མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ནེ་ཀེ བྷོ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷ་མཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ ན་ཡོ – ཡ་ཐཱཏི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཝཱཏི ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠེ, ཏེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་མ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་མཱ་ནོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རཱ་ནུ་དྡེ་སི་ཀ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ, ན ཏ་དུ་ཏྟ་རིཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་ནེ་ཀེ བྷོ་ནྟོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནཱ, པ་རེ་ཧི ཙ ཏ་ཐཱ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཨ་ས་མ་ཏྠ་ན་ཏོ ཙ ན ཨ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་བྦ་ཐཱ་པི ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙུ་དྡེ་སི་ཀ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ, ན ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ནྟི. པ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ནྱཱ་སཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཀེཏི ཨ་ཉྙེ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. བྷོ་ནྟོཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རོ. སཱ་དྷ་ཝོ ཧི པ་རེ ‘‘བྷོ་ནྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི ཝཱ ས་མཱ་ལ་པ་ནྟི. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎཱ. ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི.
ས་དྡྷཱ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ས་དྡ་ཧ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ད་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཉཱ་པེ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ་དི་ནྣཱ་ནི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི པ་ཙྩ་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘སོ ཀ་ཏ་མོ’’ཏི ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ, ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ, ཏེ་ན ཙ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་པ་དེ ས་དྡ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ་པི བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ཝི་བྷ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མོ སོ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏི. ཏ་སྨི་ཉྷི ཝི་བྷ་ཏྟེ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ས་མཱ་ར་མྦྷོ་པི ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠ་ཉྷི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ས་མཱ་ར་མྦྷཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘མཱུ་ལ་བཱི་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི. མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛནྟི ཨི་དྷ དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏོ ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནི་དྡི་ཊྛོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ, དུ་ཝི་དྷོ་པེ་ས སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཝཱ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ནྟི ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ཨ་ཏཱི་ཝ ཝི་ས་ཏི བྷེ་ས་ཛྫ་པ་ཡོ་གེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་སཾ, ཨ་ཏི་ཝི་སཱ ཝཱ, ཡཱ ‘‘མ་ཧོ་ས་དྷ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཙྪ་ཀོཏི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ཀོ, ཡཾ ‘‘པི་ལ་ཀྑོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་པི་ཏྠ་ནོཏི ཨ་མྦི་ལ་ངྐུ་ར་ཕ་ལོ སེ་ཏ་རུ་ཀྑོ. སོ ཧི ཀ་མྤ་ཏི ཙ་ལ་ཏཱི་ཏི ཀ་པི་ཐ་ནོ ཐ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, ཀ་པཱིཏི ཝཱ མ་ཀྐ་ཊོ, ཏ་སྶ ཐ་ན་ས་དི་སཾ ཕ་ལཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀ་པི་ཏྠ་ནོ. ‘‘ཀ་པི་ཏྠ་ནོཏི པི་པྤ་ལི་རུ་ཀྑོ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༠༨) ཧི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ པ་བྦ་བཱི་ཛཾ. ཨ་ཛྫ་ཀནྟི སེ་ཏ་པ་ཎྞཱ་སཾ. ཕ་ཎི་ཛྫ་ཀནྟི ས་མཱི་ར་ཎཾ. ཧི་རི་ཝེ་རནྟི ཝཱ་རཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་དི་ས་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ སཱ་ར་ཕ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ བཱི་ཛ་ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཨི་ཏ་ར་ཉྷི ཨ་བཱི་ཛ་ས་ངྑྱཾ ག་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ རུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཊྛེ་ན. ཝི་ན་ཡཱ (པཱ་ཙི. ༩༡) ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡ་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༡༢. ས་ནྣི་དྷཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷི, ཏཱ་ཡ ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་རོ, ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ར-ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྷོ་ག’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡཾ གཱ་མི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠) ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྷོ་ག’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ན ‘‘ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྷོ་ག’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ས་ནྣི་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡཱ་ག་ཏཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཝི་ན་ཡཱ་ག་ཏཱ་ཙཱ་རོ ཧི ཨུ་ཏྟ་ར་ལོ་པེ་ན ‘‘ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ནཾ ཝི་ན་ཡོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་མྨཱ ཀི་ལེ་སེ ལི་ཁ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོཏི ཙ ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ. ཨ་པ་ར་ཛྫཱུ་ཏི ཨ་པ་ར་སྨིཾ དི་ཝ་སེ. ད་ཏྭཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ད་ཏྭཱ. ཋ་པཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཋ་པཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏེ་ས་མྤི ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ལླེ་ཁོ ཨེ་ཝ ན ཧོ་ཏི.
ཡཱ་ནི ཙ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ནུ་ལོ་མ་དྷ་ཉྙ་ར་སཾ, མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་ར་སཾ, པ་ཀྐ་ཌཱ་ཀ་ར་ས་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ས་བྦེ་པི ཕ་ལ་པུ་པྥ་པ་ཏྟ་ར་སཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ས་ནྣི་དྷཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་ནྣི་དྷི, ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀ་པྤི་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀ་པྤི་ཡ་མྤི ཨ་ནུ་པ་གྒ་མྨ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི, པ་རི་ཡཱ་ཡ-ས་དྡོ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ, ཏ་སྨཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ. ཏ་ད་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ.‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ. ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ཙྪཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ. ‘‘ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དཱ་ནེ ས་ལླེ་ཁ་ཀོ་པ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེཏི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ས་ཏི. པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་སཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སེ་ན ས་ཧ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ, པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཀོ མཱ་སོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ས་མ་ཡེ. སུ་ཏྟནྟི ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སུ་ཏྟཾ. ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པུ་ན མཱ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྣི་དྷི ཙ ཧོ་ཏི ས་ལླེ་ཁ་ཉྩ ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨུ་པ་རི མ་ཎྜ་པ་ས་དི་སཾ པ་ད་ར་ཙྪ་ནྣཾ, ས་བྦ་པ་ལི་གུ་ཎྛི་མཾ ཝཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཡ྄ཧཾ. ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་དི་མ་ཡཱ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ད་ཏྭཱ ག་རུ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཀ་ཏཱ ས་ནྡ་མཱ་ནི་ཏཱ. ཕ་ལ་ཀཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏཾ པཱི་ཋ་ཀ་ཡཱ་ནཾ སི་ཝི་ཀཱ. ཨ་ནྟོ་ལི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཊ་པོ་ཊ་ལི་ཀཱ པཱ་ཊ་ངྐཱི. ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཨ་ར་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཉྙ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ. དྷོ་ཏ་པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡཱཏི དྷོ་ཝི་ཏ་པཱ་དཱ་ན་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. སཾ་ཧ་ནི་ཏ་བྦཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་ངྒྷཱ་ཊཱ, ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་ཊཱ ཏ་ཐཱ, ཡུ་ག་ལ༹་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
མ་ཉྩོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ས་བྦེ་པི ཧི པཱི་ཋ་བྷི་སཱ་ད་ཡོ ནི་སཱི་ད་ན་ས་ཡ་ན་ཡོ་གྒཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཏེ་སུ་པི ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ.
ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ ག་ནྡྷཱ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀ་ཎྜུ་ཀ་ཙྪུ་ཚ་ཝི་དོ་སཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷེ ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི ས་ཏི ཧེ་ཏུ་ཏྠོ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྜཱུཏི ཁ་ཛྫུ. ཀ་ཙྪཱུཏི ཝི་ཏ་ཙྪི་ཀཱ. ཚ་ཝི་དོ་སོཏི ཀི་ལཱ་སཱ་དི. ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཏི་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན ཝཱ ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ. བྷེ་ས་ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི གི་ལཱ་ན་སྶ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ག་ནྡྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཝཱ་ཊེ པ་ཉྩ་ངྒུ་ལི་ཀཾ དཱ་ཏུཾ, པུ་པྥཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༦༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘དྭཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གྷ་ར་དྷཱུ་པ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་ས་ནཱ, ཙེ་ཏི་ཡ་གྷ་ར་ཝཱ་ས་ནཱ ཝཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་པ་ཊི་མཱ་པཱུ་ཛཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པ་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ས་ངྒཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ, པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ་ཏི གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་རཱ་དི་ཀཱ་ལེ. ཝ་ལླཱུ་རོཏི སུ་ཀྑ་མཾ་སཾ. བྷཱ་ཛ་ན-ས་དྡོ ས་པྤི་ཏེ་ལ་གུ་ལ༹་ས་དྡེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏྟཱ. ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱཏི པ་གེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀ་ཀ་དྡ་མེཏི ཨུ་ད་ཀེ ཙ ཀ་དྡ་མེ ཙ. ནི་མི་ཏྟེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ. ཨ་ཙྪ་ཐཱཏི ནི་སཱི་ད་ཐ. བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶེ་ཝཱཏི བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ, ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ན་ཡོ་གེ་ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏཱ. གཱི་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, གཱི་ཝཾ ཨཱ་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ ཝཱ བྷུ་ཏྟེ ཨ་ཏི་བྷུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ གཱི་ཝཱ ཨཱ་ཡ་མི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཙ་ཏུ་མཱ་ས་མྤཱིཏི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ་པི. ཀུ་ཊུ་མྦཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ནཾ, ཏ་ད་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ, མུ་ཎྜོ ཙ སོ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ ཙཱ་ཏི མུ་ཎྜ་ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ, ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཏ་ཐཱ, ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨཱ་མི་ས་པ་དེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷི་ཝ་ཏྠཱུ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཾ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘གུ་ལ༹་པི་ཎྜོ ཏཱ་ལ་པ་ཀྐ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟནྟི ཀུ་ཊུ་མྦ་མ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཀཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལཱི༹’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཏ་སྶཱ ཙ་ཏུ་བྷཱ་གོ ཨེ་ཀ་པ་ཏྠོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘ཀུ་ཌུ་ཝོ པ་ས་ཏོ ཨེ་ཀོ, པ་ཏྠོ ཏེ ཙ་ཏུ་རོ སི་ཡུཾ;
ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀོ ཙ་ཏུ་རོ པ་ཏྠཱ, དོ་ཎཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་རཱ་ལ༹ྷ་ཀ’’ནྟི.
ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ. ‘‘ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ཋ་པི་ཏ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ ས་ལླེ་ཁཾ ན ཀོ་པེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨུ་ཏི་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ, ཨ་ཝཱ་སཱ་གཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཧ པ་ཉྩ་ཀུ་ཊི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྣི་དྷི ནཱ་མ ན་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ཝུ་ཏྠ་ཨ་ནྟོ་པ་ཀྐ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི. པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜནྟི ཛི་ཎྞ་ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ.
༡༣. ‘‘གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ནེ དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤཱིཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝ་ཏྠུ་ཀི་ཏྟ་ན་མྤི. པ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པ་ད་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཾ ཝི་ནཱ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་པི པ་ད་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི.
ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཝ་སེ་ན པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ པེ་ཀྑཾ, ན་ཊ་ས་ཏྠ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཡོ་གོ. ན་ཊ་ས་མཱུ་ཧེ་ན པ་ན ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཊ་ས་མྨ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མྨ་དྡེ ས་མཱུ་ཧེ ཀ་ཏ་ནྟི ཧི ས་མྨ་ཛྫཾ. སཱ་ར་ས་མཱ་སེ པ་ན ‘‘པེ་ཀྑཱ་མ་ཧ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ས་མྨ་ཛྫ་ད་སྶ་ནུ་སྶ་ཝ’’ནྟི ཏེ་སཾ མ་ཏེ ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ར་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ནཾ དྭེ་བྷཱ་ཏུ་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, རཱ་མ་ར་ཉྙོ ཙ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དི་ཀཾ ཏ་པྤ་སུ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ. ག་ནྟུ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཏཾ སོ་ཏུཾ. པཱ་ཎི་ནཱ ཏཱ་ལི༹་ཏ་བྦཾ ས་རཾ པཱ་ཎི་སྶ་རནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཾ་ས་ཏཱ་ལ༹’’ནྟི, ལོ་ཧ་མ་ཡོ ཏཱུ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་སོ ཀཾ་སོ, ལོ་ཧ་མ་ཡ་པ་ཏྟོ ཝཱ, ཏ་སྶ ཏཱ་ལ༹་ན་ས་དྡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཎཱི་ནཾ ཏཱ་ལ༹་ན་ས་ར་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ཎི་ཏཱ་ལ༹་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. གྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏཱུ་རི་ཡ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཏཱ་ལ༹་ནཾ གྷ་ན་ཏཱ་ལ༹ཾ ནཱ་མ, ད་ཎྜ་མ་ཡ་ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹ཾ སི་ལཱ་ཏ་ལཱ་ཀ་ཏཱ་ལ༹ཾ ཝཱ. མ་ནྟེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏཱ་ཝི་ས་ན་མ་ནྟེ་ན. ཨེ་ཀེཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝ་མི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ‘‘ཨེ་ཀེ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཏེ ཀི་ར དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་དི་ནོ. ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཨ་མྦ་ཎ་ཀ་ཏཱ་ལ༹ཾ ནཱ་མ རུ་ཀྑ་སཱ་ར་ད་ཎྜཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཨ་མྦ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ན་དྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ་དི་ཏ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཏཱ་ལ༹་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དོ་ཎ་པྤ་མཱ་ཎ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་ཎྛཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨ་མྦ་ཎ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, བི་མྦི་ས་ཀ་ནྟི་པི ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཀུ་མྦྷ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷོ, གྷ་ཊོ་ཡེ་ཝ ཝཱ, ཏ་སྶ དྷུ་ན་ན་ནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ. ཨ་བྦྷོ་ཀྐི་ར་ཎཾ ར་ངྒ་བ་ལི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ ཧི ན་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བ་ལི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཡཾ ‘‘ན་ནྡཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་སཾ་ཡོ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛ་ན་ཀཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ སོ་བྷ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ སོ་བྷ་ན་ཀ་རཾ ནཱ་མ. ‘‘སོ་བྷ་ན་གྷ་ར་ཀ’’ནྟི སཱ་ར་ས་མཱ་སེ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཎྜཱ་ཡ ཨ་ལ་ནྟི ཙ་ཎྜཱ་ལཾ, ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་ཀཱི་ལཱ༹. ཙ་ཎྜཱ་ལཱ ནཱ་མ ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ སུ་ན་ཁ་མཾ་ས་བྷོ་ཛི་ནོ, ཏེ་སཾ ཨི་ད་ནྟི ཙ་ཎྜཱ་ལཾ. སཱ་ཎེ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཀོ་ཊ་ན་ཀཱི་ལཱ༹ སཱ་ཎ་དྷོ་ཝ་ན་ཀཱི་ལཱ༹. ཝཾ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ཀཱི་ལ༹་ནཾ ཝཾ་སནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལུ༹ཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ན’’ནྟི.
ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཁཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱ་ལེཏི ན་ཀྑ་ཏྟ་ཡོ་ག་ཚ་ཎ་ཀཱ་ལེ. ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཨ. ནི. ༡༠.༡༠༦) སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི་ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཊྛི་དྷོ་ཝ་ནེ. ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛི་དྷོ་ཝ་ན་མ་ནྟཾ པ་རི་ཛ་པྤེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ པ་རེ ཨ་ཊྛཱི་ནི་ཡེ་ཝ པ་སྶ་ནྟི, ན མཾ་སཱ་དཱི་ནི, ཨེ་ཝཾ མཾ་སཱ་དཱི་ན་མ་ནྟ་ར་དྷཱ་པ་ན་མཱ་ཡཱ་ཡ. ཨི་ནྡ་སྶ ཛཱ་ལ་མི་ཝ ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལ’’ནྟི མཱ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨི་ནྡ་ཙཱ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་ཊྛི་དྷོ་ཝ་ནནྟི ཨ་ཊྛི་དྷོ་ཝ་ན་ཀཱི་ལཱ༹.
ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུནྟི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་དྡྷིཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ, ས་ཡཾ ཝཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མ་ཐེ་ནྟི ཝི་ལོ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི མ་ལླཱ, བཱ་ཧུ་ཡུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་དྡྷཾ. ས་མྤ་ཧཱ་རོཏི ས་ངྒཱ་མོ. བ་ལ་སྶ སེ་ནཱ་ཡ ཨ་གྒཾ ག་ཎ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བ་ལ་གྒཾ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཧ་ཏྠཱི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བ་ལ་ག་ཎ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. སེ་ནཾ ཝི་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི, སེ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྱཱུ་ཧ་ནཾ ཝི་ནྱཱ་སོ་ཏི སེ་ནཱ་བྱཱུ་ཧོ, ‘‘ཨི་ཏོ ཧ་ཏྠཱི ཧོ་ནྟུ, ཨི་ཏོ ཨ་སྶཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡུ་དྡྷ་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་བ་ལཱ་ཡ སེ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ཝི་སེ་སེ་སུ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ པ་ན བྷེ་ད་ཏོ ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙ་ཀྐ་པ་དུ་མ་བྱཱུ་ཧཱ་ནཾ ད་ཎྜ་བྷོ་ག་མ་ཎྜ་ལཱ་སཾ་ཧ་ཏ་བྱཱུ་ཧཱ་ན་ཉྩ ག་ཧ་ཎཾ, ‘‘ཏ་ཡོ ཧ་ཏྠཱི པ་ཙྪི་མཾ ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀཾ, ཏ་ཡོ ཨ་སྶཱ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་སྶཱ་ནཱི་ཀཾ, ཏ་ཡོ ར་ཐཱ པ་ཙྪི་མཾ ར་ཐཱ་ནཱི་ཀཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སཱ ས་ར་ཧ་ཏྠཱ པ་ཏྟཱི པ་ཙྪི་མཾ པ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༣༢༤ ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ) ཀ་ཎྜ་ཝི་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཡོ…པེ…ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཉྩ ཁོ ‘‘དྭཱ་ད་ས་པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠཱི, ཏི་པུ་རི་སོ ཨ་སྶོ, ཙ་ཏུ་པུ་རི་སོ ར་ཐོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སཱ ས་ར་ཧ་ཏྠཱ པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༣༡༤ ཨུ་ཡྻུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ག་ཎ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ‘‘ཚ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ, ཨེ་ཀོ ཙ ཧ་ཏྠཱི ཨི་ད་མེ་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༥) ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མ་ནཱི་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
༡༤. ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་མཱ་དོ…པེ… ཋཱ་ན’’ནྟི. པ་དཱ་ནཱིཏི སཱ་རཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་ཊྛཱ་པ་དནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ དཱི་གྷ་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ་པ་ད’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ད་ས་པ་དཾ ནཱ་མ དྭཱི་ཧི པ་ནྟཱི་ཏི ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པ་དེ་ཧི ཀཱི་ལ༹་ན་ཛཱུ་ཏཾ. ཨ་ཊྛ་པ་ད་ད་ས་པ་དེ་སཱུཏི ཨ་ཊྛ་པ་ད་ད་ས་པ་ད་ཕ་ལ་ཀེ་སུ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཀཱི་ལ༹་ནནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་རཱི ཨ་སུ་ཀ་པ་དཾ མ་ཡཱ ནཱི་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་ཀ་པ་ད’’ནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཛཱུ་ཏ་སྶ ཀཱི་ལ༹་ནཾ. ནཱ་ནཱ་པ་ཐ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏ་སཱ་རཱི་མ་གྒ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ. པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦནྟི སཱ་རི་ཡོ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཾ. ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ར་ནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི སཱ་རི་ཡོ, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑ་བཱི་ཛཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ སཱ་རཱི་སུ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་པ་ན་ཡ་ནུ་པ་ན་ཡ་ནེ. ཛཱུ་ཏ་ཁ་ལི་ཀེཏི ཛཱུ་ཏ་མ་ཎྜ་ལེ. ‘‘ཛཱུ་ཏ་ཕ་ལ་ཀེ’’ཏི་པི ཨ་དྷུ་ནཱ པཱ་ཋོ. པཱ་ས་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཚ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཡཱ་ཝ ཚ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀཱི་ལ༹་ན་ཀཾ, ཏཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་རི་ཡོ ཨ་པ་ནེ་ནྟོ, ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཙ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, པ་ས་ཏི ཨ་ཊྛ་པ་དཱ་དཱི་སུ བཱ་དྷ་ཏི, ཕུ་ས་ཏི ཙཱ་ཏི ཧི པཱ་ས་ཀོ, ཙ་ཏུ་བྦཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷོ ཨ་ཀྑོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་ཊྛ་ཀཾ མཱ་ལི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཚ་ཀཾ མ་ཏཾ;
ཙ་ཏུ་ཀྐཾ བ་ཧུ་ལཾ ཉེ་ཡྻཾ, དྭི བི་ནྡུ་ས་ནྟི་བྷ་དྲ་ཀཾ;
ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་ཡཱ ཙ, མུ་ནི་ནྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ’’ཏི.
ཏེ་ན ཀཱི་ལ༹་ན་མི་དྷ པཱ་ས་ཀ་ཀཱི་ལ༹་ནཾ. གྷ་ཊ་ནཾ པ་ཧ་ར་ཎཾ, ཏེ་ན ཀཱི་ལཱ༹ གྷ་ཊི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་ད་ཎྜ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. གྷ་ཊེ་ན ཀུ་མྦྷེ་ན ཀཱི་ལཱ༹ གྷ་ཊི་ཀཱཏི ཨེ་ཀེ. མ་ཉྫི་ཊྛི་ཀཱ་ཡ ཝཱཏི མ་ཉྫི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ཀ་སཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སི་ཏྠོ་ད་ཀེ་ན ཝཱཏི [པི་ཊྛོ་ད་ཀེ་ན ཝཱ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] ཙ པ་ཀྐ་མ་དྷུ་སི་ཏྠོ་ད་ཀཾ. ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠནྟི ཏཱ་ལ་ཧཱི་རཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ལཱ་པ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. བ་ཧཱུ་སུ ས་ལཱ་ཀཱ་སུ ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཉྙེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟཱ ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠེ་ན ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི་ཏི ཀེ་ཙི. གུ་ལ༹་ཀཱི་ལཱ༹ཏི གུ་ལ༹་ཕ་ལ་ཀཱི་ལཱ༹, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ཀ་ཏ་གུ་ལ༹་ཀཱི་ལཱ༹. པ་ཎྞེ་ན ཝཾ་སཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏཱ ནཱ་ལི༹་ཀཱ པ་ཎྞ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་དྷ་མ་ནྟཱ’’ཏི. ཁུ་དྡ་ཀེ ཀ-པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ་ན་ངྒ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ མོ་ཀྑེ་ན མོ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཡ་ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི མོ་ཀྑ་ཙི་ཀཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཎྞེ་ན ཀ་ཏཱ ནཱ་ལི༹ པ་ཎྞ་ནཱ་ལི༹, ཨི་མི་ནཱ པ་ཏྟཱ་ལ༹ྷ་ཀ་པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཀ་ཏཱ པ་ན ཀཱི་ལཱ༹ པ་ཏྟཱ་ལ༹ྷ་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁུ་དྡ་ཀོ ར་ཐོ ར་ཐ་ཀོ ཀ-ས་དྡ་སྶ ཁུ་དྡ་ཀ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཡཾ ཉཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཀྑ་རཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ད’’ནྟི ཛཱ་ན་ནེ་ན ཀཱི་ལཱ༹ ཨ་ཀྑ་རི་ཀཱ, པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ མུ་ཁཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ཊྛ་མུ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱ་དི་ཛཱ་ན་ན་ཀཱི་ལཱ༹་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཛྫ-ས་དྡོ ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝཱ་དི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ན་ཙྩ་ནཾ, གཱ་ཡ་ནཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཛ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ པ་རཱ་ཛ་ཡོ’’ཏི ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཧཱ་ར་པ་ཐཱ་དཱི་ན་མྤི ཛཱུ་ཏ་པྤ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, པ་ངྒ་ཙཱི་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝཾ་སཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཱ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི, ཨ་སི་དྡྷི ཙཱ་ཏི ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཱ་ཝ་ཧོ པ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཙ ཀཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ས་དི་སཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ཧི ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཛཱུ་ཏ་ཀཱི་ལི༹་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦེ་པི ཧེ་ཏེ ཛོ་ཏེ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཏ་པྤ་ཡོ་གི་ཀཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཛ་ཝ་ནྟི ཙ ག་ཙྪ་ནྟི ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཛཱུ་ཏ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
༡༥. པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ས་ནནྟི ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ས་ནཾ. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ་རི་མཱ་ནི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘པ་ལླ་ངྐོ ནཱ་མ ཨཱ་ཧ་རི་མེ་ཧི ཝཱ་ལེ༹་ཧི ཀ་ཏོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༩༨༤) ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་རཱུ་པཱ་ཀུ་ལོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩོ པ་ལླ་ངྐོ’’ཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སེ ཝུ་ཏྟཾ. དཱི་གྷ་ལོ་མ་ཀོ མ་ཧཱ་ཀོ་ཛ་ཝོཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཱ་དྷི་ཀ་ལོ་མོ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞོ མ་ཧཱ་ཀོ་ཛ་ཝོ. ཀུཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཐ་ཝཱི, ཏ་སྶཾ ཛ་ཝ་ཏི སོ་བྷ་ན་ཝི་ཏྠ་ཊ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཀོ་ཛ་ཝོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཀི་ར ཏ་སྶ ལོ་མཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱིཏི ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་དི ཏཱ་སུ ན པ་ཝི་ས་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝཱ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟནྟི བྷི་ཏྟི་ཙྪ་དཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ་ནེ་ན སི་བྦ་ནེ་ན ཝི་ཙི་ཏྲཾ. ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎནྟི མི་ག་ལོ་མ་པ་ཀ་ཏ་མ་ཏྠ་ར་ཎཾ. སེ་ཏ་ཏྠ་ར་ཎོཏི དྷ་ཝ་ལ་ཏྠ་ར་ཎོ. སཱི་ཏ་ཏྠི་ཀེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ སེ་ཏ་ཏྠ་ར་ཎོ, ‘‘བ་ཧུ་མུ་དུ་ལོ་མ་ཀོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. གྷ་ན་པུ་པྥ་ཀོཏི ས་བྦ་ཐཱ པུ་པྥཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ. ‘‘ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎོཏི ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡོ ལོ་ཧི་ཏ་ཏྠ་ར་ཎོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢༥༨) སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་མ་ལ་ཀ་པ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཱ་ཧི པུ་པྥ་པ་ནྟཱི་ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏོ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་མ་ལ་ཀ་པ་ཏྟོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏི་ཎྞཾ ཏཱུ་ལཱ་ནནྟི རུ་ཀྑ་ཏཱུ་ལ་ལ་ཏཱ་ཏཱུ་ལ་པོ་ཊ་ཀཱི་ཏཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཏཱུ་ལཱ་ནཾ. ཨུ་དི་ཏཾ དྭཱི་སུ ལོ་མཾ ད་སཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཀཱ་རཾ, ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ, དྭི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟེ ལོ་མཾ ད་སཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ. ཏེ་སཾ ཝཱ་དེ པ་ན ཨུ་དི་ཏ་མེ་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏཾ ལོ་མ་མ་ཡཾ པུ་པྥཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨུ་བྷ་ཏོ ཨ་ནྟ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ས་དི་སཾ ལོ་མ་མ་ཡཾ པུ་པྥཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་ལོ་མཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ‘ཨུ་དྡྷ་ལོ་མཱི’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་ལོ་མཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༤) ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ས ཝི་སེ་སོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དྭ་ཡེ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀོ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ཀ་ཊྚི་སྶ་ཉྩ ཀ་ཊྚི་སྶཱ་ནི ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ཧི པ་ཀ་ཏ་མ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀ་ཊྚི་སྶཾ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཊྚི་སྶ་མ་ཡ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀོ་སེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཱ་ན་མ་ནྟ་ར་ནྟ་རཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཏྟཾ ཀི་ར ‘‘ཀ་ཊྚི་སྶཾ, ཀ་སྶ་ཊ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ་ཊ་མ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཊྚི་སྶཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཀ་ཝི་སེ་སོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏནྟི ར་ཏ་ནེ་ཧི སཾ་སི་བྦི་ཏཾ, སུ་ཝ་ཎྞ་ལི་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི. སུ་དྡྷ་ཀོ་སེ་ཡྻནྟི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦ་ན་ར་ཧི་ཏཾ. ཝི་ན་ཡེཏི ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ, ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱུ་ལི་ཀཾ ས་བྦཱ་ནེ་ཝ གོ་ན་ཀཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ག་རུ་ཀེ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ སུ་དྡྷ་ཀོ་སེ་ཡྻ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནེ་ཏ་རཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ པ་ན ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦ་ན་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཏཱུ་ལི་ཀཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ས་ཙེ་པི ཏཱ་ནི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ་ནི, བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་སུ ཙ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ…པེ… ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཋོ, པོ་རཱ་ཎ་དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་ཙྩ་ཡོ་གྒནྟི ན་ཙྩི་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ. ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ན་ཙྩ་ནྟི ཀུ་ཏྟ་ཀཾ, ཏཾ པ་ན ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི་ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘དྭི་ད་སེ་ཀ་ད་སཱ་ནྱུ་དྡ-ལོ་མཱི་ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མི་ནོ;
ཏ་དེ་ཝ སོ་ལ༹་སི་ཏྠཱི་ནཾ, ན་ཙྩ་ཡོ་གྒ་ཉྷི ཀུ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི.
ཧ་ཏྠི་ནོ པི་ཊྛི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རཾ ཧ་ཏྠ་ཏྠ་རཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨེ་ཧཱིཏི ཨ་ཛི་ན་མི་ག་ཙ་མྨེ་ཧི, ཏཱ་ནི ཀི་ར ཙ་མྨཱ་ནི སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་ནི, ཏ་སྨཱ དུ་པ་ཊྚ་ཏི་པ་ཊྚཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སི་བྦ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏྭཱ སི་བྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ནྟ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘པ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ད་ལཱི་མི་གོཏི མ་ཉྫཱ་རཱ་ཀཱ་ར་མི་གོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ. ‘‘ཏཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷ་མེ་ཝ ཀ་ད་ལཱི་མི་ག་ཙ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཏྟ་རཾ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དོ, ཝི་ཏཱ་ནཾ. ཏ་མྤི ལོ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཨེ་ཏྠ སེ་སོ, སཾ་སི་བྦི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ནེ་སུ ཙ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀུ་སུ་མྦྷཱ་དི་ར་ཏྟ་མེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་བྦ་ར་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ལེ་པ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ, ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ སེ་ཏ་ཝི་ཏཱ་ན་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཏོཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ མ་ཉྩ་སྶ སཱི་ས་བྷཱ་གེ, པཱ་ད་བྷཱ་གེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དེ ཝི་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. པ་དུ་མ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱཏི ནཱ་ཏི་ར་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཝཱཏི པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ. ན ཧི ལོ་ཧི་ཏ་ཀ-ས་དྡོ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊ་ལི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ས་ཙེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟནྟི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི. མ་ཧཱ་ཨུ་པ་དྷཱ་ནནྟི ཙ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨུ་པ་དྷཱ་ནཾ. སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ བི་བྦོ་ཧ་ནཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༩༧) སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཉྩ ནཱ་མ ཡ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏཱི་སུ ཀ་ཎྞེ་སུ དྭི་ནྣཾ ཀ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ མི་ནི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ད་ཏྠི ཙེ་ཝ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཉྩ ཧོ་ཏི. བི་བྦོ་ཧ་ན་སྶ མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཾ ཏི་རི་ཡ་ཏོ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ནཾ ཧོ་ཏི, དཱི་གྷ་ཏོ པ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ནཾ ཝཱ དྭི་ར་ཏ་ནཾ ཝཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ན ཏུ ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. དྭེ་པཱིཏི སཱི་སཱུ་པ་དྷཱ་ནཾ, པཱ་དཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ད་ཉྩ གི་ལཱ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶཱ་པི སཱི་སཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ པཱ་དཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. གི་ལཱ་ན་སྶ བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༩༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཝི་ན་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ནྡི་ཡཱ པཱ་ད་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ལླ་ངྐ་སྶ པ་ན ཨཱ་ཧ་རི་མཱ་ནི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི བྷེ་ད་ན་མེ་ཝ. ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཛ་ཊཾ ནི་བྦེ་དྷེ་ཏྭཱ. བི་བྦོ་ཧ་ནཾ ཀཱ་ཏུནྟི ཏཱ་ནི ཝི་ཛ་ཊི་ཏ་ཏཱུ་ལཱ་ནི ཨ་ནྟོ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བི་བྦོ་ཧ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ.
༡༦. ‘‘མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་དཱ་ར་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཎྜ་ཛ་ཛ་ལཱ་བུ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ས་ཡ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ས ག་ནྡྷོ’’ཏི. ཨུ་ཙྪཱ་དེ་ནྟི ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ནྟི. ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠནྟི སུ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. པ་རི་མ་དྡ་ནྟཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ མ་དྡ་ནྟི.
ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དཱ་ར་ཀཱ་ནནྟི པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ན་མེ་ཝ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ. ཏེ་ས་མེ་ཝ ཧི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ. མ་ཧཱ་མ་ལླཱ་ནནྟི མ་ཧ་ཏཾ བཱ་ཧུ་ཡུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ. ཨཱ་དཱ་སོ ནཱ་མ མ་ཎྜ་ན་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་ཚཱ་ཡཱ་པ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏོ བྷ་ཎྜ་ཝི་སེ་སོ. ཏཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི…པེ… ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ན བྷེ་ས་ཛྫ་ཉྫ་ནཾ. མ་ཎྜ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཧི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་མི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ལོ་ཀེ མཱ་ལཱ-ས་དྡོ བ་དྡྷ་མཱ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ‘‘མཱ་ལཱ མཱ་ལྱཾ པུ་པྥ་དཱ་མེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. སཱ་ས་ནེ པ་ན སུ་དྡྷ་པུ་པྥེ་སུ་པི ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བ་དྡྷ་མཱ་ལཱ ཝཱ’’ཏི. ཀཱ་ལ༹་པཱི་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་པཱི་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ནཾ. མ་ཏྟི་ཀ་ཀ་ཀྐནྟི ཨོ་ས་དྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཡོ་ག་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཙུ་ཎྞཾ. དེ་ནྟཱིཏི ཝི་ལེ་པེ་ནྟི. ཙ་ལི་ཏེཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ལ་ནཾ པ་ཏྟེ, ཀུ་པི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི སཱ་ས་པ་ཀ་ཀྐེ་ན. དོ་སེཏི ཀཱ་ལ༹་པཱི་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ལོ་ཧི་ཏ་དོ་སེ. ཁཱ་དི་ཏེཏི ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཁཱ་དི་ཏེ. ས་ནྣི་སི་ནྣེཏི ཏཱ་དི་སེ དུ་ཊྛ་ལོ་ཧི་ཏེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ. མུ་ཁ་ཙུ་ཎྞ་ཀེ་ནཱཏི མུ་ཁ་ཝི་ལེ་པ་ནེ་ན. ཙུ་ཎྞེ་ནྟཱིཏི ཝི་ལི་མྤེ་ནྟི. ཏཾ ས་བྦནྟི མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀ་ཀྐ་སཱ་ས་པ་ཏི་ལ་ཧ་ལི་དྡི་ཀ་ཀྐ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ མུ་ཁ་ཙུ་ཎྞཾ, མུ་ཁ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཡཾ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ. མུ་ཁ་ཙུ་ཎྞ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མུ་ཁ་ཝི་ལེ་པ་ན་ནྟི ཝཱ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
ཧ་ཏྠ་བ་ནྡྷནྟི ཧ་ཏྠེ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་མཱ་བྷ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ན ས་ངྑ་ཀ་པཱ་ལཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑོ ཨེ་ཝ ཀ་པཱ་ལཾ ཏ་ཐཱ. ‘‘ཨ་པ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘སི་ཁཱ་བ་ནྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་དཱ་ན་མ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སི་ཁནྟི ཙཱུ་ལ༹ཾ. ཙཱི་ར་ཀཾ ནཱ་མ ཡེ་ན ཙཱུ་ལཱ༹་ཡ ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, སོ་བྷ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. མུ་ཏྟཱ་ཡ, མུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ལ་ཏཱ མུ་ཏྟཱ་ལ་ཏཱ, མུ་ཏྟཱ་ཝ་ལི༹. ད་ཎྜོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ད་ཎྜཾ ཝཱ’’ཏི. ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ད་ཎྜ་ཀནྟི པ་ན ཏ་ཏོ ཨོ་མ་ཀཾ ར་ཐ་ཡ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྷེ་ས་ཛྫ་ནཱ་ལི༹་ཀནྟི བྷེ་ས་ཛྫ་ཏུ་མྦཾ. པ་ཏྟཱ་དི་ཨོ་ལ་མྦ་ནཾ ཝཱ་མཾ་སེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ་མ་པ་སྶེ ཨོ་ལ་གྒི་ཏ’’ནྟི. ཀ་ཎྞི་ཀཱ ནཱ་མ ཀཱུ་ཊཾ, ཏཱ་ཡ ཙ ར་ཏ་ནེ་ན ཙ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཀོ་སོ ཡ་སྶ ཏ་ཐཱ. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་སི་བྦི་ཏནྟི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི སི་བྦི་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཚ་ཏྟཾ. ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡཱ་མཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠ་ཏནྟི ཏེ་སཾ པ་རི་ཙ་ཡ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཝཱ ན་ལཱ་ཊེ བ་ནྡྷི་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀེ་ས་ནྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ད་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. མེ་གྷ་མུ་ཁེཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ‘‘མ་ཎི’’ནྟི ཨི་དཾ སི་རོ་མ་ཎིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱུ་ལཱ༹་མ་ཎི’’ནྟི, ཙཱུ་ལཱ༹་ཡཾ མ་ཎི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་མ་ར་སྶ ཨ་ཡཾ ཙཱ་མ་རོ, སྭེ་ཝ ཝཱ་ལོ, ཏེ་ན ཀ་ཏཱ བཱི་ཛ་ནཱི ཙཱ་མ་ར་ཝཱ་ལ་བཱི་ཛ་ནཱི. ཨ་ཉྙཱ་སཾ པ་ན མ་ཀ་ས་བཱི་ཛ་ནཱི་ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་བཱི་ཛ་ནཱི་ཨུ་སཱི་ར་མ་ཡ་བཱི་ཛ་ནཱི་མོ་ར་པི་ཉྪ་མ་ཡ་བཱི་ཛ་ནཱི་ནཾ, ཝི་དྷཱུ་པ་ན་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཱ་ན་ཉྩ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༧. དུ་གྒ་ཏི་ཏོ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ས་གྒ་མ་གྒོ, མོ་ཀྑ་མ་གྒོ ཙ. ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ན་མ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏཾ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཨཱི-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ, ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལཱ ཀ་ཏྭ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཝི་ར་ཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པོ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ.ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. སོ་པི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་མ-ས་དྡོ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ. ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཧི་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱཏི ཡཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ ནི་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི སུ་ནི་ཝི་ཊྛོ. ཏ་ཐཱ དུ་ནྣི་ཝི་ཊྛོ. གཱ་མ-ས་དྡེ་ན གཱ་མ་ཝཱ་སཱི ཛ་ནོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སཱུ་ར་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱུ་ར-ས་དྡོ ཝཱི་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱུ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝི་སི་ཁཱ ནཱ་མ མ་གྒ་ས་ནྣི་ཝེ་སོ, ཨི་དྷ པ་ན ཝི་སི་ཁཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ནོ་པི ག་ཧི་ཏཱ ‘‘ས་བྦོ གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀུ་མྦྷ་སྶ ཋཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ་ཀ་ཐཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མ་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ཀུ་མྦྷ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ཀུ་མྦྷ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན པ་ན ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཀ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. པུ་བྦེ པེ་ཏཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ཏི པུ་བྦ་པེ་ཏཱ. ‘‘པེ་ཏོ པ་རེ་ཏོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ’’ཏི ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མ་ཏི་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱཏི ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ཧི པུ་རི་མཱ་ཧི, པ་ཙྪི་མཱ་ཧི ཙ ཀ་ཐཱ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱ. ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་སུ་ཀེ་ན ནཱ་མཱཏི པ་ཛཱ་པ་ཏི་ནཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ, ཨི་སྶ་རེ་ན ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཋི་ཏི་ས་མྦྷཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ལོ་ཀ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ, སཱ པ་ན ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ས་མ་ཉྙེ ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ཏྠེ ནི་སྶི་ཏཱ ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ལླཱ་པ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ལོ་ཀཱ བཱ་ལ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟི ཝཱ་ད་སྶཱ་དེ་ནཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ, ལོ་ཀོ ཝཱ ཧི་ཏཾ ན ཡ་ཏ་ཏི ན ཨཱི་ཧ་ཏི ཏེ་ནཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ག་ནྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ས་གྒ་མོ་ཀྑ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ཀ་ཐཾ ཏ་ནོ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཎྜོ, ཝི་རུ་དྡྷེ་ན ཝཱ ཝཱ་ད་ད་ཎྜེ་ན ཏཱ་ལེ༹་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ཝི་ཏ་ཎྜོ, ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི.
སཱ་ག་ར་དེ་ཝེ་ན ཁ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ག་ར་ར་ཉྙོ པུ་ཏྟེ་ཧི ཁ་ཏོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཛྫ་ཏི པ་ཝེ་ད་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ མུ་དྡྷཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ས་མུ་དྡོ དྷ-ཀཱ་ར་སྶ ད-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ཧ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ་ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. བྷ་ཝོཏི ཝུ་དྡྷི བྷ་ཝ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཝི་བྷ་ཝོཏི ཧཱ་ནི ཏ་བྦི་ར་ཧ་ཏོ. དྭ་ནྡ་ཏོ པུ་བྦེ སུ་ཡྻ་མཱ་ནོ ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ཝོ ཨི་ཏི ཨ་བྷ་ཝོ’’ཏི. ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི, ཨ་ཐ ཏཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ ས་ཧ ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཡཾ་ཏཾ-ས་དྡེ་ཧི དཱི་པེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་པི་ཙ བྷ་ཝོཏི ས་སྶ་ཏོ. ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨུ་ཙྪེ་དོ. བྷ་ཝོཏི ཝཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ. ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ.
ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཚ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པི ཨ་ར་ཉྙ་པ་བྦ་ཏ་ན་དཱི་དཱི་པ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཏྟིཾ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་ཏི ཝཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ‘‘ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༦༤; མ. ནི. ༡.༢༩༣, ༤༡༡; ༢.༡༡, ༤༡༨; ༣.༡༤, ༡༠༢; ཨ. ནི. ༡༠.༩༩) ཝི་ཡ, ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཀ་ཐ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༨. ཝི་རུ་དྡྷ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་གྒ་ཧོ, སོ ཡེ་ས་ནྟི ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ, ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ ཏ་ཐཱ. སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ. ས་ཧི་ཏནྟི པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ སི་ལི་ཊྛཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ས་པ་ཏྟ་ག་ཏོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཡོ་དྷོ ཝི་ཡ ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་སི, ཀི་ནྟུ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་རཱ་ཛེ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝཱ་དོ དོ་སོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཙ་ར ཝི་ཙ་རཱཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལེ. ནི་བྦེ་དྷེ་ཧཱིཏི མ་ཡཱ རོ་པི་ཏཾ ཝཱ་དཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཧི.
༡༩. དཱུ་ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ དཱུ་ཏེ་ཡྻཾ, ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཏ་ཐཱ, ཏ་སྶཾ. ཨི་དྷ, ཨ་མུ་ཏྲཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཋཱ་ན’’ནྟི. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༣༦-༤༣༧) ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨི་དྷ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གི་ཧི་སཱ་ས་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་སནྟི གི་ཧཱི་ན་ཉྙེ་ཝ.
༢༠. ཏི་ཝི་དྷེ་ནཱཏི སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་བྷེ་ད་ཏོ ཏི་ཝི་དྷེ་ན. ཝི་མྷཱ་པ་ཡ་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནི པ་རེ་སཾ ཝི་མྷ་ཡཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཝི་པུ་བྦ་ཉྷི མྷི-ས་དྡཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ ཝ་ད་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ. ལ་པ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ སོ ཀི་ཉྩི ད་དཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐཱ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན དཱི་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟི. ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི ནེ་མི་ཏྟི་ཀཱཏི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶཱི་ལ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༥༢) ཨ་པི་ཙ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝ་ད་ནྟི, ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ནེ་མི་ཏྟི་ཀཱ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཙ པ་རེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་པྤེ་སོ ནི་པྤི་ས་ནཾ ཙུ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎཾ. ནི་པྤི་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ནི་པྤེ་སཱ, ནི་པྤེ་སཱ་ཡེ་ཝ ནི་པྤེ་སི་ཀཱ, ནི་པྤི་ས་ནཾ ཝཱ ནི་པྤེ་སོ, ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི་པི ནི་པྤེ་སི་ཀཱ. ནི་པྤེ་སོ ཙ ནཱ་མ བྷ་ཊ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ཏྠཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ན་ཁུཾ་ས་ནུ་པྤ་ཎྜ་ན་པ་ར་པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀ་ཏཱ. ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷནྟི ཨི་ཏོ ལཱ་བྷེ་ན ཨ་མུ་ཏྲ ལཱ་བྷཾ. ནི་ཛི་གཱི་ས་ནྟི མ་གྒ་ནྟི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱིཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀུ་ཧ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་དྡཱ ཀུ་ཧཱ་ནཱ་དཱི་ནི ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཧ་ནཱ…པེ… ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩཱཏི ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ལི༹་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ.
མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.