༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ན མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ. ཏ་ཉྩ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི…པེ… སུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏ་ཀྐ་མེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ་ཡཾ ཡ་ད་ཏྠཾ ཏ་སྶ སུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་དྡེ་སོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་སྶ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཧ་ཛ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀ་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་བ་ནྡྷཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ་པི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་མྨ་ཛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ. ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི. ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཏཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཨི་ཏ་རཾ ཨི་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨུ་པཱ་དི་ནྣེ་སུ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཡཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ མཱུ་ལ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཡཾ པ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༤. ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱིཏི ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ན་ཏྠི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ རཱུ་པཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘སུ་ཁཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ས་དྡཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་པི ཨི་ནྡྲི་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཏེ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་སྶ…པེ… ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དུ་ཀྑ་སྶ ཙ བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ.
༡༤༠. པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན པ་ན ཙ་ཀྑཱུ་ནི ཙཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡ་སྶ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི སོ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༣༩) པ་ན དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི སོ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ག་ཏོ.
པ་ཎྞ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་སྶ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཡོ ཏེ་སཾ རཱུ་པཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ ཋི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༦༣༤) ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ, ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཙ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡེ་ཧེ་ཝ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ན་ཡཱཏི སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ན་ཡཱ. ཏེ་ཧཱིཏི སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི. ཡོ་ཛ་ནཱཏི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ཏ་ཐཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ན་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ན་ཡཱ. པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝཱཏི པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ.
ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ‘‘ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ན པ་ན ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ’’ཏི. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཏཱ་ཡ ས་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ས་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀེ་ཙི. པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཙ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་པི ཧི ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ སི་ཡཱ. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཝཱ ཏཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཙ པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཙ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ…པེ… ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན, ཡེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་མེ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་སོ་མ་ན་སྶ…པེ… ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ན་ནུ ཙ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ན་ཉྩ…པེ… ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ནི་ཡ་མ་ཏོ ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ད་སྶི་ཏནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ག་བྦྷེ་པི ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནནྟི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ. ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ན་ནྟི ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ ཨེ་ཝཱཏི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ ཨེ་ཝ.
ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི སོ་པེ་ཀྑ་ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ. ས་མཱ་དྷི་ལེ་སོ དུ་བྦ་ལ་ས་མཱ་དྷི ཡོ ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་མ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ཝི་ཡ དུ་བྦ་ལཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ན་ཏྠི, ཡོ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ལེ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་སྨཱ, ལེ་ས་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་སཱུཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ. ཀེ་སུ་ཙཱིཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཙི་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ. ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཙ ན ཧོ་ནྟཱིཏི ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ན ས་མཱ་དྷི་མ་ཏྟཾ, ན ཝཱི་རི་ཡ་ལེ་ས་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ན་ཉྷི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨིཾ ཝཱི་རི་ཡེ ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པཱ་ཡེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་དཾ སུ་ག་ཏི་ཡཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོ ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ལ་བྦྷ་ནྟེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ནཾ. ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ལི་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་སུ་པི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩༠. ས་ནྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ དི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨཱ་ག་མ་ཏོ པ་ན ‘‘ཝི་ནཱ སོ་མ་ན་སྶེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཏོ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི. ཚེ་དོ་ཏི ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སཾ་ས་ཡ་ཚེ་ད་ན་ཏོ.
ཏ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ. ཏེ ཙ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ…པེ… ན པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་ཏ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ན་ནུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་མ་ན་སྶ་མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནནྟི སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་དཱཏི པ་ཋ་མ་སྶ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ལ་བྷེ་དོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཁ་ཎ་དྭ་ཡེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏེ་སནྟི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི པ་ཝ་ཏྟེ. ཨི་དྷཱཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ. ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨུ་པྤཱ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཝཱ་ར་ནྟ་རེ་པི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་པི པ་ཙྪི་མ…པེ… ས་ནྡྷི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ཙྪཱ ‘‘སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙུ་ཏི་ཏོ པུ་བྦེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཡ་མ་ཀེ་སུ ཡཱ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ, ཏཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠ་ནི་སྶ་ཡོཏི ‘‘ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མཱ་དི་སོ་ཝ མ་ཡཱ ས་དི་སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཨུ་པྤཱ་དི་ནྡྲི་ཡ་ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཧི་ཏོ, ཨུ་བྷ་ཡུ་པྤཱ་དི་ནྡྲི་ཡ་ཝཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཧི་ཏོ ཝཱ. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་པི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶ ནི་སྶ་ཡོཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶ་པི སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཱ་སུ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་སུ ཨེ་ཝ. པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ‘‘ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ནི་རོ་དྷཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ སཾ་ས་ཡ་ཏྠཾ ན ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་སྶ ནི་ཡ་མོ ཧོ་ཏི, ན སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན…པེ… ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་རེ ཝི་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཏེ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མེ. ན ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ པ་ཊི་ལོ་མེ. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ད་ཉྩ དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མེ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ལོ་མེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨེ་ཝཾ…པེ… ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ…པེ… ས་མྦྷ་ཝཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མེ པུ་ཙྪི་ཏོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶ ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀོ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝོ་པི ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏོ, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ.
ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ་དི་སཱ་ནནྟི ཡཱ་ནི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནི ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶཱཏི ‘‘ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ནྣི་ཙྪི་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ ནི་སྶ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ. ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙུ་ཏི་ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙུ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན. ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི. ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནི་རོ་དྷཱ སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ‘‘ཡ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝུ་ཏྟཾ…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི.
ཡེ སོ་པེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི རཱུ་པ་ལོ་ཀེ, ཏེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཏེ་ན སོ་པེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ. ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀེ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ་པི ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༥-༤༨༢. ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧཱིཏི ཕ་ལ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི. ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ‘‘སོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༢༠༦) ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ ཨ་ཏྠེ སི་དྡྷེ་པི ཙོ་ད་ཀོ ‘‘མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏི ‘‘ཡ་དི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དྷ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་མི་སྶ་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི སཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་མི་སྶ་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ཨེ་ཀེ་ན ཡ་ཐཱ ཕ་སྶ་དྭཱ་ར་ཏོ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྭཱ་ར་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་པཱིཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཱ་པི ས་མཱ་ནཱ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཝི་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ཡོ ན མ་གྒ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཡོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ, ན ནི་ཙྩ’’ནྟི པ་ཊི་ཡོ་གི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝ ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཏ་སྶ དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོ ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཡོ་གི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ག་ཧི་ཏོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ‘‘པ་ར་ཏོ ལི་ཁི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ པུ་གྒ་ལཱཏི ཧི ཨཱ་དི ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ན པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི པ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ. དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན པ་ཛ་ཧ་ནྟི ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ ‘‘ནོ ཙ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀེ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཊི་ལོ་མེ ཨཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་དཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི. པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ལི་ཁི་ཏཾ, ན ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ. ཚ པུ་གྒ་ལཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡཱ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཊྛཱ ཚ པུ་གྒ་ལཱ. ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ ཏ་ཏྠ བྷ་བྦཱ་བྷ་བྦཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ བྷ་བྦཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷ་བྦཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏེ ཨེ་ཝ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ཡེ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མ་གྒཾ ན པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ར་ཧཱཏི ཨ་རི་ཡོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱིཏི པུ་རི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱི. ཨི་ཏ་རོཏི ཨ་ར་ཧཱ. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ སོ ཙ ཨ་བྷ་བྦོ་ཏི ག་ཧི་ཏོ, ཨི་དྷ བྷ་བྦོ ཨི་དྷ ཨ་རི་ཡཱ, ཡེ ཙ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཉ་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སཾ དྭེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་ཊྛ ཨ་རི་ཡཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ བྷེ་ད་ཏོ ཨ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཝ་སེ་ན, ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ. ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ