ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ
སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི-ཊཱི་ཀཱ (པ་ཋ་མོ བྷཱ་གོ)
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ བུ་དྡྷཾ, དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་མ་ལཾ ཝ་རཾ;
ཝ་ནྡེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ ནི་ར་ངྒ་ཎཾ.
ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ན, ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟུ་ཝི་མ་དྡ་ནཾ;
པ་ཏྟ་ར་ཛྫཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན, སཱ་ས་ནུ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཏྠི་ནཱ.
ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལི༹་ནྡེ་ན, ཡཾ པ་ར་ཀྐ་མ་བཱ་ཧུ་ནཱ;
ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒིཾ, སཱ་ས་ནཾ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏཾ.
ཀ་སྶ་པཾ ཏཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ, ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀཾ;
དཱི་པ་སྨིཾ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་མྷི, སཱ་ས་ནོ་ད་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ.
པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་རཱ་དྷཱི་ནཾ, ས་དཱ་ར་ཉྙ་ནི་ཝཱ་སི་ནཾ;
པཱ་ཀ་ཊཾ ག་ག་ནེ ཙ་ནྡ-མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཡ སཱ་ས་ནེ.
ས་ངྒྷ་སྶ པི་ཏ་རཾ ཝ་ནྡེ, ཝི་ན་ཡེ སུ་ཝི་སཱ་ར་དཾ;
ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟོ་ཧཾ, ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟོ་སྨི སཱ་ས་ནེ.
ཨ་ནུ་ཐེ་རཾ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཾ, སུ་མེ་དྷཾ སུ་ཏི་ཝི་སྶུ་ཏཾ;
ཨ་ཝི་ཁ་ཎྜི་ཏ་སཱི་ལཱ་དི-པ་རི་སུ་དྡྷ་གུ་ཎོ་ད་ཡཾ.
བ་ཧུ་སྶུ་ཏཾ ས་ཏི་མ་ནྟཾ, ད་ནྟཾ ས་ནྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ན་མཱ་མི སི་ར་སཱ དྷཱི་རཾ, ག་རུཾ མེ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ.
ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐེ་སུ, ས་དྡ་ས་ཏྠ་ན་ཡ་ཉྙུ་སུ;
ཡ་སྶ་ནྟེ་ཝཱ་སི་བྷི་ཀྑཱུ་སུ, སཱ་ས་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ.
ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ཧཾ, ལཱི་ན་སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནིཾ;
ཀ་རི་སྶཱ་མི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ནཱ་ཀུ་ལཾ.
པོ་རཱ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཡཾ ཏུ, ལཱི་ན་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ནཾ;
ན ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་བྦ་སོ.
དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, སཱི་ཧ་ལཱ༹་ཡ ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ;
ག་ཎྛི་པ་དེ་སྭ་ནེ་ཀེ་སུ, ལི་ཁི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྠ་ཙི.
མཱ་ག་དྷི་ཀཱ་ཡ བྷཱ་སཱ་ཡ, ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་པི ཀེ་ན་ཙི;
བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ཧི ས་མྨི་སྶཾ, ལི་ཁི་ཏཾ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཙ.
ཨ་སཱ་ར་ག་ནྠ་བྷཱ་རོ་པི, ཏ་ཏྠེ་ཝ བ་ཧུ དི་སྶ་ཏི;
ཨཱ་ཀུ་ལ་ཉྩ ཀ་ཏཾ ཡ་ཏྠ, སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ.
ཏ་ཏོ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞེ་ན, ཏཱ་དི་སེ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་སོ;
ཀ་ཐ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི, ནཱ་ནཱ་དེ་ས་ནི་ཝཱ་སི་ནོ.
བྷཱ་ས་ནྟ་རཾ ཏ་ཏོ ཧི་ཏྭཱ, སཱ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ས་བྦ་སོ;
ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནྟི.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡོ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སི་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་དྷཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི –
‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མ་ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མཱ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི.
མ་ཡཾ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི –
‘‘ཨི་ཙྩེ་ཝ་མ་ཙྩ་ནྟ་ན་མ་སྶ་ནེ་ཡྻཾ,
ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཡཾ;
པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཾ ཝི་པུ་ལཾ ཨ་ལ་ཏྠཾ,
ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ’’ཏི.
ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་མ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༡.༡༡).
ཏ་སྨཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛ་ནེ་ན ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏ་མ་ལཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཊ་ཝ་སི་དྡྷི.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༡.༡༡.).
ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༩༩; མི. པ. ༢.༡.༡༤). ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟ་ཀ་ཏཾ ཁེ་ད་མ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཡི་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མེ་ན ཧི ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་སཱི་ལི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཝུ་ཌྜྷཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ;
ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་ཡུ ཝ་ཎྞོ སུ་ཁཾ བ་ལ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༠༩);
ཏ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་བ་ལ་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཧོ་ཏེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ན་མི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གཱ་ར་ཝ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཉྷི ཏཱི་སུ་པི ར་ཏ་ནེ་སུ གཱ་ར་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ཏྟི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཀ་ཏ་མེ ས་ཏྟ? ས་ཏྠུ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ ས་ངྒྷ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༣༤).
ཧོ་ཏེ་ཝ ཙ ཏ་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པཱུ་ཛཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་སྶ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཾ –
‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, བུ་དྡྷེ ཡ་དི་ཝ སཱ་ཝ་ཀེ;
པ་པ་ཉྩ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ, ཏི་ཎྞ་སོ་ཀ་པ་རི་དྡ་ཝེ.
‘‘ཏེ ཏཱ་དི་སེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, ནི་བྦུ་ཏེ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡེ;
ན ས་ཀྐཱ པུ་ཉྙཾ ས་ངྑཱ་ཏུཾ, ཨི་མེ་ཏྟ་མ་པི ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༩༥-༡༩༦; ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༠.༡-༢);
པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནུ་པཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ས དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ད་དོ ནི་དྷི;
ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠);
ཨུ་པཱ་ཡེ་སུ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཧོ་ཏེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་སཾ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ནྡ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ‘‘ཡོ ཀ་པྤ…པེ… མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ཡ་སྨཱ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ན སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་སཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཐོ་མ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ ས་ཏྟེ་སུ, པ་ཉྙཱ ཡ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཐོ་མ་ནཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཙ་རི་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏྟེ་སུ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་མ་ཏྠ་པ་དཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ.
ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟེ་ན་པི ཨ་སོ་ཏ་བྦཱ་ར་ཧཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ར་ཧཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་ཧ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི་པི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷ་ཉྩ ག་ར་ཧ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ མ་ཧཱ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ར་ཉྫཱ་དཱི་སུ སཱ་རཱི་རི་ཀ་ཉྩ ཁེ་ད་མ་ནུ་བྷོ་སི. ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ པ་ན ཏ་ཏོ་པི ཨ་དྷི་ཀ་ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་བྱཱ་པཱ་རཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཐོ་མ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝཱ ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ ཚ་སུ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏྟཱ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨེ་སོ་ཡེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ,
ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ;
ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ,
ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥);
ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི་ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ – ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཡཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སོ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ ཀཱ་ལཾ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བ་ལེ་ནེ་ཝ ཧི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་མྤི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐེ ནི་མུ་གྒཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཏ་ཏོ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཙི་ནྟེ་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ན་ཡ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏ་པུ་ཏྟ་བྷ་རི་ཡ་དཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་ར་མ་ཀཱ་སི. ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ ཀཱ་ལནྟི ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ’’ཏི པ་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཀཱ་ལཾ, ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན་པི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི སོ ཀཱ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ, ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པཱི’’ཏི ཨ་པིས་དྡོ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཝ་སེ་ན་པི ཏཱ་ཝ པ་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, པ་གེ་ཝ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘མཱ་ས་མ་དྷཱི་ཏེ, དི་ཝ་སཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ་མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ. ཨེ་ཝ་མ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཀིཾ ཝི་ནྡཱི་ཏི ཙེ? ཁེ་དཾ ག་ཏོ, ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཁེ་ད་མུ་པ་ག་ཏོ, པ་རི་སྶ་མཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཉྷི ཁི་ཛྫ་ཏི ས་ཧི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ‘‘ཁེ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་པཱི་ལི༹་ཏཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ ཏ་མྷཱ དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶ ཙ ‘‘ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཁེ་དཾ ག་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་པི ན་ཏྠི དོ་སོ. མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེཔི ཧི ‘‘ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཁེ་དཾ ག་ཏོ, ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཙེ? ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. ན ཧི ཀ་སྶ་ཙི དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ལོ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་པི ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ཏུ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སི་དྡྷཱི་ཏི. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་པི ཧི ན དུ་ཀྐ་ར་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སི་དྡྷི. ན ཧི དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏཾ སཱ་དྷེ་ཏི.
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ལོ་ཀོ, ཧི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ཝི་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏཾ་ཝི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ་པི ལོ་ཀ་ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ལོ་ཀ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་ར་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཛཱ་ཏི་ལོ་ཀེ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀེ ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཧི་ཏཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་སྶ, ལོ་ཀཱ་ནཾ, ལོ་ཀེ ཝཱ ཧི་ཏ་ནྟི ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་མི་ཙྩེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི, ན ཏཾ སཱ་ར་ཏོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏ་ཧི་ཏ་སྶ་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ་སཱུ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཡ ལི་ཁི་ཏེ ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ནཱ་ཐོཏི ལོ་ཀ་པ་ཊི་ས་ར་ཎོ, ལོ་ཀ་སཱ་མཱི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་ཨ་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ས་ར་ཎོ པ་ཏི་ཊྛཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སཱི་ས་ཏི པ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་ཐ་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏེ ཀི་ལེ་སེ ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ‘‘སཱ་དྷུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༧) ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཏེ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. པ་ར་མེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨཱི་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་བྦོ་པི ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶཱཏི ཡོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཀ་མྤི་ཏ་ཧ་ད་ཡ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཏཱ་དི་སཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ ཝཱ ཀི་རཱི་ཡ་ཏི པ་སཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ཏི, ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ཝཱ པ་ར་སྶ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མི་ཏི སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘དོ་ཝཱ་རི་ཀོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི དྭཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི དྭཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀོ པུ་རི་སོ དྭཱ་རཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ དྭཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘དོ་ཝཱ་རི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. མ་ཧ་ནྟོ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ. ས་ཏི་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ཉྙ་གུ་ཎཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཾ སཱི་ལཾ པ་ཀ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ, པ་ཐ་ཝཱི་ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་རུ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་བ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ཀ་རུ་ཎཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཉྩ མ་ཧ་ནྟ་མེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོཏི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧ་ཏཱི པ་ས་ཏྠཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ. པཱུ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནོ ཧེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟ་ས་དྡོ ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ས་ཏྠཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་མྦུ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྦུ་དྷནྟི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ཨ་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ ‘‘པ་ཋ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཡནྟི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. བུ་དྡྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏནྟི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢) ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ཏོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡). ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷེ་ན ནི་སེ་ཝི་ཏཾ གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སེ་ཝི་ཏཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནཾ གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་སེ་ཝི་ཏཾ, མ་གྒོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སེ་ཝི་ཏོ, པ་རེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ་ནི པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ནཱ ཡ་དཱ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ་ནི ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཏ་དཱ གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན་པི སེ་ཝི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧ་ཎེ ས་ཏི སོ་པི དེ་ས་ནཱ་ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ སེ་ཝི་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུཾ. ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ས་མུ་དྡཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་མྨ་སཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་པི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྨ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཡཾ ཨ་ས་མྦུ་དྷཾ ཨ་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སོ་པི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ པ་ན ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་སྶ་ཏི;
པ་ཧཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༡༨༥; སཾ. ནི. ༡.༡༨༥);
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི་པི གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ སེ་ཝི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘བུ་དྡྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ན་ཙི པ་ན བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ.
བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝནྟི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ, བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝནྟི སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་དྡྷ་ཏྠོ་པི ཧི ཨ-ཀཱ་རོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཨ་བྷ་ཝོཏི མ་ཧཱ་བྷ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཝོཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཧཱ་ནི. བྷ་ཝོཏི ཝཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི, ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ བྷ་ཝོ ཙ ཨ་བྷ་ཝོ ཙ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝོ. ཏཾ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཾ. ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཛཱི་ཝ་ལོ་ཀོཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. ཛཱི་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧི ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཏ་སྶ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ག་མ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན་མོ ཨ་ཏྠཱུ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ནོཏི དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. པཱུ་རེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ནཱ་མ, ཨ་ལ་དྡྷ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི ཝི་ནྡི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཝི་ནྡི་ཡཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ རཱ་ས་ཊྛཾ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཊྛཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ སུ་ཉྙ་ཏ་ཊྛཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡ་ཊྛཾ, ས་ཙྩཱ་ནཾ ཏ་ཐ་ཊྛཾ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ནྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ སཾ་སཱ་རེ ས་བྦ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་བྷ་ཝ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ས་ཏྟེ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དཱི་སུ ཛ་ཝ་ཏི, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ན ཛ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན ཛཱ་ལ་ས་དི་སཱ་ཏི ཛཱ་ལཾ, ཏཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི ས་བྦ་སོ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལ་ཝི་དྡྷཾ་སཱི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ས་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཀོ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ མ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི, ནེ་ཏ་རེ་ཏི ཙེ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ. མ་གྒ་སྶ་པི ནི་བྦཱ་ན་མཱ་ག་མྨ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཀི་ལེ་སེ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི ནཱ་མ, མ་གྒ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཀི་ཙྩཾ ཕ་ལེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་ནྟི ཕ་ལ་མྤི ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་པི ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ན ཀོ་ཙི དོ་སོ.
དྷ་མྨ་ཝ་ར་སྶ ཏ་སྶཱཏི པུ་བྦེ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ.
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧) –
ཧི ཝུ་ཏྟཾ. སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཝཱ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་ར་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ པ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནེ་ན ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་རོ པ་ཝ་རོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི དྷ་མྨ་ཝ་རོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཝ་ར་སྶ ན་མོ ཨ་ཏྠཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་མྷེ་ཧི སཱ་ར་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི པ་པ་ཉྩི་ཏཾ, ཨ་མྷེ་ཧི ཙ ཨི་དྷ ན ད་སྶི་ཏཾ, ན ཏཾ སཱ་ར་ཏོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཏྭཱ སཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏ་མྤི ཀ་ཏྠ་ཙི ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘དྷ་མྨ་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ, ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དི ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མཱ་དྷཱིཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི. ས་མཱ་དྷི་སཱི་སེ་ན ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཉྙཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ. ཝི་མུ་ཏྟི ཙ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་བྷུ་ཏི་ས་དྡེ་ན ཝཱ ཝི་མུ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. པ་བྷུ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནྟེ ‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝཱ’’ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི་པི ཐོ་མ་ནཱ་ཡ ཀོ་ཙི དོ་སོ དི་སྶ་ཏི, ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སྶ་པི ཏཱ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎེ་ཧི ཐོ་མ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཏི.
ཀུ་ས་ལ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཛ་ནཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་སྶ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཁེ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཁེ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྠི་ཀཱ་ན’’ནྟི. ཁི་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཁེ་ཏྟཾ, པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞ་ཝི་རུ་ཧ་ན་བྷཱུ་མི, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ་པི ‘‘ཁེ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི པུ་བྦེ ‘‘ཡོ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒྷོ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒྷོ ཙ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཨ་ཊྛ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ. ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ས་མ་དྷི་ག་མོ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘སི་ར་སཱ ན་མཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྩེ་ཝ’’མི་ཙྩཱ་དི. ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ན་མ་སྶ་ནེ་ཡྻཾ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཝ་ནྡ་མཱ་ནོ ཨ་ཧཾ ཝི་པུ་ལཾ ཡཾ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཾ ཨ་ལ་ཏྠ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༡.༡༡).
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;
ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣);
ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི.
‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི པུ་ཉྙ་རཱ་སིཾ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ནི་སཾ་ས’’ནྟི་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡནྟི པུ་ཉྙ་ན་དིཾ, པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ན་ཉྷི པུ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་ར་ཏྠ་པ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༠༢༧) –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ནྡཱ སུ་ཁ་སྶཱ་ཧཱ་རཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ནྡོ སུ་ཁ་སྶཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༢༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ནྡཱ་ཏི པུ་ཉྙ་ན་དི་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ན་དི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ’’ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཨ་ལ་ཏྠ, ཀི་ནྟུ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པུ་ཉྙ་རཱ་སིཾ ཏ་དཱ ཨ་ལ་བྷི, ཏ་སྶ ཙ ཕ་ལཾ པ་ར་ལོ་ཀ་བྷཱ་གཱི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཏུ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་གྷཱ་ཏོ ཏ་སྶ ཙ པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཏྟ་ཀཾ, ‘‘ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ པུ་ཉྙ་ཕ་ལེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཙེ་ཏཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ མ་ཧ་ཏོ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐཱ་པི པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་མེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. སོ ཙ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧ་ནྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པུ་ལ’’ནྟི, མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ལ་ཏྠནྟི ཨ་ལ་བྷིཾ, པཱ་པུ་ཎི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ལེ་ན. ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི ཏཾ་ཏཾ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠོ. པ་ཎཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ཧ་ཏོ ཝི་དྡྷ་སྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཨ་སྶ ‘‘ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཾ ཝི་ན་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་སྶ མཱུ་ལ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་མྤི ཐོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཋི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛི་ཏ་སྶ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཡ་སྨིཾ ཋི་ཏེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིནྟི ཡ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ. ཋི་ཏེཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ལ་ཛྫཱི་པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཋི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ས་ནནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཊྛི་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡེ ཨ་ཊྛི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ་ཏྠོ ཏཱི་སུ་པི སཱི་ཧ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛི་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ལ་ཛྫཱི་པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སུ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ས་ཎྛཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནེ་ན ཨ་སྶ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ས་ཎྛི་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ན་ཙི པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟེ་སུ སུ་ཊྛུ ས་མྨཱ ཙ ཋི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶ. སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ཏྟཱ ཧེ་ས ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧི་ཏཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་མུ་དི་ཏོ ཨ་པ་ཀྑ་པ་ཏི་ཏོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡཾ དེ་སེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཐུ་ཏི་ཡཱ ཐོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘སུ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶཱ’’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི – ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་དི་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡེ ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་མྨཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡཾ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ.
ཏནྟི པུ་བྦེ ‘‘ཡ་སྨི’’ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ‘‘ཝི་ན་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ས་མྨི་སྶནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ ཀཱ་ལ་མ་ཏྟ་སྶ་པི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ས་དི་སེ་ན་པི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ན ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝ་ཏྟུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ‘‘ནི་སྶཱ་ཡ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ‘‘པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ས་བྦ་ཏྠ ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཾ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ བ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ པུ་ན ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནཱུ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མནྟི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན, ཡ་ཐི་ཙྪ་ཀཾ ཝཱ, ས་བྦ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་མཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཡེ་ཝ, ནོ ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཧི པ་ན སོ ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷེ་ཧཱི’’ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཙ ཨཱ་ས་བྷཱ, ཏེ་ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱི་དི་སཱ པ་ནེ་ཏེ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་མྦཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་མྦུ་ནཱ ས་ལི་ལེ་ན ནི་དྡྷོ་ཏཱ་ནི ནི་སྶེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན དྷོ་ཏཱ་ནི ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏཱ་ནི ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ་ནི རཱ་གཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི མ་ལཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཡེ་ཧི ཏེ ཉཱ་ཎ་མྦུ་ནི་དྡྷཱ་ཏ་མ་ལཱ་ས་ཝཱ, ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ རཱ་གཱ་དི་མ་ལ་ར་ཧི་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་པི ན ཨེ་ཏེ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཧི་པི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཝི་སུ་དྡྷཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཝི་ཛྫཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཙ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཡེ་སཾ ཏེ ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཏེ་ཧི. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པ་ཊུ་ཏ་ར་ལ་དྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་སུ་དྡྷགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཝི་ཛྫཱཏི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ ཝཱ. ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ. ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ པ་ན –
‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི,
ཨི་དྡྷི་པྤ་བྷེ་དོ་པི ཙ དི་བྦ་སོ་ཏཾ;
པ་ར་སྶ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ,
པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་ག་ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ;
དི་བྦ་ཉྩ ཙ་ཀྑཱ་ས་ཝ་ས་ངྑ་ཡོ ཙ,
ཨེ་ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨི་དྷ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ’’ཏི. –
ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝོ་ཧཱ་རེ་སུ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཨི་དཾ ཉཱ་ཎཾ ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཛོ་ཏ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏཱི་སུ ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨེ་སུ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀོ་ཝི་དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི དྷ་མྨེ་སུ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ས་དྡྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀོ་ཝི་དེ་ཧཱིཏི པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནེ ས་བྦ་སོ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཀོ་ཝི་དེ་ཧི ཚེ་ཀེ་ཧི, ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་བཱ་ཧུ་ལླཾ ཝཱ སཾ་ལི་ཁ་ཏི ཏ་ནུཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོ. ཨི་དྷ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་བཱ་ཧུ་ལླ་སྶ ས་ལླི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ས་ལླེ་ཁི་ཡེ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ས་ལླེ་ཁ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ལླེ་ཁི་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ལླེ་ཁི་ཡེ, ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནོ་སུ་ལ་བྷཱུ་པ་མེ་ཧཱིཏི ཨ་སུ་ལ་བྷཱུ་པ་མེ་ཧི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སུ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ ན་ཏྠི སུ་ལ་བྷཱ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནོ་སུ་ལ་བྷཱུ་པ་མཱ. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱཏི ཙི་ཏྟ་ལ་པ་བྦ་ཏ་ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་སེ་ས་ནི་ཀཱ་ཡ་དྭ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. དྷ་ཛཱུ་པ་མེ་ཧཱིཏི ར་ཐ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ར་ཐེ བ་དྡྷ་དྷ་ཛཾ ཝི་ཡ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་སུ་ཀེ་ཧི ཙ ཐེ་རེ་ཧི ནི་ཝཱ་སི་ཏོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྷ་ཛཱུ་པ་མེ་ཧི. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོཏི ས་མྨཱ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞི་ཏོ. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཙི་ཏྟེ་ཧི ན་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ན་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཙི་ཏྟེ་ཧི ན་ཡེ་ཧི. ས་མྦུ་དྡྷ་ཝ་ར་ནྭ་ཡེ་ཧཱིཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ཏེ་ཧི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏེ་ཧི ན་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷ་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ཏེ་ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷེ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནཱུ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་བྷེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛེ་ཧི ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ས་བྦ་སོ ཝ་ཎྞི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏེ་སཾ ཨེ་སཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ བྷཱ་སཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ར་ཙི་ཏ་ཏྟཱ དཱི་པ་ནྟ་རེ བྷི་ཀྑུ་ཛ་ན་སྶ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཏོ ཨ་ཉྙ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་སྶ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་སྨཱ ནཱ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎཱ་ཏི ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི ན སཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཨི་དཱ་ནི ས་མཱ་ར་བྷི་སྶ་ནྟི. ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. སཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ་ཡེ་ཝ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ. སོ་ཡེ་ཝ ཙ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏོ, པ་ཙྪཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷཱི་ཧི ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ཧ་སྶ ལཱ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཏོ སཱི་ཧ་ལོ༹, སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོ. ཏཾ་ཝཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་སྶ་པི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨིཾ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝཱ་ཀྱེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན, སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི པཱ་ལི༹་ན་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ, མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནནྟི ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ག་རུ་ཏ་རཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ, ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ, ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ‘‘ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་སི་རི་ཝ྄ཧ་ཡ་སྶ ཐེ་ར་སྶཱ’’ཏི. བུ་དྡྷ་སི་རཱི་ཏི ཨ་ཝ྄ཧ་ཡོ ནཱ་མཾ ཡ་སྶ སོ་ཡཾ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཝ྄ཧ་ཡོ, ཏ་སྶ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ས་མྨཱ ཨཱ་ད་རེ་ན ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཉྩ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མཱ་ར་བྷ་ནྟོ ས་ཀ་ལཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨི་དྷ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་རཱི་རཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཀུ་རུ་ནྡཱི་ནཱ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་སྶུ་ཏཱ་སུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མཱ་ར་བྷི་སྶ་ནྟི པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ, སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཏྠ་ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨) ཝི་ཡ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་རཱིཏི ཨུ་ལུ༹་མྤཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཝ་ལླི་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་རུ་ནྡཱིཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་སྶུ་ཏཱ་སཱུཏི ས་བྦ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཊཱ་སུ, པཱ་ཀ་ཊཱ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ནྟི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ, ན པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ནེ་ཏྠ ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ན་ཙི པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་རི ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི ཏེ་པི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཐེ་ར་ཝཱ་ད’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་པི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནནྟི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཏུ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ས་མཱ་ར་བྷ་ནྟོ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྨཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ར་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སོ་ཏཱུ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཏཾ མ་མ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ དྷ་མྨ་པ་དཱི་པ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨཾ པཱ་ལི༹་དྷ་མྨཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ཊི་མཱ་ན་ཡ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ, ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ན་ཝཱ, ཏེ་སཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ པ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱ་མེ་ནྟུ སུ་ཎ་ནྟཱུ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་པྤ་དཱི་པ་སྶཱཏི དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ པ་དཱི་པ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་དཱི་པོ ཨ་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨ་པ་དཱི་པོ, བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་སྶ དྷ་མྨ་པ་དཱི་པ་སྶ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐེ་ཝ བུ་དྡྷེ་ན ཡོ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཡེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏོ, ཏེ་སཾ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཏི་མ་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཡ་སྨཱ པུ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨོཏི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཝི་ན་ཡོཏི ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ས་ཀ་ལ་ཉྷི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟོཏི པཱ་ལི༹་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་པ་དཾ ཨ་ཏྠི, ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ་པི བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏོཏི ཡ་ཐེ་ཝ བུ་དྡྷེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏོ ཝི་དི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཙྩ་ཛ་ནྟཱཏི ཏེ་སཾ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སཱུཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཨ་ཀཾ་སུ. ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་མ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ, མ-ཀཱ་རོ པ་ན པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏེ་སཾ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ པུ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི པ་མཱ་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ་པི པ་མཱ་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཛྫ་ཡི་ཏྭཱ་ན པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁནྟི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ལེ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པ་མཱ་ད་པཱ་ཋཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པ་མཱ་དེ་ན ས་ཏིཾ ཨ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ ‘‘ས་ཙྩེ་པི ཨ་ལི་ཀེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ས་དི་སཾ ཡཾ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཝ་ཛྫ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ཏ་ཏྠ –
‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ས་ཙྩེ་པི ཨ་ལི་ཀེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༤).
ཀེ་སཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་སུ ས་གཱ་ར་ཝཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཎྜི་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. པུ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀོ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཙེ? ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ནི་སཱ་མེ་ནྟུ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་མྤི པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི པ་མཱ་ཎ་ནྟི སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷི་ནྣཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཀ་སྨཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཙེ? ཡ་སྨཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་སཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཀུ་ལཾ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ས་མྦ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཝ་ཙ་ནོ ཙ བྷ་ད་ནྟ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སཱ་ཙ་རི་ཡོ. ན ཧི སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠ་མ་ནཱ་ཀུ་ལཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཀ་ཐཾ? ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དི ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཀ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པི བྷཱ་ས་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣཱ་ཝ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨཱ་ད་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་མི་སྶཱ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ས་ཏི་པི པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཏ་ཏོ བྷི་ནྣཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཙ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ནཱ་པི ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ་ཨ་བྷི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་པི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ས་ཏི པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི་ཏྭཱཏི ཀ་ཉྩུ་ཀ་ས་དི་སཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་གྒ་ཉྩ ས་མཱ་ས་ཡི་ཏྭཱཏི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་པ་ཉྩི་ཏཾ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༥) ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཝི་ཡ ཏཱ་དི་སཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་གྒཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི –
‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཱ་ནི ཙ ‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ’ནྟི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ཙ པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི མ་ཡཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཙ ན བྷཱ་རི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཱ་ཡ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ནི ཙ ཋཱ་ནཱ་ནི ཨ་སུ་ཉྙཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ན་མེ་ཝ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥ བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ས་བྦ་མ་སེ་ས་ཡི་ཏྭཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་སེ་ས་ཡི་ཏྭཱ སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཎྞི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ པཱ་ལི༹ཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཎྞི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ནྟི་ཀྐ་མཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི, ཀི་ཉྩི པཱ་ལི༹་ཀྐ་མཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠནྟི སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ. སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜཱ་དཱི་སུ ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མ་ཨཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་བྦ་སོ པ་རི་དཱི་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧེ་སྶ་ཏཱིཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་རི་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ཀཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡ་ནྟཱི ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྪི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ས་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡ་ནྟཱི ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཀ་རི་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཎྞ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པིས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་པི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སཾ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཏ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་པཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་པི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་པི ཏ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཾ ཝི་ན་ཡ’’ནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་ཡ་སྶ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཏཱ་ཝ ཝི་ན་ཡོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ཏཱ་ཝ-ས་དྡོ པ་ཋ་མ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན པ་ཋ་མཾ ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦོཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནི་ཡཱ་མ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་སྶ. མཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨུ་དྡེ་སོ. སོ ཧི ནི་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཛ་ན་ནཱི་ཋཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཏཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཡེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན དྷཱ་རི་ཏཾ, ཡེ་ན ཙ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ཡེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ད་སྶ་ཡ་ནྟོ ཝི་ན་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་པི ཝི་སུཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནི་དཱ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ’ཏི ནི་ག་མ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནི་དཱ་ན་ནི་ག་མ་ནཱ་ནི་པི ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ནི་དཱ་ན་སྶ་པི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་སི. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ་ཡེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཏཾ ཝི་སུཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དེ་སུ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དནྟི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧི-ས་དྡོ ཡ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦོ, ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ་ཙྩ བྷཱ་སི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཉྷ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ པུ་གྒ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ‘‘ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶཱ ཏ་ནྟི་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཙེ་སཱ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཙེ་སཱཏི ཙ-ས་དྡོ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏ་ཉྩ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་སཱ ཙ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠོ ཝཱ ཙ-ས་དྡོ. ཨུ་པ་ཉྙཱ་སོཏི ཙ ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་སཱ ཧི ག་ནྠ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པ་རཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ར་བྷ་ནྟཱ་ནཾ ཙ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ. ཡཾ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨ་ཉྙཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ག་ནྠ་ཀྐ་མེ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཙ་ས་དྡེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཙ-ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ན ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ས་ངྒཱི་ཏཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་སྶ དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡཱ་དིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧི པ་ཋ་མ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ དཱི་གྷཱ་དིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ར་སྶཱ་དི་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི. ནི་དཱ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠནྟི ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཾ ནི་དཱ་ན་ཀོ་ས་ལླཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ས་ར་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ་པི ཨ་ཉྙཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་སུ ‘‘བུ་དྡྷོ བོ་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷི ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨཱ་ཎཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༠).
ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེཏི ཀ་ཏཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ཡེ་ན, ཏ་སྨིཾ ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏེ་ན བུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་སེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི སོ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི. ན་ནུ ཙ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱི་ཏཱ་པི ཝི་ནེ་ཡྻཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཧི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ནེ་ཡྻཱ ཙ ན ཏཱ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཏེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ པཱ་པི་མ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཡཱ་ཝ ན བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཝི་སཱ་ར་དཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཾ ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༡༦༨).
‘‘ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དཱི་ནི་པི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ མ་ལླཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱུ་ཏཾ མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནུ་ཡྻཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་ཏྟ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི སཱ་ལ་ཝ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མོ ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒོ པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁོ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ སཱ་ལ་པ་ནྟི པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁཱ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེཏི ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཉྩ་སྶ ཨེ་ཀཱ སཱ་ལ་པ་ནྟི སཱི་ས་བྷཱ་གེ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ པཱ་ད་བྷཱ་གེ, ཏ་ཏྲཱ་པི ཨེ་ཀོ ཏ་རུ་ཎ་སཱ་ལོ སཱི་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཨཱ་ས་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀོ པཱ་ད་བྷཱ་ག་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི ཙ ‘‘ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ མཱུ་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ཊ་པ་པ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་སི་བྦེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སཱ་ལཱ’’ཏི་པི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཾ. སོ པ་ན ཨུ་པཱ་དི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནོ་སྶ་ཊྛོ, ཨི་དྷ ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྩུ་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ཨོ་སྶ་ཊྛོ ནི་སེ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུཏི ཙེ་ཏྠ ནི་བྦུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ, ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཧེ་ཏུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་སྶ ཐེ་རོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ. སོ པ་ན ས་ངྒྷོ ཀིཾ་པ་རི་མཱ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི. ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཧི ཨཱི་དི་སེ་སུ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ག་རུ་ཀུ་ལ’’ནྟི. ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནནྟི ཙ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ. ཏ་དཱ ཧི ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི པ་མཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མེ ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ན ཙི་རེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི པ་ཀྐ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ག་ཎ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ ས་ངྒྷོ ཨ་ཧོ་སི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོཏི མ་ཧ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟོ ཀ་སྶ་པོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ, ཨ་པི་ཙ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟ ཨ་ཧཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ཧཾ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་བྷ་དྡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ སུ་བྷ་དྡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, ཝུ་ཌྜྷ་ཀཱ་ལེ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ལཾ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་ཝཱ་ཡ ཀུ་སི་ནཱ་རཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ དི་ཊྛ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ བཱ་ཧཱ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟེ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཀ་སྨཱ པ་ན སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ན. ཨ་ཡཾ ཀི་ར སོ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༣) ཨཱ་ག་ཏེ ཨཱ་ཏུ་མཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ན་ཧཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀོ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀུ་སི་ནཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཏུ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཡཱ་གུ་དཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏེ དྭེ པུ་ཏྟེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཏཱ་ཏཱ ཨཱ་ཏུ་མཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ ཏཱ་ཏཱ ཁུ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝཱ་པ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་གྷ་ར་ཀཾ ཨ་ནུ་གྷ་ར་ཀཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐ, ལོ་ཎ་མྤི ཏེ་ལ་མྤི ཏ་ཎྜུ་ལ་མྤི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་མྤི སཾ་ཧ་ར་ཐ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཡཱ་གུ་དཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་ཏུ་མཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷུ་སཱ་གཱ་ར་ཀཾ པ་ཝི་ཊྛེ སུ་བྷ་དྡོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ གཱ་མ་དྭཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་མ་ཏྟཾ མེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ བྷ་ནྟེ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ས་བྦཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་དྡྷ་ནཱ་ནི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་རོ་ཐ, ཨི་དཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ་ཉྩ མ་དྷུ་གོ་ལ༹་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་སི. བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ ནཱ་མ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་བྦ་ཡཱ་གུ, ཏ་ཏྠ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་མ་ཙྪ་མཾ་ས་པུ་པྥ་ཕ་ལ་ར་སཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ སཱི་ས་མ་ཀྑ་ན་ཡོ་གྒཱ ཧོ་ཏི སུ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཱ.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ཏུ་མཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི. མ་ནུ་སྶཱ ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏ་ཡཱ ཀ་སྶ ཡཱ་གུ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཱ’’ཏི. སོ ཡ་ཐཱ་ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཏེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཀཱ་སཱ་ཝེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ད་བྦི་ཉྩ ཀ་ཊ་ཙྪུ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཡཱ་གུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༣) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཙ སུ་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་མཱ་དཱ་པ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཁུ་ར་བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩཱ་ཏི དྭེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟེ་ཧེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མི་ཏཱ, ཨི་དཾ པ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨི་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡེ་སྭེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ནྟི, ཨ་པེ་ཐ མཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ག་མཱ་སི, ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ན ཀི་ཉྩི ག་ཧི་ཏཾ.
སུ་བྷ་དྡོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ‘ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏི, ས་ཙེ ན ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶ, པ་ཀྐཱ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ས་བྦ་ཙི་རཾ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧ་མ་ཏྟཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཨི་ད་ཉྩ མ་མ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཨ་སྶ, ས་བྦཾ ཏེ་ན ནཱ་སི་ཏཾ, ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལེ དྷ་ར་མཱ་ནེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ, ས་ཙེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཀྑཱ་མི, མ་མཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཛྫེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཛྫ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་སྶཱ་སོ ཝི་ཡ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ན ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡེ པ་ཧཱ་རཾ ཝི་ཡ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་ཏ་སུ་ཀྐཱ་ས་ནིཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙི, དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ཙ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་མ་ཏྟ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཛྫཱ་པི་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ དྷ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ, དུ་ཀྑེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་སཱ་ས་ནེ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུཾ མ་ཧ་ནྟཾ པཱ་པ་ཀ་ས་ཊཾ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ལཾ ཁོ པ་ནེ་ས པཱ་པོ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་ཧཱ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི.
ཏ་ཏོ ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཙེ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨི་མཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཾ ཨི་དྷེ་ཝ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨོ་ཀི་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་སྶཱ་མི, མ་ནུ་སྶཱ ‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་རཱི་རེ དྷ་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱི’ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ དོ་སཾ ད་སྶེ་སྶ་ནྟི, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་མི ཏཱ་ཝ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པུ་པྥ་རཱ་སི་ས་དི་སོ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏེ་ན པ་ཧ་ཊ་པུ་པྥཱ་ནི ཡ་ཏོ ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཝི་ན་ཡེ ཨེ་ཀཾ དྭེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ན་སྶི་སྶ་ནྟི ཝི་ན་སྶི་སྶ་ནྟི, སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀོ དྭེ པ་ཉྷ་ཝཱ་རཱ ན་སྶི་སྶ་ནྟི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ དྭེ བྷཱུ་མ་ནྟ་རཱ་ནི ན་སྶི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མཱུ་ལེ ན་ཊྛེ པི་སཱ་ཙ་ས་དི་སཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ད་ལ༹ྷ་སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ནི་ཙྩ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཏཱི་ཎི གཱ་ཝུ་ཏཱ་ནི པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཎིཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ མ་ཉྙེ་ཝ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སི, མཱ་དི་སེ བྷི་ཀྑུ་མྷི ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ ཨ་ཡཾ པཱ་པོ སཱ་ས་ནེ ཝ་ཌྜྷིཾ མཱ ཨ་ལ་ཏྠུ, ཡཱ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོ ན དི་པྤ་ཏི, དྷ་མྨོ ན པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཝི་ན་ཡོ ན དི་པྤ་ཏི, ཝི་ན་ཡོ ན པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ན བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ན དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ན བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ན དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧོ་ན་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཡཾ པཱ་པོ ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་གྒ་ཧཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, པུ་ན སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, སཱ་ས་ནཾ ཨི་དྡྷ་ཉྩེ་ཝ ཕཱི་ཏ་ཉྩ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ལནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཝུ་སོཏི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. མཱ སོ་ཙི་ཏྠཱཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀེ་ན མཱ སོ་ཙི་ཏྠ. མཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྠཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ མཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྠ ‘‘པ་རི་དེ་ཝ་ནཾ ཝི་ལཱ་པོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་སོ་ཙ་ནཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་མུ་ཏྟཱ མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན མ་ཧཱ་ས་མ་ཎེ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ་ཏོ སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟཱ མ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཙ ཧོ་མ ཏ་དཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧོ་མཱཏི ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཧུ་མྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –