༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣༧-༥༣༩. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ་ཎྷོ’’ཏི པཱ་ཋེ ‘‘ཨ་ཛྫུ་ཎྷོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. བྷོ་གོཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦོ. ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཧི ‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏི. ས་ཏི་པི ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ དཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠི, ན ཙ དཱུ་ཏེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ པེ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱི་དི་སཱི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཡ་དི པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱུ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པེ་སི་ཏེ ས་བྦ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཀ་ཐཾ པེ་སི་ཏ་ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཨ་ས་ཏི་པི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཾ ས་ཙེ སོ དཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི, དཱུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ, མཱུ་ལ་སཱ་མི་ཀེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པེ་སི་ཏ་སྶ དཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏོ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི – ཀ་པྤི་ཡ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་མྤི ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ ཨཱི་དི་སེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ སོ དཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཝ་ཎྞཾ, ར་ཛ་ཏཾ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ, མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མུ་ཏྟཱ, མ་ཎི, ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ, ས་ངྑོ, སི་ལཱ, པ་ཝཱ་ལ༹ཾ, ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོ, མ་སཱ་ར་ག་ལླཾ, ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནི, དཱ་སི་དཱ་སཾ, ཁེ་ཏྟཾ, ཝ་ཏྠུ, པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ཁོ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་བྷ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་ཙི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་ཏོ ‘‘ཀོ ཨི་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་སྶ དེ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་རུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. སོ ཝཱ ཙེ་ཏཱ་པེ་སྶ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ཝཱ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎོ, ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན དཱུ་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནེ་ཝཱ་སྶ ཧ་ཏྠེ ད་ཏྭཱ ག་ཏ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙོ་ད་ནཱ པ་ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ‘‘དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ. པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཙོ་ད་ནཱ, ཏཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཏཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙོ་དེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ས་ཙེ ས་ཡ་མེ་ཝ དེ་ཏི, མཱུ་ལ་སཱ་མི་ཀོ ཝཱ དཱ་པེ་ཏི, ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནཾ, ཏཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘ཨ་ཏྠོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ས་ཙེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. ཨཱ་མི་སཾ ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. དྷ་མྨཾ ཙེ བྷཱ་ས་ཏི, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་དཾ ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཋཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘ན ཀ་ཏྟ་བྦ’ནྟི ཝཱ་རི་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སཱ་མཾ ཝཱ ག་ནྟ་བྦཾ, དཱུ་ཏོ ཝཱ པཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ན་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ. ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ན་ཏྠ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཏཱ་དི་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ བྷེ་ས་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ མེ་ཎྜ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི མེ་ཎྜ་ཀེ་ན ནཱ་མ སེ་ཊྛི་ནཱ –
‘‘ས་ནྟི, བྷ་ནྟེ, མ་གྒཱ ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨ་པྤོ་ད་ཀཱ ཨ་པྤ་བྷ་ཀྑཱ, ན སུ་ཀ་རཱ ཨ་པཱ་ཐེ་ཡྻེ་ན ག་ནྟུཾ, སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཐེ་ཡྻཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི –
ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཐེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ. ཏ་ཎྜུ་ལོ ཏ་ཎྜུ་ལ་ཏྠི་ཀེ་ན, མུ་གྒོ མུ་གྒ་ཏྠི་ཀེ་ན, མཱ་སོ མཱ་ས་ཏྠི་ཀེ་ན, ལོ་ཎཾ ལོ་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ན, གུ་ལོ༹ གུ་ལ༹་ཏྠི་ཀེ་ན, ཏེ་ལཾ ཏེ་ལ་ཏྠི་ཀེ་ན, ས་པྤི ས་པྤི་ཏྠི་ཀེ་ནཱ’’ཏི –
ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཏེ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཧི་ར་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟི ‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡྻ་སྶ ཡཾ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ དེ་ཐཱ’ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ ཏ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ, ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
ཧི་ར་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཡ་དི མཱུ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙོ་དེ་ཏི, ཏཾ སཱ་དི་ཏ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཋཱ་ན་ཉྩ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙཾ པ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ, ཀི་ཉྩི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. ན ཧི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཙ ཡ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྠུཾ. ཡ་དི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ‘‘དཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི. ད་ད་ནྟེ་སཱུ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣེ་པི ཋཱ་ན་ཙོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, པ་རི་བྷོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. སྭེ་ཝ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོཏི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་ར་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ སྭེ་ཝ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ས་དོ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཙོ་དེ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ སྭེ་ཝ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཨི་དཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ་པི ཁེ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ངྒྷོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ་ཏི དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྩ་ཏུ, ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨི་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེཏི ཨི་དཾ ཨཱི་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀྐ་མེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ་སུ ཁེ་ཏྟ་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ནཱ་སེ་ཏུཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ས་སྶ་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཛ་ན་པ་ད་སྶ སཱ་མི་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཡོ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ན་པི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨུ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཛྫཱི་བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་གོ ནཱ་མ ཨི་མ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ཙ་ཏུ་ཨ་མྦ་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་ཊྛ་པུ་བྦཾ ན་ཝ་ས་སྶཾ ནཱ་མ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་གེཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཨེ་ཏྟ་ཀོ བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་གེ.
ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ད་ཎྜེ་ན ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པཱ་དེ་ཧི་པི མི་ནི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཁ་ལེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཐེ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘མཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ནྟོ ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ་པི ཏ་སྨིཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཧ་ར་ནྟི, ‘‘མ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏི པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་ཙེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི.
ན་ནུ ཙ དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ན ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༩) ‘‘ཡོ པ་ན རཱུ་པི་ཡཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ‘ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’ཏི པ་ཧི་ཏ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་མྨཱ་ར་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘ཨི་མེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དེ་ཧཱི’ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཏེ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཏྟོ གི་ཧི་ས་ནྟ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྒྷི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་དོ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཙ་ཏུ་སཱ་ལ་དྭཱ་རེཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱཏི ‘‘ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་མཱ ག་ཏཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏཾ པཾ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་སཾ ད་མྨཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ནུ་སྶཾ ད་མྨཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རཱ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རེ་སུ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝ་ནྟུ, ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ཡཾ ས་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, དཱུ་ཏེ་ན ཨ་པྤི་ཏ་ཏཱ, ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཏེ་ན ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.