ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ. ཡཾ ‘‘མཱ་ཏི་ཀཱ་ཋ་པ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ་སུ ཙ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ག་ཧི་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླཱ་ཝ་ཧཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཱི ཙ ཧོ་ཏི, ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ…པེ… ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎནྟི པུ་གྒ་ལ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ. དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་དི་ནི་སྶ་ཡཱ་ནནྟི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ས་བྦེ ཏེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ.༡) དྷ་མྨེ, ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༥༠) པུ་གྒ་ལཾ ‘‘ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༥༡) ཨོ་ཀཱ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ་ནནྟི པཱ་ལི༹་ག་ཏི་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ན་ཡེ་ཧི ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཾ་ས་ཡ་ནཾ སཾ་ས་ཡོ. ཏེ་སཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ་ནཾ.

ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་པུ་བྦ་ཀཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི པ་ཋ་མཾ སཾ་ས་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, དེ་སེ་ནྟ་སྶ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པུ་བྦ་ཀོ སཾ་ས་ཡོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཀ་ཏོ. ས་བྦ་ཉྷི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཧ་ཏྠཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སཱ་མི་ནོ ན ཀ་ཏྠ་ཙི སཾ་ས་ཡོ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏཾ སཾ་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ སཾ་ས་ཡི་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ, ནི་ཙྪི་ཏ་སཾ་ས་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ས་ནྡེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ་ན’’ནྟི, ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙ པ་ཋ་མཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.

ཏནྟི ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་སྶ ཡེ ས་མ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏེ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ན་ནྟ་རོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ན་མེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་དེ་སོ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཡ་མ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཏི ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ‘‘ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་པ་ཊི་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མ་ཡ་དེ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་མི་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ, ཡ་དི་དཾ ཀ་མཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ར་ཝཱ་ཧི་ཏཱ ཙ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡཱ་དི་ད་སྶ་ནེ. ཡ་མ་ནཾ ཨུ་པ་ར་མ་ན་ནྟི ཡ་མོ མ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི…པེ… ཝི་ས་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏི ཡ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ས་ནྟེ་སུ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཡ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ ཧི མ་ར་ཎ་དྷ་མྨི་ནོ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་མ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཀི་བྦི་ས་ཀཱ་རི་ནཾ པུ་གྒ་ལཾ ཡ་མ་པུ་རི་སཱ ཝི་ཝི་དྷཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཨ་པྤ་ཏྟ་མ་ར་ཎ་ནྟི མ་ར་ཎཾ ཡ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. དེ་སཾ ཝཱཏི ཀཱ་མཱ་དི་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་དེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡི་སྶ་རོ ཧི མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ. པ་ཉྩཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ས་ཏྠཱ་རུ་དྡེ་སོ ཙ, ཏེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ ཝེ་རཱ་ནི ཚ ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨཱ་ཝ་ཏྟཱཏི པ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ནུ་རུ་ཧཱཏི ལོ་མཱ.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀཾ

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཡ་མ་ཀ་ས་མཱུ་ཧ་སྶཱཏི མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ཡ་མ་ཀ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ. མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི པ་ཀ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ནི་ཙྩཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཡ་མ་ཀ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཙ ས་ཀ་ལ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི.

ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་དྷ་མྨཱ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྟུ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་གཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་སེ་སེ་ཧི སཾ་ས་ཡི་ཏ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་པེ་ཀྑ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ པ་ན ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ནནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟེ་ཧི སཱ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་ཝ་ཏནྟི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ. ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཝི་སེ་སེ་ཧི སཱ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏཱ་ཝ སཾ་ས་ཡི་ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སེ་སཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ ཧི སཾ་ས་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཝི་སེ་སཱ ནཱ་མ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་དྷཱི་ནཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. དྭི་ནྣཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་ཏི ཧི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ པ་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཨི་དྷ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ན དྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀོཏི ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཾ ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ད་སྶི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༧༨). ‘‘ཧེ་ཏུ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༢༠) ཨ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན་སྶ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) ཨཱ་ག་ཏཱ ཧི་ཏཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.

ཏཱི་ཎི་པི པ་དཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ས་མུ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ སི་ཡཱ. ཀིཾ ནཱ་མ-པ་དེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཎི་པི…པེ… ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མ་ཏྟནྟི མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི རཱུ་པཾ ནཱ་མ-པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཡེ་ཝ ནཱ་མ་ནྟི ནི་ཡ་མོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ནཱ་མཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ ཙ ནི་ཡ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཡ་དི་པི ནཱ་མ-པ་དཾ ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ པ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཙ ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ནཱ་མ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་དི…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༢. དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེཏི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ. ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་པི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཀ་སྨཱ? པུ་རི་མ་ཡ་མ་ཀ…པེ… ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱཏི. ཨི་ད་ཉྩ དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ པ་ན ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙཱིཏི པ་ད་ཀཱ་རཱ. ཏེ ཧི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ་སུ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ ས་མཱ་ནཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝཾ, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཡ་མ་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི དྭེ་པི པུ་ཙྪཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་དི་སཱ. ཡ་དི ཏ་ཏྠཱ་པི དྭཱི་ཧི་པི པུ་ཙྪཱ་ཧི ས་དི་སཱ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཱ, པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ ཝཱ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ་སུ ཝི་ཡ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ ས་དི་སཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཏཱ་སཾ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ནི་ཙྪི་ཏ་སཾ་ས་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶཱ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ཡ. པུ་རི་མ་ཉྷི ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ. ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ལོ་མེ སཾ་ས་ཡ་ཙྪེ་དེ ཛཱ་ཏེ་པི པ་ཊི་ལོ་མེ སཾ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་དི ན ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཱ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཱ པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ, ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཡ་མ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་ས་ཡ་མ་ཀེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཝི་སེ་ས, ཝི་སེ་ས་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཝཱ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ་ཉྷི ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ, ཏེ ནི་ཙྪ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཡ་སྨིཾ ཝི་སེ་སོ སཾ་ས་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦེ ཏེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ. དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ པ་ན ཏ་པྤ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ, ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ པ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟེ སཾ་ས་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ. ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཧི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ.

ཨི་མི་ནཱ་པི བྱ་ཉྫ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཝཱ་ཀྱེ་ན. ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུནྟི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཀུ་ས་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་སྶ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་སྶ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དཱི་པ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པི བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ…པེ… ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཧི…པེ… ས་ནྟཱི’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སྭཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ ཀུ་ས་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཾ བྱ་བྷི་ཙ་ར་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཀུ་ས་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ནཱ, ཀ་ཐ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱ་རོ? ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི པ་ན པ་རི་ཧཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཝི་ཡ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧཱིཏི ཀུ་ས་ལེ་ཧི མཱུ་ལེ་ཧི. ཏེཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ.

ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ནི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཡཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཏ་མྤཱིཏི ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མྤི. ཏ་ཐཱཏི ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་ཡ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ་པི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ ཧི དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ, ན ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ཝ. ཡེ པ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ, ཏེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི…པེ… ཝི་བྷཱ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལེ་སུ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣ་ཉྷི ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟ་མྤི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ པ་ན…པེ… ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ མི་ཙྪཱ, དྭཱི་སུ་པི ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ, ཏེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟེ་ན ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཡ་ཏྠ དྭེ མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི. ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་ཎྞ་ནྣཾ ཏཱ་ཝ མཱུ་ལཱ་ནཾ ནི་ཙྪི་ཏཾ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ, དྭི་ནྣཾ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. དྭི་ནྣཾ མཱུ་ལཱ་ནནྟི དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ་མཱུ་ལེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཨི་ཏ་ར་མཱུ་ལེ་ཧི མཱུ་ལ་དྭ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི.

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ, ན ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཏྟེ པ་ན…པེ… ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ན ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལེ་སུ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. མཱུ་ལ་ཡུ་ཏྟ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ན མཱུ་ལེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི མཱུ་ལ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ཏི དྭཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ. ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ མཱུ་ལ་ཡུ་ཏྟ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ན པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ན ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི མཱུ་ལེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཧི ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ས་མཱ་ན་ར་སཱ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཡ་མ་ཀེ. ཡ་དི་པི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མཱུ་ལ་ཡུ་ཏྟ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཏྠེ་ཝ བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱུ་ལ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཉྙེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་སུ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ མཱུ་ལ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ས་དྡོ ཝི་ཡ མཱུ་ལེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ, ན ཙ སཱ་མ་ཉྙེ ནི་ཙྪ་ཡོ ཝི་སེ་སེ སཾ་ས་ཡཾ ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཉྙེ…པེ… པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཝི་སེ་སེ པ་ན ནི་ཙྪ་ཡོ སཱ་མ་ཉྙེ སཾ་ས་ཡཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སེ པ་ན…པེ… ནི་ཙྪི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཝི་སེ་ས་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ སཾ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ཏི པུ་ཙྪཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ དཱི་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ་པི དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི.

༥༣-༦༡. མཱུ་ལ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠེཏི མཱུ་ལ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ. ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན, མཱུ་ལ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ནེ་ན ཙ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ. ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ མཱུ་ལཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་མཱུ་ལཱ་ཏི ས་མཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ. མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པི མཱུ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་སི་ཏཱ. མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ མཱུ་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཡོ་གོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་མཱ་ནེ་ན མཱུ་ལེ་ན, མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན, མཱུ་ལ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ནེ་ན ཙ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ མཱུ་ལེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན, མཱུ་ལ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ནེ་ན ཙ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱི་སུ་པི ཡ་མ་ཀེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

མཱུ་ལ་ཡོ་གཾ དཱི་པེ་ཏུནྟི མཱུ་ལ་ཡོ་ག་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཱི་ཏི བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སེ མཱུ་ལ་ཡོ་གོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ མཱུ་ལཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ, ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ས་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མཱ་སེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ…པེ… དཱི་པེ་ཏུ’’ནྟི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ་ཝཱཏི ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ན་ཡེ ཙ, ‘‘ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ནྟེ་ན ཀ-ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡེ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ. ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

༧༤-༨༥. ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷ་མཱ་ནེ་ཧཱིཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་མཱ་ནེ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་བྦཾ རཱུ་པཾ ན ཧེ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ, ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མྤི རཱུ་པཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཧེ་ཏཱུ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༠༣) པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀེ ཝི་ཡ…པེ… ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་དུ་ཀེ. ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་གཱ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཡོ་གཱ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན, ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟ་མྤི ས་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ས་ཏི་པི ས་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ’ནྟི ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཾ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ’ནྟི དྭཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༨༦-༩༧. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་རཱ་སི་ཏོ ན་མ་ན་ནཱ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མ’’ནྟི པཱ་ཋ་ནྟ་རེ ཀ་སྨཱ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ’’ནྟི, པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཾ

༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢-༣. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀེ …པེ… པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱཏི ཨི་དཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཀ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ, སཱ ཙ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་རི་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་སུ ཙ ན ཝི་ནཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, ཏཱི་ར་ཎ་ཉྩ ས་མྤུ་ཎྞ་པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝི་བྷཱ་ག་མུ་ཁེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ས་ཧ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚ་སུ ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ…པེ… པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི པ་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ན ཡ་ཐཱ ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཝི་ནཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ. སཱ ཙ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་མཱུ་ལི་ཀཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ ས་ཏྠཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ པ་ན ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི པ་ཉྩ་ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་སུ. དྷ་མྨོཏི རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཀོ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ. ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སྶ. ཡ་དི་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ན ས་མུ་དཱ་ཡོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ་ཏི ས་ཏི་པི ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ བྷེ་དེ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་བྷེ་དོ་ཏི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ཏ་ཛྫཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢) པ་ན ས་ཀ་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་དི…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ. ན ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྷེ་དོ ཨ་བྷེ་དོ ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ བྷེ་དཱ་བྷེ་དོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ. ཡོ ཧི རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏོ རཱ་ས་ཊྛོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི རཱུ་པཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ཙ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡེ་ན ཙ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏོ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ཡ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་སོ་དྷ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི…པེ… པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཱ, ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སྶ པ་ན ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱ་དི…པེ… ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི.

‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷ་ཏྠ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ད་སྶཱ’’ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨུ་པ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཏྠ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་དེ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ རུ་པྤ་ན་ཊྛ་སྶ ཀིཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མཱ་ནེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན པ་དེ་ན ཡོ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སོ ཀ་སྨཱ པ་དྷཱ་ནེ་ན ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཁ་ནྡྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ དྷ་མྨོཏི རཱ་ས་ཊྛ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙཱིཏི རུ་པྤ་ན་ཊྛོ. ཀེ་ན་ཙི ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་དེ་ན, ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་དེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་བྦོ ས་བྦེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ. རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སོ་དྷ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི པ་ད་སོ་དྷ་ན་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡྭཱ་ཡཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི ཙ ད་སྶི་ཏཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ, ཏཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ བྷེ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ, ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨ་བྷེ་ད་ཡོ་གེ་ན བྷེ་ད་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཏེ་སཾ བྷེ་དཱ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ.

ཏེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. ཏེ་ནཱཏི ཝཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་དེ. ཡ་ཐཱ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་པ་དེ ཨུ་པྤ་ལ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ ནཱི་ལཾ ཝི་སི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པ་མྤི ཝི་སི་ཊྛ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་ཏོ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཏཾ ཁ་ནྡྷོ ཙཱ’’ཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཡཾ རཱུ་པཾ, སོ ཁ་ནྡྷོ. ཡོ ཁ་ནྡྷོ, ཏཾ རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ཝ…པེ… ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཙ ནཱ་མ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ རུ་པྤ་ན་ཊྛོ རཱུ་པ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི སོ ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ད་སྶེ་ནྟེ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏ་ད་ཏྠ་སྶ རཱུ་པ་ས་དྡ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཏེ་ན རཱུ་པ་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་མྤི བྷེ་དཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. སུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཀེ་ཝ་ལེ་ན, རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཡི་དཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ཝཱ. ཡོ ཧི རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཝི་ཡ ཏ་ད་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ཙ, ཁ་ནྡྷོ པ་ན ན རཱུ་པ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ས་བྦེ…པེ… ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཁ་ནྡྷོ ཙེ་ཝ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཁ་ནྡྷཱ ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ.

ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་ན…པེ… སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ ཙ ཁ་ནྡྷཱ ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ. ཀེ་ན་ཙི ཝི་སེ་ས་ནེ་ནཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན.

ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟི ཁ་ནྡྷ་པ་ཎྞ་ཏྟི ཙ ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སུཾ ས་ཧ ཙ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་སྶཱ པ་ན ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ ཡ་སྨཱ རཱུ་པཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ད་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཀ་ངྑཱ་པ་ནོ་ད་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ ཝི་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙཱི ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏེ་ན་པི ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན སོ སོ ཨེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ས་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་དི་པི ཁ་ནྡྷོ་ཡེ་ཝ རཱུ་པཾ, སོ པ་ན ན ས་བྦོ རཱུ་པཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ, ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ’’ཏི རཱུ་པ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཙྪི་ཏེ ཁ་ནྡྷོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ད་ནཱ་དི ཙཱ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ན ས་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ, ཀེ་ཙི་དེ་ཝ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཙེ་སཱ པཱ་ལི༹ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་རཱུ་པཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཏེ་སཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡེ་སཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨེ་ཀ་དེ་སེ་པི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ པ་ཊོ ད་ཌྜྷོ, ས་མུ་དྡོ དི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྐཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྐཱ་ནཱི་ཏི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཡ་མ་ཀ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝཱ. མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ ཙ མཱུ་ལ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་བྷི་ཨཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཡི་དྷ དེ་ས་ནཱ མ་ཎྜ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན མ་ཎྜ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’’ཏི. ཡ་དི་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀེ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ པ་ན ས་ཉྙཱ་དི་མུ་ཁེ་ན དེ་ས་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པུ་བྦ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཏོ སི་ཡཱ མ་ཎྜ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ན ཏ་ཐཱ པཱ་ཋོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ…པེ… ས་མྦ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཙྪི་མ་སྶ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་མེ་ཝ ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་སོ་དྷ་ནཾ. སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷ་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་དྡེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཾ ཁ་ནྡྷ་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཡ་དི་པི ཨུ་དྡེ་སེ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ རཱུ་པཱ་དི ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ’’ནྟི སུ་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ སུ་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ. ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐི་ཏཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ ཏཾ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡེ་ན ས་ཧ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ…པེ… ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཝཾ དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ‘‘ཀ་ཐཾ རཱུ་པེ་ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན རཱུ་པཾ, ན རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ…པེ… རཱུ་པཾ ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི. རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མྤི ཙ་ཀྑཱ་དི པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པི་ཡ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ཏི, ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ…པེ… ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཡོ པ་ན ཡ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཝི་སེ་ས་ས་དྡོ ནཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ’’ཏི. ན ཧི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི. དི་ཊྛི་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་སེ་ས་ཏཱ པ་ན་སྶཱ ‘‘ཝི་སེ་སཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཱ. ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ དི་ཊྛཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ས་ཉྙཱ’’ཏི. དི་ཊྛི ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ པ་པ་ཉྩཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༠༡) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནཱ་མེ་ན ཝཱ པ་པ་ཉྩཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.

༢༨. ‘‘ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཡ་ཐཱ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ན ཁ་ནྡྷཱ ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི པ་ཊི་ལོ་མེ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ ཨ་ཡཾ ན-ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ས་དྡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡ་ས་བྷཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ས་བྦྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཀཱ་མཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཏི་པི ཁ་ནྡྷེ ན་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ན ན་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ‘‘ན ཁ་ནྡྷཱ ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༩. ‘‘རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ དྷ་མྨོ ཝི་ཡ པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ་པི རཱུ་པ་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ན ཙེ་ཝ ཙ་ཀྑུ ན ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ན ཙེ་ཝ རཱུ་པཾ ན ཙ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཝི་ས་མོ་པ་ཉྙཱ་སོ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི སི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི པ་ན ཏཱ་དི་སཾ ཁ་ནྡྷ་ག་ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ ཙ ན སི་ཡཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁ་ནྡྷོ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༠-༢༠༥. མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཡ་མ་ཀེ་སུ པ་དཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ སི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཝཱ་རེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘པུ་རི་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་པཱ་ཋེ, ཨེ་ཏི་སྶཾ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ཚ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ན་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ པ་ན ཏ་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་སུཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ད་སྶི་ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་ནཱ་ཏཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཡེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘ན ཝི་སུཾ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ་ཧི པ་ཋ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཧི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ན་ཡ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཙཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ པུ་རི་མེ ཨ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མི་སྶ་ཀ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི.

ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཨེ་ཀ་པ་ད་དྭ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ལཱ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་རེ་པ་ཉྷོ པ་ཙྪཱ་པ་ཉྷོ་ཏི ཙ ནཱ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན པུ་རེ་པ་ཙྪཱ་པ་ཉྷོ་ཏི ཙ ནཱ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ད་དྭ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠ་མྤི ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ. ‘‘པ་ཉྷོ’’ཏི ཙེ་ཏྠ པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ’’ཏི. ཏཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཏཾ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནོ, ཏ་སྶ ཏཾ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ. པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱཏི པུ་རི་མེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་པ་དེ་ན. ཏེ་ན ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་ད་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཨི་དྷ ས་དི་ས་ཏྠ་ཏཱ. ཨེ་ཀེ་ན པ་དེ་ནཱཏི ཨེ་ཀེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཡ་མ་ཀ་པ་དེ་ན, ན པ་ཋ་མ་པ་དེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ལཱ་བྷ་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཝཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད…པེ… ཡུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་རེ་པ་ཉྷ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡོ པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ན ཋི་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རེ་པ་ཉྷོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ས་དི་ས་ཏྠ་ཏཱ ཧོ་ཏི.

‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ’’ཏི. ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ ཨེ་ཝ ‘‘ནོ’’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷཱི་ཡ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་སེ་དྷོ’’ཏི. ‘‘ན-ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་པ་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྩ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ པ་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཋ་མེ ཋཱ་ནེ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྷ་སྶ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྷེ་སུ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ ཙ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑེ་པཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྷོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཋཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྷེ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏི ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཀི་སྶཱ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ ཉཱ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧི…པེ… པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་དཱ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀ་མྨ་ཛེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡཾ ཏེ་པི ཨི་དྷ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྷི…པེ… ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ནེ་ནེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱཏི ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ. པ་ཉྩ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ བྷཱུ་མི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཀ་ལེ་པི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ སཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏཱ་ཡ ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ ཨ་ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀེ ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་སོ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཧི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་པཱ་ལི༹་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི. སཾ་ས་ནྡེ་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ནེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ.

ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ངྐི་ཏོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝི་རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ནི་ཙྪ་ཡེ་ན. ཝི་སེ་སི་ཏཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝི་ནོ. ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པི. ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟེ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཡེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཛྫི་ཏཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཡེ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏེ ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤཱ་དི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ…པེ… ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏེ་སནྟི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ. ཨི་ཏ་རཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཉྩཱཏི ཨི་ཏ་ར་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་མྤི. ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ན་མྤི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་སྶ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་ས་མ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཏེ་སནྟི ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ན་ནྟཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི ཨི་དཾ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ནྟོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟོ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༠༦-༢༠༨. ཏ་སྶཱ་པཱིཏི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶ་པི. ཨོ་ཀཱ་སེ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཡོ པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝི་སི་ཊྛ་པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ་པི ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ་པི ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ་པི ཙཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཨོ་ཀཱ་སོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཝི་སུཾ, ཏ་སྨཱ.

ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཝི་ཡ ཨཱ་དཱ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷོ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཉྩཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྠཱ’’ཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི པ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་གྒ་མ་གྒ…པེ… ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ན ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏོ ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, སེ་སཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་པུ་གྒ་ལེཏི ཏ་ཏོ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་པུ་གྒ་ལེ. ཨི་མཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཾ

༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡-༩. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་ཀ་ལོ ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ, ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི པ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠-༡༧. ཝཱ་ཡ་ནཾ ས་ཝི་ས་ཡཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཡ་ཐཱ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་ཡེ་ཝ ག་ནྡྷོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ…པེ… ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ས་ཊ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་སཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུ་སྶ སཱུ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཝཱ་ཡ་ནཾ. ‘‘དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧), པ་ཎྞ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༠༨) ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ་པི ཀཱ་ཡ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ‘‘ས་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན…པེ… ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘ན དྷ་མྨོ ནཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ས་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨-༢༡. ཨེ་ཏ་སྨིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ. པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ནཱཏི མོ་གྷ་པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀེ་ཀནྟི ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ. པ་ཉྩཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ. པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཝ་ཀྑ་ཏི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.

ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ས་དི་སཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི དུ་ཏི་ཡཾ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ་པཱིཏི ཡ་ཏྠ ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, པ་གེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ར་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝི་ར་ཏྟོ ཀཱ་མོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ར་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ བཱི་ཛཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བཱི་ཛཾ, ཏ་སྶ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནི གྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ ན ས་ནྟཱིཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཏེ་ས་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏཱ་ནི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཡ་ཐཱ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ཏཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ‘‘ཡ་སྶ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ན པ་ན ཏེ་སཾ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. སཱཏི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ. གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ནེ་ཝ. ཏཾ་སེ་སཱ་ནཱིཏི ཏེ་ན གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ སེ་སཱ་ནི. ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི, ན ‘‘ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཏི…པེ… ས་མ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི དྭེ ན ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི, གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཙ ཡ་མ་ཀེ་སུ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝི་སེ་སོ, ཨི་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ཨི་དཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་མ་ཀཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ས་རཱུ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ.

ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡེ་སུ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ནྡྷ་ར་ས…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཡོ ཏ་ཏྠ ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་གུ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ཐ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.

ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཀ་ལ་སོ་ཏ་ཝི་ཀ་ལཱ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝི་ཀ་ལོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་མྤི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ཋཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ན ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ན ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༢༢-༢༥༤. ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཨོ་ཀཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་མ་ཊྛོ་ཏི. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ན་ནཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་སྶཱཏི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝི་ནོ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.

ཨ་ཐ ཀ་སྨཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་དི ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཐ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, ན་ནུ ཨི་དཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ནྟི? ན་ནཱུཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཙོ་ད་ཀོ ཏ་མེ་ཝ ཝི་རོ་དྷཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ནོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེཏི ཡ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི བྷཱ་ཝཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན པ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.

ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ, ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝཱ, ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ, ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ བྷ་ཝ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་རཱུ་པེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཀཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨི་ད་མྤི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.

ཡཾ པ་ན ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏཾ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནཱི་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་གྷཱ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་མྤི ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་སཱུཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ. ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏཱ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ཨེ་ཀ་དེ་སེ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ སཾ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་པ་ཊི་ཡོ་ག་བྷཱུ་ཏ་སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ་ཧི ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཡ་དི སི་ཡཱཏི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི ཨ་ཏྠེ ཡ་དི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སི་ཡཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ, ཡེ ཙ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ཏ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱཏི ཡ་དི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ན བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཏཾ ན, ཨ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

‘‘ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཱ་རེ. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན སོ ནི་རོ་དྷོ ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ནི་རོ་དྷོ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. བྷེ་དེ ས་ཏི་པི ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ་མ་ས་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི་པི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་དི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙུ་ཏི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝ་ཏྟེཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ས་ནྟཱ་ན་སྶ. ཝ་ཀྑ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་པི པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རོ་དྷཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཙུ་ཏི་ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པཱ་ཋ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ. ཡ་དི པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རུ་དྡྷ་སྶ་པི ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ནི་རོ་དྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏེཏི ཨ་རཱུ་པེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ. ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀཾ

༡-༡༩. ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཡཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ས་དྡ་ཡ་མ་ཀཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཙ ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི, ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི ཝི་ཡ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀཾ

༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠-༢༦. སོཏི དུ་ཀྑ་ས་དྡོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ད་ནྟ་རཱ་ན་པེ་ཀྑོ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑེ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ. ཨེ་ས དུ་ཀྑ་ས་དྡོ ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མོ དུ་ཀྑ་ས་དྡོ. ཏ་ཉྩ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ན་ཡི་དཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ་ཏི པ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ན་ཏྠཱིཏི ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཉྩ་དྷཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཨེ་ཀོ་པི ཕ་ལ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ན་ཏྠི, ཕ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཕ་ལ་དྷ་མྨོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. མ་གྒ་ས་དྡོ ཙ ཕ་ལ་ངྒེ་སཱུཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ངྒེ་སུ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘མ་གྒ་ངྒཾ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༩༢, ༤༩༥) ཨཱ་ག་ཏོ མ་གྒ་ས་དྡོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་བྷ་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་པྤ་བྷ་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཙ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རི. ན་ནུ ཙ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, ཏེ་སཾ མ་གྒ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན…པེ… ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. ཏེ་སནྟི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་བྦི་སེ་ས་ན་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སནྟི ཏེ་ན དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཡོ་གེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ. ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི ན སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་རེ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཏྠཱ་པི སུ་དྡྷ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཡ་དི སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་རི་མོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ, ཡུ་ཏྟི་ཏོ པཱ་ཋོ་ཝ བ་ལ་ཝཱ་ཏི.

པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༧-༡༦༤. དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ ཡཱ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ཏི ས་པྤ་དེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི སཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཏྟཱ…པེ… ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏྟཱ, ན ཙ ས་བྦེ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་སྨཱ ནི་ཙྪ་ཡ་རཱུ་པེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ནི་ཙྪི་ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏེ་སྭེ་ཝ…པེ… ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སྭེ་ཝ ཀེ་ཙི ད་སྶཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོཏི དུ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་སུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཏེ་སཱུཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ. མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་སཱུཏི མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.

ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶེ་པི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ར་ཧི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ཝོ་མི་སྶ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ས་ཧི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷོ ཙཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན སོ དྭཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ན ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ནི་རོ་དྷོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༨༨) ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཡ་མ་ཀ་པ་ད་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ‘‘ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༧༡) པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་རོ་དྷོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ བྷཱ་ཝི་ནོ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྨཱ. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཧེ་སཱཏི ཡ་སྨཱ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཨེ་ས, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ན ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ…པེ… སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ. པུ་གྒ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི པུ་གྒ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་ཏྠ ཏེཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སེ ཏེ པུ་གྒ་ལཱ.

ཀེ་ཙཱིཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ ཧི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨ་རཱུ་པེ་ཏི ཨི་མཾ པུ་རི་མཱ་པེ་ཀྑ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་གྒ་ལོ ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧི་ཏོཏི ཨི་དཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཝི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དྷཱ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨ་པི་ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་པི ན ས་བྦོ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏ་སྶ ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སི་ཡཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ, དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ ལ་བྦྷ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་པི ཝཱ ནཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་སཱ ཧི ཡ་མ་ཀ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ.

དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཋ་མཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་བྦེ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨིནྟི དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ. ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཨི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ. ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཡ་ཐཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ས་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ན ཧི ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨཱ་དྷེ་ཡྻཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ…པེ… ཨུ་པ་པ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ཏི ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཀཱ་སེ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀིཾ ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཡ་མ་ཀེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝི་སུཾ ན ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི, ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་བྦ་ཏྠ མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧེ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཏ་ཏྠ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཡེ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སུ དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ, ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ནྟི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི, ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཧི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ནུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནོ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་སུ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ན ཝི་སེ་སི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཙ ས་ཏི་པི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྶ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཝ ཨ་བྷ་ཛ་ན་ཏོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་དྭ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ས་ཉྩི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཕ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ མ་གྒཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་ནི པ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཕ་ལཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ དྭེ མ་གྒཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟེ་ན ཡཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ…པེ… ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་རཱུ་པེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ས་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ལོ་ཀ་སི་དྡྷོ་ཡཾ ཉཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༥-༡༧༠. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ ཨེ་ཝ. ཨ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ-ཀཱ་རོ ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནོ, ནཱ་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཙྩེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ད་སྶ་ནེ ཨཱ་པ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡ་ཝཱ་རོ ད་སྶ་ན་པ་རོ, ཡེ་ས་ཉྩ ན ད་སྶ་ན་པ་རོ, ཏེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི ས་ཙྩེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཝཱ་རོ ན ད་སྶ་ན་པ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མུ་ད་ཡེ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝེ་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ་པི ཏཱི་རེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ‘‘དུ་ཀྑེ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ དུ་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཝཱ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑེ ས་མུ་ད་ཡེ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀཾ

༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ས་ཏི་པི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ‘‘བྷཱུ་ཝཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་སཱ་མེ་ནྟེ་ཧི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི་པི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ, སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་རཱུ་པཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ…པེ… ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པ་ནཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ.

༢-༧. སུ་དྡྷི་ཀ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱི་སུ དྭཱི་སུ པ་དེ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ད་སོ་དྷ་ན…པེ… ཨ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མཱ་ནེ ས་མཱ་ས་པ་ད་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? བྷི་ནྣ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི པ་ད་དྭ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་དཱ་ནི བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྠོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.

ཝི་སུཾ ཨ་དཱི་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛོ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཡ་དི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡ་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ན ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི.

ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶཱཏི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་སྶ. པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་ཀ་ལ་ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྩཱ་གོཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀཱ་ཡ་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ཡ་དི ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རཱ ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི…པེ… ད་སྶི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.

པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ, ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, བྷཱུ་མི པ་ན ཡ་ད་གྒེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མྤི ཨོ་ཀཱ་སོ. ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཛྷཱ་ནེ ཏ་ཏི་ཡེ ཛྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛྷཱ་ནཾ, ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་མི ཙ ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་མྤི ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེཏི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཡ་དཱ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཏྠ སོ པུ་གྒ་ལོ, ཡ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བྷཱུ་མི་ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, ཏ་སྨཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཀེ་ན? ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སནྟི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀཾ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨི་ད་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་སེ་ས…པེ… ཁ་ཎེ’’ཏི. ཏེ་ན ཝི་སེ་ས་ནེ་ན. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཀཱི་དི་སཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་ད་ཀ་ནི་མུ་གྒ་ཝི་ས་ཉྙི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན མ་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ནི་ད་སྶི་ཏཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཋ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་པུ་ཙྪཱ་སུ.

༢༡. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཙ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཛྷཱ་ནཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ སི་ཡཱ, ན བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སོ གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝི་སེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ སི་ཡཱ, ན ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ’’ཏི. ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མོ་ཀཱ་སཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ.

ན་ནུ ཙ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ན ས་བྦ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ་ཏི ཙོ་ད་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཡ་དི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ ཙ. ཏཾ་དྭ་ཡུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་དྭ་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨོ་ཀཱ་ས་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཨ་ཡ་ཉྩ གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུཾ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏོ་པི ཝི་ཙཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ…པེ… ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ས་ཀ་ལ་ཀྑོ་བྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ཡི་ཀ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ‘‘མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་དི་སུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

༣༧. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི.

པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ

པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ. ལོ་བྷོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་དཱི་པ་ཀེ་ན མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘སོ ‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ, ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩཾ, རཱུ་པཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ལ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཏཱི་ར་ཎ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ’’ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ པ་རཾ པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ནྟཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི. ཡ་དི་པི ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ཏ་དཱ་ར་མྦྷོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ’’ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སུ ག་ཎ་ན་ས་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་བོ་དྷི་ཏེ་སུ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་བྦི་ས་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ ཏ་ཐཱ…པེ… དུ་ར་ཝ་བོ་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་སཱུཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑོ, ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ པ་གེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཧི ཏཱི་སུ པུ་རི་མེ་སུ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ་ཏི དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༢) པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ་པ་ད་སྶ, ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཨཱ་དི་ག་ཏ་པ་ད་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ སི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཝཱ་རེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ…པེ… ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༢), ཏ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ན ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན.

ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཏོ ཏེ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཡཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ན དྷ་མྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྡྷཱ་བྷེ་དེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡) ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏོ་པི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. སོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ’’ཏི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོཏི ནི་བྦི་སེ་སོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན…པེ… ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ན བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ནཱ་མ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པི ཏེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་དི་སཱ་ནནྟི ཡེ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ, ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ. དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་དི པ་ན ཏེ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ནོ སི་ཡུཾ, དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ སི་ཡུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.

ཝུ་ཏྟ་མྤི ཐཱ་མ་ག་མ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ཀོ ཙོ་དེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ’’ཏི. ན ཧི ཐཱ་མ་ག་མ་ནེ ག་ཧི་ཏེ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ན ཀེ་ཝ་ལ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋ་ག་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏོ…པེ… ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ནྟི པ་རཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏ་ནྟི ཙ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཏོ ཏེ བྷ་ཝ་བཱི་ཛཾ བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙ ཐཱ་མ་ག་མ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣) ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༠) ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོ ཝི་བྷ་ཏྟོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྶ ཨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་པི ཉཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ་དྭ་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ད་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ་ར་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སཾ་ས་ཊྛ་ཝཱ་རེ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་གྒཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙེ་ཏ་དེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༠). ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ས་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནུ ཁོ ཏེ ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ་ཏི ཡཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ན ཝཱ་ར་དྭ་ཡ་དེ་ས་ནུ་པྤཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཏ་ནྟི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཏ་ནྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟི་ཏྟ་ཡེ་ན་པི ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཀཱ་མཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ ཀི་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧོ་ཏུ ཀོ དོ་སོ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱི་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ. ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཙ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཙ ཨཱ་དྷཱ་རེ.

དྭཱི་སྭེ་ཝཱཏི དྭཱི་སུ སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཨེ་ཝ. ས་བྦཱ་སུ དྭཱི་སཱུཏི ཡཱ་སུ ཀཱ་སུ་ཙི དྭཱི་སུ. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གོ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནེ་ཝ. བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ ཙ ཝེ་ད་ནཱ. ན ཧི དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ, དྭཱི་སུ ཨེ་ཝ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་སྭེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ན ཏཱི་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ, ཀིཾ ཏཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཀྐཱ་ཡེ? ས་བྦོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ. ཙ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ དྭེ ཝེ་ད་ནཱ.

ཨ་ཉྙེ་སུ དྭཱི་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ. པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སཱུཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་མ་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་དྭཱ་ར་ས་བྦ་པུ་རི་སེ་སུ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་གི་དྡྷི་ཡཱཏི སཱ་ཏ་སུ་ཁེ ས་ནྟ་སུ་ཁེ ཙ གི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠ སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ, ས་ནྟ་སུ་ཁཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ. སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁཾ, ས་ནྟ་སུ་ཁཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ་ཁཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧུ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༤; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༢༧). པ་རི་ཏྟཾ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ སུ་ཁཾ སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ, ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ས་ནྟ་སུ་ཁཾ. པ་རི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠ. སོཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་པེ་ཀྑོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ པུ་ཏྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ དྷཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི, ས་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་བྷི་ལ་པ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སཱུཏི ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧི ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནེ. ཀཱ་མ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡེ་སུ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. དུ་ཀྑ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི. ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟནྟི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་རཱ་གོ པ་ན ཡ་ཏྠ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ནུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཏ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶེ ཝི་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཧོ་ནྟཱུཏི ཏཱ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ན…པེ… ཏཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ. ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་ནྟི ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ནྟྭེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི ‘‘དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཊི་གྷཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ དོ་མ་ན་སྶེ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ པ་ཊི་གྷེ. ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་མི་དཾ སུ་ཏྟཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཏྟཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ཋཱ་ནཾ ཀ་ཐ་མ་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧེ་སཱ, སཱ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཏོ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཏཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ…པེ… ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀེ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཏཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏེ་སཾ པ་ཊི་གྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་གྒ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་གྒྷཱ…པེ… བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་དེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ཏི དྭེ ཝི་ཀ་པྤཱ, ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཡ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དི སི་ཡཱཏི ཡ་དི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ སི་ཡཱ. ཨེ་ཏ་སྶ་པཱིཏི དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ་པི ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཋཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ས་ཏི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་ནྣཱ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་རཱུ་པ་ནཾ. དུ་ཀྑེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ལ་མྦི་ཏཾ རཱུ་པཱ་དི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་པི པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘དུ་ཀྑེ་ན སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ. ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ན་དུ་ཀྑེ དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཙ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙཱ་ར་མྨ་ཎོ་པི ལོ་བྷོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་ཁཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ སུ་ཁཱ་བྷི་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་བྷེ་དཾ སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་སྶ ལོ་བྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཱ་དི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝ་རཱ་ག…པེ… ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙཱཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ རཱ་ག་སྶ སུ་ཁ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ ཝི་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏེ་སཾ རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ས་ཏི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷེ་དེ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཡ་ཏྠ…པེ… ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷེ་དེ་ན ཧི རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན་པི ས་བྦེ་སཾ པུ་རི་ས་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ ནི་ཡ་ཏ་ནྟི. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་ན དོ་མ་ན་སྶེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟོ དོ་སོ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་བྷོ་པི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠོ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠོ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ པ་ན ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཧི དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན-ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.

དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ས་ངྐ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི ‘‘བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཏོ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ ཙ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་སོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. སོ ཙ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱཏི ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.

ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ

༡. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣. པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ནེ་ཝ…པེ… པུ་བྦེ’’ཏི.

༢༠. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ནཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཧི དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཧཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན. ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ. དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ.

ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༦-༡༣༡. ‘‘སཱ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ན དྷ་མྨོ. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀེ་ཝ་ལེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་སུ. བྷ་ཝཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ན་ནུ ཙ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ན ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི སུ་ཁ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ…པེ… ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ན’’ནྟི. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྶ པ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་པི ‘‘ཨ་པཱ་དཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་མི་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.