ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༥. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧེ་སཱ. ཡུ་ཏྟ་ཡོ་ག་བྷི་ཀྑུ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, བྷི་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཝ་ཊྚནྟི ཝ་ཊྚ་ཏོ ཝི་ག་ཏཾ. ‘‘ཡེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ན་མི་དྷ ག་ཧི་ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨི་མཾ པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནྟི ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ, ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༤༢༩) པ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་མྤི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ནཱ་མཾ. ན་ནུ ཙ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦེ་སུ ཚ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན, ཨི་དྷ པ་ན ཨེ་ཝ་མྤི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ན་མྤི སི་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡ་མ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ‘‘དི་ཊྛི་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ, ཝི་མུ་ཏྟི པ་ན ཨི་ད ཧེ་ཊྛི་མཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནུ་མཱ་ནེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ཛཱ་ན་ནཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ག་ནྠ་དྷ་རོ བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. དེ་ས་ནཱ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ནི་མཾ དཱི་པེ་ཏི – ཡ་དི་པི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་གེ་ཧོ ཝི་ཡ ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཡ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ…པེ… པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ངྒྷ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀོ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ད་སྶི་ཏོ, ཏེ་ན ཡ་དེ་ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ནཱ་པི དཱི་པེ་ཏུ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨), ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༤༦. ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཛཱ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྚི་ག་ཏི་ཀོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ད་སྶ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ ཛཱ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཾ, ད་བྦ་པ་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལེ ཨ་ཀ་ཏཱ་པི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝཱ་ད་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ, ཨ་ནྟོ ཛཱ་ལ་སྶ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱ, ད་བྦ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟོ་ཛཱ་ལཱ་པི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཀ་རཱ་ས་བྷཱུ་ཡོ་གེ ཝི་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏོ ཨཱི་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་ནྟ་ས་ར་སྶ ཝཱ ཨཱི་ཀཱ་རཱ་དེ་སོ་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཡ་ཐཱ ‘‘དྷ་ཝ་ལཱི་ཀཱ་རོ, ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༨༡), ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶི་ཏཱ ཨ་ཝ་སི་ཏཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ན-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་ན ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ན ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨོ་སཱི་ད་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ནྟ-ས་དྡོ. ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ནི་མུ་ཛྫ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨོ་སཱི་ད་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷོ ཨོ་སཱི་ད་ནཾ, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་མུ་གྒ་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མི་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན, དི་ཊྛི་ཡཱ ཨོ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཨ་པ་ར་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཙ ཏ་དཱ་བ་དྡྷེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་བ་དྡྷཱ’’ཏི. ‘‘ན ཧེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ཊྚོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀེ ཨུ་ད་ཀེ ཝ་ཊྚ་ཏི པ་རི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཝ་ཊྚོ, མ་ཙྪ་བ་ནྡྷོ. ཀཱ་མཾ ཀེ་ཝ་ཊྚ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, སོ པ་ན ཏ་ད་ནུ་ག་ཏི་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ་ཝ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱཏི པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱུ་ལཱ. ཏ་སྶཱཏི པ་རི་ཏྟོ་ད་ཀ་སྶ.
༡༤༧. ‘‘ས་བྦ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ་ད་ས་ངྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་གྒ་ལ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ…པེ… ད་སྶེ་ནྟོཏི དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ན་ཡ་ནྟཱིཏི ས་ཏྟེ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཝ་ཧ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱི་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ནེ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དི་ས་ཝོ་ཧཱ་རཾ, ཨུ་པ་མཱ་ཏ་དྡྷི་ཏཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ས་དི་ས་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. གཱི་ཝཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནི་དྡེ་སོ ནེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ནཱི-ས་དྡ་སྶ དྭི་ཀ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་ཡོ་གེ ཙ བ་ཧུ་ལཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, སཱ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི ཨུ་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཱཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཧི པུ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ད་སྶ་ན་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘ན ད་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ‘‘ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཉ་སྶ་ཏི ཝཱ ད་ཀྑ་ཏི ཝཱ ས་ཀྑིཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༢༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠༢) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ད་ཀྑི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི ཙ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་ཎྞ་ཏྟི ཡཱ་ཝ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མྤི ཨ་ཉྙ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷུ་ནཱ ཝི་པ་སྶི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༧) པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་དེ་སོ་ཏི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ.
ཀཱ་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཡོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི་སྶ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་ས་དི་ས་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏནྟི ཀཱ་ཡཾ. པ་ཉྩ་པ་ཀྐ་དྭཱ་ད་ས་པ་ཀྐ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པ་ཀྐ་པ་རི་མཱ་ཎཱཏི པ་ཉྩ་པ་ཀྐ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ, དྭཱ་ད་ས་པ་ཀྐ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པ་ཀྐ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷཱ པ་ཀྐ་མྦ་ཕ་ལ་པི་ཎྜཱི ཝི་ཡ. པི་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པི་ཎྜཱི, ཐ་ཝ་ཀོ. ཏ་ད་ནྭ་ཡཱ་ནཱིཏི ཝ་ཎྚཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ནི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཎྚཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི.
མ་ཎྜཱུ་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝི་ས་ས་མྥ་སྶནྟི ཝི་ས་ཝ་ནྟ་སྶ བྷེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་ཎྚ་ཀེ་ན, ཏ་ད་ཉྙེ་ན ཙ ཝི་སེ་ན ས་མྥ་སྶཾ, མ་ཎྜཱུ་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཝི་ས་སྶ ས་མྥ་སྶཾ ཝཱ. ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ ཛ་ལ་ཙཱ་རཱི ས་ཏྟོ ཨི་དྷ མ་ཎྜཱུ་ཀོ ནཱ་མ, ཡོ ‘‘པཱ་སཱ་ཎ་ཀ་ཙྪ་པོ’’ཏི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྶ ན་ངྒུ་ཊྛེ ཨ་གྒ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཀ་ཎྚ་ཀོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀཾ ཝི་ས་མ་ཙྪ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ནྟི་པི ཨེ་ཀེ. ཀི་རཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྚ་ཙྪེ་དེ ཝ་ཎྚཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ཙྪེ་དེ ཏ་དུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཝི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ག་ཏཾ ཨོ་པ་མྨཾ, ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༤༨. བུ་དྡྷ་བ་ལནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཾ. ཀ་ཐི་ཏ་སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་མ-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏ་སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟ་སྶ གུ་ཎཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. ཧ་ནྡཱཏི ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠེ. ཏེ་ན ཧི ཨ་དྷུ་ནཱ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་སྶཱ་མི. ན པ་པ་ཉྩཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝོ་སྶ་གྒཾ ཀ་རོ་ཏི.
དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ. ཨི་དྷ་ཏྠོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཾ. པ་ར་ཏྠོཏི ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠོ ཝཱ. བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཛཱ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ནྟི་དྷ་མྨ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་ཧཱ་ཏི ཨི་དྷ སཱ་ས་ནེ. ནནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ‘‘ན ནཾ སུ་ཏོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ནྟི དྷ་མྨཱཏི པཱ་ལི༹་དྷ་མྨཱ. ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱ་ལ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ལཾ. ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་ཛཱ་ལཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ དི་ཊྛི་ཛཱ་ལནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་ངྒཱ་མཾ ཝི་ཛི་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོ, ས་ངྒཱ་མོ ཙེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཧི མཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ལཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་ཛཱ་ལཾ. སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ. དི་ཊྚི་ཝི་ཝེ་ཙ་ན་མུ་ཁེ་ན སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་ཛཱ་ལཾ. ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་ད་ནི་མྨ་དྡ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་སཱ་ན་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཨ་པི་ཙ ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་སཱ་ན་ཏོཏི ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ‘‘མ་མཾ ཝཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རེ ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༥, ༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨཱ་བྷི་ཝི་དྷི་ཨ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་དཱ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ནི་དཱ་ན་མྤི ནི་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ. ཨ་ལ་བྦྷ…པེ… ག་མྦྷཱི་ར་ནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
༡༤༩. ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ནཱ ཝེ་རི་མ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཧ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་པ་དེ,ཨུ་དཱ་ནེ ཙ –
‘‘དི་སོ དི་སཾ ཡཾ ཏཾ ཀ་ཡི་རཱ, ཝེ་རཱི ཝཱ པ་ན ཝེ་རི་ནཾ;
མི་ཙྪཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, པཱ་པི་ཡོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི. (དྷ. པ. ༤༢; ཨུ་དཱ. ༣༣);
ན ཨེ་ཝ་མི་མེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ, ཨི་མེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་མ་ནཱ’’ཏི. ས་ཀ་མ་ན་ཏཱ ཙ པཱི་ཏི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི ས་མ་ཏྟ་མ་ནཱ, ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཾ, ཏ་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་སྶ རུ་ཏ་མི་ཝ མ་ཉྫུ་མ་དྷུ་ར་སྶ་རོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫཱུ, ཏེ་ན. ཨ་མ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀ་ས་དི་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀཾ ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་བྷི་སེ་ཀ་ས་དི་སེ་ན. བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རོ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་རོ ཡ་སྶཱ་ཏིབྲ་ཧྨ་སྶ་རོ, ཏེ་ན. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་པཱི’’ཏི.
ཏ་ཐཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱིཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་པཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱཏི ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་དྡ་ཏོ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ སུ་ལ་པི་ཏཾ. སཱི་ལ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ, སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན སུ་ལ་པི་ཏཾ. དི་ཊྛི་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ་ན ཝཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་ནྣི་བྦེ་དྷ་ཀ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ་ན སུ་ལ་པི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ནི་སེ་དྷ་ནཱ་དཱི་ཧི་པི ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རོ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི, ཙ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, ཝ་ནྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨) མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨུ་པ་རི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༧) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ཏི. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཙེ, གེ་ཡྻཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ཏི. ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ, ཙེ ཨ་ངྒ་ནྟ་ར་ཧེ་ཏུ་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ, ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཨི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶཱ་པི གེ་ཡྻ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཨ་ངྒ་ནྟ་ར་ཧེ་ཏུ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ཧི ཨི་དཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཀ་སྨཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི ‘‘བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཉྷེ་ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རི ཙ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཡ་དེ་ཝཾ ས་ཀ་ལེ་པི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི? ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ན པ་ཝི་ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠོ ན ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྤ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་ངྒཱི་ཏི་མཱ་རུ་ལ༹ྷོ, ཏ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏ་ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱི་དི་སེ་སུ. ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༡) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རེ་སུ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན པཱ་ར་མི་པ་ཝི་ཙ་ཡ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བུ་དྡྷ་ཝཾ་སེ –
‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ;
དྷ་མྨ་ཏེ་ཛེ་ན ཝ་སུ་དྷཱ, ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི པ་ཀ་མྤ་ཐཱ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༡༦༦);
ཏ་ཐཱ སཱ་ས་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ་པི. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ, མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ, མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཊྛ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནེ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ སཱ་ས་ན་སྶ མཱུ་ལཱ་ནི ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཱི་ཏི པཱི་ཏི་ཝ་སཾ ག་ཏཱ ན་ཙྩ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཀ་མྤི་ཏྠ. སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧོ ཨཱི་དི་ས་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན’’ནྟི དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ་མཔ་དཱ་ནེ –
‘‘ཏ་དཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི ས་བྦཱ, ཨ་ཙ་ལཱ སཱ ཙ་ལཱ་ཙ་ལཱ;
སཱ་ག་རོ ཙ ས་སོ་ཀོ་ཝ, ཝི་ན་དཱི ཀ་རུ་ཎཾ གི་ར’’ནྟི. (ཨ་པ. ༢.༥༤.༡༣༡);
བོ་དྷི་མ་ཎྜཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཋ་མཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེཏི པུ་ཎྞཾ ནཱ་མ དཱ་སིཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏ་སྶ སཱ་ཎ་མ་ཡ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་སྶ ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ པཱ་ཎེ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷོ་ཝ་ནེཏི ཏ་སྶེ་ཝ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་སྶ དྷོ་ཝ་ནེ. ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༤.༢༤) ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ. གོ་ཏ་མ་ཀ་སུ་ཏྟམྤི (ཨ. ནི. ༣.༡༧༦) ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ. ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. བོ་དྷི་མ་ཎྜཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ –
‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ;
ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ ནི་སྶེ་སཾ, ས་རཱི་རེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ’’ནྟི. (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༢, ༢༣༧; ཨ. ནི. ༢.༥; ༨.༡༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦; ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ);
ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཧ་ཏཱཏི ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་གྷ་ཊྚི་ཏཱ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷོ་ཝ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ ཡ་ཐཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཧ་ཏཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཀ་དཱ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཀ་མྤ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༦༥༥) པ་ན པཱ་ར་མཱི་པཱུ་ར་ཎ་པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀ་མྤི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ལ་ཀ་མྤ་ནཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ཏི. ས་ཀྑི་ནི་ད་སྶ་ནེ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ས་ཀྑི ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡ་ཀཱ་ལེ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ). སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༣.༣༠༡).
‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཛོ་ཏི་ཝ་ནེཏི ན་ནྡ་ཝ་ནེ. ཏ་ཉྷི སཱ་ས་ན་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཛོ་ཏི་ཡཱ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཛོ་ཏི་ཝ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨནྟི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨཾ. པཱ་ཙཱི་ན་ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀ་ཊྛཱ་ནནྟི པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཏ་རུ་ཎ་མྦ་རུ་ཀྑེ་ན ལ་ཀྑི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨེ་ཝནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་མ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་སོཏི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ. ས་ཡ་མྦྷུ་ནཱ དེ་སི་ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སྶ ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ཡོ་ནི་སོཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.