཡཾ ཡོ ཀཱ་རེ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་སུ་ཏྟཾ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི.

ཨ་པི་ཙ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པུ་རི་མ་ན་ཡེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་ཀྐ་ཏྟཱ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི ‘‘ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ པ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ན ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་ཡེ་ཝེ་ས དྷ་མྨོ, ཏ་ཐཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་བྦ་ནྟ་ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོཏི ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་མ་ངྒི་ནོ. ཀ་ཏྟཱུཏི ཀ་ཏྟཱ་ར་སྶ. ཝི་ས་ཡོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་སྶ…པེ… ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ན་ཡེ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཧི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མྤི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མི་སྶཱ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཉྙ་མྤི ཡོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པུ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ, ཏ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཡཾ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་མཾ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་རོ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠི ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. མེཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་མ་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཏ་པྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ངྒི་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ’’ནྟི ནི་དྡི་ཊྛ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་མ་ངྒི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ལ་དྡྷ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཙ སུ་ཏ་ས་དྡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཝ་ན་མེ་ཝ ཀི་ཙྩཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ལ་དྡྷོ སོ ཡེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ལ་དྡྷ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ – ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནཱ པུ་གྒ་ལེ་ན མ་ཡཱ ལ་དྡྷ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན སུ་ཏ་ནྟི.

ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ན ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནེ ས་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མི་སྶཱ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་བྦཱ་ས་ཉྩ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏཱ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཙ ‘‘མེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ, པ་ར་མ་ཏྠོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ ཙ ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན བཱ་ལ་ཛ་ནེ་ཧི ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི, ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝཱ སཱ་དྷེ་ཏི ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མེ’’ཏི ཝཱ ནི་དྡེ་སཾ ལ་བྷེ་ཐ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠེ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. རཱུ་པ་ཕ་སྶཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ་ཝ, ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི པ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཏནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་པྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ, ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. ཡཾ ཏཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏེ་ན སོ་ཏ་དྭཱ་རེ་ན, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ལ་དྡྷཾ ཨ་དྷི་ག་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་མི་དྷ ག་ཧི་ཏཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨཱ་ད་ཡོ ཧི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ མུ་ཏྟཱ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཏྠཱ་རོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏཾ ཏནྟི ཏཾ ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ, སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མེ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ཧི དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ཏཱ་ནི ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ར་ཐོ གེ་ཧཾ, ཏེ ཏེ རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ གྷ་ཊོ པ་ཊོ, ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀཱ་ལོ དི་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཙེ་སཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ, ན པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན. ཡཱ པ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི་ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཧི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ‘‘ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ ཏ་ད་ཉྙ་པེ་ཀྑཱུ་པ་ནི་དྷཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱུ་པ་ནི་དྷཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱུ་པ་ནི་དྷཱ་ས་མཱ་རོ་པི་ཏཱུ་པ་ནི་དྷཱ ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ག་ཏཱུ་པ་ནི་དྷཱ པ་ཊི་བྷཱ་གཱུ་པ་ནི་དྷཱ ཏ་བྦ་ཧུ་ལཱུ་པ་ནི་དྷཱ་ཏ་བྦི་སི་ཊྛཱུ་པ་ནི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙ་པེ་ཀྑཱུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་ཡེ. ཙ-ས་དྡོ ཨུ་པ་ནྱཱ་སོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧོ དཱི་པི་ཏོ ནཱ་མ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ས་མྨོ་ཧནྟི ཙ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ སུ་ཏྟེ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ. ཏ་དེ་ཝ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ, བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཙ ས་མ་ཏྠེ་ཧི ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷེ སུ་ཏྟེ ཀ་ཐཾ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ, ཨི་མི་ནཱ ཙ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཐེ་ར་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཐེ་རེ་ན ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱཏི སུ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་པ་རེ་ན ཀཱ་ལེ་ན. ཡ་སྶ…པེ… པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཐེ་ར་སྶ པ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སཱི་ཧ་ཝ་སཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་སྶ་མཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱི་པི་ཏེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཀིཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྩ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྩ་སྶཱཏི ཨི་ཏི ཨ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་སྶ, ཨ་ས་མྨོ་ས་སྶ ཙ དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སྶ ཐེ་ར་སྶ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ སི་དྡྷི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ས་ཏྟི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཝཱ པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏེ་ན. ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཀོ་ཊི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་སི་ཏེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཀིཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དུ་བྦི་དྷེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ པ་ན གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱཏི ཧི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡) ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ས་མཱ་ནཱ་པི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ་པི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ ས་ཏི པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པུ་རེ་ཙཱ་རི་བྷཱ་ཝོ. ཨི་ཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ་པི པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཨི་དྷ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མེ་ས ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀི་མ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ, ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱ ར་སེ་ན སཱ་དུ་ར་ས་སྶ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ར་ཏ་ན་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སྶ, ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཝཱ ར་ཏ་ན་སྶ ས་ནྣི་དྷཱ་ནོ ཀོ་སོ ཝི་ཡཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཀོ་སོ, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་ནཱ་རཱ་ཛ་བྷ་ཎྜ་ར་ཀྑ་ཀོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡཱ་ཏི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ་ཏི ཏ་མེ་ཝ ས་དི་ས་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ དྷ་མྨ་དྷ་རོ, ས་བྦ་པཱ་ཋཱི ཙ སཱ་ས་ནེ;

ཨཱ་ན་ནྡོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, དྷ་མྨཱ་ར་ཀྑོ ཏ་ཝཾ མུ་ནེ’’ཏི. (ཨ་པ. ༡.༥༤༢);

ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི དཱི་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཨ་པ་རོ ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་པ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ་ནི…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཧི-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཀཱ་ར་ཎེ, ཀ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་གྒི ཝི་ཡ དྷཱུ་མེ་ན ཀཱ་རི་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་ནྭ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་བྦེ་ན ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨ་དྭ་ཡེ. ‘‘ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ ས་མ་ཏྠ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི སོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ, ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཧི ཏ་ཐཱ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎེ ཧོ་ནྟེ ཀི་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཏི ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝེ་ཏ་སྶ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

‘‘ཨ་པ་རོ ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་ནྟི…པེ… ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ, སོ ཙ ཨཱ་ཀཱ་རོཏི སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ནཱ་ན་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སུ་ནྡ་རོ སེ་ཊྛོ, ས་མཱ་ས་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཨཱི་དི་སོ བྷ་དྡོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ན པ་ཎི་ཧི་ཏོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ, ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཎི ཧི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. གུ་ཎ་སྶེ་ཝ ཧི ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ. ཙ་ར་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ ཙ་ཀྐཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. པུ་རི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་ས་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི པུ་རི་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ཏེ་ན ཀིཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྩ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་སྶ ཐེ་ར་སྶ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ན སི་དྡྷི་ཡཱ. ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཁ་ནྟི་ཡཱ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ-མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷི. ཏ་དེ་ཝ ཧི དྭ་ཡཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ སུ་དྡྷ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡོ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཧི པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི, (དྷ. པ. ༤༣) ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧) ཙ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡོ ཨཱ་ས་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མྤི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡ་སྶ སུ་དྡྷི ན ཡུ་ཏྟཱ ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཏྟོ པུ་རི་མ་སྶ མ་གྒ་སྶ, པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ མ་གྒཱ་ནཾ, ཕ་ལཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷཱིཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷི, ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷི. པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱི, ཧི ས་པྤུ་རི་ས་སེ་ཝཱི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷ་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་གེ་ན, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧེ་ན ཙ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཐེ་རོ, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི པུ་རི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཀིཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱིཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་དྷི་ག་མེ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཨ་དྷི་ག་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ‘‘ཨ་དྷི་ག་མོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ, ཨཱ་ག་མོཏི ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཏེ་ན, ཨཱ་བྷུ་སོ ཝཱ ག་མི་ཏ་བྦོ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

ཏེ་ན ཀི་མ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, ཏ་སྨཱ སི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ཙ་ནནྟི ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀ་ཏོ, དྷ་མྨ་ཏོ ཙ སི་དྡྷཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་རུ་ཎུ་གྒཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡ མི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ, ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི (ཛཱ. ༢.༡༩.༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རུ་ཎོཏི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ད་ཡ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་རཾ་སི, ཏ་སྶ ཨུ་གྒཾ ཨུ་གྒ་མ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ནྟ་སྶ ཨུ་ད་ཡཱ་ཝཱ་ས་མུ་གྒ་ཙྪ་ཏོ སཱུ་རི་ཡ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པུ་རེ་ཙ་རཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཝི་ཡཱཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟ་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་ར་མྤི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པ་རོ ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན, སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི པུ་བྦེ དཱི་པི་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་མཱ་ཧ ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ, ཨ་ས་མྨོ་སེ་ན ཙ སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡). ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཉྩེ་ཏཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ, སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད-པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ནྟ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་བྦྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦྷཱ་ཝོ ཏ་ཐཱ. ‘‘ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ས་མྦྷ་ཝ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ, ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ ཏ་ཐཱ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི. ‘‘སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ནཾ, ཏཱི་སུ ཙ ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཏཾ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠ་ཉྷི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧ་དཱི་པ་ཀེ་ན, ཨ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀེ་ཧི་པི ཏེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི…པེ… བྷཱ་ས་མཱ་ནོ, སུ་ཏ་ནྟི ཨི་དཾ…པེ… བྷཱ་ས་མཱ་ནོ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི པུ་བྦེ དཱི་པི་ཏཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ‘‘ཨེ་ཏེ མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ ས་ཝ་ན་ཡོ་ག་དཱི་པ་ཀནྟི ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ཝ་ན་ཡོ་ག་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ་ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡). མ་ནོ་དི་ཊྛཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་དྡཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏེ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་དྡཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བ་ཧཱུ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ སུ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཨི་དཾ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ སུ་ཏཱཏི སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ. དྷཱ་ཏཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སཱི་ཧ་ཝ་སཱ ཝི་ཡ མ་ན་སི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ. ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱཏི པ་གུ་ཎ་ཏཱ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་རི་ཙི་ཏཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་དྭ་ཡ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་དྭ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ, པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ཀེ་ན ཏེ་ན དུ་བྦི་དྷེ་ན ས་དྡེ་ན. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ དཱི་པེ་ནྟོཏི ཨཱ་ད་ར་ཛ་ན་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཝི་ཝ་ར་ཏི, ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་སུ་ཎ་ནྟོཏི ཙེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ. མ་ཧ་ཏཱ ཧི་ཏཱཏི མ་ཧ་ནྟ་ཏོ ཧི་ཏ་སྨཱ. པ་རི་བཱ་ཧི་རོཏི ས་བྦ་ཏོ བྷཱ་གེ་ན བཱ་ཧི་རོ.

ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀེ་ན ས་དྡ་དྭ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་མ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་བྦེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠེ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཏེ ས་དྡཱ ཨི་དྷ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ མེ-ས་དྡོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པུ་བྦེ་ན ཡོ་ཛི་ཏོ, ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ, ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏཾ, བྷཱ་སི་ཏཾ ཝཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ཨ་ཏྟ་ནི ‘‘མ་མེ་ད’’ནྟི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་ཝི་ས་ཡཾ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཙོ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ, ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ…པེ… ཨ་ད་ཧ་ནྟོ’’ཏི. ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཙེ་ཏྠ སེ་སོ. ཏ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོཏི ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ས་རཱུ་པ་ཀ་ཐ་ནཾ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཧི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏི, ན པ་ན ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ས་མ་ཡེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ, ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ ཙ, ཀིཾ ནུ ཁོ སོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི, ཏེ་ས་མེ་ཝ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ད་བྷི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི. སཱ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ནོ་ཀྐ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ ས་དྡྷ་མྨོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན པུ་རི་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སི ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ, ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་དྡྷ་མྨོ.‘‘ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏི. སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་དི་ས་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ་ཀ་པྤཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏི ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ཏྠུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ མ་ཡཱ་སུ་ཏ’’ནྟི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་དི་ས་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་མ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཛི་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་མ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཝཱ. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི ཏ་ཐཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པ་ར་མྤི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠ་མ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏནྟི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མ་ཏ་རཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཝི་སཱ་ར་ད་སྶ, ཝི་སཱ་ར་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ. ད་ས་ཉཱ་ཎ་བ་ལ་དྷ་ར་སྶ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ, ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་ས་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི…པེ… སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༣༣) སཱི་ཧོ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ན་ཡེ་ན སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ན་དི་ནོ. ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ, ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ. ན ཙེ་ཏྠ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་སོ. ས་བྦ་ཏྠ ཧི ས་ཀྐ་ཏ་ག་ནྠེ་སུ, སཱ་ས་ན་ག་ནྠེ་སུ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨེ་ན ས་ཏྟཱ་ན་མི་སྶ་ར་སྶ. དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ཨི་སྶ་ར་སྶ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ནཾ. དྷ་མྨེ་ན ལོ་ཀ་སྶ པ་དཱི་པ་མི་ཝ བྷཱུ་ཏ་སྶ, ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་དཱི་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ‘‘དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༡༨) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨེ་ན ལོ་ཀ་པ་ཊི་ས་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ, དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎེ་ན ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ…པེ… ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༢༡; སཾ. ནི. ༡.༡༧༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་དྡྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ, ས་དྡྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ མ་ཡཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནེཏི པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཝཱ་ཀྱེ. ཀ་ངྑཱ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ. ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཾ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཝི་མ་ཏི. ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མི་དཾ མ་ཡཱཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོཏི པ་ན ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ན་སྶ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ད་མུ་པྤཱ་ད་ན་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏེ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ཝ་ཀོ, གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝཱ སཱ་ཝ་ཀོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་ཐཱ་སཱུ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ ཁ་ལི་ཏ་དུ་ནྣི་རུ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཨ་སྶ་དྡྷཾ ཝི་ནཱ་ས་ཡ་ཏི, ས་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཉྩ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཏི་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ, ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ད་སྶ་ནཾ དཱི་པ་ན་ཉྩཱ་པི, པ་ཀཱ་ས་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ;

ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ན་མི་ཙྩ་ཏྠོ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ.

ད་སྶི་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ, སི་དྡྷོ ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ;

ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་མི་ཙྩེ་ཏྠ, པ་ད་ཏྟ་ཡེ ན་ཡ་ཉྙུ་ནཱ’’ཏི.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ པ་ན ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑྱཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; པཱ་རཱ. ༡༡) སེ་ཊྛེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥; དཱི. ནི. ༢.༢༡༥; མ. ནི. ༡.༨༠; སཾ. ནི. ༣.༦༣; ཝི་བྷ. ༤.༤༤༥) ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ས་ངྑྱཱ་ཡཾ, ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑྱཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝེ་ས ས་མ་ཡོ, ན དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ་ཏི ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎ་ན་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ཀ་ནྟི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཀ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ ས་ཏི ‘‘ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཡ་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ས་མ་ཡོ’’ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ…པེ…. དཱི་པ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ.

ཨི་དཱ་ནི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ, ས་མ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ ས་མ་ཡ ས་དྡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན པ་ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སྭེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཨི་དྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མ་ཝཱ་ཡེཏི པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎེཏི ཨོ་ཀཱ་སེ. ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛཱི་སཱུཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཙེ་ཝ ལ་དྡྷི་ཡ་ཉྩ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ. ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ས་རཱི་ར་བ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎེ་ན ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སྭེ ག་མ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀཱ་ཡེ བ་ལ་མ་ཏྟཱ ཙ ཕ་རི་སྶ་ཏི, ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐེ་ཏཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི. ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ‘‘ཁ་ཎོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དི་ཡ་ཌྜྷོ མཱ་སོ སེ་སོ གི་མྷཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ཡོ. ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མོ མཱ་སོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡོ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མཱ་སོ ཝཱ ཨེ་ས, བྱཱ་སོ ཝཱ. པ་ཝུ་ཊྛཾ ཝ་ནཾ པ་ཝ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ, ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སཱ་མ་ནྟེ མ་ཧཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཡོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ. བྷ་དྡཱ་ལཱིཏི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ནཱ་མཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏ་ཡཱ བྷ་དྡཱ་ལི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་མྤི ཏེ ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ན ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ནྟི. ཀིཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་པི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱ་ནོཏི ཏ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ནཱ་མཾ, ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི པ་ན སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ. སོ ཀི་ར དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ. ས་མ་ཡཾ དི་ཊྛིཾ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ, ཏ་སྨིཾ, དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཋཱ་ནེ ཙ་ངྐཱི་ཏཱ་རུ་ཀྑ་པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་པྤ་བྷཱུ་ཏ་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ནི་ག་ཎྛཱ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ ཨཱ་རཱ་མོ ‘‘ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སྭེ་ཝ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏི་མྦ་རཱུ་ས་ཀ་རུ་ཀྑ་པ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱ སཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀཱ སཱ་ལཱ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཙྪཱ པ་ན མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཾ པོ་ཊྛ་པཱ་ད་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ བ་ཧཱུ སཱ་ལཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ སཱ་ལཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལ་དྡྷ་པུ་བྦ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མ པ་སེ་ན་དི་ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ སོ པུ་པྥ་ཕ་ལ་ས་ཙྪ་ནྣོ ཨཱ་རཱ་མོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི. པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ས་ཏི.

དི་ཊྛེ དྷ་མྨེཏི པ་ཙྩ་ཀྑེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཨ་ཏྠོཏི ཝུ་ཌྜྷི. ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ, པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་མེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠེ རཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, དྷཱི ཝཱ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི དྷཱི་རོ. པ་ཎྜཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ. སཱ ཧི སུ་ཁུ་མེ་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་སུ པ་ཌ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི, དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཎྜཱ. ཏཱ་ཡ ཨི་ཏོ ག་ཏོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏཱ ས་ཉྫཱ་ཏཱ པ་ཎྜཱ ཨེ་ཏ་སྶ, པ་ཌ་ཏི ཝཱ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ. ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི མཱ་ན་སྶ ས་མྨཱ པ་ཧཱ་ནེ་ན. ས་མྨཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟནྟི ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ. པཱི་ལ༹་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཏ་ཐཱ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་མེ་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ. ཛ་རཱ་ཡ, མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ, པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་ཏྠོ གོ་ཙ་རོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ་ཏི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཏ་བྦི་ས་ཡ-བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན-སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་པི ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ.

ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མེ་ཏྠ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ནྟི དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟཱ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ས་མཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ, ན པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ས་མཱུ་ཧོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. སོ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མཱ་ག་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཏཾ་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཡཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ.

ན་ནུ ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་ཏི ས་དྡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ན ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཏྠཱ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཧི ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ན ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ན ཧི ཡོ ཀཱ་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཡ-ས་དྡོ, སོ་ཡེ་ཝ ས་མཱུ་ཧཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ;

ཨ་ཏྠཾ ཝ་དེ ན ཧི ས་དྡོ, ཨེ་ཀོ ནེ་ཀ་ཏྠ་ཀོ སི་ཡཱ’’ཏི.

ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཙ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ས་དེ་ས་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཧི ཀཱ་ལ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སོ་པི ཨི་དྷ ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏི. ‘ཨི་མི་ནཱ ཀཱི་དི་སཾ ཀཱ་ལཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ན ས་མ་ཡ-ས་དྡེ་ན. ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀོ དི་ཝ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན, པ་ཋ་མ་ཡཱ་མཱ་དི་ཀོ པ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཁ་ཎ་ལ་ཡཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ནཱ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་དི་ཏཾ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཙ་སཱ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ས་ཡཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ཝཱ པ་རེ་ན ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ ཀཱ་ལ་པྤ་བྷེ་དོ, ཏཱ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ན སོ ཀཱ་ལ་པྤ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ཨེ་ཏྠཱ་ན་ནྟོ་ག་དྷོ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་ས་ནེ པཱ་ཀ་ཊ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཨི་མེ ས་མ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལོ ཙེ་ཏྠ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ས་མ་ཡོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པ་སྶི་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ཛ་ན་ཀཱ་ལོ སཾ་ཝེ་ག་ས་མ་ཡོ. ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ལོ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ས་མ་ཡོ. དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀཱ་ལོ. པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝ་སྶཱ་ནི ཏཾ་ཏཾ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ས་མ་ཡཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཀ་མྤ་ན་ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཉྙེ་པི ས་མ་ཡཱ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཏེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མ་ཡ་ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ་ཡེ་ཝ. ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྭ་ཡཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ ཝཱ ཨ་རི་ཡོ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༢) ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་དྭ་ཡ་ས་མ་ཡེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ་པི ས་མ་ཡེ་སཱུཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡེ་སུ་པི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་མ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷེ་ད་ཏྟཱ.

ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་ཡ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ནི་དྡེ་ས་མ་ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་ས་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ར་མྨུ་ཁེ་ན ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛ་པེ་ཏི ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ, ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷུ་མྨཾ, ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་རོ་ཏི ཀི་རི་ཡ་མ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་བྷི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ཡོ་གོ, ཀ་མྨཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏ་ད་ཉྙ་སུ་ཏྟ་པ་ད་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ, ཧེ་ཏུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་དྷ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏོཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟ་པ་ད་ཏོ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོཏི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝོ, ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ་ཏྠོ ཏ་ཐཱ. ཀེ་ན ས་མ་ཡ་ཏྠེ་ན ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ ས་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་དྭ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ས་མ་ཡ་ཏྠེ་ན, ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ད་ཏྠ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ སི་དྡྷཾ, ཝི་བྷ་ཏྟི པ་ན ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ, ཀཱ་ལ་ས་དྡ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ལ་ཏྠོ. ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ, ‘ས་མཱུ་ཧ་ས་དྡ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶཱ་ཏི ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ, ཀོ སོ? ས་མ་ཡོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀཱ་ལ་ཏྠོ, ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཙ ས་མ་ཡོ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དྷཱ་རོ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ, ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟོ ཙ ས་མཱུ་ཧོ, སོ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ལོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཙ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ, པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ་ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཝི་སུཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ པ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ, ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཎོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཝ་མོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎཱི་དྷི པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཊྛེ་ན ‘‘ཁ་ཎོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ས་མ་ཝཱ་ཡོ ནཱ་མ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༠༤; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣, ༤༤; སཾ. ནི. ༣.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི. ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ. ཧེ་ཏུ ནཱ་མ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏུ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ, ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ, ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ, ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཝ, ཀ་ཐཾ ཏཱ་ཡ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ་ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་མྱ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཁ་ཎེ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ ས་ཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ (ཨ་ཊྛ་སཱ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ) ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི སུ་ཏྟ་པ་དེ་སཱུ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ, བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་སྶ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཧི པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧི སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ན་ཡེ (པཱ་རཱ. ༢༠) ཨཱ་ག་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཐེ་རཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ ཙེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷོ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ནྣེ་ན་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནྣ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ན ཏེ་ནེ་ཝ པུ་བྦ་སི་དྡྷེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཝ སི་དྡྷོ ‘‘ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་མྤི ཀཱ་ལཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཙ. སོ ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀྑ་ཎེ ཧེ་ཏུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོཏི ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༦༢) ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མ་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ‘‘ཏེ་ན་ས་མ་ཡེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི པ་ཋ་མཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཏྠེ་ར་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མ་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ཀི་ར ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཙི་ནྟཱ་ཡ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨི་དྷ ཀ་མ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ – ཨ་ཉྙཱ་སུ་པི ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཙ ཏཱ་སུ ‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’ཏི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་པ་དེ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་སི, སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ. ཨེ་ཏྠ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མ་ཡ་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ན་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་དེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཀི་རི་ཡ་ཏྠཾ, ན ཧེ་ཏུ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧེ་ཏུ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡ་ཏྠོ་ཏི.

‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ད་བྦ་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི སཾ་ཡོ་གོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གོ, ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ཏ་ཐཱ. ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེཏི ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝེ. ཀ་ཐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་ར་བྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ་ས་མེ་ཝ, ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་དྷ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ. ན ཧི དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་དྷ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཙ, ཝི་ན་ཡེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ, ཝི་ན་ཡེ ཙ. ས་མ་ཡོཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡོ. ས་དྡེ་ཡེ་ཝ ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་རཱ བྷ་ཝ་ཏི་ཨ་ཏྠེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. སོཏི སྭེ་ཝ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པོ་རཱ་ཎཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པོ་རཱ་ཎཱཏི ཙ པུ་རི་མཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝཱ…པེ… ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ཨེ་ས བྷེ་དོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན བྷེ་དོ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ན ཨ་ཏྠེ་ན, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ བྷུ་མྨ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི, ས་བྦེ་སུ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀ་ཏོ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ སི་དྡྷཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ མ་ཏི་ད་སྶ་ནེ གུ་ཎ་མཱ་ཧ.

བྷཱ་རི་ཡ་ཊྛེ་ན ག་རུ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘ག་རུཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཧི ས་དྡོ ཏཾ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙེ་ས ཨ་ཏྠ་བོ་དྷ་ཀོ་ཏི. ག་རུནྟི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཛ་ནཾ. ‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ, ལོ་ཀེ་པི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི ས་ངྐེ་ཏ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཐ ཨ་ཡ་མེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ, ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ལོ་ཀེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་ས་ནེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པོ་རཱ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, པོ་རཱ་ཎེ་ཧཱིཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མྤི སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ སེ་ཊྛ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ’’ནྟི. ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི ཝ་ཙ་ནཾ, ས་དྡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཡོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཏྠོ, སོ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏྟཱ, སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ, གཱ་ར་ཝཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟ་ཡེ་ན སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ག་རུ བྷཱ་རི་ཡ་ཊྛེ་ན, ཏེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་རུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏཾ པ་ད་ཏྟ་ཡཾ. ‘‘སི་པྤཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ཀཱ་པི ག་རཱུ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན ཙ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་རཱུ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀེ་ཙི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ན་པ་ད་མ་ཏྟཾ, པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ སི་ཡཱ.

ཨ་པི་ཙཱཏི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་པ་རོ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ –

‘‘ཝ་ཎྞ་ག་མོ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ,

དྭེ ཙཱ་པ་རེ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་ར་ནཱ་སཱ;

དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡོ་གོ,

ཏ་དུ་ཙྩ་ཏེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི. –

ཝུ་ཏྟཾ ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘པི་སོ་ད་རཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐོ་པ་དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་ན་ཡེ་ན ཝཱ པི་སོ་ད་རཱ་དི་ཨཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎ་པ་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལོ་ཀི་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ སཱི་ལཱ་དི་པཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ བྷཱ་གྱ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ པ་ཉྩ་མཱ་རེ ཨ་བྷ་ཉྫཱི་ཏི ‘‘བྷ་གྒ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་གྒ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ལོ་ཀེ ཙ བྷ་ག-ས་དྡོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཡ་ས་སི་རཱི་ཀཱ་མ་པ་ཡ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ ཙ བྷ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡུ་ཏྟོ བྷ་གེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དེ་ཧི ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་བྷ་ཛི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ དེ་སེ་སཱི་ཏི ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ’’ཏི. དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ, སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑེ, ཨ་ཉྙེ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ བྷ་ཛི སེ་ཝི བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏྟ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ཏྟ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་མ་ན་མ་ནེ་ན ཝ་ནྟཾ ཝ་མི་ཏ་ནྟི ‘‘བྷ་ཝེ་སུ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ཝ་ས་དྡ་ཏོ བྷ-ཀཱ་རཾ ག་མ་ན་ས་དྡ་ཏོ ག-ཀཱ་རཾ ཝ་ནྟ་ས་དྡ་ཏོ ཝ-ཀཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཙ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཏོ བྷཱ་གྱ་ཝཱ, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶ པ་ད་སྶཱཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ད་སྶ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏྠོཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ནྠ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་པི་ཙ བྷ་གེ ཝ་ནི, ཝ་མཱི་ཏི ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ. སོ ཧི བྷ་གེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི, ཏེ ཝཱ བྷ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝ་ནི ཡཱ་ཙི པ་ཏྠ་ཡི, ཨེ་ཝཾ བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝཱ སི་རིཾ, ཨི་སྶ་རི་ཡཾ, ཡ་ས་ཉྩ ཝ་མི ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཚ་ཌྜ་ཡི. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ, ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་རི་ཡཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཉྩ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཡ་སཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ, སི་ནེ་རུ་ཡུ་ག་ནྡྷ་རཱ་དི་ག་ཏཱ བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀ་སོ་བྷཱ. ཏཱ བྷ་གཱ ཝ་མི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧི, ཨེ་ཝཾ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ཧི ཙ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨ་མྷེ་ཧི པ་ན སོ ག་ནྠ་བྷཱི་རུ་ཛ་ནཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, ག་ནྠ་ག་རུ་ཏཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏོ་ཏི.

ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ པུ་རི་མ་པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏེ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡོ་གི་ཏཱ་ཡ ཏེ་ནཱ་པི ས་ཧ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཧི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་པ་ར་ཏྠཱ་པི. ‘‘ཡོ ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ…པེ… ས་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡནྟི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏཾ པ་ན ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ཙ ཏཱ་དི་སེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཨ་དྷུ་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སུ་ཏྟཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཀ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཏྠུ་ཀཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ, བྷཱ་ཝ་ལོ་པོ ཝཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཏྠུ་ཀཾ, ས་ཏྠུ་ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་སྶ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཏྠུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཝོ ས་ཏྠཱ་ཏི ས་ཏྠུ་ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཾ ཛ་ནཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏཱི’’ ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ ཝི་རོ་དྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀ་ནྟི པ་ན ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྠཱུཏི ཀ་མྨ་ཏྠེ ཚ་ཊྛཱི, ས་མཱ་ས་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ས་ཏྠུ་ཨ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛོ, ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ. ‘‘ཀ་ཋ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝ་ནེ’’ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་མི་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ, ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཝཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཎྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཏཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཾ. ས་དྡ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དྷི་ག་ཏ་མ་ཏྟོ ཙེ་ས, ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་སྶཱ་སཾ ཛ་ནེ་ཏི.

ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ས་མ་ཡེ. ཀཱ་མཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ་སཱ་དྷ་ནེ་ན. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར་སྶ, ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་མ-ས་དྡོ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠི ནཱ་མ ཨཱ་ན་ནྡ ཐེ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝི་ཧེ་སི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་སྶ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༡༦༦) ཝི་ཡ, ཏེ་ན ཨེ་དི་སོ ཨ་པི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་ས་ནྟི ག་ར་ཧ་ཏྠཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ. ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་སྶ, ཉཱ་ཎ་བ་ལ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ད་ས་བ་ལ་དྷ་རོ. ཝ་ཛི་ར་སྶ ནཱ་མ མ་ཎི་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ངྒྷཱ་ཏོ ས་མཱུ་ཧོ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏོ ནཱ་མ ན ཨ་ཉྙེ་ན མ་ཎི་ནཱ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎེ་ན ཝཱ བྷེ་ཛྫོ, ཨ་པི ཏུ སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ མ་ཎིཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎཾ ཝཱ བྷི་ནྡ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཛི་ར་སྶ ན་ཏྠི ཀོ་ཙི ཨ་བྷེ་ཛྫོ མ་ཎི ཝཱ པཱ་སཱ་ཎོ ཝཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ་པི ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷེ་ཛྫ་ས་རཱི་རོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི. ནཱ་མ་ས་དྡ་སྶ ག་ར་ཧཱ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཛོ་ཏ་ཀོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ག་ཝཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཝཾ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ་པི ཨེ་ས པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་སཱ པ་ཏྠ་ནཱ ཀེ་ན ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ན ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཙི་རཾ ཛཱི་ཝིཾ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝིཾ, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ མཱ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ ནཱ་མ, ཏེ་ན མ་ཏྟོ པ་མ་ཏྟོ ཏ་ཐཱ. སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏཱིཏི སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶ ཛ་ན་སྶ ས་དྡྷ་མྨེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. སཾ་ཝེ་ཛ་ན་ཉྷི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཧེ་ཏུ ‘‘སཾ་ཝི་གྒོ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི སུ་ཎ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏེ་ན, པ་ཉྩ་སུ ཙ ཀོ་ས་ལླེ་སུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ པ་སཾ་སི་ཏེ་ན མ་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་ཡ་མེ་ཝ སུ་ཏཾ ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཏཾ, ན ཙ པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི་ས་ད་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད-པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ-ས་མ་ཡ-བྷཱ་ཝ-དཱི་པ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མཱ ཧི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་དཱ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཀ་པྤ་ཀ་སཱ་ཡ་ཀ་ལི་ཡུ་གེ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཧོ མ་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ;

ཧུ་ཏ་ཝ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛཱ་ཏཾ, ས་མུ་དི་ཏ་མ་ཀ་ར་ནྡ་མ་ར་ཝི་ནྡ’’ནྟི. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡);

ཏ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཀ་པྤ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ལེ་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ཀ་ལི་ཡུ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ཀ་རཱ་ཛ་ས་མྨ་ཏེ ཝ་སྶཱ་དི་ས་མཱུ་ཧེ ཛཱ་ཏོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཁ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ དི་ན་ས་མཱུ་ཧོ ཨ་ནྡྷ་སྶ པ་བྦ་ཏཱ་རོ་ཧ་ན་མི་ཝ ཀ་དཱ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན, ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཙ མ་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཀི་མི་ཝ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཙེ? ཧུ་ཏ་ཝ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པཱ་ཝ་ཀ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་མྨཱ ཨུ་དི་ཏ་མ་དྷུ་མ་ནྟཾ ཨ་ར་ཝི་ནྡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ་རི་ཛ་མི་ཝ ཛཱ་ཏ་ནྟི. དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཚ་ཀྐ་སྶ པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དི་ག་ཏ་ཏྠ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན་སྶ ནཱ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ད་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནྟ་རནྟི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. མ་ཉྩ ཏ་ཉྩ མ་ནྟེ་ནྟི, ཀི་མ་ནྟ་རཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཝི་ཛྫུ་ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. དྷོ་ཝ་ནྟཱི ཨི་ཏྠཱི ཨ་དྡ་སཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནྟ་ར་ཏོཏི ཧ་ད་ཡེ. ཀོ་པཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཀོ་པཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ. ཨ་ནྟ་རཱ ཝོ་སཱ་ནནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་ནི་པྥ་ཏྟཱི་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་དི. ཨ་པི་ཙཱཏི ཏ་ཐཱ་པི, ཨེ་ཝཾ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནནྟི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི་ནི་ར་ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟ་རེ་ན. རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རཾ ཀི་ར ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པེ་ཏ་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ ན་དཱི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ཀུ་ཐི་ཏཱ ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཝི་ཝ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ད་ནྟ་རཾ ཀོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, (ཨ. ནི. ༦.༤༤; ༡༠.༧༥) ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཀ་པྤཱ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཱ, (བུ. ཝཾ. ༢༨.༩) ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༤༢༦; པ་ཧཱ. ཝ. ༦༦; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༧༦) ཝི་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ན པ་ན ཙི་ཏྟ་ཁ་ཎ་ཝི་ཝ་རེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་ནྟ་རི་ཀ་ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡཱ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་སྶ ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – ཡེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་ནྟ་རི་ཀ་ས་དྡོ, ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡོ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ནྟ་རི་ཀ་ས་དྡོ, ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡོ, ཙ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ –

‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ,

ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ;

ཏཾ ཝི་ག་ཏ་བྷ་ཡཾ སུ་ཁིཾ ཨ་སོ་ཀཾ,

དེ་ཝཱ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. (ཨུ་དཱ. ༢༠); –

ཧི ཨ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ནེ བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟེ གཱ་ཐཱ. སོ་ཡེ་ཝ ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ཏྠ་པ་ཝ་ཏྟེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎོ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ན་མེ་ཏྠ ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏྠེ ཝཱ ཀ་སྨཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཡོ་གེ་ན ལ་དྡྷ་མི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ས་ནེ་ཝ, ལོ་ཀེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝི་དཾ ལ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱི་དི་སེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏཱ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་པི ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ དྭེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. དྭཱི་ཧི པ་ན ཡོ་གེ ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨ་ཀྑ་རཾ ཙི་ནྟེ་ནྟི ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ, ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ཨ་ཀྑ་ར-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱ་ནི པ་དཱ་དཱི་ནི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡ་དི་པི ས་དྡ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན སོ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི པ་ད་སྶ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀོ པ་ན དོ་སོ ཨ་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཡོ་ག་ཝ་སཱ ས་དྡེ་ཡེ་ཝ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ས་དྡཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་ཡོ་གོ.

ཨ་དྡྷཱ་ན-ས་དྡོ དཱི་གྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་མ་གྒ’’ནྟི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན སོ དཱི་གྷོ ནཱ་མ ཏ་ད་ཏྠ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེཏི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་ཙི. ༢༡༧). ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒོ, པ་གེ་ཝ ཏ་དུ་ཏྟ་རི. ཨ་ཌྜྷ་མེ་ཝ ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ, དྭི་གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏུ་གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ, བ་ཧྭ་ཏྠོ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟེ་ནཱཏི ག་ཎ་ན་མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. སོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོཏི ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཏོ ཏ་དཱ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ. མ་ཧཱཏི ཨུ་ཏྟ་མོ. ཝཱ་ཀྱེ་པི ཧི ཏ་མི་ཙྪ་ནྟི པ་ཡོ་ག་ཝ་སཱ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱཏི ནི་ལློ་བྷ་ཏཱ ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ སཱ་ཝ་སེ་སོ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སོ. ན ཧི ‘‘ཨ་པྤ་ལོ་བྷ་ཏཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རོ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་སྶ པ་རི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘བྱ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝི་ཡཱ’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༨༥) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ‘ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ’ ཏི་པི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ‘ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏ་ཉྩ་ས་ཉྫཱ་ནཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༢༥) ཝི་ཡཱ’’ཏི. ས་ངྑྱཱ་ཡ་པི མ་ཧཱཏི ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པི བ་ཧུ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི པ་དཱ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ནྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་པ་ད་སྶ ཚེ་ད་ན་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ནཱ’’ཏི པུ་ན ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ནྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་པ་དེ་ན ས་དི་སཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་སཱ ཧི སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ན་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་པ་ད་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པ་ན་ནྟི. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཎ་ག་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ. ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཙྪི་དྡཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱི་ལེ་སུ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༣; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༡; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཏོ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏོ ས་མེ་ཏོ་ཏི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་ཏོ, ས་མ་ཎ་ག་ཎོ, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ’’ ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་ཏི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི དི་ཊྛི་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་ད་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ’’ཏི, (སཾ. ནི. ༢.༤༡; ༥.༡༩༨, ༡༠༠༤) ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཉྩི་ཙྩ་པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཧ་ཏ་ཏཱ་ཡེ་ཝ, ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, (མ. ནི. ༡.༤༩༢) ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱི་ལེ་སུ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༩༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་དྡྷིཾ-ས་དྡོ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. པ་ཉྩ…པེ… མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ-ས་དྡེ་ན མ་ཏྟ་ས་དྡཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ. པུ་ན པ་ཉྩ མ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི བྱཱ་སོ, ནི་ཀཱ་ར་ལོ་པོ ཙེ་ཏྠ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏྟཱ.

སུ་པྤི་ཡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མ་མེ་ཝ, ན གུ་ཎཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་པྤི་ཡོ་པི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི པུ་གྒ་ལཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ན སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པི-ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཁུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་ར་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་ནྡྷི་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ན པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཁོ-ས་དྡོ ཡུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶོ་སི ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཝི་ཡ, ཏེ་ན ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི་ཡེ་ཝ, ནཱ་སྶ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་ཉྫ་ཡ་སྶཱཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཉྫ་ཡ་ནཱ་མ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ, ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཀོ་ལི་ཏཱ་པི པ་བྦ་ཛིཾ་སུ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ་ཝ, ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ‘‘ཡ་དཱ, ཏ་དཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏེ་ན ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཧོ་ཏི་ས་དྡོ ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནྟེཏི ས་མཱི་པེ. ཝ་ས་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མཱི་པ་ཙཱ་རོ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རོ སི་སྶོ’’ཏི. ཙོ་དི་ཏཱ དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ད་ཧ་ར་ཀུ་མཱ་རོ ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞ་ས་ཏྟོ གི་ལཱ་ནོ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ, ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎི་ཀཱ ཝཱ མ་ཏ་ས་ཏྟོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དེ་ཝ་དཱུ་ཏེ་ཧི ཙོ་དི་ཏཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏཱ སཾ་ཝེ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ས་མཱ་ནཱ་པི. ཏེ ཧི དེ་ཝཱ ཝི་ཡ དཱུ་ཏཱ, ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ནཾ ཝཱ དཱུ་ཏཱ་ཏི དེ་ཝ་དཱུ་ཏཱ. ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡཱུ་པ་གཱཏི ཨ་པཱ་ཡ་ཀཱ་ཡ་མུ་པ་ག་ཏཱ. ན་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏེ མཱ་ཎ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཏྟོ ‘‘མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན. པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ཧེ་ས ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི. ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ཧཱིཏི ཀ་ཏ་ཙོ་ར་ཀ་མྨེ་ཧི. ཏ་རུ་ཎོཏི སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ, ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྷི ‘‘ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཉྩ་ད་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ, ཏཱ་ཝ ‘ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ, བཱ་ལཱ’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནི ‘ཡུ་ཝཱ་ནོ’’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་རུ་ཎོ, མཱ་ཎ་ཝོ, ཡུ་ཝཱ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཛ་ར་མ་པྤ་ཏྟོ, ཏཱ་ཝ ཏ་རུ་ཎོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.

ཏེ་སུ ཝཱ དྭཱི་སུ ཛ་ནེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཡོ ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཀཱ་ལོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཏ་ཏྲཱཏི ཡ་ཉྷི ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཉྩ ནཱ་ལ༹་ནྡ་ཉྩ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ སུ་པྤི་ཡོ་པི ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི, བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ཙ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི. ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟས་དྡེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཨི་ཏི ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ དྷཱ་རེ་ཧི, རཱ་ཛ་ཉྙཱཏི པཱ་ཡཱ་སི་རཱ་ཛ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ན་མཱ་ལ་པ་ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཝཱ་རོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, དེ་ས་ནཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་མེ་ཝ, ན ཨེ་ཀཾ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ‘ཀཱ་ར་ཎ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡). ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནི་དཾ བ་ཧྭ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བ་ཧཱུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

‘‘ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ་པཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ་པི ཨ་ས་དི་ས་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་ཎྞཾ དོ་སཾ ནི་ནྡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ནི་བྦྷོ་ག་ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་ད་ཛེ་གུ་ཙྪཱི་ཝེ་ན་ཡི་ཀ་ཏ་པ་སྶཱི་ཨ་པ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཧི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ…པེ… ཨ་པ་ག་བྦྷོ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཨ་ཉྫ་ལཱི་ཀ་མྨ་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨ་ཨཱ་ས་ནཱ་བྷི་ནི་མ་ནྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ སཱ་མ་གྒཱི་ར་སོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སོ སཱ་མ་གྒཱི་ར་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ར་སེ་ན ཨ་ས་མྤ་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན སཱ་མ་གྒཱི་ར་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཝཱ་དོ, ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝཱ་དོ ཙ, ཏཾ ས་བྦཾ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ མ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ ཛེ་གུ་ཙྪཱི. ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་ས་ཀོ སོ་ཝ ཏ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷེ ཏཱ་པེ་ཏི ཏ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་པ་ཎ་པུ་རི་སོ. ཏ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་བྦྷ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏོ, ཏ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ སོ ཧཱི་ན་ག་བྦྷོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ན་ཏྠི…པེ… ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན ‘‘སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ མ་ར་ཎཱ་ན་ཝ་བོ་དྷོ, སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་པ་ཊི་ཉྙཱ, ཋ་པ་ནཱི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ས་མ་ཎོ…པེ… ས་ཡ་མྤ་ཊི་བྷཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀེ་ན སཱ་མཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་རེ་སཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་ཀ་ཐ་ནཾ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ‘‘ས་མ་ཎོ…པེ… ན ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ན ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷོ, ལོ་ཀ་ནྟ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏ་པ་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི. ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ. ཨ་རི་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ, ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ལཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནོ. སྭེ་ཝ ཝི་སེ་སོ ཏ་ཐཱ. ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཝི་སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ལཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཡ་སྶ, ཡ་སྨི་ནྟི ཝཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ, ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ་ཝ. ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏནྟི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏཾ, ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝཱ པ་རི་གྷ་ཊི་ཏཾ. ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་ཡ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་མ་ཛྫི་ཏཾ. ས་ཡ་མྤ་ཊི་བྷཱ་ནནྟི ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཱ་དི་སཾ དྷ་མྨ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ཏྟིཾ. ཀཱ་ར་ཎ་པ་དེ ཙེ་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ན ཧི ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་ད་ཡོ དོ་སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, དྷ་མྨ་ས་ངྒྷེ་སུ ཙ དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཝཱ ཡུ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟཾ. པ་ཀ་ཏི་ཀ་མྨ་པ་ད་ཉྩེ་ཏཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཝཱ་ཏི ཨི་ཝ-ས་དྡ་ཏྠོ རཱུ་པ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི ཛཱ་ཏི་ཝུ་ཌྜྷཱ་ན་མ་ན་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཝ་ཎྞས་དྡ་སྶ གུ་ཎ་པ་སཾ་སཱ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཎྞཾ དོ་སཾ ནི་ནྡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

དུ་ར་ཀྑཱ་ཏོཏི དུ་ཊྛུ་མཱ་ཀྑཱ་ཏོ, ཏ་ཐཱ དུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དི་ཏོ. ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ, ཏ་ཏོ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ. ཝ་ཊྚ་ཏོ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཀ-ཀཱ་རཾ, ཨཱི-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལཱ ཀ་ཏྟུ་ཨ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཝ་ད་ནྟི, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཏ་ཐཱ. སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པ་དནྟི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་རུ་དྡྷ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དནྟི ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ན་ནུ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལ་ཏོ སོ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ བྷཱ་ས་ན་ཀཱ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏི-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏྠ་ཏྟཱ པ་ན བྷཱ་ས་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏེ་ཧི ཨ་ཝ་ཎྞོ ཝ་ཎྞོ ཙ བྷཱ་སཱི་ཡ་ཏི, ཏ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀཱ་ལ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི.

‘‘སུ་པྤི་ཡ་སྶ པ་ན…པེ… བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ.སྭཱ་ཡནྟི སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་སི་དྷཱ་རནྟི ཨ་སི་ནཱ ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་གཾ. ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟ པ་ནྟི་ཡནྟི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཀ་ཙ་སྶ ད་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་མ་པ་ནྟི་ཡཱ. ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་དེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནོ ཝི་ཡ. ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཀོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷི་ནྣོ མ་དོ ཡ་སྶཱ་ཏི པ་བྷི་ནྣ་མ་དོ, ཏཾ. ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནོཏི ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ མཱ་ན-ས་དྡོ. ན ཨ་ཡོ ཝུ་ཌྜྷི ཨ་ན་ཡོ. སོ་ཡེ་ཝ བྱ་ས་ནཾ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྱ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡོ་པ་ཝཱ་ད་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡོ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ཏི,

ཏཾ ཝཱ ནི་ནྡ་ཏི ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོ;

ཝི་ཙི་ནཱ་ཏི མུ་ཁེ་ན སོ ཀ་ལིཾ,

ཀ་ལི་ནཱ ཏེ་ན སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༦༦༣; སཾ ནི. ༡.༡༨༠-༡༨༡; ནེ་ཏྟི. ༩༢);

‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝེ་གུ་པྤ་ཏྟིཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ཙ ཀཱ་རུ་ཉྙ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ མཱ་ར་ཎ་ཀཾ ཝི་སཾ. ཧ་ན་ཏཱི་ཏི ཧི ཧ་ལོ ན-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཧ་ལཱ་ན་མྤི ཝི་སེ་སོ ཧ་ལོ ཧ་ལཱ་ཧ་ལོ མ་ཛ྄ཛྷེ་དཱི་གྷ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཨ་ཉྙེ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷེ ཝི་སེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘པུ་མེ པ་ཎྜེ ཙ ཀཱ་ཀོ་ལ, ཀཱ་ལ༹་ཀཱུ་ཊ་ཧ་ལཱ་ཧ་ལཱ;

ས་རོ་ཏྠི་ཀོ་སུ་ངྐི་ཀེ ཡོ, བྲ་ཧྨ་པུ་ཏྟོ པ་དཱི་པ་ནོ;

དཱ་ར་དོ ཝ་ཙྪ་ནཱ་བྷོ ཙ, ཝི་ས་བྷེ་དཱ ཨི་མེ ན་ཝཱ’’ཏི.

ཁ་རོ་ད་ཀནྟི ཙ་ཎྜ་སོ་ཏོ་ད་ཀཾ. ‘‘ཁཱ་རོ་ད་ཀ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཏི་ལོ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཏྟོ་ད་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་ར་ཀ་པ་པཱ་ཏནྟི ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏཾ. མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི ‘‘ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ བྷ་དྡཱ་ལི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ་ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༣༥) ཝི་ཡ. ‘‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ’’ཏི ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡོ་ནི་སོཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན. ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དེ ཨ་ནི་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ཡོ་ནི་སོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ, ཨུ་དྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་དྡ་མཱ་ནོཏི མ་དྡ་ནྟོ བྷི་ནྡ་ནྟོ. ཨེ་ཀཾ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ས་མཱ་ར་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ནྟི ཙ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ པ་ཎྜི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སི་ཏུ་མཱ་ར་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ར་དྡྷོ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་པི ནཱ་མཱ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཱ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ཏོ ཨོ་ར་མེ་ཡྻཱ་ཏི.

ས་པྤ་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞནྟི ཨ་ཧི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ. ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཝ་ཎྞ་སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ, ཝ་ཎྞ་ས་རཱི་རེ་ན ཝཱ. ཝཱ་རི་ཛཾ ཀ་མ་ལཾ ན པ་ཧ་རཱ་མི ན བྷ་ཉྫཱ་མི, ཨཱ་རཱ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨུ་པ་སི་ངྒྷཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི. ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ནོཏི ག་ནྡྷ་ཙོ་རོ. ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཱཏི ག་ནྠི་ཏཱ བ་ནྡྷི་ཏཱ. ག་ཧ་པ་ཏཱིཏི ཨུ་པཱ་ལི་ག་ཧ་པ་ཏིཾ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྞི་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ཡ་མཱི་དི་སོ’’ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ཎྞོ, ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཛཱ་ཏི. ཝ་ཎྞེ་ཏི ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལ་མེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་པྤ་མ་ཧ་ནྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, པ་མཱ་ཎཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི པ་སཾ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, གུ་ཎོ. ཝ་ཎྞ་ནཾ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཝ་ཎྞོ, པ་སཾ་སཱ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་པུ་ལི༹་ན་ཀྑ་རཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ གུ་ཎོ་པི པ་སཾ་སཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀི་རཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ, པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཝཱ. གུ་ཎཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏནྟི གུ་ཎོ་པ་ས་ཉྙུ་ཏཾ. ‘‘གུ་ཎཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ པ་སཾ་ས’’ནྟི པ་ན ཝ་ད་ནྟོ པ་སཾ་སཱ་ཡ ཨེ་ཝ གུ་ཎ་བྷཱ་ས་ནཾ སི་དྡྷཾ ཏ་སྶཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀོ ཙ སོ པུ་གྒ་ལོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ? ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན, གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན, ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ན ཙ. སོ ཧི པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལེ ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ སེ་ས་མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཨ་ས་དི་སོ. ཡེ ཙ་སྶ གུ་ཎཱ, ཏེ་པི ཨ་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛཱ, པུ་རི་མ་ཀཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ས་མཱ, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཀོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཧི ས་མོ.ལོ་ཀེཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལ་ཀྑ་ཎེ ཧེ་ས མཱ་ན-ས་དྡོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྩེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཉྙེ་ན ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ. ཨ་པི་ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ཧི དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཧེ་ཝ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་ཀ་ལོ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་རཱ་སི ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ, ཏ་ད་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཀྑ་ཎེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི’’ ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་མྤི སུ་ཏྟེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶཱ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ཏྠ་ཙི དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ’’ཏི ཙེ་ཏྠ མཱ་ན-ས་དྡོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏཱ་ཝ་ཏཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མཱ་ཏི. ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ས་མོ, ཨ་ས་མེ་ཧི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་ཧེ་ཝ ས་མོ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ ནི་ཀྑཾ ཝི་ཡ ནི་བྦི་སི་ཊྛོ, ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཙེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཨཱ་ལ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ. ཝ་ཊྚཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་དོ.

པ་ཧོ་ནྟེ་ནཱཏི ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན. ‘‘པ་ཉྩ་ནི་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ན ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་བྦ་ཐཱ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ནྟི ‘‘ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ་ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ་ན. ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ, ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ ཨི་དྷ པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན པཱ་ལི༹་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཕ་ལ་ཏྟཱ. ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཀིཾ པ་ན སོ ཏ་ཐཱ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ ས་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝོ, པ་ར་མྤ་ར་ས་ཝ་ནཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ནྡ་ར་མི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཁ་མ་ནཾ རུ་ཙྩ་ནཾ དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ནེ་ཝ, ན པ་ན བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷེ་དཱ ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ,

ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ;

ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ,

ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༡; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ༩, ༣༢༩);

ཨི་དྷཱ་པི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཁོ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཧ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ རུ་ལ༹ྷི་པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤༤, ༤༥༢) པ་དཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙོ་ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི རུ་ལ༹ྷི་པ་དེ་ནེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ‘‘ཨུ་ཛུ་མེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ས་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཨ་པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི, ཐོ་ཀ་ཏ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མི་ཝ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ནེ ནི་དྡི་ཊྛེ་པི ‘‘ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཝཱ་དཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཏེ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ན ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨི་ཏ་རོ ཝ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཧི ཝི་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀེཏི སཱ་ར་དཱ་རུ་ཕ་ལ་ཀེ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཕ་ལ་ཀེ ཝཱ. ཝི་ས་རུ་ཀྑ་ཨཱ་ཎིནྟི ཝི་ས་དཱ་རུ་མ་ཡ་པ་ཊཱ་ཎིཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི, ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན.

སཱི་སཱ་ནུ་ལོ་ཀི་ནོཏི སཱི་སེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་ཀི་ནོ, སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་གྒཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེཏི ཡ་མྷི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ, ཨུ་ཏུ་མྷི, མཱ་སེ, པ་ཀྑེ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཏེ་ན ཧི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཨུ་ཏུ་མཱ་ས་ཌྜྷ་མཱ་སཱ་ཝ ནི་དྡི་སི་ཏཱ ‘‘ཏཾ དི་ཝ་ས’’ནྟི དི་ཝ་ས་སྶ ཝི་སུཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ, མུ་ཧུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ. ‘‘ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ས་ཧ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི ཨ་ས་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་དྷཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, སཱ ཙ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཱ ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. རཱ་ཛ་ག་ཧ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀེ་སཱུཏི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་སུ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. སོཏི ཨེ་ཝཾ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝ་ས་མཱ་ནོ སོ བྷ་ག་ཝཱ. པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎེ་ན་པི ཧི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ནྣི་ཝཱ་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ཙྩཱ་མ་སེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཡཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཏཾ དི་ཝ་ས. ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. བྷ་ཏྟ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ས་མ་ཡེ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོཏི ཡ་ཏྠ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟོ. ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ‘‘ནཱ་ལ༹་ནྡཱ་ཡཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཝི་དྷ་སཱི་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་ཧ་ན་ལ་པ་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ཛཱ་ལ་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཀ་མྤ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དཱི་གྷ་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨི་དཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཏ་ར་མྤི ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སོ་དྷི་ཏུཾ ‘‘སུ་པྤི་ཡོ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. པཱ་ཏོ ཨ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི པཱ་ཏ་རཱ་སོ, སོ བྷུ་ཏྟོ ཡེ་ནཱ་ཏི བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ. ཨི་ཙྩེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ན་སི ས་ནྣི་དྷཱ་ཡ, ན པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝཱ’’ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཙ སུ་པྤི་ཡོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ’’ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་ར་མྤི ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི. ཀ་དཱ་ཙི པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝེ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ད་མ་ན་པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ཨ་བྷི་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་སུ, ཀ་དཱ་ཙི བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ, ཨི་དྷཱ་པི ཨཱི་དི་སཱ་ཡ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ སོ་བྷ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སི་རཱིཏི ཙེ་ཏྠ ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་མི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛ་ངྒ་མོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ངྐ་མོ’’ཏི. ཙ་ཉྩ་ལ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ནྟོ གི་རི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀ་ན་ཀ་གི་རི་ནོ སི་ཁ་ར་མི་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཏ་སྨིཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དི་ཊྛཾ, ཨ་སུ་ཏཾ, ཨ་མུ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་ར་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞཱ. ས་མ་ནྟཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ད་ས་ཧི དི་སཱ་ཧི. ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེཏི ཏེ་སཾ ར་སྨཱི་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རི ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ པ་དེ་སེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ གྷ་ནཱི་བྷཱུ་ཏཱ ར་སྨི་ཡོ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏཱ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ ནཱ་མ. ཡ་ཏོ ཚ་བྦ་ཎྞཱ ར་སྨི་ཡོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ མཱ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཡ ད་ས་སུ དི་སཱ་སུ དྷཱ་ཝ་ནྟི, སཱ ཡ་སྨཱ བྱཱ་མ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༡༦) ས་ངྒཱི་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ. ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ཏོ. ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་ཏོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་པ་རི ཀེ་ས་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་ཀེ་སཱ་ཝ་ཊྚེ་ཧི མོ་ར་གཱི་ཝ་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ག་ན་ཏ་ལེ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ད་ཏ་ལེ་ཧི པ་ཝཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ གྷ་ན་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྟཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཚ་བྦ་ཎྞཱ བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནཱ ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནཱ ཝི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༩༩) ཀེ་ཙི པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ. ཏཱ་སཾ པ་ན བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ནཾ ཏ་དཱ ཨ་ནི་གྒཱུ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ཨ་བྷི་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧི ཏ་དཱ ཏཱ་སཾ ནི་གྒཱུ་ཧ་ནེ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨཱ་དྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ནྟི. ཝི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ཝི་ཝི་དྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ནྟི.

ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ནྟ་རེ དི་སྶ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཱ་སཾ ར་སྨཱི་ནཾ སོ་བྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏ་ནཱ་ཝེ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཏ་ནཱ་ཝེ་ལཱ༹ ནཱ་མ ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཾ མུ་དྡྷཾ ཨ་ཝ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཝེ་ལཱ༹,ཨཱ་ཝེ་ལཱ༹ ཝཱ, མུ་དྡྷ་མཱ་ལཱ. ཨུ་ཀྐཱ ནཱ་མ ཡཱ ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ, ཏཱ་སཾ ས་ཏཾ, ནི་པ་ཏ་ནཾ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ཀུ་ལཾ ཏ་ཐཱ. པི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པི་ཊྛཾ, ཙཱི་ན་དེ་སེ ཛཱ་ཏཾ པི་ཊྛཾ ཙཱི་ན་པི་ཊྛཾ, ར་ཏྟ་ཙུ་ཎྞཾ, ཡཾ ‘‘སི་ནྡཱུ་རོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཙཱི་ན་པི་ཊྛ་མེ་ཝ ཙུ་ཎྞཾ. ཝཱ་ཡུ་ནོ ཝེ་གེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཁི་ཏྟཾ ཏ་ནྟི ཏ་ཐཱ. ཨི་ནྡ་སྶ དྷ་ནུ ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨི་ནྡ་དྷ་ནུ, སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ཝ་སེ་ན ག་ག་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཀུ་ཊི་ལཾ ཨ་ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡི་ཏྟཱ ཝི་རཱུ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཛ་ཝ་ཏི དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫུ, སཱ་ཡེ་ཝ ལ་ཏཱ ཏཾ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ, ཝཱ་ཡུ་ཝེ་ག་ཏོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་གྷ་ཊྚ་ནེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ར་སྨི. ཏཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཾ པཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི ཏཱ་རཱ, ག་ཎ་ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶ པ་བྷཱ ཏ་ཐཱ. ཝི་པྥུ་རི་ཏ་ཝི་ཙྪ་རི་ཏ་མི་ཝཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཝི་ཝི་དྷཾ ཕ་ར་མཱ་ནཾ, ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ. ཝ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཾ ཝི་ཝ་རཾ ཝ་ན་ནྟ་རཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཝ་ན་པྤ་དེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཏ་མྦ་ན་ཁ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏཾ ཏ་ཐཱ. ཀ་མ་ལཾ པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་ནི, ཨ་ཝ་སེ་སཾ ནཱི་ལ་ར་ཏྟ་སེ་ཏ་བྷེ་དཾ ས་རོ་རུ་ཧཾ ཨུ་པྤ་ལཾ, ཨི་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ པ་ངྐ་ཛ་ཛཱ་ཏི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཕུ་ལླི་ཏཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཡ་སྶ ས་ར་སྶ ཏ་ཐཱ. ས་བྦེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཕུ་ལླ་ཏི ཝི་ཀ་ས་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལླཾ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ-ཀཱ་རཾ, ར-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་ལི་བྷ་དྡོ’’ཏི, ཏཱ་རཱ་ནཾ མ་རཱི་ཙི པ་བྷཱ, ཏཱ་ཡ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཝི་ཛྫོ་ཏི་ཏཾ ཏ་ཐཱ. བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡ པ་རི་ཀྑེ་པོ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ, ཏེ་ན ཝི་ལཱ་སི་ནཱི སོ་བྷི་ནཱི ཏ་ཐཱ. མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་མཱ་ལཱ’’ཏི. དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཙ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ མཱ་ལཱ ཀེ་ན་ཙི ག་ནྠེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘ཡ་དི སི་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན ཧི ‘‘ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཙ་ནྡ་མཱ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀ་པྤོ་པ་མཱ ཧེ་སཱ, ལོ་ཀེ་པི ཙ དི་སྶ་ཏི.

‘‘མ་ཡེ་ཝ མུ་ཁ་སོ་བྷཱ་སྶེ, ཏྱ་ལ་མི་ནྡུ་ཝི་ཀ་ཏྠ་ནཱ;

ཡ་ཏོ་མྦུ་ཛེ་པི སཱ་ཏྠཱི་ཏི, པ་རི་ཀ་པྤོ་པ་མཱ ཨ་ཡ’’ནྟི.

དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཙ་ནྡ་མཱ་ལཱ་ཡ སི་རིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཱི ཨི་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་དཱ སོ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་པི སོ་བྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪཱ. དྭཱ་ད་ས་ཧི ས་ནྟོ་སེ་ཧི ས་ནྟུ་ཊྛཱ. ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཝེ་ཀེ་ན པ་ཝི་ཝི་ཏྟཱ. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱ. དུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཙོ་ད་ཀཱ. པཱ་པེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ག་ར་ཧི་ནོ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྟཱ་རོ. པ་རེ་ས་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ སོ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཏྟ་པ་དུ་མཱ་ནཾ ས་ཎྜོ ས་མཱུ་ཧོ ཝ་ནཾ, ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ཏཱ ཏ་ཐཱ. ‘‘ར་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, སེ་ཏཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ’’ནྟི པ་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་མ་ནྟ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཏྟ་ནི་ཡ་མེ་ན པ་ན ས་ཏ་པ་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, ཨཱུ་ན་ཀ་ས་ཏ་པ་ཏྟཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ. པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཝི་དྡུ་མོ, ཏེ་ན ཀ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ. མི་ག་པ་ཀྑཱི་ན་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ, ཨ་པི-ས་དྡོ ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གེ་ཝ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི. མ་ཧཱ་ཐེ་རཱཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སུ་ར་ཉྫི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱི་ས་ཀཾ ཀ་ཎྷ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ མེ་གྷ་ཝ་ཎྞཾ. ཨེ་ཀཾ་སཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་པཱ་རུ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་མཾ་སེ ཀ་རི་ཏྭཱ. ཀ་ཏྟ་ར་སྶ ཛི་ཎྞ་སྶ ཨཱ་ལ་མྦ་ནོ ད་ཎྜོ ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜོ, བཱ་ཧུ་ལླ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ. སུ་ཝ་མྨཾ ནཱ་མ སོ་བྷ་ཎུ་ར་ཙྪ་དོ, ཏེ་ན ཝ་མྨི་ཏཱ ས་ནྣ་དྡྷཱ་ཏི སུ་ཝ་མྨ་ཝ་མྨི་ཏཱ, ཨི་དཾ ཏེ་སཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡེ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཏི་ཎ་པ་ལཱ་སཱ་དི ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏེ ག་ནྡྷ་ཧ་ཏྠི་ནོ ནཱ་མ, ཡེ ‘‘ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཐེ་རཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ. ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ་བ་ཧི་ཛ་ཊཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཡ ཝི་ཛ་ཊི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛ་ཊི་ཏ་ཛ་ཊཱ. ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་བ་ནྡྷ་ནཱ. ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ གུ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནུ་བུ་དྡྷེ་ཧཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ན་མ་ནུ་བུ་དྡྷེ་ཧི. ཏེ་པི ཧི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་པ་ཊི་བྷཱ་གེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. པ་ཏྟ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏནྟི པུ་པྥ་ད་ལེ་ན པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ. ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་མ་ལཱ་དི, ཏ་སྨིཾ ས་ར་ཏི ཝི་རཱ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ས་རཾ, ཀི་ཉྫ་ཀྑོ. ཀ་ཎྞེ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཎྞི་ཀཱ. ཀ་ཎྞཱ་ལ་ངྐཱ་རོ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞི་ཀཱ, བཱི་ཛ་ཀོ་སོ. ཚ་ནྣཾ ཧཾ་ས་ཀུ་ལཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ ཧཾ་ས་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ, ཧཱ་རི་ཏོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ.

ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, བྷི་ཀྑཱུ ཙ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ཛ་ད་ཎྜ་ཀེཏི ཀཱ་ཛ་ས་ངྑཱ་ཏེ བྷཱ་རཱ་ཝ་ཧ་ད་ཎྜ་ཀེ, ཀཱ་ཛ་སྨིཾ ཝཱ བྷཱ་ར་ལ་གྒི་ཏ་ད་ཎྜ་ཀེ. ཁུ་དྡ་ཀཾ པཱི་ཋཾ པཱི་ཋ་ཀཾ. མཱུ་ལེ, ཨ་གྒེ ཙ ཏི་དྷཱ ཀ་ཏོ ད་ཎྜོ ཏི་ད་ཎྜོ. མོ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀོ མོ་ར་པི་ཉྪཾ. ཁུ་དྡ་ཀཾ པ་སི་བྦཾ པ་སི་བྦ་ཀཾ. ཀུ་ཎྜི་ཀཱ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ. སཱ ཧི ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་དེ་ཏི པ་ས་ཝེ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀུ་ཎྜི་ཀཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ག་ཧི་ཏཾ ཨོ་མ་ཀ་ཏོ ལུ་ཛྫི་ཏཾ, ཝི་ཝི་དྷཾ ལུ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ པཱི་ཋ་ཀ…པེ… ཀུ་ཎྜི་ཀཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྷཱ་རཾ བྷ་ར་ཏི ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ག་ཧི་ཏ…པེ… བྷཱ་ར་བྷ་རི་ཏཱ. ཨི་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་ད་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མཱ་དི ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱ. མུ་ཁཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མུ་ཁ་རཱ, ས་བྦེ་པི མུ་ཁ་ཝ་ནྟཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཕ་རུ་སཱ་བྷི་ལཱ་པ་མུ་ཁ་ཝ་ཏཱི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ནྡཱ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཡཾ ར་པ་ཙྩ་ཡོ. མུ་ཁེ་ན ཝཱ ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཀ་མྨཾ རཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མུ་ཁ་རཱ. ཝི་ཝི་དྷཱ ཀི་ཎྞཱ ཝཱ་ཙཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ. ཏ་སྶཱཏི སུ་པྤི་ཡ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་རི་སཾ.

ཨི་དཱ་ནཱིཏི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཀྑ་ཎེ. པ་ནཱཏི ཨ་རུ་ཙི་སཾ་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལཱ་བྷ…པེ… ཧཱ་ནི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཐཾ ཧཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་སྶི་རཱི་ཀ་ཏནྟི ནི་སོ་བྷ་ཏཾ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མོ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཀོ་ལི་ཏཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀྑ་ཧཱ་ནི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏེ་སུ པ་ན པ་ཀྐ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ས་ཏཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ པ་བྦ་ཛི, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཏ་ད་ནུ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱ་པི ཏེ་སཾ པ་རི་སཱ བྷི་ནྣཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ པ་རི་སཱ བྷི་ནྣཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ས་མཱ་ན་ག་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལཱ་བྷ་པ་ཀྑ་ཧཱ་ནིཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་སཱུ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་ས་སྶ ཨུ་གྒཱ་རོ ཨུ་གྒི་ལ་ནཾ ཨུ་སཱུ་ཡ་ཝི་སུ་གྒཱ་རོ, ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་ཝ ‘‘ཀ་སྨཱ ཙ སོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ས་བྦ་མྤི ཏ་པྤ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ཧི་པི སཱ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་རོ་དྷཱ་ནུ་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཏེ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ནྟི. ‘‘མཱ་རེ་ན ཨ་ནྭཱ་ཝི་ཊྛཱ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱ. པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.

༢. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏོ སཱུ་རི་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀཱ་ལོ དཱ་ནི ག་ནྟུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱཏི སཱ་མཱི་པི་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་རུ་ཎ་ན་ག་རཾ, གོ་དཱ་གཱ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་རུ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་ཊྛི་ཀཱ-ས་དྡོ རུ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡེ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ བེ་ལུ་ཝ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡ མཱུ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི’’ ‘‘ཏ་རུ་ཎ་མྦ་རུ་ཀྑོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀོ གཱ་མོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡནྟི ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཾ. མ་ཉྫུ་སཱཏི པེ་ལཱ༹. པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟནྟི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ས་ཉྙོ་གཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཏེ་ན ར་ཉྙོ ཨ་གཱ་རཾ, ཏ་དེ་ཝ རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀནྟི ད་སྶེ་ཏི. རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀཾ ནཱ་མ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨེ་ཀེ.

བ་ཧུ་པ་རི་སྶ་ཡོཏི བ་ཧུ་པ་དྡ་ཝོ. ཀེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙོ་རེ’ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་ནྡཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་པྤ་རི་སྶ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ སྭེ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་དྡྷིཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ནཱ’’ ཏི་ཙྩེ་ཝ སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན པ་ན ཏ་དཱ སུ་པྤི་ཡ་སྶ པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷོ, ན པ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ སུ་པྤི་ཡ་སྶ པ་རི་སཱ་ཏི? དེ་ས་ནཱ་ན་དྷཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་དི་སཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ན ས་ངྒཱི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་དྷཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ‘ཏ་དེ་ཏཾ ན སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ’ཏི’’ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟནྟི ཝཱ ཨ་མྷེ་ཧི་པི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་དཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ་པི པ་རི་སཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི སུ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཀུ་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ, ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཙ་ཉྩ་ལ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཧ་ཏྠ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཏ་ཐཱ. ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝཱ་ཏེཏི ཝཱ་ཏ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྩ་ལཱ. ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏིནྟི ཏཱ་དི་སཾ སོ་བྷཾ. ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟཱིཏི ས་ཏི་ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་དྷཱ ལ་པ་ནྟི. ནི་ལླཱ་ལི་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ. ཀཱ་ཀ་ཙྪ་མཱ་ནཱཏི ཀཱ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡ་ས་དི་སཾ ས་དྡཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ. གྷ་རུ་གྷ་རུ་པ་སྶཱ་སི་ནོཏི གྷ་རུ་གྷ་རུ་ཨི་ཏི ས་དྡཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ པ་སྶ་ས་ནྟཱ. ཨི་སྶཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་སཱུ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱ་དི་པེ་ཡྻཱ་ལ་ན་ཡོ་ཡ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི.