ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧. ཀོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི པུ་ཙྪཱ ‘‘ན་ནུ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷཱ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀ་ཏཱ. ཝ་ཎྞེ་ན ཙ ཨ་ཝ་ཎྞེ་ན ཙཱཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་དེ་ན. ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཝི་ཡ ཧི ས་དྡ་ནི་དྡེ་སོ་པཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ས་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྟཱ ཙ ‘‘པ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཎྞེ་ན ཙ ཝ་ཎྞེ་ན ཙཱཏི པ་ན ཨ་གུ་ཎ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ནི་ཝ་ཏྟོ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ སཱ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཝ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རོ་ཏི་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ བྷཱུ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཏ་དུ་པ་རི་པི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ, ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ དུ་ཝི་དྷེ་སུ པ་ན ཏེ་སུ ཝ་ཎྞེ་སུ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་པ་རི སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༨).

ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་པྤ་མེ་ཝ པ་རི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ནྟི པ་རི་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ’’ནྟི. མ་ཏྟཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་མཱ་ཎཾ མཱི་ཡ་ཏེ པ་རི་མཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མཱ་ས་ནྟ་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཡ་ཐཱ ‘‘བ་ཧུ་པུ་ཏྟ་ཀོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀེཔི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་པྤཱ མ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏ་མྤི ད་སྶེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. མ་ཏྟ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་མེ་ཝ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝོཏི ཙ ས་ཀ་ཏྠ་ཏཱ པུ་རི་མ་པ་ད་ཏྠེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཧི ས་དྡཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ. ན་ནུ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀ་མེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི མུ་ཁ་ཝ་རཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ཉྩ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ པ་དེ པ་དེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏ་མྤི པ་ད་ནྟ་རཱ་བྷི་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་བྷི་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཝ, སོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ན པ་ད་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝོ…པེ… པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨ་པི་ཙ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་ནེ་ཡྻཱ ཙ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི་སཾ་སཱ་རེ ལོ་ཀི་ཡེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་དྡེ་སུ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ, ལོ་ཀེ ཙ ཨ་ས་ཏི་པི ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་ཝ་བོ་དྷེ ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ལ་བྦྷ་ཏི པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཁ་ཉྫ་ཏི ནི་ཁ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཐཱ་པ་རི་ཙི་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ ས་དྡ་པ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ག་མོ སུ་ཁོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘པ་ད་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ-སྶ་ཏྠ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཱ་ཡ;

བོ་དྷ་ནཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ན་ཏྠ་པ་དཾ ཝ་དེ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) མ་ནོ་མ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༤༩༩) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ཙ སཱི་ལཾ ཨེ་ཝ སཱི་ལ་མ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལ་མེ་ཝ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མུ་ཏྟ་ཀོ ན་ཡོ – ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ར་ནྟི ཨ་པཱ་ར་བྷཱ་གོ ‘‘ཨོ་ར་ཏོ བྷོ་གཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༦) ཨོ་རཾ པཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཊྛཱ་ཨ་ཏྠོ ཨོ་ར་ས་དྡོ ཨོ་རཾ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་ཡ ཡེ པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏེ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. སཱི་ལ་ཉྷི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ར་བྷཱ་གེ, ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ ཙ ཧོ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨོ་རེ པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཏྟཾ ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་གྒ་ཧོ. སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི མ་ཏྟས་དྡོ ཨ་མ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ‘‘བྷེ་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལེ་པི ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་སྶེ་ཝ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་མ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཱ་ནི ཨི་དྷ དེ་ས་ནཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ཏཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ན ས་བྦ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཱི་ཏི. མ་ཏྟནྟི ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ. པ་མཱ་ཎ་པྤ་ཀ་ཏྠེ་སུ པ་ན ‘‘མ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ ན་པུཾ་ས་ཀི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ.

‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་ན སཱི་ལེ་ན ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཏཾ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝ་ཎྞཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་མཱ་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡.༡༧༠) ཝི་ཡ མཱ་ན་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཏྭཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་པ་དཱ་ན་མི་ཝ མཱ་ན་ནྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་པ་དཱ་ན་མྤི པ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ནཱི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཝི་རོ་དྷི་ཏཾ མ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱི་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཁོ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ (དཱི. ནི. ༡.༧). ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནེ ཡུ་ཉྫ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཡོ་གཱི, ཏ་སྶ.

ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ, པ་སཱ་དྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ, ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དི་པ་སཱ་དྷ་ནཾ. མ་ཎྜཱི་ཡ་ཏེ མ་ཎྜ་ནཾ, ཨཱུ་ན་ཊྛཱ་ན་པཱུ་ར་ཎཾ. མ་ཎྜཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ མ་ཎྜ་ནཾ, མུ་ཁ་ཙུ་ཎྞཱ་དི་ཨཱུ་ན་པཱུ་ར་ཎོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ས་དི་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན, ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱི་ལ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཎྜ་ནེཏི མ་ཎྜ་ན་ཧེ་ཏུ, མ་ཎྜ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཎྜ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་ཎྜ་ནོ, མ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ པུ་རི་སོ. བ་ཧུ་མྷི ཙེ་ཏཾ ཛཱ་ཏྱཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་བྦཱ་ཧ་ན་ཏྠེ་པི ཧི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མི་ཙྪ་ནྟི ཀེ་ཙི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་དྡ་ས་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏོ ཨུ་བྦཱ་ཧ་ན་ཀ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཡེ་ཝ་ཏྠེ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན བ་ཧྭ་ཏྠེ ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, མ་ཎྜ་ན་སཱི་ལེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན་པི ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝི་དྷ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) ཝུ་ཏྟོ. ཨ་གྒ་ཏནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝཾ.

ཨ་སྶཾ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི ཙེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སཱི་ལ་ཐོ་མ་ན་སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏ་ད་ཏྠེ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན –

‘‘ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜཾ ཙ་མ་རཱི་ཝ ཝཱ་ལ་དྷིཾ,

པི་ཡཾ་ཝ པུ་ཏྟཾ ན་ཡ་ནཾ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀཾ;

ཏ་ཐེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ,

སུ་པེ་ས་ལཱ ཧོ་ཐ ས་དཱ ས་གཱ་ར་ཝཱ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༩); –

གཱ་ཐཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཙ་ནྡ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ནྡ་ནཾ ཏ་ག་རཾ མ་ལླི་ཀཱ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཏེ་སཾ ག་ནྡྷོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. པུ་པྥ་ག་ནྡྷོཏི ཙ པུ་པྥ་ཉྩ ཏ་ད་ཝ་སེ་སོ ག་ནྡྷོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ག་ར་མ་ལླི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ‘‘པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་ཏ་ཉྩ ག་ནྡྷོཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་མེ་ཝ ས་དི་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཝཱ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ག་ནྡྷོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སཱི་ལ་ཉྷི ཀི་ཏྟི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༥༠; ༣.༣༡༦; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༧༨༥; ཨུ་དཱ. ༧༦). ས་པྤུ་རི་སོ པ་ཝཱ་ཡ་ཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ནྡྷ་ཏི ཏ་སྶ ག་ནྡྷཱུ་པ་ག་རུ་ཀྑ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏྟཱ.

ཝ་སྶི་ཀཱིཏི སུ་མ་ན་པུ་པྥཾ, ‘‘ཝ་སྶི་ཀ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ད་ཏྠོ་ཝ. ག་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏཱ, ག་ནྡྷ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝཱ. ཡྭཱ་ཡནྟི ཡ་དི་དཾ, ཨུ་ཏྟ་མོ ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནནྟི ས་མྨཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ. མ་གྒཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝཱ.

‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་པ་ཉྙོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་པ་ཀོ ན་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཏ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷིཾ བྷཱ་ཝ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧེ་ཏུ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཾ ཝི་པ་སྶ་ན་ཉྩ ཨི་མཾ ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ་བ་ཧི་ཛ་ཊཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛ་ཊཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཝི་ཛ་ཊེ་ཡྻ ཝི་ཛ་ཊི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ཡྻཱ་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ.

པ་ཐ་ཝིཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི པ་ཐ་ཝིཾ ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶཱ་ཡ, སཱི་ལ་སྨིཾ པ་ན པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་པྤ་ཀ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པཱ་རཱ་པཱ་རཱ་དི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་རི གུ་ཎེ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལ་ཉྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཏེ་ནི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨཱ སཱི་ལཾ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ, པ་བྷཱ་ཝཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ པ་ན་སྶ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཀ་ལ་མྤི བྷཱ་གཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི ཙ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི གུ་ཎ་ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་རི་མནྟི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཾ. ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཉྷི ཏཱ་དི་སཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཊྛི་མནྟི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་དྭ་ཡཾ.

‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཎྜ་མྦ་མཱུ་ལི་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི་པི སཱི་ལ་སྶ ས་མཱ་དྷི་མ་པཱ་པུ་ཎ་ཏཱ་སི་དྡྷི་ཡེ་ཝི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་ར་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, ནི་ད་སྶ་ན་ན་ཡེ་ན ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་བྷི…པེ… ཏི་ཏྠི་ཡ་མ་དྡ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཏ་སྶ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཉྙེ་ཧི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མཱ་དཱི་སུ ཙ ཀ་ཏ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྦོ་དྷི་ཏོ ཧི ཨ་ཊྛ་མེ་པི དི་ཝ་སེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ‘‘བུ་དྡྷོ ཝཱ ནོ ཝཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་ངྑཱ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཀུ་ལ་ན་ག་ར་ག་ཏོ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་པུ་རེ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ་པི ཏེ་སཾ མཱ་ན་མ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོཏི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་དྭཱ་རེཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ. ཀ་ཎྜ་མྦ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཀ་ཎྜེ་ན ནཱ་མ པ་སེ་ན་དི་ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལེ་ན རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཎྜ་མྦ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ. ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ‘‘ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ར་ཏ་ན་མ་ཎྜ་པཱ་དི ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝ་ར་ཉྙཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཝི་སྶ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཀ་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི ཀེ་ཙི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་མྨི་ཏ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ ‘‘ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན ཨཱ་ཎཱ་པི་ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཀ་མྨ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན མ་ཎྜ་པོ ཀ་ཏོ, ཙ་ངྐ་མོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་མྨི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་བྦ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་པ་རི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཀི་ར ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ་པི ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཙེ, སོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ཨ་ཏྟཱ་དཱ་ནཉྷི ཨ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏི་ཏྠི་ཡ་མ་དྡ་ནནྟི ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཀུ་ཧཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ མ་དྡ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ. ཏ་དེ་ཏཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ‘‘ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ ཙ་ནྡ་ན་གྷ་ཊི་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༦) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི, ‘‘ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་སེ་སོ –

‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པུ་ར་ཏྠི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་གྒི, པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་གྒི, པུ་ར་ཏྠི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་ཨ་ཀྑི་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་ཨ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཨ་ཀྑི་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་ཨ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་ཎྞ་སོ་ཏ་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་ཀ་ཎྞ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཀ་ཎྞ་སོ་ཏ་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་ཀ་ཎྞ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏ་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏ་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶ་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་པ་སྶ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་པ་སྶ་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་ཏོ ཨ་གྒི, ཝཱ་མ་པཱ་ད་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝཱ་མ་པཱ་ད་ཏོ ཨ་གྒི, ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ཨ་ངྒུ་ལ་ངྒུ་ལེ་ཧི ཨ་གྒི, ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ. ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཧི ཨ་གྒི, ཨ་ངྒུ་ལ་ངྒུ་ལེ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་གྒི, ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ. ལོ་མ་ཀཱུ་པ་ཏོ ལོ་མ་ཀཱུ་པ་ཏོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ལོ་མ་ཀཱུ་པ་ཏོ ལོ་མ་ཀཱུ་པ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ཀཱུ་པ་ཏོ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༡༦) ཨཱ་ག་ཏཾ.

ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ནཱི་ལཱ་ནཾ པཱི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ མ་ཉྫི་ཊྛཱ་ནཾ པ་བྷ་སྶ་རཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི པཱ་ལི༹་སེ་སོ པེ་ཡྻཱ་ལ་ན་ཡེ་ན, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཨུ་བྦཱ་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་མ་ཀཱ ཡ་མ་ཀཱ ཝ་ཎྞཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡཱ ར་སྨི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧི ཏཱ་སཾ ཡ་མ་ཀཾ ཡ་མ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཧ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ’’ཏི པུ་རི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ་ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཚ་བྦ་ཎྞཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ན པ་ཊི་བྷཱ་སེ་ཡྻ ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༥༥༨). ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨེ་སུ ཧི བ་ཧུ་ལཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་ཡོ་གེ་པི ཨི་ཙྪ་ནྟི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ.

ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཝ་ར་ནྟོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཚ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ན’’ནྟི པ་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ ཏཱ་སཾ པཱི་ཏཱ་བྷཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ཧི ར་སྨཱི་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་པི ཧི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷ་ཏོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མཱ་ཧ་ཙྩ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་མེ་ཝ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷཾ ཝ་ངྐ་གོ་པཱ་ན་སི་ཀཾ ཝི་ཡ བོ་དྷི་གྷ་རཾ ཨ་ཧོ་སི ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ. དུ་ཏི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡཱ ར་སྨི་ཡོཏི པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཙྪཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ར་སྨི་ཡོ. ཀ་སྨཱ ས་དི་སཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭི་ནྣ་ཉྩ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡེ་ཧི ཏཱ ཨེ་ཝཾ སི་ཡུཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་ས་སྶཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ས་ན་སྶ, བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཝ་ས་ན་སྶ ཝཱ, བྷ་ཝ་ངྒ་པ་ཏ་ན་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་ཙི་ཎྞ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྭེ ཀི་སྶོ ར་སྨི་ཡོ་པི ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ པ་ན ར་སྨི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཙི་ཏྟ་ཝཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨཙི་ཏྟཱ་ནི, ཀ་སི་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཙི་ཏྟ་ཝཱ་རཱ་ནི་པི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནི པ་རི་ཀ་མྨ་ནཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱི་ལ་ར་སྨི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘མ་ཉྫི་ཊྛ་ར་སྨི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ, པ་བྷ་སྶ་ར་ར་སྨི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི ཨི་དཾ ལོ་ཧི་ཏ་པཱི་ཏ་ར་སྨཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ སི་དྡྷ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ས་མེ་ཝ ཧི མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་ར་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སེ་ས་པ་བྷེ་ད་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཨ་ས་མྨི་སྶཱ ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ པ་ཏིཾ་སུ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ པ་ན ས་ཏྠཱ ཡོ ཡོ ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཙ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཙ པ་ས་ནྣོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ཀ་ཐེ་སི, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་སི, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨེ བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ནེ, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཙ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མཱ་ག་མེ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཨ་དི་སྭཱ ནི་མྨི་ཏཾ བུ་དྡྷཾ མཱ་པེ་སི, ཏེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཾ པ་ཉྷཾ ས་ཏྠཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ས་ཏྠཱ་རཱ པུ་ཙྪི་ཏཾ པ་ཉྷཾ སོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ས་ཏྠུ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་མྨི་ཏོ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀ་པྤེ་སི, ཏ་སྶ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠཱ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀ་པྤེ་སཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྠཱ ཙ་ངྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་ཏྠཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ནི་མྨི་ཏོ ཙ་ངྐ་མ་ཏི ཝཱ ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ སེ་ཡྻཾ ཝཱ ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༦) ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀཱ ས་ཏྠུ་པ་ཀྑེ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ནི་མྨི་ཏ་པ་ཀྑེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ས་བྦེ ཨ་ཊྛ ཝཱ་རཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྨཱ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀི་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཏཾ ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཉྙ་མ་པཱ་པུ་ཎ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཡཾ པ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི, ཨི་དཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏ་པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨི་ཙྪ་ནྟོ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷིཾ པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཾ ས་མུ་པ་ཙི་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི, ཧེ་ཏུ ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (བུ. ཝཾ. ༥༩) ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨེ་སུ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. ཀེ་ཙི པ་ན མ་ནོ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙཱི་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་སུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏཱ་སུ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པུ་བྦེ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ནི་ཀྑ་མྨ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་ར་ཧ་པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་ནི་ཝཱ་ས་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཝ་ནཱཏི ར་མྨ་སུ་ར་མྨ་སུ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནི་ཀེ་ཏ་ནཱ. པ་དྷཱ་ན་ཡོ་གནྟི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གཾ.

ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཀི་ར སེ་ནཱ་ནི་ག་མེ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ དྷཱི་ཏཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ ནཱ་མ དཱ་རི་ཀཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ཏྠ་ན་མ་ཀཱ་སི ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ས་མ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཋ་མ་ག་བྦྷེ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱ་སེ་ན བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༤; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཏ་སྶཱ སཱ པ་ཏྠ་ནཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷི. སཱ ས་ཏྟ དྷེ་ནུ་ཡོ ལ་ཊྛི་ཝ་ནེ ཁཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ས་མྤི དྷཱི་ཏ་རོ གཱ་ཝི་ཡོ ལ་དྡྷཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཁཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཱ་ས་མྤི དྷཱི་ཏ་རོ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་པུ་ཏྟི་ན་ཏྟི་པ་ན་ཏྟི་པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ་ཧི དྷེ་ནཱུ་ཧི ཁཱི་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཙི་ཏུ་མཱ་ར་བྷི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ ཨུ་པ་རི དྷཱ་རེ་སི, ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་སི, ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ར་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ, པཱ་ཡཱ་སཾ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཊྚཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙ་ཏི, ཏཾ སཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ད་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ནཱ་མ ཏི་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎེ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་པི་ཎྜེ ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་སཱ་ཁཱ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་གཱ་མེ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ དྭི་ནྣཾ པ་ཀྑི་ཏྟ་དི་བྦོ་ཛཾ མ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཡ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ མཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྪཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ་ཡ. ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ ར་ས་སྶ སཱ་རོ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་བ་ལ་ཀ་རོ བྷཱུ་ཏ་ནི་སྶི་ཏོ ཨེ་ཀོ ཝི་སེ་སོ ཨོ་ཛཱ ནཱ་མ, སཱ དི་ཝི བྷ་ཝཱ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཀྑི་ཏྟ་དི་བྦོ་ཛོ, ཏཾ. པཱ་ཏ་བྦོ ཙ སོ ཨ་སི་ཏ་བྦོ ཙཱ་ཏི པཱ་ཡཱ་སོ, ར་སཾ ཀ་ཏྭཱ པི་ཝི་ཏུཾ, ཨཱ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ བྷོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ, མ་དྷུ་ནཱ སི་ཏྟོ པཱ་ཡཱ་སོ མ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་སོ, ཏཾ.

ཏ་ཏོ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཝ་ནེ ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་རེ་ནཱཏི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ བོ་དྷི་ཡཱ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཨུ་ཛུ་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་ར་ག་ཏེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་རེ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མུ་ཏྟ་རེ་ན ཨཱ་དི་ཨ་ཝ་སཱ་ན་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ་པི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ལུ་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’ཏི (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཛཱ་ཏ་ཀ་ནི་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི. ད་ཀྑི་ཎ་དི་ས་ཏོ ག་ནྟ་བྦོ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷཱ་གོ ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་རོ, ཏེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཡ་དི ཧི དི་སཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་རཱ་ཡཱ’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏཾ ན ‘‘ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ན་དཱི སཱི་དཱ, ག་མྦྷཱི་རཱ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་སཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶཱ་པི ཨེ་ན་ཡོ་ག་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ, ཨུ་ཏྟ་ར་ས་དྡ་སྶ ཙ མ་གྒ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ དི་སཱ་བྷཱ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. དི་སཱ་བྷཱ་གོ་པི ཧི དི་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ སོ་ཏྠི་ཡེ་ན ནཱ་མ ཏི་ཎ་ཧཱ་ར་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན དི་ནྣཱ ཨ་ཊྛ ཀུ་ས་ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སི་ཏ་ཉྩ་ན་གི་རི་ས་ངྐཱ་སཾ ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་མ་སྶཱ་ས་ཛ་ན་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་མཱ་ཝི་རུ་ལ༹ྷཾ བོ་དྷི་ཡཱ མ་ཎྜ་ན་བྷཱུ་ཏཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་མུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཨ་ཊྛཱ་སི, སོ པ་ན པ་དེ་སོ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུ ཝི་ཡ པ་ཀ་མྤི་ཏྠ, ཏ་ཏོ པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་བྷཱ་གཾ, ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷཱ་ག་ཉྩ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟེ་པི མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ ཏ་ཐེ་ཝ ཏེ ཨ་ཀ་མྤིཾ་སུ, ཏ་ཏོ ‘‘ནཱ་ཡཾ ས་བྦོ་པི པ་དེ་སོ མ་མ གུ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ’’ཏི པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་བྷཱ་ག་མ་ག་མཱ་སི, ཏ་ཏྠ པ་ལླ་ངྐ་པྤ་མཱ་ཎཾ ནི་ཙྩ་ལ་མ་ཧོ་སི, ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ས་མ་ཉྙཱ, མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ‘‘ཨི་དཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཋི་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཀ་མྤ་ན་པྤ་དེ་སེ ཏཱ་ནི ཏི་ཎཱ་ནི ཨ་གྒེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཉྩཱ་ལེ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠོ པ་ལླ་ངྐོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་ནི་པི ཏི་ཎཱ་ནི ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཱུ་ལི་ཀཱ་ཡ ལེ་ཁཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུཾ. སོ ཏ་ཏྠ ཏི་ས་ནྡྷི་པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི, ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ, སཱ མ་ཎྜ་ཏི ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜོ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སོ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨི་དྷ དུ་མ་རཱ་ཛཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ས་དྡོ་པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི, ཏཾ.

མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་དཱི་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶ་ཏྠོ. ཨཱ་པུ་བྦ་ཉྷི སཱ་ས་ས་དྡཾ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ཏོ་ས་ནེ་སུ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཡཾ ཏུ ལོ་ཀེ ‘‘ཙ་ལ་ད་ལོ, ཀུ་ཉྫ་རཱ་ས་ནོ’’ ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཛེ་ཡྻ་བྷཱུ་མི་སཱི་ས་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཊྛཱ་ན་ཝི་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ དུ་མཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ་ཏི དུ་མ་རཱ་ཛཱ, ཨ་སྶ་ཏྠོ ཙ སོ དུ་མ་རཱ་ཛཱ ཙཱ་ཏི ཨ་སྶ་ཏྠ་དུ་མ་རཱ་ཛཱ ཏཾ. དྭི་ནྣཾ ཨཱུ་རུ་ཛཱ་ཎུ་ས་ནྡྷཱི་ནཾ, ཨཱུ་རུ་མཱུ་ལ་ཀ་ཊི་ས་ནྡྷི་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ས་ནྡྷ་ཡོ, ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཡོ ཀོ་ཎཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཏི་ས་ནྡྷི, སྭེ་ཝ པ་ལླ་ངྐོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ངྐ་ནཾ ཨཱ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠེ་ན ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ, དྭི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ, ཏཱི་ཧི ཝཱ ས་ནྡྷཱི་ཧི ལ་ཀྑི་ཏོ པ་ལླ་ངྐོ ཏི་ས་ནྡྷི་པ་ལླ་ངྐོ, ཏཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཨུ་བྷོ པཱ་དེ ས་མ་ཉྪི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཏྠཱ་རོ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༦) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ, མི་ཏྟོ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ, ཝེ་རཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཧི –

ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ, ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ ས་རཱི་རེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཾ, ཡཾ ཏཾ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན པུ་རི་ས་ཝཱི་རི་ཡེ་ན པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཏཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༡.༢༦༦; ཨ. ནི. ༣.༥༡; ཨ. ནི. ༨.༡༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༧, ༡༩༦) –

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ.

ཙུ་དྡ་ས ཧ་ཏྠཱ ཝི་ཏྠ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་སྶཱ་ཏི ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠོ. པ་རི་ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ངྐཱི་ཡ་ཏེ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ལླ་ངྐོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ, ཏ་སྶ ཙ དྭི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨི་དཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ལླཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ལླ་ངྐོ ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ལུ་ཏྟ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠོ ཙ སོ པ་ལླ་ངྐོ ཙ, སྭེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ ཝ་རོ་ཏི ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠ་པ་ལླ་ངྐ་ཝ་རོ, ཏ་ཏྠ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ ནི་སི་ནྣོ ཏ་ཐཱ. ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧི ཏི་ཎཱ་ནི ཨ་པ་རི་མི་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠ་ཏ་པ་ལླ་ངྐ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ན ཙ ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠ་ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨི་དྷ ‘‘ཏི་ཎ་ས་ནྠ་རཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཙ ‘‘ཏི་ཎཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ…པེ… པུ་ར་ཏྠི་མཱ་བྷི་མུ་ཁོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡.སཱ་རི་པུ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡.ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ). ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏི་ཎཱ་ས་ནེ ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠ་ས་མྨ་ཏེ’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, སཱ་དྷ་ཀེ་ན ཙ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་ཉྩ མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ བོ་དྷིཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཙུ་དྡ་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷེ ཋཱ་ནེ ཏི་ཎ་ས་ནྠ་རཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༣༣) པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཨུ་བྦེ་དྷ་ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་རི་ཡཾ སོ་ལ༹་སུ་བྦེ་དྷོ, ཨུ་དྡྷ་མཱ་ཧུ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༣.༤༠) མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་རི་ཡཾ སོ་ལ༹་སུ་བྦེ་དྷོ་ཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ སོ་ལ༹་ས་ཀ་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཝི་ཏྠཱ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི (ཛཱ་ཏ་ཀ ཨ་ཊྛ. ༢-༣༠༢ པི་ཊྛེ). ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏི་ཎ་ས་ནྠ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ན ཨ་ཙ་ལ་པ་དེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ ས་ནྠ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ, སོ ཙ་ཏྠོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.

ར་ཛ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཾ པི་ཊྛི་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྠནྟི པ་ཙྪི་མ་པ་བྦ་ཏཾ. མཱ་ར་བ་ལནྟི མཱ་རཾ, མཱ་ར་བ་ལ་ཉྩ, མཱ་ར་སྶ ཝཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སནྟི པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཾ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུནྟི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤) ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ’’ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཧི བུ་དྡྷཱ་ན་མཱ་ཙི་ཎྞ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱཏི ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རེ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ཏོ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཧི ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ་ཡ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཉཱ་ཎ་མྤི. ཨི་དྷ པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་དི་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ. ཏ་སྶཱ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི ནི་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ’’ནྟི. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཧ་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ཧ་ཏྠེཏི ཧ་ཏྠ་པ་ས་ཏེ, ཀ་ར་པུ་ཊེ ཝཱ. པཱ་ཏི་ཡནྟི ས་རཱ་ཝ་ཀེ. གྷ་ཊེཏི ཨུ་ད་ཀ་ཧ་ར་ཎ་གྷ་ཊེ. དྭ་ཏྟིཾ་ས་དོ་ཎ་ག་ཎྷ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཀུ་ཎྜཾ ཀོ་ལ་མྦོ. ཏ་ཏོ མ་ཧ་ཏ་རཱ ཙཱ་ཊི. ཏ་ཏོ་པི མ་ཧ་ཏཱི མ་ཧཱ་ཀུ་མྦྷཱི. སོ་ཎྜཱི ཀུ་སོ་བྦྷོ. ན་དཱི་བྷཱ་གོ ཀ་ནྡ་རོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པཱ་དེ་སུ ས་མུ་དྡོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ.སི་ནེ་རུ་པཱ་ད་ཀེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེཏི སཱི་ད་ནྟ་ར་ས་མུ་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘པཱ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. པ་རི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶཱ གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ.

‘‘དུ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢) ཝི་ཡ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ས་བྦོ་པི ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་རི་གུ་ཎེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏི་ཊྛ་ཏུ ཏཱ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧). གོ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ སཱུ་རི་ཡ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ བ་ནྡྷཱུ་ཏི ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ནི་དྡེ་སེ –

‘‘ཨཱ་དི་ཙྩོ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱུ་རི་ཡོ. སཱུ་རི་ཡོ གོ་ཏ་མོ གོ་ཏྟེ་ན, བྷ་ག་ཝཱ་པི གོ་ཏ་མོ གོ་ཏྟེ་ན, བྷ་ག་ཝཱ སཱུ་རི་ཡ་སྶ གོ་ཏྟ་ཉཱ་ཏ་ཀོ གོ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷཱུ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༩).

ས་དྡ་ཝི་དཱུ པ་ན ‘‘བུ་དྡྷ་སྶཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋ་མི་ཙྪ་ནྟི. ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ བ་ནྡྷུ་ནཱ གོ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ནོ གོ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ བ་ནྡྷུ ཡ་སྶ, བུ་དྡྷོ ཙ སོ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་དི་ཀོ་ས་ལླེ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ བྷ་ནྟེ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཏོ ཁོ བྷི་ཀྑུ ཁ་ནྡྷ་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི. དྷཱ་ཏུ…པེ… ཨཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ སོ་ཏ་དྭཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཝ་ནཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ སུ་ནི་ཀྑེ་པ་སུ་ན་ཡ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ་དྷཱ་ཏ་པ་རི་ཙི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ.

ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མྤི ད་སྶེ་ཏི ‘‘དུ་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པུ་ཐཱུ་ནནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱཏི བ་ཧཱུ་ནཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་མ་ཝ་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ཐུ་ཙཱ་ཡཾ ཛ་ནོཏི པུ་ཐུ ཨེ་ཝ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཡཾ ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་མ་ཏྠཾ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་ཐུ-ས་དྡོ ཨི་དྷ བ་ཧྭ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྠཾ, ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ སཱ་དྷ་ཀཾ ཨ་མྦ་སེ་ཙ་ན་ག་རུ་སི་ནཱ་ན་ན་ཡེ་ན ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་ཧ་ཏཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡོ, པུ་ཐུ བ་ཧུ་ཀཱ ཏཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ པུ་ཐུ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡོ ཛ་ནེ་ནྟི, པུ་ཐཱུ་ཧི ཝཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཛ་ནི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན་ས་དྡོ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡོ ཛ་ནེ་ནྟི ན ཝི་ཧ་ན་ནྟི, ཛ་ནཱ ཝཱ ཨ་ཝི་ཧ་ཏཱ པུ་ཐུ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི. ‘‘པུ་ཐུ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ མུ་ཁུ་ལློ་ཀི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་ཐུ བ་ཧ་ཝོ ཛ་ནཱ ས་ཏྠཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. པུ་ཐུ ས་བྦ་ག་ཏཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཛ་ནཱ, ག་ཏི་ཡོ, པུ་ཐུ ས་བྦཱ ཨེ་ཝ ཛ་ནཱ ག་ཏི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. ‘‘པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཛཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི ཛ་ནཱ, པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ, པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཛ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་ཛྫ་ནྟི, པུ་ཐུ ཝཱ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཛ་ནེ་ནྟི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ‘‘པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་ཨོ་གྷེ་ཧི ཝུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡཾ ཛ་ནེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི ཛ་ནཱ, ཀཱ་མོ་གྷཱ་ད་ཡོ, རཱ་ག་ས་ནྟཱ་པཱ་ད་ཡོ, རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ད་ཡོ ཙ, ས་བྦེ་པི ཝཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. པུ་ཐུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཏེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཝཱ ཛ་ནེ་ནྟི ཝུ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ས་ནྟཱ་པེ་ནྟི, པ་རི་ཌ་ཧ་ནྟི ཙཱ་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ར་ཏྟཱ གི་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཨ་པི ཙ ར་ཏྟཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཀ་རེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ར་ཏྟཱ. གི་དྡྷཱཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་གི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན གི་དྡྷཱ. ག་ཐི་ཏཱཏི ག་ནྠི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ཝི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཀི་ཙྩ་མོ་ཧཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣཱཏི ཨ་ན་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ལ་གྒཱཏི གཱ་ཝོ ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་པ་ལི་པེ ཝཱ པ་ཏ་ནེ་ན ནཱ་སི་ཀ་གྒ་པ་ལི་པ་ནྣ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་མུ་གྒཱ. ལ་གྒི་ཏཱཏི མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པེ་ན ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ངྒི་ཏཱ, པ་ལི་བུ་དྡྷཱཏི ས་མྦ་དྡྷཱ, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༡) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེ་ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནོ, ‘‘རཱ་གོ གེ་དྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ, པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ ཛ་ནོ རཱ་གཱ་དི་ཀོ ཨེ་ཏེ་སཾ, པུ་ཐཱུ་སུ ཝཱ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཛ་ནཱ ར་ཏྟཱ གི་དྡྷཱ…པེ… པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཨཱ་ཝུ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨཱ་ཝུ་ཏཱཏི ཨཱ་ཝ་རི་ཏཱ. ནི་ཝུ་ཏཱཏི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨོ་ཕུ་ཏཱཏི པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཱ ཝཱ. པི་ཧི་ཏཱཏི པི་ད་ཧི་ཏཱ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱཏི ཚཱ་དི་ཏཱ. པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཛ་ནེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཛ་ནཱ, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ, པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཛ་ནཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཨེ་ཏེ་སཾ, པུ་ཐཱུ་ཧི ཝཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཛ་ནཱ ཨཱ་ཝུ་ཏཱ…པེ… པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏཱ་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ཐཱུ་སུ ནཱི་ཙ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་སུ ཛཱ་ཡ་ཏི, པུ་ཐཱུ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཛ་ནོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ, པུ་ཐུ ཝཱ བ་ཧུ་ཀོ ཛ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ཐཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་དཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི, ས་མ་ཏྠེ་ཏི ཝཱ. ‘‘པུ་ཐུ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དཾ. པུ་ཐུ ཝི་སཾ་ས་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཛ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ.

ཡེ་ཧི གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀོ་པི ཧི ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་མ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ས་བྦེ་པི ནཱ་མ་ས་དྡཱ ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟི་ཀཱ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི, ས་གུ་ཎེ་ན མ་ཧེ་སི་ནོ;

གུ་ཎེ་ན ནཱ་མ་མུ་དྡྷེ་ཡྻཾ, ཨ་པི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ’’ཏི. (དྷ. ས. ༡༣༡༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༧; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༦; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༡༣);

ཀཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གེ ས་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏ་སྶ་རཱུ་པཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ས་དྡ་སྶཱ་པི ཝི་སེ་ས་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་པ་དཱ་ག་མ་ན་ཏྠོ ཨཱ་ག་ཏ ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཏྠོ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༧༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༣༨; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༧; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡༤) ཝི་ཡ, ནཱ་པི ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཱ་དི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ཁོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཎོ, མཱ་ག་དྷཱ་ནཾ གི་རི་བྦ་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༣) ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ཡ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ, ཏ་དཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཾ་ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ-ས་དྡ་སྶ་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཚ་ནྣཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤) ས་མྤ་ཧུ་ལ་ནི་དྡེ་སེ་ན (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.ས་མྦ་ཧུ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ག་ཏོ ཡ་ཐཱ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་བྦ་ཏྲ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཏ་དེ་ཝ པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ན་པ་བྦ་ཛྫཱ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཚ་ནྡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ནེ་ན. ས་བྦེ་ས་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ་ཏི ཙེ་ཏྠ མཱུ་ལ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་ར་མཱི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཀོ་ས་ལླ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ པཱ་ར་མཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) ཡཱ པཱ་ར་མཱི་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི སཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ག་ནྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་རཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཏི་སྶཾ པ་ཙྪཱ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་པི པཱ་ར་མཱི་ཀ་ཐཱ ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཙེ་ཝ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་ཧི ས་མ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཝི་སོ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཾ?

ཀཱ པ་ནེ་ཏཱ པཱ་ར་མི་ཡོ, ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཏཱི་ཝི་དྷཱ;

ཀོ ཙ ཏཱ་སཾ ཀ་མོ ཀཱ་ནི, ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཐཱ.

ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ, སཾ་ཀི་ལེ་སོ, ཝོ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀོ;

པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ, ས་ངྒ་ཧོ ས་མྤ་དཱ ཏ་ཐཱ.

ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ས་མྤཱ་ད་ནཾ, ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙ ཀིཾ ཕ་ལཾ;

པ་ཉྷ་མེ་ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཏ་ཏྲི་དཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ –

ཀཱ པ་ནེ་ཏཱ པཱ་ར་མི་ཡོཏི –

ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ་དི་མ་ཉྙ་ཏྲ, ཨུ་པཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཡཱ;

ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, པཱ་ར་མཱི སཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ.

ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཧི ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ དཱ་ནཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨེ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ‘‘པཱ་ར་མཱི’’ཏི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ.

ཀེ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོཏི –

པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན, ཏ་སྶཱ་ཡཾ པཱ་ར་མཱི ཏ་ཐཱ;

ཀ་མྨཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི དཱ་ནཱ་དི, ཏ་དྡྷི་ཏ་ཏོ ཏི་དྷཱ མ་ཏཱ.

པཱུ་རེ་ཏི མ་ཝ་ཏི པ་རེ, པ་རཾ མ་ཛྫ་ཏི མ་ཡ་ཏི;

མུ་ནཱ་ཏི མི་ནོ་ཏི ཏ་ཐཱ, མི་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་ར་མོ.

པཱ་རེ མ་ཛྫ་ཏི སོ་དྷེ་ཏི, མ་ཝ་ཏི མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ;

མཱ་ཡེ་ཏི ཏཾ ཝཱ མུ་ནཱ་ཏི, མི་ནོ་ཏི མི་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ.

པཱ་ར་མཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ, ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ པ་ན;

ཏ་དྡྷི་ཏ་ཏྠ་ཏྟ་ཡེ་ནེ་ཝ, པཱ་ར་མཱི་ཏི ཨ་ཡཾ མ་ཏཱ.

དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ཧི ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ར་མོ, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ, བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ པཱ་ར་མཱི, དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ར་ཏི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, དཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཀོ, པཱ་ལ་ཀོ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་སྶ ཨ་ཡཾ, བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨཾ ཝཱ པཱ་ར་མཱི. ཨ་པི་ཙ པ་རེ ས་ཏྟེ མ་ཝ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི བ་ནྡྷ་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན, པ་རཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ མ་ཛྫ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཏོ, པ་རཾ ཝཱ སེ་ཊྛཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན མ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི, པ་རཾ ཝཱ ལོ་ཀཾ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་མི་ཝ མུ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, པ་རཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ག་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ མི་ནོ་ཏི པ་ཀྑི་པ་ཏི, པ་རཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ, པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝཱ ཏ་ད་ན་ཏྠ་ཀ་རཾ ཀི་ལེ་ས་ཙོ་ར་ག་ཎཾ མི་ནཱ་ཏི ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི པ་ར་མོ, མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ, ‘‘པ་ར་མ་སྶ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པཱ་ར་མཱི. པཱ་རེ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནེ མ་ཛྫ་ཏི སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་ཏྟེ ཙ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ས་ཏྟེ མ་ཝ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏཾ ཝཱ མ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི, ས་ཏྟེ ཙ མཱ་ཡེ་ཏི ག་མེ་ཏི, ཏཾ ཝཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ མུ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ས་ཏྟེ མི་ནོ་ཏི པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་རིཾ མི་ནཱ་ཏི ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི པཱ་ར་མཱི, མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ, ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ པཱ་ར་མཱིཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན པཱ་ར་མཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་ས་ཝི་དྷཱ, ཏཱ པ་ན བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཾ (བུ. ཝཾ. ༡.༧༦) ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཏ་དཱ་ད་ཀྑིཾ, པ་ཋ་མཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི’’ནྟི་ཨཱ་དི (བུ. ཝཾ. ༢.༡༡༦). ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –

‘‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ བྷ་ནྟེ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི? ད་ས ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ཀ་ཏ་མེ ད་ས? དཱ་ནཾ ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀོ དྷ་མྨོ, སཱི་ལཾ ནེ་ཀྑ་མྨཾ པ་ཉྙཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཁ་ནྟི ས་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀོ དྷ་མྨོ, ཨི་མེ ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ ད་ས བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ, ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ས་ཏྠཱ –

‘དཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཉྩ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན པ་ཉྩ་མཾ;

ཁ་ནྟི་ས་ཙྩ་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, མེ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཏེ ད་སཱ’ཏི’’. (བུ. ཝཾ. ༡.༧༦);

ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཚ་བྦི་དྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨེ་ཏཱ་སཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ པ་ན ས་ངྒ་ཧོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཀོ ཙ ཏཱ་སཾ ཀ་མོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མོ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ, སོ ཙ པ་ཋ་མ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལེ པ་ཝི་ཙི་ཏཱ, ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཙ, ཏ་ཐཱ དེ་སི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཏ་དཱ་ད་ཀྑིཾ, པ་ཋ་མཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི’’ནྟི་ཨཱ་དི (བུ. ཝཾ. ༢.༡༡༦) ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘པ་ཋ་མཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཏཱ-ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀ་མོ རུ་ཏོ;

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ, བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ་པི ཙཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཧི དཱ་ནཾ སཱི་ལ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ, སུ་ཀ་ར་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ནཾ པ་ན སཱི་ལ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ནྟི དཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ…པེ… ནེ་ཀྑ་མྨཾ པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ…པེ… པ་ཉྙཱ ཝཱི་རི་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ…པེ… ཝཱི་རི་ཡཾ ཁ་ནྟི་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ…པེ… ཁ་ནྟི ས་ཙྩ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ…པེ… ས་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ…པེ… ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ…པེ… མེ་ཏྟཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ མ་ཧ་པྥ་ལཱ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཀ་རུ་ཎཱ ཙ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ཨུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ན པ་ན ས་བྦ་ཏྠ, ས་བྦ་དཱ ཙཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན ན ཙ ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀཱ, ས་ཏྟ་ཀ་ཏེ་སུ པ་ན ཝི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི, ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ –

ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་དི-ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི་པི ཨཱི་རི་ཏཾ;

དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མྷི སེ་སཱ ཏུ, པུ་རི་མེ་པི ཨ་པེ་ཀྑ་ཀཱ.

པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་སུ་པི ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་པྤ་ཕ་ལ་ཏྟཱ, སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཙ དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལེ་ན དཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སུ་དྡྷི་ཏོ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་པཱི་ལཱ༹་ནི་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ དཱ་ན་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནེ་ཀྑ་མྨེ་ན སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཀ་མྨཱ་པ་རཱ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷིཾ ཝ་ཏྭཱ ཀི་ལེ་སཱ་པ་རཱ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པྤ་ཧཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ སཱི་ལ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ནེ་ཀྑ་མྨཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶ སི་དྡྷི་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཏོ, ཛྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཧི པ་ཉྙཱ, པ་ཉྙཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཙ ས་མཱ་དྷི. ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པ་ར་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ, ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ ཧི ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཏི་ཏི་ཀྑཱ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ ཧི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ ཧི ཏི་ཏི་ཀྑཱ སོ་བྷ་ཏི. པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨ་ཙྩཱ་ར་མྦྷེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཧི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་དོ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཁ་ནྟི་བ་ཧུ་ལོ ཧི ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཧི ས་ཏི ཏ་ཎྷཱ ན ཧོ་ཏི. པ་ར་ཧི་ཏཱ་ར་མྦྷེ པ་ར་མེ་པི པ་ར་ཀ་ཏ་དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ན་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཙྩེ་ན ཁ་ནྟི་ཡཱ ཙི་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཨ་པ་ཀཱ་རི་ནོ ཨ་པ་ཀཱ་ར་ཁ་ནྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ཀ་མྤ་ནེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་དྷ་མྨ-ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཁ་ནྟི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཨ་ཙ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧི ཝི་ར་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཙ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་ཙྩ་ས་ནྡྷོ ཧི དཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ནི་ཙྩ་ལོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྭཱ ས་མྦྷཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝཱ ཧི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཏེ ཙ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་ཙྩ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ར་ཧི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ ཧི ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཧོ་ཏི. ཨ་ཙ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ཝི་ཀོ་པ་ནེ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ མེ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ, ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་པ་རཱ་དྷེ་སུ ཨུ་དཱ་སཱི་ན་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ས་ཏྟེ་པི ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ མེ་ཏྟཱ་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་སཾ ཀ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན –

པ་རེ་ས་མ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ལ་ཀྑ་ཎནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;

ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཀ་མྤོ ཙ, ར་སོ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་པི ཙ.

བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ད་ཡཱ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;

པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཏཱ་ས་ནྟུ, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏཱ་ནི བྷེ་ད་ཏོ.

ས་བྦཱ་པི ཧི པཱ་ར་མི་ཡོ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, པ་རེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ར་སཱ, ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་ན་ར་སཱ ཝཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, བུ་དྡྷ་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ, ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ.

ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ཡ་སྨཱ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏྟུ་པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ར་ཏི, ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ སཱི་ལ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ནེ་ཀྑ་མྨ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི པ་ར་ཧི་ཏཱ་ར་མྦྷོ ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་པ་རཱ་དྷ་ས་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནོ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཁ་ནྟི་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ས་ཙྩ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ཙ་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ མེ་ཏྟཱ་པཱ་ར་མཱི. ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་ནུ་ན་ཡ་པ་ཊི་གྷ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མཱི.

ཏ་སྨཱ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱ་ནཾ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ལོ་བྷ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཾ, ཨ་ནཱ་ས་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ, པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལཾ, ས་མཱ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཾ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ར་སཾ ཝཱ, སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཀཱ་མ་ཏོ, བྷ་ཝ་ཏོ ཙ ནི་ཀྑ་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, ཏ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ར་སཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, སཾ་ཝེ་ག་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ, ཨ་ཀྑ་ལི་ཏ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ ཀུ་ས་ལི་སྶཱ་ས་ཁི་ཏྟ་ཨུ་སུ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ, ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སཱ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏ་སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ, ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ར་སཾ, ཨ་སཾ་སཱི་ད་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཾ་ཝེ་ག་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ.

ཁ་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཁ་ནྟི, ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ས་ཧ་ན་ར་སཱ, ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཨ་ཝི་རོ་དྷ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ཙྩཾ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ར་སཾ, སཱ་དྷུ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, སོ་ར་ཙྩ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ར་སཾ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཙ་ལ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ མེ་ཏྟཱ, ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ར་སཱ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་ན་ར་སཱ ཝཱ, སོ་མྨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ས་མ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ར་སཱ, པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝཱུ་པ་ས་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཡ་ཏོ ཏཱ་ནི པཱ་ར་མཱི་ས་ངྑྱཾ ལ་བྷ་ནྟི. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ་དི་པ་ཏྠ་ན་མ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ཝ་ཊྚ་གཱ་མཱི་ནི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པཱ་ར་མཱི་ས་ངྑྱཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི.

ཀོ པ་ཙྩ་ཡོཏི –

ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙ ཏཱ་སཾ, ད་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡོ;

ཨུ་སྶཱ་ཧུ་མྨ་ངྒ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཏ་ཐཱ.

ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཏཱ་ཝ པཱ་ར་མཱི་ནཾ ས་བྦཱ་ས་མྤི པ་ཙྩ་ཡོ. ཡོ ཧི ཨ་ཡཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (བུ. ཝཾ. ༢.༥༩) ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མྤཱ་དི་ཏོ ‘‘ཏི་ཎྞོ ཏཱ་རེ་ཡྻཾ མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་ཡྻཾ, བུ་དྡྷོ བོ་དྷེ་ཡྻཾ སུ་དྡྷོ སོ་དྷེ་ཡྻཾ, ད་ནྟོ ད་མེ་ཡྻཾ, ས་ནྟོ ས་མེ་ཡྻཾ, ཨ་སྶ་ཏྠོ ཨ་སྶཱ་སེ་ཡྻཾ, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་པེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ, སོ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་བྦ་པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཨུ་དྡྷཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཝི་ཙ་ཡུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙ ནཱ་མེ་ས ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་ས་མ་ཊྛ་ངྒཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཾ, ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་ཏྠ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཾ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མིཾ, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏོ པ་ར་མ་བྷ་དྡ་ཀོ པ་ར་མ་ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཏ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧེ་ཝ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟོ’’ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷ་ཏི, ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་ཏྟ་མཱ་ན་ས་ཏཱ, བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ སི་ཀྑཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཙ་སྶ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན ཧི མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་པུ་བྦ་ལི་ངྒེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ས་བྦ་པཱ་ར་མི་ཡོ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཧ་ནྡ བུ་དྡྷ་ཀ་རེ དྷ་མྨེ, ཝི་ཙི་ནཱ་མི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ;

ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ད་ས དི་སཱ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ;

ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཏ་དཱ ད་ཀྑིཾ, པ་ཋ་མཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི’’ནྟི. (བུ. ཝཾ. ༢.༡༡༥, ༡༡༦); –

ཝི་ཏྠཱ་རོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ པ་ནེ་ས ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཾ, ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་ཏྠ་ནཱ་ར་སོ, བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཝཱ.

ཏ་སྶ པ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་ཏཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ བ་ལཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ? ཨི་དྷ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ པ་སྶ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ མ་ཧ་ཏཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཾ, ཏ་སྶ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཏཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ, ཡ་སྶཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨོ, ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཙཱ’’ཏི, སོ ཏ་མེ་ཝ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མོ པ་ཙྩ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ.

ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་སྶ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ སུ་ཎཱ་ཏི ‘‘ཨེ་དི་སོ ཙ ཨེ་དི་སོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི, སོ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ པ་ཙྩ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ.

ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་སྶ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ, ནཱ་པི ཏཾ པ་ར་ཏོ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༡) བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, སོ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ…པེ… ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡོ པ་ཙྩ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ.

ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་སྶ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ, ནཱ་པི ཏཾ པ་ར་ཏོ སུ་ཎཱ་ཏི, ནཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀོ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཾ བུ་དྡྷ་ཏ་ནྟིཾ བུ་དྡྷ་པ་ཝེ་ཎིཾ བུ་དྡ་དྷ་མྨ་ཏཾ པ་རི་པཱ་ལེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ དྷ་མྨ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ མཱ་ནེ་ནྟོ པཱུ་ཛེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ…པེ… ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ཙྩ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ་ཏི.

ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་ཏཱུ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ? ཨི་དྷ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི པུ་རི་མ་ཀེ་སུ བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ, ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མོ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ. པུ་ན ཙ་པ་རཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨ་པི་ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ པ་རི་ཙྩ་ཛི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ. པུ་ན ཙ་པ་རཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ས་ཀ་ལ་ཏོ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ས་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡ་ཏོ སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨ་ནི་བྦི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་ཏྲཱ་སཱི, ཡཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡོ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ. པུ་ན ཙ་པ་རཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཡོ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ཧི་ཏེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ – ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ་སྶ ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ས་མྦོ་དྷི་ནི་ནྣོ ཧོ་ཏི ས་མྦོ་དྷི་པོ་ཎོ ས་མྦོ་དྷི་པ་བྦྷཱ་རོ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ, ཡ་ཏོ ཨ་ནེ་ན པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི མ་ན་སཱ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་དི་སོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ནྣཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ པ་ན་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ལི་ངྒཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི ཙ མ་ཧཱ་ཝི་སེ་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ, ཀོ་ས་ལླ་ཏོ ཙ. ཨི་དྷ ཧི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཡ་ཐཱ ཝི་ས་དི་ནྡྲི་ཡོ ཧོ་ཏི ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎོ, ན ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་རེ. པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཡ་ཐཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་རེ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀོ་ས་ལླཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན, ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ.

ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི དཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏོ, ས་ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ དེ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན དཱ་ན་ཏོ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི, པ་མུ་དི་ཏོ་ཝ དེ་ཏི ཨཱ་ད་ར་ཛཱ་ཏོ, ན ཨུ་དཱ་སཱི་ན་ཙི་ཏྟོ, མ་ཧ་ནྟ་མྤི དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ནེ་ཝ དཱ་ནེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་པྤཾ. པ་རེ་ས་ཉྩ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟོ དཱ་ནེ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི, དཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ ཙ པ་རེ་སཾ དེ་ནྟེ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཙ པ་རེ་སཾ ཨ་བྷ་ཡཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཡཱ ལི་ངྒཱ་ནི.

ཏ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཧི་རཱི་ཡ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ་ར་ཏོ སུ་ཁ་སཱི་ལོ ཨ་ས་ཋོ ཨ་མཱ་ཡཱ་ཝཱི ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ སུ་བྦ་ཙོ སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མུ་དུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨ་ཐ་དྡྷོ ཨ་ན་ཏི་མཱ་ནཱི, པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ནཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ཎ་ས་ལཱ་ཀ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨི་ཎཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རཾ ན ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏི, པ་ར་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀེ བྱཱ་མཱུ་ལ༹ྷེ, ཝི་སྶ་རི་ཏེ ཝཱ ཏཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ན པ་ར་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ལོ་ལུ་པྤོ ཧོ་ཏི, པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ པཱ་པ་ཀཾ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨི་ཏྠི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི དཱུ་ར་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ས་ཙྩ་ཝཱ་དཱི ས་ཙྩ་ས་ནྡྷོ བྷི་ནྣཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཏཱ ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱ པི་ཡ་ཝཱ་དཱི མི་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ པུ་བྦ་བྷཱ་སཱི ཨ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན, ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ, ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི ཝུ་ཌྜྷཱ་པ་ཙཱ་ཡཱི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ དྷ་མྨ་ཀཱ་མོ, པ་རེ་ས་མྤི དྷ་མྨེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཏྟེ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱ ཀི་ཙྩེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩེ ཡོ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏཱ, ཀ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ན ས་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ སཱི་གྷ་ཉྙེ་ཝ ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི སཱི་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ སཱི་ལ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ལི་ངྒཱ་ནི.

ཏ་ཐཱ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་སོ ཧོ་ཏི མ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎོ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་བ་ཧུ་ལོ, ན ཏ་སྶ པཱ་པ་ཀཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙི་ཏྟ་མ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནྟི, ཝི་ཝེ་ཀ་ག་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཨ་མི་ཏྟ་པ་ཀྑེ་པི ཏུ་ཝ་ཊཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ, ས་ཏི་མཱ ཙ ཧོ་ཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི སུ་ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ, མེ་དྷཱ་ཝཱི ཙ ཧོ་ཏི དྷ་མྨོ་ཛ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ནི་པ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ, ཁ་ནྟི་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ ཧོ་ཏི ས་བྦ་ས་ཧོ, ཨ་ཙ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཙ ཧོ་ཏི ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ནོ, ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཋཱ་ནཱི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ནེ་ཀྑ་མྨ་པཱ་ར་མི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ལི་ངྒཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་ཧི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ལི་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི, ཏ་ཏྲི་དཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ – ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོ ཙཱ་ག་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣོ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བོ་དྷིཾ ཀ་མྨཾ, ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ, ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏེ་སི་ཏཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི. སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙོ་ད་ཀོ པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཀོ ཝ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ. སུ་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ག་མྦྷཱི་རཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ཧི་ཏོ ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི ཧོ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ས་ཏི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ ས་ཏྟེ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཧི་ཏེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ –

‘‘པི་ཡོ ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ, ཝ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ;

ག་མྦྷཱི་ར་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ, ནོ ཙ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༧.༣༧; ནེ་ཏྟི. ༡༡༣);

ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏི. སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་གོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ན་ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ངྒེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ.

ཏ་སྶི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི བ་ལཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བ་ལཾ ཡཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཙི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ, ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ལ་ཛྫཱ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. བཱ་ཧི་ར་བ་ལཾ ཡཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ པ་ར་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ, ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་ན་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བ་ལཾ ཡཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ, ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡོ, ཝི་ས་ད་དྷཱ་ཏུ་ཀོ, ས་ཏི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. པ་ཡོ་ག་བ་ལཾ ཡཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཏ་ཛྫཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་དཱ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ, ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཝི་སུ་དྡྷ་པ་ཡོ་གོ, ནི་ར་ནྟ་ར་ཀཱ་རཱི, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཧེ་ཏཱུ་ཧི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ བ་ལེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་ས་མུ་དཱ་ག་མོ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མྤཱ་དི་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཡ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་བྦྷུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ས་བྦཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ པི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཙ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པུ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ ཙ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པ་ཡོ་གོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟི ཙ, ཡ་ཏོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རེ་ན པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ནྡེ་ན པ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ [པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ)] པ་ཙྩ་ཡེ་ན སུ་ཁ་སྶཱ་ཧཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨུ་ཏྟ་མཾ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ས་དི་སཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀ་གུ་ཎོ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་སཾ་སོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ནཱ་མ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ, ཡཱ་ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཏཱ་ཧི མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ, ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ར་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ, སུ་དུ་ཀྐ་རེ་ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཙ་རི་ཏེ་ཧི ཝི་སཱ་དཱ་བྷཱ་ཝོ, པ་སཱ་ད་སཾ་ཝུ་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཏྠཱ་སུ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་སི་དྡྷི. པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ ཏ་ར་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ ཏཱ་རེ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཧོ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཏཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཾ་སཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྲ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦེ་ས་མ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦེ་པི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ལ་སི་ཡ་དཱི་ན་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ.

ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་པ་ར་ནཱ་ཐ་ཏཱ, དྷཱི་ར་ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པཱ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་ནི་པྥ་ཏྟི, ནི་བྦྷ་ཡཱ་བྷཱི་ས་ན་ཀ་བྷཱ་ཝོ, དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, ཀ་ཏ་ཉྙུ་པུ་བྦ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝོ, མོ་ཧ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ག་མོ, ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་སི་དྡྷི, བ་ལ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ནི་པྥ་ཏྟཱི་ཏི ས་བྦ་སྶཱ་པི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཕ་ལ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ ཀ་རུ་ཎཱ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨི་དཾ པ་ན དྭ་ཡཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཎི་དྷཱ་ན་སྶཱ་པི པ་ཙྩ་ཡོ.

ཏ་ཐཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཨུ་མྨ་ངྒ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཱ ཙ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨུ་མྨ་ངྒོ ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཙ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ནཱ་མ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཀ་ཏི པ་ན བྷ་ནྟེ, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི? ཙ་ཏ་སྶོ ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ་ཏ་སྶོ? ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཙ ཧོ་ཏི ཝཱི་རི་ཡཾ, ཨུ་མྨ་ངྒོ ཙ ཧོ་ཏི པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ ཧོ་ཏི མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨི་མཱ ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཙ་ཏ་སྶོ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡོ’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༤).

ཏ་ཐཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ་སུ, གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཙ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ. ཨ་ལོ་བྷ…པེ… ལོ་བྷེ…པེ… ཨ་དོ་ས…པེ… དོ་སེ…པེ… ཨ་མོ་ཧ…པེ… མོ་ཧེ…པེ… ནི་སྶ་ར་ཎ…པེ… ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༤; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༤༩).

ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ཙ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་པི པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ལོ་བྷཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཝི་ནཱ དཱ་ནཱ་དི་པཱ་ར་མི་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་ཏཱ ཙཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏེ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཀ་ཏི པ་ན བྷ་ནྟེ བོ་དྷཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ཏི? ད་ས ཁོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བོ་དྷཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ. ཀ་ཏ་མེ ད་ས? དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ མ་ཙྪེ་རེ དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ. སཱི་ལ…པེ… ཨ་སཾ་ཝ་རེ…པེ… ནེ་ཀྑ་མྨ…པེ… ཀཱ་མེ་སུ…པེ… ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ…པེ… ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ.…པེ… ཝཱི་རི་ཡ …པེ… ཀོ་ས་ཛྫེ…པེ… ཁ་ནྟི…པེ… ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཾ…པེ… ས་ཙྩ…པེ… ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནེ…པེ… ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན…པེ… ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནེ…པེ… མེ་ཏྟཱ…པེ… བྱཱ་པཱ་དེ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ…པེ… སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ’’ཏི.

ཨེ་ཏེ་སུ ཧི མ་ཙྪེ་ར་ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཀཱ་མ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཀོ་ས་ཛྫ་ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ན- བྱཱ་པཱ་ད་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དཱ་ནཱ་དི་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ད་ཡོ དཱ་ནཱ་དི་པཱ་ར་མཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མྤི དཱ་ནཱ་དི་པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝི་དྷི – ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ ས་དཱ་སཱི་དཱ་ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་བྱཱ་ས་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧུ་པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, རཱ་ཛ་ཙོ་རཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ས་པ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ནི་སྶཱ་ར་ཏོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་རི་པཱ་ལ་ནེ་སུ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་ནཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ་སོ་ཀཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏ་བྱ་ས་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཏ་དཱ་ས་ཏྟི་ནི་དཱ་ན་ཉྩ མ་ཙྪེ་ར་མ་ལ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་པུ་ལཱ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་རི་ཙྩཱ་གེ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ.

ཨ་པི་ཙ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཀོ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཡ྄ཧ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ཏོ མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ’’ཏི ཙ ‘‘པ་ཧཱ་ཡ ག་མ་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ཡཱ་ཧཱི་ཏི་ཨུ་པ་དི་ས་ན་ཏོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་དེ་ས་ཀོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨཱ་དི་ཏྟེ ཝི་ཡ ཨ་གཱ་རེ མ་ར་ཎ་གྒི་ནཱ ཨཱ་དི་ཏྟེ ལོ་ཀེ ཏ་ཏོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཨ་པ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་པ་ཝཱ་ཧ་ཀ་ས་ཧཱ་ཡོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་ཝཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨ་སྨིཾ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་དུ་ལླ་བྷཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པ་ར་མོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ’’ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་རེ ཀ་མྨ་ནི ཨ་ནེ་ནཱ་ཧཾ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་སྨཱ སཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷེ་དི་ཏཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏེ་ནཱ་པི མ་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, པ་གེ་ཝ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏྭཱ་པི དཱ་ཏ་བྦོ, [དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ)] ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ག་ཏོ མ་མ པུ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཀ་སྶ དཱ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝཱ་ཡ་མ་ནུ་གྒ་ཧོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ལོ་ཀོ མ་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ས་ཏི ཡཱ་ཙ་ཀེ ཀ་ཐཾ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི པཱུ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ན་མེ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཡཱ ས་བྦོ་པི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་པི མཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཱ་ཙ་ཀཱ ཀ་དཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ཎྷེ་ཡྻུ’’ནྟི ཙ ‘‘ཀ་ཐ་མ་ཧཾ ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ པི་ཡོ ཙ་སྶཾ མ་ནཱ་པོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ ཝཱ ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཡཱ ཙ་སྶུ མ་ནཱ་པཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཧཾ ད་ད་མཱ་ནོ ད་ཏྭཱ་པི ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་སྶཾ པ་མུ་དི་ཏོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ ཝཱ མེ ཡཱ་ཙ་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཨུ་ལཱ༹་རོ ཙ དཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཧ་མ་ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨེ་ཝ ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་མ་ཉྙཱ་ཡ ད་དེ་ཡྻ’’ནྟི ‘‘ས་ཏི དྷ་ནེ, ཡཱ་ཙ་ཀེ ཙ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཉྩ་ནཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཀ་ཐ་མ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒཱ་ནི, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩཱ་པི པ་རི་ཙྩ་ཛེ་ཡྻ’’ནྟི ཙ ཙཱ་ག་ནི་ནྣ་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཱ.

ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨ་ཏྠོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ནི་ར་པེ་ཀྑཾ དཱ་ཡ་ཀ་མ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ཁེ་པ་ཀཾ ཀི་ཊ་ཀོ’’ཏི ཨ་ཏྠེ ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ པ་ན ཡ་དི པི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ ཧོ་ཏི ‘‘པི་ཡོ མཾ ཡཱ་ཙ་ཏཱི’’ཏི སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཨུ་དཱ་སཱི་ན་པུ་གྒ་ལོ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ མཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ ཨ་དྡྷཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན མི་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ད་ད་ནྟོ ཧི ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ ཡཱ་ཙ་ཏི, ‘‘པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ མཾ ཡཱ་ཙ་ཏི, ཨ་ཡཾ མཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ ཨ་དྡྷཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཝེ་རཱི་པི པི་ཡོ མི་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ཝི་ཡ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལེ་སུ་པི མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་རུ་ཎཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ པ་ན་སྶ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ལོ་བྷ་སྶ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པ་ཊི་ཉྙེ་ན ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘‘ན་ནུ ཏ་ཡཱ ས་པྤུ་རི་ས ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་མུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ནི་སྶ་ཊྛོ, ཏ་པྤ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡ་ཉྩ པུ་ཉྙཾ, ཏ་ཏྠ ནཱ་མ ཏེ བཱ་ཧི་རེ་པི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ས་ངྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧ་ཏྠི་སི་ནཱ་ན་ས་དི་སཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཡཱ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་བྷི་ས་ངྒོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ མ་ཧ་ཏོ བྷེ་ས་ཛྫ་རུ་ཀྑ་སྶ ཏི་ཊྛ་ཏོ མཱུ་ལཾ མཱུ་ལ་ཏྠི་ཀཱ ཧ་ར་ནྟི, པ་པ་ཊི་ཀཾ, ཏ་ཙཾ, ཁ་ནྡྷཾ, ཝི་ཊ་པཾ, སཱ་ཁཾ, པ་ལཱ་སཾ, པུ་པྥཾ, ཕ་ལཾ ཕ་ལ་ཏྠི་ཀཱ ཧ་ར་ནྟི, ན ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨེ་ཏེ ཧ་ར་ནྟཱི’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན མ་ཡཱ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑེ ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཀེ ནི་ཙྩཱ་སུ་ཙི་མྷི ཀཱ་ཡེ པ་རེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཝི་ནི་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟོ་པི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. ཀོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷེ་ད་ན་ཝི་ཀི་ར་ཎ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་དྷ་མྨེ་སུ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཏ་སྨཱ བཱ་ཧི་རེ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ་སུ་པི ཀ་ར་ཙ་ར་ཎ་ན་ཡ་ནཱ་དཱི་སུ, མཾ་སཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ‘ཏཾ ཏ་ད་ཏྠི་ཀཱ ཧ་ར་ནྟཱུ’ཏི ནི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏོ ཙ་སྶ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཛཱི་ཝི་ཏེ་སུ ནི་ར་པེ་ཀྑ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི, སོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟོ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ ཉཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཡཱ་པཱ་ཡུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན, ཨ་བྷ་ཡ་དཱ་ན་ས་དྡྷ་མྨ་དཱ་ནེ་ཧི ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཡོ.

སཱི་ལ་པཱ་ར་མི་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘‘ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ནཱ་མ ག་ངྒོ་ད་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་སོ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶ དོ་ས་མ་ལ་སྶ ཝི་ཀྑཱ་ལ་ན་ཛ་ལཾ, ཧ་རི་ཙ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶ རཱ་གཱ་དི་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ནཾ, མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་མ་ཀུ་ཊ་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་ཧི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ སཱ་དྷཱུ་ན་མ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་སེ་སོ, ས་བྦ་དི་སཱ་ཝཱ་ཡ་ན་ཀོ ཨ་ཏི་ཀི་ཏྟི་མོ [ས་བྦ་དི་སཱ་ཝཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཀི་ཏྟི་མོ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧)] ས་བྦ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པོ ཙ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷོ, ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་དཱི་ཧི, དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཙ ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ པ་ར་མོ ཝ་སཱི་ཀ་ར་ཎ་མ་ནྟོ, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་རོ་ཧ་ཎ་སོ་པཱ་ན་པ་ནྟི, ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ན་མ་ཧཱ་ན་ག་ར་སྶ ས་མྤཱ་པ་ཀ་མ་གྒོ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་མི, ཡཾ ཡཾ ཝཱ པ་ནི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཏྠི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཀ་པྤ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀེ ཙ ཨ་ཏི་སེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༧; སཾ. ནི. ༤.༣༥༢; ཨ. ནི. ༨.༣༥). ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡོ ཙ ཨ་སྶཾ མ་ནཱ་པོ ཙ ག་རུ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙཱ་ཏི, སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༦༥). ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནི ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ ཀུ་ས་ལཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི, (ཨ. ནི. ༡༠.༡; ༡༡.༡) ‘‘པ་ཉྩི་མེ ག་ཧ་པ་ཏ་ཡོ, ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ (དཱི. ནི. ༢.༡༥༠; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; ཨུ་དཱ. ༧༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༥) ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་གུ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ར་ཧེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ.

ཨ་པི་ཙ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ, ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་ད་པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་ད་ཎྜ་དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་ཉྙཱུ་ཧི པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཏོ, པ་ར་མ་སོ་ཏྠི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཀུ་ལ་སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཛཱི་ཝི་ཏ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་བ་ནྡྷུ་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ན་ཏོ ཙ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ མ་ཧ་ནྟཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ‘‘ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཀ་ཏཾ བྷཱི་རུ་ཏྟཱ་ཎ’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ན ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏི, ན ཙ པ་རེ ཝི་ཉྙཱུ, ད་ཎྜ་དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ན་ཉྩ ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་སཾ་སོ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ པཱ་པཾ, ཀ་ཏཾ ལུ་དྡཾ, ཀ་ཏཾ ཀི་བྦི་ས’’ནྟི དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ན ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཱ་དི་པ་རི་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ན མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ, མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ར་མཾ སོ་ཏྠི་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩོ་པི སཱི་ལ་ཝཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་དྷ ཏེ ཨ་སྶ དཱ་སོ ཀ་མྨ་ཀ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༨༣) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ, ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, པ་ར་ལོ་ཀཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཏོ, མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མ་ཐཱ་དི་གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ བཱ་ཧི་ར་དྷ་ནཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལཾ. པ་ར་མ་སྶ ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ན་མི་སྶ་རི་ཡཾ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལཾ. སཱི་ལ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ ས་ཏྟཱ་ན་མི་སྶ་རི་ཡཾ, ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་དི་དཱི་གྷ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཧ་མྤི སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ས་ཏི་པི ཛཱི་ཝི་ཏེ སི་ཀྑཱ་ནི་ཀྑི་པ་ན་སྶ མ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ སཱི་ལཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་རཾ. ཝེ་རཱི་ན་མྤི མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, ཛ་རཱ་རོ་ག་ཝི་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལཾ. པཱ་སཱ་ད་ཧ་མྨི་ཡཱ་དི་ཊྛཱ་ན་པྤ་བྷེ་དེ རཱ་ཛ་ཡུ་ཝ་རཱ་ཛ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དི་ཋཱ་ན་ཝི་སེ་སེ ཙ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལཾ. ས་བྷཱ་ཝ་སི་ནི་དྡྷེ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རེ་པི བ་ནྡྷུ་ཛ་ནེ, མི་ཏྟ་ཛ་ནེ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ, པ་ར་ལོ་ཀཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཏི་སེ་ཏི སཱི་ལཾ. ‘‘ན ཏཾ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཀ་ཡི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༤༣) ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་པ་ཏྟི་བ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ཧི, མ་ནྟཱ་ག་ད་སོ་ཏྠཱ་ན་པ་ཡོ་གེ་ཧི ཙ དུ་རཱ་ར་ཀྑཱ་ན་མ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཏོ, ཨ་ན་པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཏོ, མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཙ ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ལ་མེ་ཝ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་རཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རི’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཐེ་ར་གཱ. ༣༠༣; ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢). ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལ་ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཙེ་ཝ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཙ པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ.

ས་ཙེ པ་ན་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན སཱི་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ དོ་སཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པ་ཊི་ཉྙེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘‘ན་ནུ ཏ་ཡཱ བོ་དྷཱ་ཡ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ, སཱི་ལ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ན ཙ སུ་ཀ་རཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ, པ་གེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ’’ཏི. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ན་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལཾ ར་ཀྑ་ནྟེ་ན སུ་ཊྛུ ཏ་ཡཱ པེ་ས་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པི་ཙ ཏ་ཡཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡཱ་ན་ཏྟ་ཡེ ས་ཏྟཱ་ན་མ་ཝ་ཏཱ་ར་ཎ་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, སཱི་ལ་ཝེ་ཀ་ལླ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཝེ་ཛྫ་སྶ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐཱ་ཧཾ ས་དྡྷེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ན་མ་ཝ་ཏཱ་ར་ཎ་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཉྩ ཛྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན མེ ས་ཏྟཱ་ན་མུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མཱི་ཨཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ ཙ སཱི་ལ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལཾ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཐཱ ‘‘ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ ར་ཛོ་པ་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༡༡; མ. ནི. ༡.༢༩༡, ༣༧༡; ༢.༡༠; ༣.༡༣, ༢༡༨; སཾ. ནི. ༢.༡༥༤; ༥.༡༠༠༢; ཨ. ནི. ༡༠.༩༩; ནེ་ཏྟི. ༩༤) གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ, ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; ༢.༤༢; པཱ་ཙི. ༤༡༧; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༤༧) ‘‘མཱ་ཏཱ་པི པུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༦༨) ཙ ཀཱ་མེ་སུ, ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པུ་རི་སོ ཨི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཡོ་ཛེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༤༢༦) ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༡, ༣༩༨; མ. ནི. ༡.༢༩༡, ༣༧༡; ༢.༡༠; ༣.༡༣, ༢༡༨; སཾ. ནི. ༡.༢༩༡; སཾ. ནི. ༥.༡༠༠༢; ཨ. ནི. ༡༠.༩༩; ནེ་ཏྟི. ༩༨) པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཝ་སེ་ན ནེ་ཀྑ་མྨ་པཱ་ར་མི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་ཨཱ་སི་ཝི་སོ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༦༣, ༡༧༥; སཾ. ནི. ༤.༢༣༨) ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ དཱ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ བྱཱ་པཱ་ར་ས་མ་ཏྠཱ ཙ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ གུ་ཎཱ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཝི་ནཱ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ ན སོ་བྷ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་སུ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན་པྤ་ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡ་མ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཉྙཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་མྨཱི་ལི་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ཧི མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི་པི ད་ཏྭཱ ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ཀཱ, ཨ་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ཀཱ ཙ ཧོ་ནྟི, བྷེ་ས་ཛྫ་རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡ ཝི་ཀ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ. པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཡོ་ག་ཏོ པ་རི་ཙྩཱ་གོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཏྠ་ཉྷི དཱ་ནཾ མུ་དྡྷ་ས་དི་སཾ [ཝུ་དྡྷི་ས་དི་སཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧)] ཧོ་ཏི.

ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཝི་ཡོ་ག་ཏོ སཱི་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀུ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ. པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཙ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ སཾ་སཱ་རེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ སུ་ཊྛུ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་ནི་ནྣོ, པ་རེ ཙ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི.

ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ན སཱ་དྷེ་ཏི དུ་རཱ་ར་མྦྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ར་མྦྷོ་ཡེ་ཝ ཧི དུ་རཱ་ར་མྦྷ་ཏོ སེ་ཡྻོ, པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏེ་ན པ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ན ཀི་ཉྩི དུ་ར་དྷི་ག་མཾ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ པ་རཱ་པ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མ་དྷི་ཝཱ་ས་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡོ ཧོ་ཏི, ན དུ་པྤ་ཉྙོ. པ་ཉྙཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ པ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ ཨ་པ་ཀཱ་རཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧེ་ནྟི. པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ པ་ན ཏེ ཁ་ནྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཏཱི་ཎི་པི ས་ཙྩཱ་ནི ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ན་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏྭཱ དྷི་ཏི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་བྦ་པཱ་ར་མཱི་སུ ཨ་ཙ་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧོ་ཏི. པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཙ པི་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རི་ཝི་བྷཱ་ག་མ་ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་སཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི པ་ཉྙཱ་གུ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་པི་ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ནྟ་རེ་ན ཙ དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཾ ན སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, སཱི་ལ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ན ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ, ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷེ་ཏུཾ, པ་གེ་ཝ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ པ་ར་ཧི་ཏ་ནྟི. ‘‘ན་ནུ ཏ་ཡཱ པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ཉྙཱ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ར་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ས་ཏྟེ ནི་ཡྻཱ་ན་མ་གྒེ ཨ་ཝ་ཏཱ་རེ་ཏི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙ ནེ་སཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཝི་ཙ་ཡ་བ་ཧུ་ལོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ དཱ་ནཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ན་ཡ་ནྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རེ པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མཱི ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཐཱ དི་སྶ་མཱ་ན་པཱ་རཱ་ནི་པི ལོ་ཀི་ཡཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ནི་ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ནི, ཨ་ག་ཎི་ཏ་ཁེ་དེ་ན པ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན དུ་ར་དྷི་ག་མཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ནི་ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ཧི ‘‘སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ས་ནྟཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐུ་ཎོ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མོ པ་ན ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཝོ་སཱ་ན་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པཱ་ར་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་པི་ཙ ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ར་མྦྷོ, ཏ་སྶཱ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སི་ཐི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནོ་ར་ཐཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, པ་གེ་ཝ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཙ ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ དོ་ས་ག་ཎཱ་ནཾ མ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ་ན་མི་ཝ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ནྣི་དཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་སི་ཀ་ཝ་དྷ་ཀ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ན་ཉྩ དུ་གྒ་ཏཱི་ནཾ ས་བྦ་དཱ ཝི་ཝ་ཊ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛ་ཀཱ་ན་ཉྩ པཱ་པ་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་དཱ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་དོ་ཝཱ་ད་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ས་ལ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ ཡུ་ཏྟཾ ས་ཡ་མེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུ’’ནྟི ཙ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱུ་རཱི བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་དི པ་ན ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་ཀྐཱ ས་མ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཀི་མེ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་གུ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཐཱ ‘‘ཁ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་གུ་ཎ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཀོ་དྷ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ གུ་ཎ་ས་མྤཱ་ད་ནེ སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་མཱ་ཡུ་དྷཾ, པ་རཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ནེ ས་མ་ཏྠཱ་ན་མ་ལ་ངྐཱ་རོ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བ་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཀོ་དྷ་གྒི་ཝི་ན་ཡ་ནཱ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ, པཱ་པ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ཝི་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་རོ མ་ནྟཱ་ག་དོ, སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ར་མཱ དྷཱི་ར་པ་ཀ་ཏི, ག་མྦྷཱི་རཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ སཱ་ག་རོ, དོ་ས་མ་ཧཱ་སཱ་ག་ར་སྶ ཝེ་ལཱ, ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་སྶ པི་དྷཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊཾ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཎ་སོ་པཱ་ནཾ, ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ན་མ་དྷི་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི, ཨུ་ཏྟ་མཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཝི་སུ་དྡྷཱི’’ཏི མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨེ་ཏེ ས་ཏྟཱ ཁ་ནྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཏ་པ་ནྟི, པ་ར་ལོ་ཀེ ཙ ཏ་པ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་དི་པི པ་རཱ་པ་ཀཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, བཱི་ཛ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ མ་ཡཱ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི ཙ ‘‘ཏ་སྶ ཙ དུ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཏ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཐཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཁ་ནྟི་ས་མྤ་དཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་དི་པཱ་ཡཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ, ཨ་ཡཾ ནཱ་མ པུ་བྦེ ཨ་ནེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཁ་ནྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་བྦེ་པི་མེ ས་ཏྟཱ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ, པུ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷེ་སུ ཙ ཀོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡེ་ན ཀོ་དྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝེ་སེ་ན ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ཀོ་དྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝེ་སོ མ་ཡཱ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཡེ་ན ཨ་པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཧ་མྤི ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ ‘‘ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཡ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏོ, ས་བྦེ་པི ཏེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཀ་སྶི་དཱ་ནི ཀེ་ན ཀོ་པོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀོ ཀ་སྶ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཁ་ནྟི་ས་མྤ་དཱ བྲཱུ་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

ཡ་དི པ་ན་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན པ་རཱ་པ་ཀཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ཀོ ཀོ་དྷོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཏེ་ན ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཁ་ནྟི ནཱ་མེ་སཱ པ་རཱ་པ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་པ་ཀཱ་རོ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན དུ་ཀྑུ་པ་ནི་སཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ, ས་བྦ་ལོ་ཀེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཀ་ཏི་རེ་སཱ, ཡ་དི་དཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གོ མ་ཡ྄ཧཾ ན སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ཀུ་ཏེ་ཏྠ ལ་བྦྷཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཀོ་དྷ་ཝ་སི་ཀོ ས་ཏྟོ ཀོ་དྷེ་ན ཨུ་མྨ་ཏྟོ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཀིཾ པ་ཙྩ་པ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཙ ‘‘ས་བྦེ་པི་མེ ས་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ པ་རི་པཱ་ལི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ཏྠ མ་ཡཱ ཙི་ཏྟ་ཀོ་པོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀེ ཙ ས་ཏི གུ་ཎེ གུ་ཎ་ཝ་ཏི མ་ཡཱ ཀོ་པོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ས་ཏི གུ་ཎེ ཀ་སྶ་ཙི་པི གུ་ཎ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀོ་པེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ གུ་ཎ་ཡ་སཱ ནི་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ དུ་བྦ་ཎྞ་དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ནྟཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཀོ་དྷོ ཙ ནཱ་མཱ་ཡཾ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ར་ཀོ ས་བྦ་སུ་ཁ་ཧི་ཏ་ཝི་ནཱ་ས་ཀོ བ་ལ་ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་ཏི ཙ ཁ་ནྟི་ཡཱ ན ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀེ་ན ཨ་པ་རཱ་དྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ལ་དྡྷ་བྦཾ, ས་ཏི ཙ ཁ་ནྟི་ཡཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཙ ‘‘ཙི་ནྟེ་ནྟེ་ན, ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན ཙ མ་ཡཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀོ་དྷེ ཙ མ་ཡཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ ཏ་སྶ དཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཁ་ནྟི་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ མ་ཡ྄ཧཾ ན ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་ཏི ཙ ཀོ་དྷེ གུ་ཎ་ཝི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཀ་ཐཾ མེ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཏེ་སུ ཀ་ཐཱ་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཁ་ནྟི་ཡཱ ཙ ས་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏ་ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, ‘བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷ་ཝཱ’ཏི’’, ཏ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཁ་ནྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ ‘ཀེ་ཝ་ལཱ ཨི་མེ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཝི་ན་སྶ་ནྟི, ན ཀུ་ཏོ་ཙི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཀུ་ཧི་ཉྩི ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ན ཙེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཀ་སྶ་ཙི བྱཱ་པཱ་རོ’ཏི ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ཏི, ཡེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྟི་པཱ་ར་མི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཙྩེ་ན ཝི་ནཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ན་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཙ ས་བྦ་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་ཙྩ་ས་ནྡྷ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནཱ་དེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, ས་མྤ་ནྣ་ས་ཙྩ་སྶ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་བྦ་ས་མྦོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པཱ་རི་པཱུ་རི་ས་མ་ནྭཱ་ཡ་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནེ་ན ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་རི་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཐཱ ‘‘དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ཙ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཙ དྷཱི་ར་ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ནཱ ན དཱ་ནཱ་དི་ས་མྦྷཱ་རཱ ས་མྦོ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་གུ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.