མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ
༡. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ནེ་ཝ…པེ… པུ་བྦེ’’ཏི.
༢༠. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ནཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཧི དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཧཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན. ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ. དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦-༡༣༡. ‘‘སཱ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ན དྷ་མྨོ. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀེ་ཝ་ལེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་སུ. བྷ་ཝཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ན་ནུ ཙ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ན ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི སུ་ཁ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ…པེ… ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ན’’ནྟི. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྶ པ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་པི ‘‘ཨ་པཱ་དཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་མི་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏ་ད་ཏྠེཏི ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཏ་ད་ཏྠེ. ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཝཱ་རོ ཨཱ་ར་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ. པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་ག་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ན ཧི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ’’ཏི, སོ་པི ན དོ་སོ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ, ཏ་དེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཐེ་ཝ དི་སྶ་ཏཱིཏི ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་གཱ་རཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ…པེ… ཨཱ་པ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ནི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ…པེ… ཨ་པ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཡོ ཡ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ, སོ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི…པེ… ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷུ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཡ་ཏོ ས་བྦེ་སཾ པཱ་ད་ཀཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢-༡༩༧. ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝཱ ས་བྦྷཱ་ཝཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན སོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཡོ ཙ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི པ་གེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པ་ཧཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ ཨ་ཊྛ་མ་ཀཱ་དི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ. ཏེ་སུ ཡེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ་པི ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝ་ཛྫི་ཏཱ ར་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ. པུ་ན ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་དྭ་ཡཾ. སེ་སཱ་ནནྟི ‘‘སེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཏེ་སནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ. ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡེ་སཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ པ་ཧཱི་ནོ, ཏེ་སཾ ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ, ཡེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཧཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཏ་ད་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. ཨ་ཐ པ་ན ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ‘‘སེ་ས་པུ་གྒ་ལཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ…པེ… ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེཏི སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ་ན པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏེ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི.
པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༤-༢༧༤. ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ན མ་གྒ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀ་སྨཱ? ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ལོ་མེ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན་པི དེ་ས་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘ཡ་སྶ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ, ཏ་སྶ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ. མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནནྟི མ་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ ཧོ་ནྟི. མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་པཱ་དཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ནྟཱ་ན་བྱཱ་པཱ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏེཏི མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ…པེ… ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༧༥-༢༩༦. ཡ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ནྟི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༤). ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏ་དོ་ཀཱ་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ དཱི་པེ་ནྟི པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱཏི ཡ་སྨཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཧཱ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཏི སྭཱ་ཡཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཀཱ་སེ ཧི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ སོ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེཏི ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེ. ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་སུ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཧཱི་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ.
པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༢-༣༤༠. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཱ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ས་ཡ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨིཾ …པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷཱ་པི ཡུ་ཏྟཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡). ཚ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ན ཧོ་ནྟི. པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི ཧི ཨི་དྷ ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠེ པ་ན ན-ཀཱ་རེ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨི་མཾ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུཾ. ཏཾ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སཱུཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ. ཨེ་ཝ་ཉྷཱིཏི ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་ཏི. ན་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ནེ་ཝ ན་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན་པི དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦཱཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ. ཝི་བྷཱ་གོ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པུ་ཙྪཱ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ བྷ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཡི་དཾ ‘‘ཀ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ནྟི ཏ་ད་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པུ་ཙྪཱ་པེ་ཀྑ་ཉྷི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི.
དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༦༢. ས་རཱ་གཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ་དཱིཏི པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ས་ར་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་རཱ་གཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧཱིཏི ས་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི, ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ར་ཎ་ནྟེ་ཧི པ་དེ་ཧི མི་སྶ་ཀཱ ཝཱ་རཱ. སུ་དྡྷི་ཀཱཏི ཀེ་ཝ་ལཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་མི་སྶ་ཀཱ. ཏ་ཡོ ཏ་ཡོཏི པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟེཏི དྷ་མྨེ པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨེ ཙ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ནི་ར་ནྟ་རཾ པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ནཱཏི སཾ་ས་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་མི་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ ཙ ཀ་ཐཾ སཾ་ས་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི. སེ་སཱ་ན་མྤི ཝཱ་རཱ་ནནྟི ཨུ་པྤཱ་དུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་རཱ་དཱི་ནཾ. ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་མ་ས་ན་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་རོ་ཏི ནཱ་མཾ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཝཱ་རཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟནྟི ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༦༥-༨༢. དྭ་ཡ་མེ་ཏནྟི ཡཾ ‘‘ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་པ་ག་མེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནཱ་མ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི. ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན པ་ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་ཀྑཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཙི་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རོ ཧེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ. ན ཙ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དི ཨ་ནེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ནྟི ཧི…པེ… ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་དི་སནྟི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ, ཡ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༨༣-༡༡༣. ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ར་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོཏི ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ…པེ… ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ཉྙཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ སི་ཡཱ. ན ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ན ག་ཧི་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ ཙ པ་ན ས་བྦེ པུ་གྒ་ལཱ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་པ་ཉྷོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ན པ་ཉྷོ ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཏྟོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ. པུ་རི་མ་སྶཱཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ. ‘‘ནོ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོཏི དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཙ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་རེ. པུ་གྒ་ལ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཙི་ཏྟཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ. ཨ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལཾ ཀིཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༤-༡༡༦. ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ས་རཱ་ག་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་སུ ཡཾ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ. སོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རོ་དྷཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ནི་རོ་དྷཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒིཾ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་སེ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.