དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༣. ཉཱ་ཎེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི དི་ཊྛོ, དི་ཊྛོ ཙ སོ ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ, ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཨ་ཀྑཱ་ན་མི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ས་ཡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ, སོ་པི སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀཾ པ་དཾ, ནཱ་མ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ནཉྩེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་མེ་ཝ, ན ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ, ན ཙ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཏེ་ས་མ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན’’ནྟི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
༩༤. ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ ཙ ཏེ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ གུ་ཎཱ ཙཱ་ཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་ཊྛུ ཨ་པྤི་ཏོཏི ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏོ. ཋ་པ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལླཱི་ནོ’’ཏི. པ་རི་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙཱ་རེ་ཏི གོ་ཙ་རཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི-ས་དྡ་ཝི་སི་ཊྛོ ཝཱ ཨི་དྷ ཙ་ར-ས་དྡོ ཀཱི་ལཱ༹་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ལ་ལ༹་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི [ལ་ལ༹་ཏི (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)]. པ་ལ་ལ༹་ཏཱིཏི ཧི པ་ཀཱ་རེ་ན ལ་ལ༹་ཏི, ཝི་ལཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀཱ་ན་མེ་ཝ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་དེ་ཝ་རཱ་ཛ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶི་ཏཱ, ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༩༥. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ དེ་སི་ཏ་ན་ཡེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན སོ་ཀཱ་དཱི་ན་མུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཉཱ་ཏི་བྷོ་ག་རོ་ག་སཱི་ལ་དི་ཊྛི་བྱ་ས་ནེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་སྶ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ སོ་ཙ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཏ་སྨིཾ སོ་ཀེ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ནི་སྶི་ཏཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ. བྷུ་སཾ ཝི་ལ་པ་ནཾ ལཱ་ལ་པྤ་ནཾ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ལཱ་ལ་པྤ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ལཱ་ལ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ. པ་སཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་ཡེ ནི་སྶི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ, ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན’’ནྟི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ མ་ན་སོ ཝི་ཧེ་ས་ནཾ མ་ནོ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ. ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནཱ ཕུ་ཊྛ་སྶ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་ཡ་པི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་སོ་ཀ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ བྷུ་སོ ཨཱ་ཡཱ་སོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ. སོ པ་ན ཙེ་ཏ་སོ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི. སཱ་ད་ནཾ པ་སཱ་ད་ནཾ སཱ་དོ, པ་ས་ནྣ་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ་པི ཧི ས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘གོ་ཏྲ་བྷཱུ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ཏ་ཏོ ཝི་ག་མ་ནཾ ཝི་སཱ་དོ, ཨ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝོ.
༩༦. ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཧེ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ. ཏེ་ནེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཁོ་བྷ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་མྤི ཛྷཱ་ནཾ ཏེ་ཧི ས་ཨུ་པྤཱི་ལ༹་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ཎྚ་ཀཾ [བྷ་ཀ་ཎྜ་ཀཾ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་ཎྚ་ཀེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ. ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་ཨུ་པྤཱི་ལ༹་ན་ཏཱ ཨེ་ཝ, ལོ་ཀེ ཧི ས་ཀ་ཎྚ་ཀཾ ཕ་རུ་ས་ཀཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
༩༧. པཱི་ཏི་ག་ཏཾ པཱི་ཏི་ཡེ་ཝ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༣༨༡; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢) ཝི་ཡ ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་པ་དཾ, ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་པ་ད་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཡོ་པ་ནཱ་ཏི ཡོ ཡཱ་དི་སོ, (པཱ་རཱ. ༤༥) ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ནི་བྦཱ་ཡ་ན་མ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི. ཡཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་བྦི་ལཱ་ཝ་ན་པཱི་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་བྦི་ལཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ, སཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་བྦི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ནི་མི་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨི་ཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་བྦི་ལཱ་ཝ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཨུ་བྦི་ལཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝོ པཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་ཏོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྦི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི.
༩༨. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་བྷོ་གོ. ས་མྨཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་རོ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༩༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ – ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་བྷུ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ན་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་བྷོ་གོ. སུ་ཁེ་ན ཧི ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ན་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན དུ་ཀྑེ་ན ཝི་ཡ ཨ་པ་ན་ཏཾ, ནཱ་པི ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ན་བྷི་ན་ཏཾ, ཨ་ན་པ་ན་ཏ་ཉྩཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘མ་ནུ་ཉྙ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་ཡ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཙི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, མ་ནུ་ཉྙ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ནོ ཝི་ཡ པ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་ཀཱ་མ་ར་ས་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ནི་ཙི་ཏ་སྶ ས་ཧི་ཏ་སྶ བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ཝི་ས་ཡཱ་ན་བྷི་གི་དྡྷ་ན་ཏོ ཝི་ས་ཡེ་ཧི དུ་མྨོ་ཙི་ཡེ་ཧི ཛ་ལཱུ་ཀཱ ཝི་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ནྟ་པྤི་ཏ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མཾ བྱཱ་ཀཱ་སི པ་ཋ་མ་ཝཱ་དཱི. ཀཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ, པ་ཋ་མཱ་དི་ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་སྶ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཋ་མཱ་དི་ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ཏི་ཏྟི་ཡཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑུ་པ་ཙྪེ་དཾ བྱཱ་ཀཾ་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝཱ་དི་ནོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཝི་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ – ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཉྩ ཝཱ་དཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ ཡ་དི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ སོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟོ. དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝཱ་དེ་སུ ཡ་དི པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མ་ངྒཱི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ ཝི་ཡ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་སྶ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ, ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ་ཏི? ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཁ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་པ་ཊི་ལ་དྡྷེ་ན བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན སུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་ལ་དྡྷེ་ན ཀ་མྨ་བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན སུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ ས་ཀ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ལ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ བྷོ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ པ་ར་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི.
‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡ་ཏྠ་ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ཨི་མཱ དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ནི་ཡ་མ་ནཾ, ནི་ཡ་ཏཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཡ. སེ་སཱཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་ས དི་ཊྛི་ཡོ. ཏཱ་སུ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟཱ ཨེ་ཝ དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏཱ, ན པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི? ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟེ་སུ ཝི་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ དི་ཊྛི་ཀ་པྤ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནྟ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི དི་ཊྛི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཀྑ་མོ ཏ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཏི ཀ་ཐཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ད་སྶི་ཏཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟོ’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ་པི ‘‘པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ ཙ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ ཙ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ ཙཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟེ་ཧི ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘ས་བྦེ་པི ཏེ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ས་ངྐ་ཌྜྷ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཀེ པ་ན ཏེ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ་ཏི? ཡེ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༡༠༠-༡༠༤. ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷནྟི རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀ་དྷཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷནྟི་པི ནེ་རུ་ཏྟི་ཀཱ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡནྟི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཙ, ཁ་ནྟི ཙེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ;
ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡ་ས་དྡི་ཏ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༣༦; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཝེ་ར་ཛྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ);
ཏ་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཨེ་ཝ ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ པ་བྷེ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ལཱ་ཡ དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ལཱ་ཡ ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༦) ‘‘སི་ནེ་རུ་པཱ་ད་ཏོ ཝཱ་ལུ་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི པ་ན ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་བྦེ ཏེ ཨི་མེ་ཧེ་ཝ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཧི, ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན, ན་ཏྠི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ་དི་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཀ་སྶ་ཙི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནི, ཡཱ་ནི ཙ ཨི་སྶ་ར་པ་ཀ་ཏི་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པུ་རི་ས་ཀཱ་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཏི་ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ་ནི དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༦༠-༡༦༢; ཝི་བྷ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༢.༡༩༤-༡༩༥ ཝཱ་ཀྱ་ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ) བ་ཧི་དྡྷཱ་པི དི་སྶ་མཱ་ནཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ཏཱ་ཝ ‘‘ཝ་ཉྫྷོ ཀཱུ་ཊ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྟི་མེ ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༧༤) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ པ་ཀུ་དྷ་ཝཱ་དོ, ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དོ ཙ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་དེ. ‘‘ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༨༥) ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནི་ག་ཎྛ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.
ཡ་དི་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༧) ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཏྟ་ཝ་ཏཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་དོ་པི ས་ཉྩ་ཡ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ. ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་རཾ, ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཉྙཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༣༧༧; མ. ནི. ༢.༡༢༢; སཾ. ནི. ༢.༣༥) ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཝཱ་དཱ པ་ན ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་དེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ, ཨ་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ. ‘‘ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ, ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ. ‘‘ཧོ་ཏི ཙ ན ཧོ་ཏི ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ, ཨ་ཏྠི ཙ ན་ཏྠི ཙ ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ. ‘‘ནེ་ཝ ཧོ་ཏི ན ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ, ནེ་ཝ་ཏྠི ན ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དེ. ཨི་སྶ་ར་པ་ཀ་ཏི་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པུ་རི་ས་ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ. ཀ་ཎཱ་ད་ཝཱ་དོ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཏི་ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱ ཙ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་དེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ, བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡེ དི་སྶ་མཱ་ནཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཨི་མཱ་སུ་ཡེ་ཝ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛཱི་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ག་ནྠ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་རཱ, ཨ་ཏི་ཏྠེ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ. ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་རོ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན སུ་ཏྟ་སྶཱ་ནུ་ས་ནྡྷ་ཡོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟཾ, ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷོ་པི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, པུ་ཙྪཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ནི་སྶི་ཏེ་ན ཧི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་ཙྪཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, པུ་ཙྪཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་པ་དེ་སོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, པུ་ཙྪཾ ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་པ་དེ་སོ་ཝ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷིམྷི་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཡོ ཡོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི.
པུ་ཙྪཱ་ཡ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཙ ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀོ ཨཱ་དི་མྷི དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨུ་པ་རི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཡེ་ན པ་ན དྷ་མྨེ་ན…པེ… ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༠-༡༠༤) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་མ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ན་ནྡོ གོ་པཱ་ལ་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ སུ་ཏྟེ ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པ་ན པ་ཋི་ཏ་བྦཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ད་ཉྷི སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ག་མ་ཝ་རེ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝ་གྒེ ས་ངྒཱི་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ག་ངྒཱ་ཡ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏེ ན་ནྡོ གོ་པཱ་ལ་ཀོ ‘‘ཨ་ཧ་མི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ’’ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཝོ་ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ནྟེ, ཨོ་རི་མཾ ཏཱི་ར’ནྟི་ཨཱ་དི’’.
ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེཏི ‘‘ས་ཙེ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ ན ཨོ་རི་མཾ ཏཱི་རཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ངྒཱ་ཡ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏེ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི ‘‘ཨི་མི་སྶཾ པ་རི་ས་ཏི ནི་སི་ནྣོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཀུ་ས་ལོ ཨ་ཏྠི, སོ མཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨོ་རི་མཾ ཏཱི་རནྟི ཨོ་རི་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཱི་རཾ. ཏ་ཐཱ པཱ་རི་མཾ ཏཱི་རནྟི. མ་ཛ྄ཛྷེ སཾ་སཱི་དོཏི ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ སཾ་སཱི་ད་ནཾ ནི་མྨུ་ཛྫ་ནཾ. ཐ་ལེ ཨུ་སྶཱ་དོཏི ཛ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཐ་ལ་སྨིཾ ཨུ་སྶཱ་རི་ཏོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ. མ་ནུ་སྶ་གྒཱ་ཧོཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ, མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཝཱ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་མ་ནུ་སྶ་གྒཱ་ཧོཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་གྒཱ་ཧོཏི ཨུ་ད་ཀཱ་ཝ་ཊྚེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནྟོ་པཱུ་ཏཱིཏི ཝ་ཀྐ་ཧ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་པཱུ་ཏི་ཀ་སྶཱ་པི གུ་ཎཱ་ནཾ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ་པཱུ་ཏཱི་ཏི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་རེ ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ མ་ཧཱ་པུ་ཎྞ་མ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༨༨-༩༠) ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཨི་ཏི ཀི་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་ཡཾ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. བྷོཏི དྷ་མྨཱ་ལ་པ་ནཾ, ཨ་མྦྷོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི་ཏི ས་པཱ་ཋ་སེ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ན ཀ་ཏཱ་ནི, ཨ་ན་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ནི. ཀ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཕུ་སི་སྶ་ནྟཱིཏི ཀཱི་དི་ས་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཕུ་སི་སྶ་ནྟི. ཨ་ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན ཕུ་སི་སྶ་ནྟི, ཀོ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ – པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ཝི་དྭཱཏི སུ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་ཎྜི་ཏོ. ཝི་དྭཱཏི ཧི པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ད་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ‘‘ཡ་དི ཨ་ཧཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི མ་ཡཱ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཾ ཀོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ས་ཏི པ་ན ཏ་སྨིཾ སི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གོ’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ. ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟེ་པི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཕ་ལཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ སི་དྡྷེ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ན་མ་ས་མྦ་ནྡྷོ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ ཧེ་ཊྛི་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་རི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ དེ་ས་ནཱ. དེ་ས་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་སུ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་སུ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་རི ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ད་ཝ་སེ་སཾ པ་ན ས་བྦ་མྤི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་རེ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི. ཀི་ལེ་སེ་ནཱཏི ‘‘ལོ་བྷོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན. བྷ་ཎྜ་ནེ་ནཱཏི ཝི་ཝཱ་དེ་ན. ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཱཏི ཀོ་པེ་ན. ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མཱཏི ཁ་ར་པ་ནྟི་ཨུ་པ་མཱ. ཨི་མ་སྨི་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི. ༡.༧༢-༧༣, ༡༦༧, ༡༧༡, ༡༩༥, ༡༩༧) ཝི་ཡ, ས་མྤི་ཎྜ་ནེ ཝཱ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྨི་མྤི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ་ཏི ཨ་པེ་ཀྑ་ནཾ, ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི.