པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ཨི་དཱ་ནི སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝཱ་ར་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ ཚ་ཊྛི་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི-ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་དེ་ས་ནཱ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་སྶ. ཏ་ཏྲ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཡཾ ས་མྦ་ནྡྷོ – ན བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཡེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཀ་ཊཱ, ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ‘‘ཨི་མེ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་སྶ་ཏཱ་དི་དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ, ‘‘ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ན པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི’’ཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ, ཡཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ནི དི་ཊྛི་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་མྨོ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ཀ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝི་ར་ཧ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི.
པ་རི་ཡ་ཏྟཱིཏི ཝི་ན་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ ཏ་ནྟི. དེ་ས་ནཱཏི ཏ་སྶཱ ཏ་ནྟི་ཡཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏི་པུ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་ཉེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡) ས་ཙྩེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡) ས་བྷཱ་ཝེ, ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣, ༩༤, ༡༤༥; ༣.༡༤༢; མ. ནི. ༣.༡༦༧; སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ས་མཱ་དྷི་མྷི, ‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, ས ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༩༠) པ་ཉྙཱ་ཡཾ, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༣༡; ༣.༣༧༣; པ་ཊི. མ. ༡.༣༣) པ་ཀ་ཏི་ཡཾ, ‘‘དྷ་མྨོ སུ་ཙི་ཎྞོ སུ་ཁ་མཱ་ཝ་ཧཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༨༤; ཐེ་ར་གཱ. ༣༠༣; ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢; ༡༥.༣༨༥) པུ་ཉྙེ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༣) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཉེ་ཡྻེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝ་ཏོ སུ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མ་ཏྠི་ཡཾ གུ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི་ཡཱཏི སཱུ་ཙི་མུ་ཁ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ ཏུ་ཎྜ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སཱུ་ཙི་ཡཱ. ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ. ‘‘དུ་དྡ་སཱ’’ཏི པ་དེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ལ་བྷི་ཏ་བྦཱ་ཏི ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡཱ, སཱ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ, ལ་བྷཱི་ཡ་ཏེ ཝཱ ལ་བྦྷ་ནཾ, ཏ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ, ན ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ, པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ, པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནཾ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛཱ, ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཎེ་ན ཏེ དྷ་མྨེ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་མེ་ཝ མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ་ཏི. ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏེ ཨཱི་དི་སཱ ཝཱ’’ཏི ཏེ པ་སྶི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དུ་དྡ་སཱ’’ཏི. ཡེ པ་ན ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ, ཏེ་སཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱཏི. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་གྒ་ཕ་ལ་མ་ཏྠ་ཀེ ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ, པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མོ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ ཙ ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟཱཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ ཨི་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ སཱ་དུ་ར་སོ མ་ཧཱ་ར་སོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི, ཨ་ཏ་པྤ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཧི་ཙྩཾ ཏི་ཏྟི ཏ་པྤ་ན་ནྟི ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཏྠེ་ཏྭཱ སཱ་དུ་ར་ས་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སུ ཙ བུ་དྡྷཱ་ན་མེ་ཝ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ན ཏ་ཀྐ་བུ་དྡྷི་ཡཱ གོ་ཙ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་པུ་ཎཱཏི ཉེ་ཡྻེ་སུ ཏི་ཀྑ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཚེ་ཀཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, སུ་ཁུ་མ་ཉེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཙ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི. པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་ཡྻ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཀ་དཱ་ཙི་ཡེ་ཝ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ དུ་དྡ་སཱ. ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་ནྭ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ. ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ས་ནྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏཱ. ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་ཀྐེ་ཧི པུ་གྒ་ལེ་ཧི, ཨ་ཏ་ཀྐེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ནི་པུ་ཎཾ, ནི་པུ་ཎེ ཝཱ ཨ་ཏྠེ ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ནི་པུ་ཎཱ. ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པ་ཎྜི་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ.
ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་བྦ་ཝི་དཱུ་ཧ་མ་སྨི, (མ. ནི. ༡.༡༧༨; ༢.༣༤༢; དྷ. པ. ༣༥༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༡; ༢.༢༢) ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་སི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཡཾ-ས་དྡེ་ན, ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་བོ་དྷི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པོ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་རི. ༢༩༦) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ད་སྶ པ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ…པེ… ཀ་ཏྭཱཏི. ས་ཡཾ-ས་དྡཱ ཧི ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཙ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. པ་ཝེ་ད་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གུ་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ ས་ཀ་ཏྠེ ཎྱ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན.
ཝ་ད་མཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ མཱ་ན་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, (ཨ. ནི. ༡.༡༧༠; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝ་ད་ནྟཱ་པི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཝ་ད་ནྟཱ ཝི་ཡ ས་མྨཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ད་ན་མེ་ཝ ས་མྨཱ ཝ་ད་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘སོ ཨི་མཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཛ་ཊ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༡.༡.༩) ཡེ ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཐོ་མི་ཏཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཀ་ཏ་མེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་རོ་དྷི་བྷཱ་ཝཾ ཙོ་དེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་དི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོཏི ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠི-ས་དྡོ་པི ཧི ཨི་དྷ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠི ཁཱི་རཱ, ཨ་ཏྠི གཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ནི་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི་པི ཏ་དི་དཾ ཉཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ག་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ‘‘པུ་ཐུ་ཙི་ཏྟ…པེ… ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པུ་ཐུ་ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོཏི པུ་ཐཱུ་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ. པུ་ཐཱུ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ པུ་ཐུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁོ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན་སྶ པུ་ཐུ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཚ་སུ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་སུ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟཱ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཾ, ན་ཝ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ, ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ས་མྤི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏ་བྦི་ཝ་ར་ཎཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་དྷ་མྨེ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མེ་ནཱ་པི ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙཱུ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཀ་མེ་ནཱ’’ཏི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི, ཀོ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ནྟཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི. ཨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཉྷི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཉེ་ཡྻ་མི་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི) ཨེ་ཝ་མྤི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན, དི་སཱ་དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཉེ་ཡྻེ ཀ་མེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ས་ཀ་ལ་མེ་ཀ་དེ་སོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ་ཏི ཉཱ་ཏུ་མི་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི, (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ན་ནུ ཙེ་ཏྠ དཱུ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀཱ་ལེ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི? ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ’’ཏི, (ཨ. ནི. ༤.༧༧) ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ – ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི ས་བྦ་ནེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ, ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་བྦ་སྶ ཨི་ནྡྷ་ན་སྶ ད་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཝ་ཀོ ‘‘ས་བྦ་བྷཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པུ་བྦེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝ, པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན པ་ན སོ་ཏུ་ཛ་ནཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ, ཨི་མི་སྶཱ ཙ པོ་རཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ན ཙེ་ཏྠ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལཱ་དི་ཉཱ་ཎཱ་ནི་པི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི, ས་བྦ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ན ཏེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ག་ཧི་ཏེ ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་དེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཧི ‘‘ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ ཝ་ཎྞཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ཏ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཏ་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི.
ཨ་ཉྙེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནནྟི ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ནཉྩ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་དེ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཡ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་རཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཙ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན དུ་དྡ་སཱ་ཝ ན སུ་ད་སཱ, དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ་ཝ ན སུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ, ས་ནྟཱ་ཝ ན ད་ར་ཐཱ, པ་ཎཱི་ཏཱ་ཝ ན ཧཱི་ནཱ, ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཝ ན ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ནི་པུ་ཎཱ་ཝ ན ལཱུ་ཁཱ, པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ཝ ན བཱ་ལ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་པ་དེ་ཧཱིཏི ཡཱ་ཝ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ, ཏཱ་ཝ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི.
ཨེ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎནྟི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཱ་དི་པཱ་ར་མི་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ནི་པྥ་ནྣཾ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་བྷེ་དཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཏོཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ. ཏ་ཏོ་པཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་ཏོ་པི. ཨ་པི-ས་དྡེ་ན, པི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ཏོ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པཱིཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ་པི. ཨི་ཏོ པ་ནཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ པ་ན, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཝི་སེ་སཱ, ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་སེ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ག་མྦྷཱི་རོ ཨ་ཡ་ཉྩ ག་མྦྷཱི་རོ ཨི་མེ ཨི་མེ་སཾ ཝི་སེ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ་ཏི ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཱ. ཏ་ར་ས་དྡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ནཾ སི་དྡྷཾ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཀི་ཉྩཱ་པི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཧེ་ཊྛི་མཾ སེ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ན ཏ་ཐཱ ག་མྦྷཱི་ར་ནྟི ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ བྱ་ཝ་ཙྪི་ཛྫི་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ན ཨེ་ཝཾ ག་མྦྷཱི་ར་ནྟི ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ བྱ་ཝ་ཙྪི་ཛྫི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ན་མི་ཝ ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ག་མྦྷཱི་རཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ དུ་དྡ་སཾ. ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཏ་ཏོ དུ་དྡ་ས་ཏ་ར་ནྟི ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ དུ་དྡ་སཱ་ཝ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – བྷ་ཝ་ཏུ ཏཱ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་མྤི པུ་ཐུ་ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༨) བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ན་ཡེ་ན ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི? ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ, དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཙ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ, བ་ཧུ་པྤ་བྷེ་ད་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་བྷཱ་ག་སོ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ཏེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶ ནཱ་མ དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ཀཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. དེ་ས་ནཱ ག་མྦྷཱི་རཱ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ན་མྤི དེ་ས་ནཱ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ་ཝ ཧོ་ཏི, སཱ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ, ས་བྦ་དཱ ཙ ཡཱ་ན་ཏྟ་ཡ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཨཱ་ཧ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ས་བྦཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; ནེ་ཏྟི. ༡༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་མ་ས་མ་པ་ར་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ཧ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ནུ་སྶཱ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི, དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ན དེ་ས་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ, ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཱ, སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ཉྙུ་ཏྟཱ ཙ ཧོ་ཏི, ན་ནུ ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི? ན ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ས་ནྣི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ, སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་སི་ནཱི ཙ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིནྟི ཝི་ན་ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཉྙ-ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ཎྞ-ཀཱ་རེ ཀ་ཏེ ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ནྟི་པི པཱ་ཋོ. བྷཱུ་མ་ནྟ་རནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཉྩ ཋཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཉྩ. བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷཱུ་མཱིཏི ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ, ཋཱ་ན་ཉྩ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ ས་ཏི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་དི་བྷེ་དོ ‘‘ཝ་ཙྪོ, ད་མྨོ, བ་ལཱི་བ་དྡོ’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཋཱ་ན་ཝི་སེ་སོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷེ་དོ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ས་མ་ཡ་ནྟ་རནྟི དི་ཊྛི་ཝི་སེ་སཾ, ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ས་མ་ཡཾ ཝཱ, བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ག་ཛྫི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ…པེ… པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ. ཚེ་ཛྫ་གཱ་མི་ནཱིཏི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪ་གཱ་མི་ནཱི.
ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ལ་ཧུ་ཀ་ག་རུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨོ་ཏ་ར་ནྟེ. ཡཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཐཱ་མོཏི ཉཱ་ཎ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ. བ་ལནྟི ཨ་ཀ་མྤ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝོ. ཐཱ་མོ བ་ལནྟི ཝཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཉྷི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་སཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ལླི་ངྒེ་ན ནི་དྡི་ས་ཏི, ཨེ་སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ་ཝི་ས་ཡཱ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ, ཏེ་ན ‘‘ཨི་དཾ ལ་ཧུ་ཀཾ, ཨི་དཾ ག་རུ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་པ་ར་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ.
ཡ་དི་པི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༠༧) ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཏེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ…པེ… ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ ཕ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྟ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ. ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཏི་ཀ་ཉྩ པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་རཾ དུ་ཀུ་ཏྟ་མཾ,
དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཏི་ཀ་དུ་ཀ་ཉྩ;
ཏི་ཀ་ཏི་ཀ་ཉྩེ་ཝ དུ་ཀ་དུ་ཀ་ཉྩ,
ཚ ཨ་ནུ་ལོ་མ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ…པེ…
ཚ པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་མྷི…པེ… ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་མྷི…པེ…
པ་ཙྩ་ནཱི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ’’ཏི. [པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡(ཀ), ༤༤(ཁ), ༤༨(ག), ༥༢(གྷ)];
ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་བྷེ་དེ་སུ ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མེ ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རེ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ ཧེ་ཏུ་མཱུ་ལ་ཀེ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས པུ་ཙྪཱ་ན་ཡཱ ས་ཏྟ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ན་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ’’ནྟི.
ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དོ, ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ས་ཏི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ནཱ་ས་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི དྷ་ར་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཕ་ལ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟཾ. ནི་མཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལ་མེ་ཏ་སྨི་ནྟི ནི་མི་ཏྟཾ. (ནི་ད་དཱ་ཏི ཕ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་དཱ་ནཾ.) (ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི) ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི ཕ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ. སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཕ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི སཾ་ཡོ་གོ. ཡ་ཏྠ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏི ཕ་ལ་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་ཏི ཕ་ལ་མུ་ད་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ད་ཡོ. ཧི་ནོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཧི ས་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, དྷ་ར་ནྟི ཙ, ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ (ནི་ད་ད་ནྟི) (པ་ཊི. མ. ༡.༤༥; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༨ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཁི་པ་ནྟི, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊེ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏཾ པ་ལི་བུ་དྡྷ་ནྟི, པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཧི་ནོ་ཏི ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ…པེ… པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝི་སེ་སཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ སཱ་དྷེ་ནྟེ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏི, པ་ཙྩ་ཡོ, ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཋི་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ ཙ ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ན ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧི དྭཱ་ད་ས པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ་པི, ན ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ་སུ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ་རི. པ་ཊྛཱ་ནེ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡) པ་ན ད་སྶི་ཏཱ ཧེ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན པ་ན ན ཡོ་ཛ་ཡི་མྷ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དི་ཏོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༩༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
ཏ་སྶ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཧེ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཏྟི་ཡཱ. ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཝ་ཊྚཱ་ནི ཡ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཝ་ཊྚཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷཱ ཀཱ་ལཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཡ་དྡྷཾ. ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ས་ནྡྷ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་ས་ནྡྷི. ས་ངྑི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ས་ངྑེ་པཱ, ཧེ་ཏུ, ཝི་པཱ་ཀོ ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ས་ངྑི་པྤ་ནྟཱི་ཏི ས་ངྑེ་པཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ས་ངྑེ་པས་དྡོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ངྑེ་པཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཾ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ངྑེ་པེ ཨཱ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀཱ་རཱ. ཏེ ས་ངྑེ་པེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏཱ་ཀཱ་རཾ.
ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་ནོ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ, ཨ་དྷོ ཝཱ་ཏི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏེཏི དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ. ཨི་དཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་སྶ ཨ་བྷེ་དི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི བྷེ་ད་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཨི་དཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ་མ་ནྭཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ, ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༦) ཝཱ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ. ནི་ཛྫ་ཊནྟི ཨ་ནོ་ན་དྡྷཾ. ནི་གུ་མྦནྟི ཨ་ནཱ་ཝུ་ཊཾ. ཨ་པི་ཙ ཝེ་ལུ༹་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་སཾ་སི་བྦ་ན་ཊྛེ་ན ཛ་ཊཱ. ཀུ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཝ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན གུ་མྦོ. ཏ་སྶ་དི་ས་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ བྱཱ་ཀུ་ལཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏཱ ‘‘ཛ་ཊཱ, གུ་མྦོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, དི་ཊྛི་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ནེ་ན, དི་ཊྛི་གུ་མྦ་ཝི་ཝ་ར་ཎེ་ན ཙ ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཡ་ནྟ་རཾ ཝི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༩. ཨ་ཏྠི པ་རི་ཡཱ་ཡོ ས་ནྟི-ས་དྡོ, སོ ཙ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཙ ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན པ་ན ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཏོ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ, ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. ཨ་ཏྠཱིཏི ཙ ས་ནྟི་པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ༣.༡༥༤; སཾ. ནི. ༤.༡༢༧) ཝི་ཡ. ཨཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནནྟི བུ་དྡྷཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ག་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཙ ཨཱ་ལ་པ་ཏི, ན སཱ་ཝ་ཀཱ. སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཨེ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཙྩེཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ས་ངྑྱཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ནི་ཡ་ཏེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ, ན ས་མི་ཏ་བ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ, ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ལོ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ནྟཾ པུ་རི་མ་སི་དྡྷེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤེ་ཧི ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ཝི་ཙི་ཏྲ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སི་དྡྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧེ་ཧི ག་ཎྷ་ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི པ་རཱ་མ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. པུ་རི་མ་བྷཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ག་སི་དྡྷཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀ་པྤ་ན་ག་ཧ་ཎཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཧུ་ཏ་པ་སཾ་སཱ་ནི་ནྡཱ་ཏི་ས་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ནི་ཙྩ་ཡོ་གཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ་སུ ཨི་དྷ ནི་ཙྩ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦ་ནྟ ཀ་པྤོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘པ་ཧུ་ཏེ ཙ པ་སཾ་སཱ་ཡཾ, ནི་ནྡཱ་ཡ་ཉྩཱ་ཏི་ས་ཡ་ནེ;
ནི་ཙྩ་ཡོ་གེ ཙ སཾ་ས་གྒེ, ཧོ་ནྟི་མེ མ་ནྟུ་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི.
ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨཱ་དི-ས་དྡ་ལོ་པེ་ན, ནི་ད་སྶ་ན་ན་ཡེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ས་མཱི་པ་ཨུ་མྨ་གྒཱ་དཱི་སུ་པི ཧི ཨ་ནྟ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་ངྒྷ ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་སྶུ (པཱ་ཙི. ༤༤༢), སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༢༢༡) ཙ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༡) ས་མཱི་པེ, ‘‘ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ ཀ་ཙྩཱ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༥༨; སཾ. ནི. ༢.༡༡༠) ཙ ཨུ་མྨ་གྒེ་ཏི.
ཨ་ནྟ་པཱུ་རོཏི མ་ཧཱ་ཨ་ནྟ་ཨ་ནྟ་གུ་ཎེ་ཧི པཱུ་རོ. ‘‘སཱ ཧ་རི་ཏ་ནྟཾ ཝཱ པ་ནྠ་ནྟཾ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༠༤) མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ སཱཏི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ. ཧ་རི་ཏ་ནྟནྟི ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑ་མ་རི་ཡཱ་དཾ. པ་ནྠ་ནྟནྟི མ་གྒ་མ་རི་ཡཱ་དཾ. ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ. ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༨༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡) པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ པི་ཎྜཾ ཨུ་ལ་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏཱི་ཏི པི་ཎྜོ་ལོ, པི་ཎྜཱ་ཙཱ་རི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པི་ཎྜོ་ལྱཾ, པི་ཎྜ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་སེ་ཝཱཏི ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ར་བྷཱ་གཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ པ་ར་བྷཱ་གོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀྐཱ་ཡོཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་གཱ་ཧོ.
ཀ་པྤོཏི ལེ་སོ. ཀ་པྤ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ཏི་ཎྞཾ དུ་བྦ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དུ་བྦ་ཎྞ་ཀ་ཏེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀ་པྤ-ས་དྡོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་པྤ་སྶ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༥༦) མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༤) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ, ‘‘ས་ངྐ་པྤོ ཀཱ་མོ རཱ་གོ ཀཱ་མོ ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨) ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ, ‘‘ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཏ་ཀྐེ, ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཀཱ་ལེ, ‘‘ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༠༡༨) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ས་ཏྠུ་ཀ་པྤེ་ན ཝ་ཏ ཀི་ར བྷོ སཱ་ཝ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ན ཛཱ་ནི་མྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༦༠) ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟིཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༢༨) སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙེ་ཝ ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཡེ་ཝ པུ་བྦ-ས་དྡོ, ན པ་ན ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་དྷཱ་ནཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀོ, རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཙ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ན པ་ན ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནཾ ས་མ་ཏྠ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་མཱ་ཧ. ཋི་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ, པུ་བྦ་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ དི་ཊྛི ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྠི་ཏཱ, ཨ་ནུ་ག་ཏ་ཏཱ ཙ ནཱ་མ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ཏེ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘པུ་བྦ་ནྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ. ཝི་ས་ཡོ ཧི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ པུ་བྦ་ནྟོ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ས ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཏ་དེ་ཏཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མྤི ཛ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཱ་ནཱིཏི [ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་ཨ་དཱ་ནི (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] རུ་ལ༹ྷི་མ་ཏྟེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐཱ་ནི. དཱ་སཱ་དཱི་སུ ཧི སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི་ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ ཙ ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཐོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྷི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ [ཨུ་པཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༩)] ཨུ་པ་རི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་པ་ཐཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ, ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ‘‘ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༠༧ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ. ‘‘བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ. ཏ་མ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝཱ མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་སཾ པ་ཐཱ་ནི ཏ་དྡཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཀཾ མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་དྷི་ཀ་ཉྷི ས་སྶ་ཏཱ་དིཾ, པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དིཾ, ད་བྦཱ་དིཾ, ཛཱི་ཝཱ་དིཾ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
༣༠. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མི་ཙྪཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི, དི་ཊྛི ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ‘‘མུ་ཏྟ་ག་ཏཾ, (ཨ. ནི. ༩.༡༡) ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༤༡) ཝི་ཡ ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ, ག་ནྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན་ཏྠ་ཉྙཾ ཨ་ཝ་ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, དི་ཊྛི་པ་ཀཱ་རོ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ས་མཱ་ན་ཏྠེ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་མ་རཾ ནི་ཙྩཾ དྷུ་ཝནྟི ས་སྶ་ཏ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་མ་རཾ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་དཱ་པི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩཾ. ཐི་ར་ཊྛེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཝཾ.‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལཱི༹་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཾ, ས་ཉྙཾ, ས་ངྑཱ་རེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙོ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏོ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ. ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏེ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙོ པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏོ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ས་སྶ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཝཱ་དོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ས་སྶ་ཏ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཝཱ་དོ་པི ས་སྶ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ནྟཱ པ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ས་སྶ་ཏོ ཨི་ཏི ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་སྶ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
༣༡. ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཝི་བཱ་དྷ་ན་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན, ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ. པ་ཧཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ. པ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མཱ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་མཱ་ད་ཧ་ནཾ པ་ན ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུ་མ་ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ. ཨི་ཏི པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ་ཉྷི་ཧ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ད་སྶེ་ཏི. ན པ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. སོ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ. ས་མྨཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, སོ པ་ན ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ, ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཛ་ཝ་ན་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ ཉཱ་ཎ’’ནྟི. པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཀཱ་ར་ཎ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨི་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་མྤ་ཡོ་གཱ་དི་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ…པེ… མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མ་ནྭཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཋེ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སཱ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༠༡) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ་ཛཱ་ཏི་ཀནྟི ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ཧི ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ པ་གུ་ཎ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ད་མི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙེ་ཏ་སོ ས་མཱ་དྷི ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷི, སོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ས་མཱ་དྷི. ཡ་ཐཱ-ས་དྡོ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ’’ཏི.
ཝི་ཛ་མྦྷ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ. སོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཝ་ད་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏེ ཧི ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སེ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཝ་ན་ཏི ཡཱ་ཙ་ཏི པུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཉྫྷཱ ཛྷ-པ་ཙྩ་ཡཾ, ན-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝ་དྷ་ཏི པུ་ཏྟཾ, ཕ་ལཾ ཝཱ ཧ་ན་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ཉྫྷཱ ས་པ་ཙྩ་ཡ་གྷྱ-ཀཱ་ར་སྶ ཛྷ-ཀཱ་རཾ, ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ག་མ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ. སཱ ཝི་ཡ ཀ་སྶ་ཙི ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཛ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཉྫྷོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཉྫྷ་པ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྠ་ཝ་ཏཱ ཨི་མི་ནཱ ཀཱི་དི་སཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་མྨུ་ཁེ་ན པ་ན སེ་ས་དྷ་མྨཱ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་དི་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ. པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ‘‘ན་ཡི་མེ ཀི་ཉྩི ཛ་ནེ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ས་ཏི ཧི ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ, སུ་ཁཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ས་ཏི ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཝ ནི་ཙྩ་ཏཱ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི.
ཋི་ཏོཏི ནི་ཙྩ་ལཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཀཱུ་ཊ་ཊྛ-ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ནི་ཙྩེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཋཱ་ཡཱི, ཨེ་སི་ཀཱ ཙ སཱ ཋཱ་ཡཱི ཙཱ་ཏི ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡཱི, ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ཙེ་ས, ཏ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མོ ནི་ཙྩ་ལ་ཊྛི་ཏི་ཀོ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཀཱུ་ཊ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡཱི ཋི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་སི་ཀཱ ཝཱ་ཏ་པྤ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ན ཙ་ལ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ན ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ, ཝི་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ནཱ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀེ་ཙི་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཙི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་ཉྫ་ཏོཏི [མུ་ཉྫེ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] མུ་ཉྫ་ཏི་ཎ་ཏོ. ཨཱི་སི་ཀཱཏི ཀ་ལཱི༹་རོ. ཡ་དི་དཾ ཨ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་ཏྟི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ བྱ་ཏྟི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཧི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན བྱ་ཏྟི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ལི་ག་བྦྷེ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ སཱ་ལི་སཱི་སཾ ཝི་ཡ ཧི ས་ཏྟི་རཱུ་པཾ, ཏ་ད་བྷི་ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ བྱ་ཏྟི་རཱུ་པ་ནྟི. ཀ་ཐཾ པ་ན ས་ཏྟི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ པུ་བྦེ ཨ་ན་བྷི་བྱ་ཏྟོ བྱ་ཏྟི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ གྷ་ཊོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤཱི་ཏི.
ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ལོ་ཀོ གྷ་ཊཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི གྷ་ཊ་ཝི་ས་ཡཾ བུ་དྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ གྷ་ཊ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏེ་ཝ. ས་ཏི ཧི གྷ་ཊ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཀ་ཐཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ གྷ་ཊ་སྶ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ཡ་དི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷི ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ་པི ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཐ བུ་དྡྷི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ མོ་ཧ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན བུ་དྡྷི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཀ་ཐཾ མོ་ཧོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཧཱ་ཡ་ཏེ་ཝ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ, ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ནཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎི་པ་དཱི་པཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ནཾ གྷ་ཊཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཧོ་ཏི ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན བུ་དྡྷི་བྷེ་དོ ཡ་ཐཱ་ཝི་ས་ཡཾ བུ་དྡྷི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི བྷི་ཡྻོ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཙེ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟི་ཀ་པྤ་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟི་མ་ཏོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ན་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ཏ་བྦ་ནྟ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཕུ་ས་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟི་མ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ན ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘ཨཱི་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡཱི ཋི་ཏོ’’ཏི པ་ཋི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་མི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ ཏ་དི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ ཙ ས་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟི སཾ་ས་ར་ནྟི ཙ་ཝ་ནྟི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷ་མྤི ཀ་རོ་ནྟི, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མི་ཝ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ ཙ ས་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ ཨི་དྷ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ག་མོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི ཨ་པ་ར་སྨཱ བྷ་ཝཱ ཨ་པ་རཾ བྷ་ཝཾ, ཨ་པ་ར་མ་པ་རཾ ཝཱ, པུ་ན་པྤུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་མུ་ལླི་ངྒེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་སྶ ནི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ན ཙུ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ. ས་བྦ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ ནཱ་པི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་སཾ་ས་ར་ཎཱ་ནི, དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ, དྷ་མྨི་ནོ ཙ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨི་མི་སྶཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀཱ’’ཏི པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཝ་ཀྑཱ་མ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སི་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་སྶ ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ན ནི་བ་དྡྷནྟི ན ཐི་རཾ. ‘‘ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ནྡ་ར་མྤི ཨ་སུ་ནྡ་ར་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་དཱ ས་ར་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་སྶ་ཏི་ཡོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ས-ཀཱ་རཾ, དྭི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཐ་ཝཱི་སི་ནེ་རུ་ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ, ས་སྶ་ཏཱི་ཧི ས་མཾ ས་དི་སཾ ཏ་ཐཱ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཧི ཀ་ཏྟུ་ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ས་སྶ་ཏི་ས་མནྟི ཝཱ ལི་ངྒ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. ས་སྶ་ཏི་ས་མོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ ཧི ཨེ-ཀཱ་རེ པ་རེ ཨི་ཏི-ས་དྡེ ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཝ-ཀཱ་ར་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ས་སྶ་ཏི་ས་མནྟི ས་སྶ་ཏཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ, ས་སྶ་ཏི་ས་མ-ས་དྡ་སྶ ས་སྶ་ཏ་པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༡) ཝུ་ཏྟོ.
ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཡེ་སཾ ‘‘ས་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ནི་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ པ་རེ་པི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ན ཨ་ནི་ཙྪི་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡོ ཧི ཡ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ན ཨ་ཉྙོ. ན ཧི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཉྙོ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཱ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་སུ་པི ཛཱ་ཏཱི་སུ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་སྶ་ཏོ མེ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཡ་ཐཱ ཙ མེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཧ་ཎཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་རེ་པི ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་པ་ཐཱ་ནི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་རཱ་ནུ་གཱ་ཧཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ལོ་ཀ་སྶ ཙ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ད་སྶ་ནཾ. ཋཱ་ན-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎེ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨི་དྷ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཉཱ་པ་ཀ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, བཱི་ཛཾ ཨ་ངྐུ་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དྷཱ་པི ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཉཱ་པ་ཀོ ཧི ཨ་ཏྠོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཝ་ས་ཏི ཏཾ ཉཱ་ཎ་མེ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ་པི ཋཱ་ན-ས་དྡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི.
༣༢-༣༣. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ར་ཏོ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི ཝཱ་ར་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཏ་དེ་ཏཾ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཾ ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ ཡཱ་ཝ ད་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ, ཡཱ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་དེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ན་ནུ ཏི་དྷཱ ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་མ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ དུ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ས་ཧ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཀྐི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཧཱི་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་དྷཱ བྷེ་དོ སི་ཡཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷི་ནོ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ རཱ་སཱི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. ཏཱི་སུ ཧི རཱ་སཱི་སུ ཡེ ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཉྙཱ, ཏེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི. ཡེ པ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ, ཏེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ད་ས་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ རཱ་སཱི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཏོ, ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤ་ཏོ ཝཱ ཨུ་དྡྷཾ ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ཀ་སྨཱ? དུ་བྦ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཧ་ཏོ དུ་བྦ་ལཱ པ་ཉྙཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
༣༤. ཏ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྟོ་པི ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ་པི ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏཱིཏི ཨཱུ་ཧ་ཡ་ཏི, ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཀྐོཏི ཨཱ་ཀོ་ཊ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏ་ཀྐ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. ནི་བྦ་ཙ་ནཾ པ་ན ཏ་ཀྐི་པ་དེ ཝི་ཡ དྭི་དྷཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝཱི་མཾ་སཱ ནཱ་མ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ, སཱ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པ་ཏི་རཱུ་པི་ཀཱ ཙ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཏི་རཱུ་པི་ཀཱ་ཝ, སཱ ཙ་ཏྠ་ཏོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཾ དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཏ་མ་ཏྠ་ཏྟ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་ལ་ནཱ རུ་ཙྩ་ནཱ ཁ་མ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མ་ནྟ་ཏོ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་ན་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱུ་ཧ་ན་མེ་ཝ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡཱཏི ཏི་དྷཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏནྟི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ག་ཏེ་ན ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་མ་ཛྫི་ཏཾ. ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཧི པ་དྷཱ་ན་དྷ་མྨེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་བྷཱ་ཏི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ཏ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ནྟི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནཾ, ས་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་མ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ཏ’’ནྟི. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཀྐཱི་བྷེ་དཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རེ་ཧི པུ་ན ས་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི, སཱ ཡ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀོ. པུ་རི་མཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཛཱ་ཏིཾ ས་ར་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་སྶ་རོ. ལ་བྦྷ་ཏེ་ཏི ལཱ་བྷོ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ རཱུ་པཱ་དི, སུ་ཁཱ་དི ཙ, ན པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སོ ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་མ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ཏ’’ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ་པི ཝ་ད་ཏི ‘‘མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༤) སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལཱ་བྷཱི. སུ་དྡྷེ་ན པུ་རི་མེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶེ་ན, སུ་དྡྷཾ ཝཱ ཏ་ཀྐ་ནཾ སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐོ, སོ ཡ་སྶཱ་ཡཾ སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐི་ཀོ. ཏེ་ན ཧཱིཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཏ་ཐཱ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ར་ཉྙོ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་མཱ་ནེ་ཏི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏི. ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡཱཏི རཱུ་པཱ་དི་སུ་ཁཱ་དི་ལཱ་བྷཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ལཱ་བྷཱི་ཏ་ཀྐི་ནོ ཨེ་ཝ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཏ་ཀྐ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཏ་ཀྐ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧཱི བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཏ་ཀྐ་ན་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. སོ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ མེ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟཱ སུ་ཁཱི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ་པཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སཱ་ནུ་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཀྐ་ཡ་ནྟོ དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩེ་སུ བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཀ་ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ག་མོ སི་ཡཱ. ནི་ཙྩེ་སུ པ་ན བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི དོ་སོ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ག་མོ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཀྐི་ཀ་སྶ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐ་ནེ་ནེ་ཝ. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཧི ཨཱ་ག་མཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན་ནུ ཙ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷི་ནོ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ, ད་ས་སུ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཙ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་སུ་པི ཛཱ་ཏཱི་སུ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་མཱ་ནཱ་ནུ་ཏ་ཀྐ་ནཾ, ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཏ་ཀྐ་ན་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ ཛཱ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ས་བྦོ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀ་ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ལཱ་བྷཱི་ཏ་ཀྐི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏ་ཀྐ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཏ་ཀྐཱི་པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཝི་སེ་ས་བྷེ་ད་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཏ་ཀྐ་ན་མི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་པ་ཀྑཾ, ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀ་པ་ཀྑཾ ཝཱ བྷ་ཛེ་ཡྻཱ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ན་ཉྷི ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ དཱི་གྷ་དཱི་གྷ་ཏ་རཾ དཱི་གྷ་ཏ་མ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མི. ཨི་མི་ནཱ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཏ་སྶ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཏ་ཀྐ་ནཾ, ན ཏཾ ཨི་དྷ པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་སྶ ཨ་པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་དྡེ་སོ སཱ་ས་ནེ, ལོ་ཀེ་པི ཙ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཀྐི་ཀཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ནཾ བ་ཧུ་དྷཱ བྷེ་དེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷེ་ད་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ. ན ཧི, ཨི་དྷ སཱ་ཝ་སེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཡ་དེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཀྐ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ‘‘པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་དྡེ་སོ སཱ་ས་ནེ, ལོ་ཀེ་པི ཙ ནི་རུ་ལ༹ྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཏ་ཀྐ་ན་སྶ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧེ ཝི་སུཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཝི་སུཾ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, སོ ཙ མ་ནྡ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ་ཏི ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ, ས་བྦ་ཏ་ཀྐི་ནོ ཙ ཏ་ཀྐཱི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི.
༣༥. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ན ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི ཝཱ ཏཱི་ཧི ཝཱ’’ཏི, ཏེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མེ་ཀ་ཙྩཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི བཱ་ཧྱ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡི་ཊྛོ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་རེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶཱ་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ, ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ན ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི་པི དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ པ་ན པ་རེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མོ ཝི་ཡ, ཏ་ཀྐ་ན་པ་རི་ཡེ་ཊྛི་བྷཱུ་ཏཱ ཡུ་ཏྟི ཝི་ཡ ཙ ཨཱ་ག་མོ་པི ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ན་ཏྠི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པ་ཀྑེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ཧི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ས་ཉྙོ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནེ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣༡) ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨུ་པ་ནེ་སི, ཨི་ཏི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ནི. པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་པ་ཀྑེ པ་ན ཨཱ་ག་མོ་པི ཡུ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ཋི་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ནི་རཱ་ག་མཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི.
ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – དུ་ཝི་དྷཾ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ. ཨཱ་ག་མོ ཙ སུ་ཏ་མ་ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, སུ་ཏཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་པ་ཉྙཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མོ་པི ཏ་ཀྐ་ན་ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙེ་ས ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝི་དཾ ‘‘ན་ཏྠི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༩), ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༠) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ དེ་སི་ཏཱ་ནི ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶཱ་པི སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དེ་སུ ཧི དེ་སི་ཏེ་སུ ཡ་སྨིཾ དེ་སི་ཏེ ཏ་ད་ཉྙེ་པི དེ་སི་ཏཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་སུ ཙ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ དེ་སི་ཏེ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ་པི ཧི ཀེ་ཙི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཀེ་ཙི ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟི. པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ པ་ན དེ་སི་ཏེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་པི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ ནི་ཡ་མ་ཏོ. ཡོ ཧི ཡ་ཏྠ པ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, སོ་པི ཏ་མ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི.
༣༦. ཏ་ཡི་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ-ས་དྡེ་ན ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་རཱ་མ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི དི་ཊྛི་ག་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཏྟཱ. པ་ར་མ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ ཋཱ་ནཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དི་ཊྛི་ཡོ་ཝ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མྤི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༤) སཱ་དྷ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, (སཾ. ནི. ༣.༨༡) ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢; པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༡) ཕ་སྶོ་པི ཕུ་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཊྛེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨) ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༤) ས་ཉྙཱ་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠; མ་ཧཱ. ནི. ༡༠༩) པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྙ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཊྛེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི, (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡) ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༤) ཙ ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ཝཱ ཨ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༩) པཱ་པ་མི་ཏྟོ་པི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙ ‘‘བཱ་ཧི་རཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒ་ནྟི ཀ་རི་ཏྭཱ ནཱ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ངྒ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡.༡༡༠) པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ་པི དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩ་ཡཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ དྭེ? པ་ར་ཏོ ཙ གྷོ་སོ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༢.༡༢༦) པ་རེ་ཧི སུ་ཏཱ, དེ་སི་ཏཱ ཝཱ དེ་ས་ནཱ པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ.
‘‘ཁ་ནྡྷཱ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི. ཏ་ཏྠ ཛ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན ཧེ་ཏུ, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ཊྛེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ, པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ བྷཱ་ཝ་ལོ་པ་ཏྟཱ, བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཙ. ཨཱ་དི་ནྣཱ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ. པ་ར-ས་དྡོ ཨ་བྷི་ཎྷ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི. པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ས་ཙྩཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ན མོ་གྷཾ ཏུ་ཙྪཾ མུ་སཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་སུ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁ་ནྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཕ་སྶ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ. ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པཱ་པ་མི་ཏྟ་པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ. ཡ་དི་པི ས་རཱུ་པ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ངྐེ་ཏ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་པ་ར་ལོ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཧི ཝི་སེ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. པ་ར་ལོ་ཀོ ཙ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ས་མྤ་རེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏི ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་གྒཱ་ཡ པ་རེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༢) ཝི་ཡ ཧི ཙུ་རཱ་དི་ག་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ར-ས་དྡཾ ག་ཏི་ཡ་མི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཝཾ་ག་མ་ནཱ ཨེ་ཝཾ་ནི་ཊྛཱ, ཨེ་ཝ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ་ན བྷི་ཛྫ་ན་ན་སྶ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ཏི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ དྭེ་ཝ ག་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༨; ༢.༣༣, ༣༥; ༣.༡༩༩, ༢༠༠; མ. ནི. ༢.༣༨༤, ༣༩༧) ཝི་ཡ ནི་ཊྛཱ་ན་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་མེ དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ, པ་རཱ་མ་ཊྛཱ ཙ ས་མཱ་ནཱ བཱ་ལ་ལ་པ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ན ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི ཙ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཝ་བི་ནྡཱུ ཝི་ཡ, ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཝི་ན་སྶ་ནྟི ཙཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ – ཡ་དི ཧི པ་རེ་ཧི ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ལོ་ཀོ ཝཱ ས་སྶ་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཧི་ཏེ ཙ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ, ཀ་ཐཾ ཝཱ ཏེ་ན སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ, ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ པ་ན དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ, ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡཱ་ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ, ཨ་ཐཱ་ན་ཉྙེ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ, ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ, ན ཙེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཝཱ་དཱི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་སུ་དྡཾ ཡུ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ཡཱ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ན ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི ཙཱ’’ཏི.
ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ག་ཏི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཧ-ས་དྡོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠོ ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ན པ་ན ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠོ ཙ-ས་དྡེ་ན ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ ས་མུ་ཙྩི་ནི་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ག་ཏཱི་ན་མེ་ཝ པ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏ་ཡི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ནྟཾ ག་ཏི་ཝ་ནྟཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏ་དེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ག་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཉྩ ས་བྦ་ནྟི. ‘‘ཏ་ཏོ…པེ… པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི ‘‘ཏ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝི་དྷ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ནྟི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ས་བྦ་མྤི ད་ས་བ་ལཱ་དི་ཉཱ་ཎཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི་པི ཏ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷནྟི ‘‘སཱི་ལ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝཾ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན, ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ‘‘ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ ཙ-ས་དྡ་སྶ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་ཏོ དི་ཊྚི་ག་ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ནཱ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཝ་ཊྚཱ་མི་སེ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི དི་ཊྚི་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན, ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ. ‘‘མ་མ’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི པ་ར་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ, ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཡཾ ཁ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ནི་བྦུ་ཏི ཝི་དི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ’’ཏི ཙེ་དཾ ནི་བྦུ་ཏི་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ (ནི་བྦུ་ཏི་ཝེ་ད་ན་སྶ དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༦) ཧེ་ཏུ་ག་བྦྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ‘‘ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ པ་རཱ་མཱ་ས་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་བྦུ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཝི་དི་ཏཱ, ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ’’ཏི ཧེ་དཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཨ་པ་རཱ་མཱ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྙེ་ཝ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི ཀ་ཏྟཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ་པི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྙེ་ཝཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ཀ་ཏྟུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཝཱ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ. ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་ཉྷེ་ཏཾ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་རཱ་མཱ་སཱ་ན་མེ་ཝ ནི་བྦུ་ཏི ཨི་དྷ དེ་སི་ཏཱ, ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི ནི་བྦུ་ཏི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏེ་སཾ པ་རཱ་མཱ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, པ་རཱ་མཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་རཱ་མཱ་སཱ་ན་མེ་ཝ ནི་བྦུ་ཏི ཨི་དྷ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ན་མྤི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦུ་ཏི དེ་སི་ཏཱ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ཏི པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ས་མྤི ནི་བྦུ་ཏི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་སཾ པ་རཱ་མཱ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ན’’ནྟི, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཀི་ལེ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ན་ཡོ ཧེ་ས. ནི་བྦུ་ཏཱིཏི ཙ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ སཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྙེ་ཝ ཝི་དི་ཏཱ་ཏི.
ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ་ནཱཏི ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ…པེ… ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ནཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་སུ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་སུ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ་སུ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛི་ག་ཧ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱི་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་དེ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠཱཏི་པི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཧི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༠༤; སཾ. ནི. ༢.༢༡; ཨུ་དཱ. ༡) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ན ཙེ་ཝ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ན ཙ. ཡཱ་ཝ ཧི མ་གྒེ་ན ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཛཱ་ཏི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ ‘‘མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ན ཙཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ནི་རུ་དྡྷེ ཨི་དཾ ནི་རུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཨི་དཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༠༦; ཨུ་དཱ. ༣; སཾ. ནི. ༢.༤༡) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷེ་ན ཙེ་ཝ མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ན ཙ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ནི་རོ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, བྷ་ངྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཡནྟི ནི་རོ་དྷཾ. ཡནྟི ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏོ. ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶནྟི སུ་ཁ་ཉྩེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ. ཨ་ཡནྟི པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྪི་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་སྶཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་སྶཱ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡནྟི སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ. ཨ་ཡནྟི ཙ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ད་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ལླི་ངྒེ་ན ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཀ་པྤེ སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཏེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛོ, ས་ཏྟི་ཡཱ, ས་ཏྟི་མ་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ན ཧི སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶ་མ་ནྟ་རེ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་ཏི པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶུ་པྤཱ་དོ་པི པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – པུ་རི་མ་མུ་པྤ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ, སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏ་ད་སྶཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཡཾ པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན་ནུ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི? ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ སོ་མ་ན་སྶཾ སུ་ཁ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑོ སཱི་ས་པཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་མྤི ཨ་སྶཱ་དོ་ཡེ་ཝ, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཀ་ཐཱ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
‘‘ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟི་མ་ཏཱ ས་ཏྟི ནི་ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཱ, ཛ་རཱ་ཡ, མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ. ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཡ་པི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི. ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཧི ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཨ་པི་ཙ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་པ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་པ་ཎ་མ་ནུ་སྶོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཏྟི་མ་ཏཱ ཧི ས་ཏྟི ཨ་བྷི་ནྣཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ, ས་བྦཱ་སུ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་སུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མཱ་ཧ, ‘‘དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ, ‘‘ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཏཱི་ཎི་པི པ་དཱ་ནི ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོཏི ཚ་ནྡ་ས་ངྑཱ་ཏ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི མ་གྒ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་གྒ་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ནེ་ཀྑ་མྨཾ. ཡཱ་ཝ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཱ་ཝཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ལླཱི་ནོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་དཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི་པི པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ. ཝེ་ད་ནཱ་སཱི་སེ་ན ཧི དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན –
‘‘ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, ཡེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀེ་ཙི;
ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི ས་བྦོ, སོ ཧཱ་རོ ལ་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མཱ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤༨༥);
ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་སུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ནེ ཙ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཝི་ག་ཏ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི. ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུཾ, ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ཝཱ ‘‘ཡ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེཏི སེ་སུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏེ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནེ. ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ས་མཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ, བྱཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏི.
༣༧. ‘‘ཨི་མེ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་པུ་ཊྛ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཙ ཨི་མ-ས་དྡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡེ ཏེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་དྷ་མྨེ…པེ… ཨ་པུ་ཙྪིཾ, ཡེ་ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧི…པེ… ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཉྩ…པེ… པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཨི་མེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ…པེ… པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི པི་ཎྜ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ, ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨི་མཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ག་ཏི་ཀཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙེ་ཝ ས་དྡྷིཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཙ ཏ་དེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་དེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ’’ནྟི, ནི་ག་མི་ཏཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་རཱཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ དི་ཊྛི་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.