༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༩. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་ཀ་ལོ ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ, ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི པ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༡༧. ཝཱ་ཡ་ནཾ ས་ཝི་ས་ཡཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཡ་ཐཱ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་ཡེ་ཝ ག་ནྡྷོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ…པེ… ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ས་ཊ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་སཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུ་སྶ སཱུ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཝཱ་ཡ་ནཾ. ‘‘དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ ས་མཱ་ག་ཏཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧), པ་ཎྞ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༠༨) ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ་པི ཀཱ་ཡ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ‘‘ས་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན…པེ… ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘ན དྷ་མྨོ ནཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ས་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨-༢༡. ཨེ་ཏ་སྨིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ. པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ནཱཏི མོ་གྷ་པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀེ་ཀནྟི ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ. པ་ཉྩཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ. པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཝ་ཀྑ་ཏི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.
ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ས་དི་སཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི དུ་ཏི་ཡཾ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ་པཱིཏི ཡ་ཏྠ ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, པ་གེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ར་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝི་ར་ཏྟོ ཀཱ་མོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ར་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ བཱི་ཛཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བཱི་ཛཾ, ཏ་སྶ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནི གྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ ན ས་ནྟཱིཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཏེ་ས་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏཱ་ནི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཡ་ཐཱ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ཏཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ‘‘ཡ་སྶ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ན པ་ན ཏེ་སཾ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. སཱཏི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ. གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ནེ་ཝ. ཏཾ་སེ་སཱ་ནཱིཏི ཏེ་ན གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ སེ་སཱ་ནི. ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི, ན ‘‘ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཏི…པེ… ས་མ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི དྭེ ན ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི, གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཙ ཡ་མ་ཀེ་སུ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝི་སེ་སོ, ཨི་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ཨི་དཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་མ་ཀཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ས་རཱུ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ.
ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡེ་སུ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ནྡྷ་ར་ས…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཡོ ཏ་ཏྠ ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་གུ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ཐ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.
ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཀ་ལ་སོ་ཏ་ཝི་ཀ་ལཱ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝི་ཀ་ལོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་མྤི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ཋཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ན ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ན ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༢-༢༥༤. ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཨོ་ཀཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་མ་ཊྛོ་ཏི. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ན་ནཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་སྶཱཏི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝི་ནོ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
ཨ་ཐ ཀ་སྨཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་དི ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཐ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, ན་ནུ ཨི་དཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ནྟི? ན་ནཱུཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཙོ་ད་ཀོ ཏ་མེ་ཝ ཝི་རོ་དྷཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ནོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེཏི ཡ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི བྷཱ་ཝཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན པ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.
ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ, ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝཱ, ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ, ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་པ་ནྣཾ བྷ་ཝ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་རཱུ་པེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཀཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨི་ད་མྤི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
ཡཾ པ་ན ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏཾ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནཱི་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་གྷཱ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་མྤི ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་སཱུཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ. ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏཱ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ཨེ་ཀ་དེ་སེ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ སཾ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་པ་ཊི་ཡོ་ག་བྷཱུ་ཏ་སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ་ཧི ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་དི སི་ཡཱཏི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི ཨ་ཏྠེ ཡ་དི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སི་ཡཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ, ཡེ ཙ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ཏ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱཏི ཡ་དི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ན བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཏཾ ན, ཨ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
‘‘ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཱ་རེ. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན སོ ནི་རོ་དྷོ ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ནི་རོ་དྷོ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. བྷེ་དེ ས་ཏི་པི ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ་མ་ས་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི་པི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་དི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙུ་ཏི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝ་ཏྟེཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ས་ནྟཱ་ན་སྶ. ཝ་ཀྑ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་པི པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རོ་དྷཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཙུ་ཏི་ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པཱ་ཋ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ. ཡ་དི པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རུ་དྡྷ་སྶ་པི ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ནི་རོ་དྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏེཏི ཨ་རཱུ་པེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ. ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀཾ
༡-༡༩. ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཡཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ས་དྡ་ཡ་མ་ཀཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཙ ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི, ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི ཝི་ཡ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༢༦. སོཏི དུ་ཀྑ་ས་དྡོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ད་ནྟ་རཱ་ན་པེ་ཀྑོ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑེ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ. ཨེ་ས དུ་ཀྑ་ས་དྡོ ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མོ དུ་ཀྑ་ས་དྡོ. ཏ་ཉྩ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ན་ཡི་དཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ་ཏི པ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ན་ཏྠཱིཏི ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཉྩ་དྷཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཨེ་ཀོ་པི ཕ་ལ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ན་ཏྠི, ཕ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཕ་ལ་དྷ་མྨོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. མ་གྒ་ས་དྡོ ཙ ཕ་ལ་ངྒེ་སཱུཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ངྒེ་སུ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘མ་གྒ་ངྒཾ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༩༢, ༤༩༥) ཨཱ་ག་ཏོ མ་གྒ་ས་དྡོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་བྷ་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་པྤ་བྷ་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཙ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རི. ན་ནུ ཙ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, ཏེ་སཾ མ་གྒ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན…པེ… ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. ཏེ་སནྟི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་བྦི་སེ་ས་ན་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སནྟི ཏེ་ན དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཡོ་གེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ. ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི ན སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་རེ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཏྠཱ་པི སུ་དྡྷ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཡ་དི སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་རི་མོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ, ཡུ་ཏྟི་ཏོ པཱ་ཋོ་ཝ བ་ལ་ཝཱ་ཏི.
པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧-༡༦༤. དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ ཡཱ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ཏི ས་པྤ་དེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི སཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཏྟཱ…པེ… ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏྟཱ, ན ཙ ས་བྦེ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་སྨཱ ནི་ཙྪ་ཡ་རཱུ་པེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ནི་ཙྪི་ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏེ་སྭེ་ཝ…པེ… ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སྭེ་ཝ ཀེ་ཙི ད་སྶཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོཏི དུ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་སུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཏེ་སཱུཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ. མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་སཱུཏི མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶེ་པི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ར་ཧི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ཝོ་མི་སྶ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ས་ཧི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷོ ཙཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན སོ དྭཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ན ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ནི་རོ་དྷོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༨༨) ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཡ་མ་ཀ་པ་ད་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ‘‘ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༧༡) པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་རོ་དྷོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ བྷཱ་ཝི་ནོ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྨཱ. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཧེ་སཱཏི ཡ་སྨཱ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཨེ་ས, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ན ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ…པེ… སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ. པུ་གྒ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི པུ་གྒ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་ཏྠ ཏེཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སེ ཏེ པུ་གྒ་ལཱ.
ཀེ་ཙཱིཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ ཧི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨ་རཱུ་པེ་ཏི ཨི་མཾ པུ་རི་མཱ་པེ་ཀྑ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་གྒ་ལོ ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧི་ཏོཏི ཨི་དཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཝི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དྷཱ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨ་པི་ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་པི ན ས་བྦོ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏ་སྶ ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སི་ཡཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ, དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ ལ་བྦྷ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་པི ཝཱ ནཱ་ཡཾ པ་ས་ངྒོ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་སཱ ཧི ཡ་མ་ཀ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ.
དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཋ་མཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་བྦེ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨིནྟི དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ. ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཨི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ. ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཡ་ཐཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ས་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ན ཧི ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨཱ་དྷེ་ཡྻཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ…པེ… ཨུ་པ་པ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ཏི ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཀཱ་སེ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀིཾ ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཡ་མ་ཀེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝི་སུཾ ན ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི, ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་བྦ་ཏྠ མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧེ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཏ་ཏྠ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཡེ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སུ དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ, ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ནྟི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི, ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི.
པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཧི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ནུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནོ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་སུ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ན ཝི་སེ་སི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཙ ས་ཏི་པི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྶ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཝ ཨ་བྷ་ཛ་ན་ཏོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་དྭ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ས་ཉྩི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཕ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ མ་གྒཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་ནི པ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཕ་ལཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ དྭེ མ་གྒཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟེ་ན ཡཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ…པེ… ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་རཱུ་པེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ས་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ལོ་ཀ་སི་དྡྷོ་ཡཾ ཉཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༥-༡༧༠. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ ཨེ་ཝ. ཨ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ-ཀཱ་རོ ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནོ, ནཱ་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཙྩེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ད་སྶ་ནེ ཨཱ་པ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡ་ཝཱ་རོ ད་སྶ་ན་པ་རོ, ཡེ་ས་ཉྩ ན ད་སྶ་ན་པ་རོ, ཏེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི ས་ཙྩེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཝཱ་རོ ན ད་སྶ་ན་པ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མུ་ད་ཡེ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝེ་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ་པི ཏཱི་རེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ‘‘དུ་ཀྑེ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ དུ་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཝཱ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑེ ས་མུ་ད་ཡེ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ས་ཏི་པི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ‘‘བྷཱུ་ཝཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་སཱ་མེ་ནྟེ་ཧི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི་པི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ, སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་རཱུ་པཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ…པེ… ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པ་ནཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ.
༢-༧. སུ་དྡྷི་ཀ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱི་སུ དྭཱི་སུ པ་དེ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ད་སོ་དྷ་ན…པེ… ཨ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མཱ་ནེ ས་མཱ་ས་པ་ད་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? བྷི་ནྣ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི པ་ད་དྭ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་དཱ་ནི བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྠོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.
ཝི་སུཾ ཨ་དཱི་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛོ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཡ་དི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡ་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ན ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི.
ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶཱཏི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་སྶ. པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་ཀ་ལ་ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྩཱ་གོཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀཱ་ཡ་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ཡ་དི ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རཱ ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི…པེ… ད་སྶི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ, ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, བྷཱུ་མི པ་ན ཡ་ད་གྒེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མྤི ཨོ་ཀཱ་སོ. ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཛྷཱ་ནེ ཏ་ཏི་ཡེ ཛྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛྷཱ་ནཾ, ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་མི ཙ ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་མྤི ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེཏི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཡ་དཱ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཏྠ སོ པུ་གྒ་ལོ, ཡ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བྷཱུ་མི་ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, ཏ་སྨཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཀེ་ན? ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སནྟི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀཾ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨི་ད་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་སེ་ས…པེ… ཁ་ཎེ’’ཏི. ཏེ་ན ཝི་སེ་ས་ནེ་ན. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཀཱི་དི་སཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་ད་ཀ་ནི་མུ་གྒ་ཝི་ས་ཉྙི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན མ་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ནི་ད་སྶི་ཏཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཋ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་པུ་ཙྪཱ་སུ.
༢༡. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཙ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཛྷཱ་ནཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ སི་ཡཱ, ན བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སོ གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝི་སེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ སི་ཡཱ, ན ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ’’ཏི. ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མོ་ཀཱ་སཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ.
ན་ནུ ཙ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ན ས་བྦ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ་ཏི ཙོ་ད་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཡ་དི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ ཙ. ཏཾ་དྭ་ཡུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་དྭ་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨོ་ཀཱ་ས་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཨ་ཡ་ཉྩ གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུཾ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏོ་པི ཝི་ཙཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ…པེ… ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ས་ཀ་ལ་ཀྑོ་བྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ཡི་ཀ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ‘‘མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་དི་སུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༧. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ. ལོ་བྷོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་དཱི་པ་ཀེ་ན མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘སོ ‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ, ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩཾ, རཱུ་པཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ལ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཏཱི་ར་ཎ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ’’ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ པ་རཾ པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ནྟཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི. ཡ་དི་པི ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ཏ་དཱ་ར་མྦྷོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ’’ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སུ ག་ཎ་ན་ས་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་བོ་དྷི་ཏེ་སུ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་བྦི་ས་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ ཏ་ཐཱ…པེ… དུ་ར་ཝ་བོ་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་སཱུཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑོ, ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ པ་གེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཧི ཏཱི་སུ པུ་རི་མེ་སུ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ་ཏི དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༢) པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ་པ་ད་སྶ, ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཨཱ་དི་ག་ཏ་པ་ད་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ སི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཝཱ་རེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ…པེ… ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༢), ཏ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ན ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཏོ ཏེ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཡཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ན དྷ་མྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྡྷཱ་བྷེ་དེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡) ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏོ་པི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. སོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ’’ཏི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོཏི ནི་བྦི་སེ་སོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན…པེ… ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ན བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ནཱ་མ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པི ཏེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་དི་སཱ་ནནྟི ཡེ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ, ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ. དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་དི པ་ན ཏེ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ནོ སི་ཡུཾ, དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ སི་ཡུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཝུ་ཏྟ་མྤི ཐཱ་མ་ག་མ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ཀོ ཙོ་དེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ’’ཏི. ན ཧི ཐཱ་མ་ག་མ་ནེ ག་ཧི་ཏེ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ན ཀེ་ཝ་ལ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋ་ག་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏོ…པེ… ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ནྟི པ་རཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏ་ནྟི ཙ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཏོ ཏེ བྷ་ཝ་བཱི་ཛཾ བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙ ཐཱ་མ་ག་མ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣) ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༠) ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོ ཝི་བྷ་ཏྟོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྶ ཨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་པི ཉཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ་དྭ་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ད་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ་ར་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སཾ་ས་ཊྛ་ཝཱ་རེ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་གྒཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙེ་ཏ་དེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༠). ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ས་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནུ ཁོ ཏེ ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ་ཏི ཡཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ན ཝཱ་ར་དྭ་ཡ་དེ་ས་ནུ་པྤཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཏ་ནྟི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཏ་ནྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟི་ཏྟ་ཡེ་ན་པི ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཀཱ་མཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ ཀི་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧོ་ཏུ ཀོ དོ་སོ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱི་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ. ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཙ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཙ ཨཱ་དྷཱ་རེ.
དྭཱི་སྭེ་ཝཱཏི དྭཱི་སུ སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཨེ་ཝ. ས་བྦཱ་སུ དྭཱི་སཱུཏི ཡཱ་སུ ཀཱ་སུ་ཙི དྭཱི་སུ. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གོ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནེ་ཝ. བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ ཙ ཝེ་ད་ནཱ. ན ཧི དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ, དྭཱི་སུ ཨེ་ཝ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་སྭེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ན ཏཱི་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ, ཀིཾ ཏཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཀྐཱ་ཡེ? ས་བྦོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ. ཙ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ དྭེ ཝེ་ད་ནཱ.
ཨ་ཉྙེ་སུ དྭཱི་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ. པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སཱུཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་མ་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་དྭཱ་ར་ས་བྦ་པུ་རི་སེ་སུ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་གི་དྡྷི་ཡཱཏི སཱ་ཏ་སུ་ཁེ ས་ནྟ་སུ་ཁེ ཙ གི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠ སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ, ས་ནྟ་སུ་ཁཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ. སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁཾ, ས་ནྟ་སུ་ཁཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ་ཁཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧུ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༤; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༢༧). པ་རི་ཏྟཾ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ སུ་ཁཾ སཱ་ཏ་སུ་ཁཾ, ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ས་ནྟ་སུ་ཁཾ. པ་རི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠ. སོཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་པེ་ཀྑོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ པུ་ཏྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ དྷཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི, ས་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ནི་ཀཱ་མ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་བྷི་ལ་པ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སཱུཏི ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧི ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནེ. ཀཱ་མ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡེ་སུ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. དུ་ཀྑ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི. ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟནྟི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་རཱ་གོ པ་ན ཡ་ཏྠ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ནུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཏ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶེ ཝི་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཧོ་ནྟཱུཏི ཏཱ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ན…པེ… ཏཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ. ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་ནྟི ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ནྟྭེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི ‘‘དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཊི་གྷཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ དོ་མ་ན་སྶེ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ པ་ཊི་གྷེ. ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་མི་དཾ སུ་ཏྟཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཏྟཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ཋཱ་ནཾ ཀ་ཐ་མ་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧེ་སཱ, སཱ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཏོ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཏཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ…པེ… ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀེ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཏཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏེ་སཾ པ་ཊི་གྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་གྒ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་གྒྷཱ…པེ… བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་དེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ཏི དྭེ ཝི་ཀ་པྤཱ, ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཡ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དི སི་ཡཱཏི ཡ་དི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ སི་ཡཱ. ཨེ་ཏ་སྶ་པཱིཏི དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ་པི ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཋཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏཾ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ས་ཏི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་ནྣཱ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་རཱུ་པ་ནཾ. དུ་ཀྑེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ལ་མྦི་ཏཾ རཱུ་པཱ་དི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་པི པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘དུ་ཀྑེ་ན སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ. ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ན་དུ་ཀྑེ དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཙ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙཱ་ར་མྨ་ཎོ་པི ལོ་བྷོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་ཁཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ སུ་ཁཱ་བྷི་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་བྷེ་དཾ སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་སྶ ལོ་བྷ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཱ་དི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝ་རཱ་ག…པེ… ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙཱཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ རཱ་ག་སྶ སུ་ཁ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ ཝི་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏེ་སཾ རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ས་ཏི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷེ་དེ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཡ་ཏྠ…པེ… ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷེ་དེ་ན ཧི རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན་པི ས་བྦེ་སཾ པུ་རི་ས་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ ནི་ཡ་ཏ་ནྟི. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་ན དོ་མ་ན་སྶེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟོ དོ་སོ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་བྷོ་པི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠོ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠོ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ པ་ན ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཧི དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན-ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ས་ངྐ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི ‘‘བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཏོ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ ཙ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་སོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. སོ ཙ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱཏི ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ
༡. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ནེ་ཝ…པེ… པུ་བྦེ’’ཏི.
༢༠. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ནཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཧི དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཧཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན. ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ. དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡེ. ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦-༡༣༡. ‘‘སཱ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ན དྷ་མྨོ. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀེ་ཝ་ལེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་སུ. བྷ་ཝཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ན་ནུ ཙ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ན ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི སུ་ཁ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ…པེ… ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ན’’ནྟི. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྶ པ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་པི ‘‘ཨ་པཱ་དཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་མི་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏ་ད་ཏྠེཏི ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཏ་ད་ཏྠེ. ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཝཱ་རོ ཨཱ་ར་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ. པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་ག་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ན ཧི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ’’ཏི, སོ་པི ན དོ་སོ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ, ཏ་དེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཐེ་ཝ དི་སྶ་ཏཱིཏི ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་གཱ་རཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ…པེ… ཨཱ་པ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ནི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ…པེ… ཨ་པ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཡོ ཡ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ, སོ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི…པེ… ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷུ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཡ་ཏོ ས་བྦེ་སཾ པཱ་ད་ཀཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢-༡༩༧. ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝཱ ས་བྦྷཱ་ཝཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན སོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཡོ ཙ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི པ་གེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པ་ཧཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ ཨ་ཊྛ་མ་ཀཱ་དི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ. ཏེ་སུ ཡེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ་པི ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝ་ཛྫི་ཏཱ ར་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ. པུ་ན ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་དྭ་ཡཾ. སེ་སཱ་ནནྟི ‘‘སེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཏེ་སནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ. ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡེ་སཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ པ་ཧཱི་ནོ, ཏེ་སཾ ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ, ཡེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཧཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཏ་ད་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. ཨ་ཐ པ་ན ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ‘‘སེ་ས་པུ་གྒ་ལཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ…པེ… ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེཏི སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ་ན པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏེ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི.
པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༤-༢༧༤. ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ན མ་གྒ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀ་སྨཱ? ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ལོ་མེ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན་པི དེ་ས་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘ཡ་སྶ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ, ཏ་སྶ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ. མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནནྟི མ་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ ཧོ་ནྟི. མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་པཱ་དཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ནྟཱ་ན་བྱཱ་པཱ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏེཏི མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ…པེ… ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༧༥-༢༩༦. ཡ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ནྟི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༤). ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏ་དོ་ཀཱ་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ དཱི་པེ་ནྟི པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱཏི ཡ་སྨཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཧཱ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཏི སྭཱ་ཡཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཀཱ་སེ ཧི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ སོ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེཏི ཏེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེ. ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་སུ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཧཱི་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ.
པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༢-༣༤༠. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཱ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ས་ཡ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨིཾ …པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷཱ་པི ཡུ་ཏྟཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡). ཚ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ན ཧོ་ནྟི. པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི ཧི ཨི་དྷ ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠེ པ་ན ན-ཀཱ་རེ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨི་མཾ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུཾ. ཏཾ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སཱུཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ. ཨེ་ཝ་ཉྷཱིཏི ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་ཏི. ན་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ནེ་ཝ ན་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན་པི དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦཱཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ. ཝི་བྷཱ་གོ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པུ་ཙྪཱ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ བྷ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཡི་དཾ ‘‘ཀ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ནྟི ཏ་ད་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པུ་ཙྪཱ་པེ་ཀྑ་ཉྷི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི.
དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༦༢. ས་རཱ་གཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ་དཱིཏི པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ས་ར་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་རཱ་གཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧཱིཏི ས་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི, ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ར་ཎ་ནྟེ་ཧི པ་དེ་ཧི མི་སྶ་ཀཱ ཝཱ་རཱ. སུ་དྡྷི་ཀཱཏི ཀེ་ཝ་ལཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་མི་སྶ་ཀཱ. ཏ་ཡོ ཏ་ཡོཏི པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཝུ་ཏྟེ པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟེཏི དྷ་མྨེ པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨེ ཙ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ནི་ར་ནྟ་རཾ པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ནཱཏི སཾ་ས་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་མི་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ ཙ ཀ་ཐཾ སཾ་ས་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི. སེ་སཱ་ན་མྤི ཝཱ་རཱ་ནནྟི ཨུ་པྤཱ་དུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་རཱ་དཱི་ནཾ. ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་མ་ས་ན་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་རོ་ཏི ནཱ་མཾ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཝཱ་རཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟནྟི ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༦༥-༨༢. དྭ་ཡ་མེ་ཏནྟི ཡཾ ‘‘ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་པ་ག་མེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནཱ་མ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི. ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན པ་ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་ཀྑཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཙི་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རོ ཧེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ. ན ཙ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དི ཨ་ནེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ནྟི ཧི…པེ… ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་དི་སནྟི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ, ཡ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༨༣-༡༡༣. ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ར་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོཏི ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ…པེ… ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ཉྙཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ སི་ཡཱ. ན ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ན ག་ཧི་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ ཙ པ་ན ས་བྦེ པུ་གྒ་ལཱ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་པ་ཉྷོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ན པ་ཉྷོ ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཏྟོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ. པུ་རི་མ་སྶཱཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ. ‘‘ནོ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོཏི དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཙ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་རེ. པུ་གྒ་ལ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཙི་ཏྟཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ. ཨ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལཾ ཀིཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༤-༡༡༦. ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ས་རཱ་ག་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་སུ ཡཾ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ. སོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རོ་དྷཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ནི་རོ་དྷཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒིཾ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་སེ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.