༣. ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ

ཏཱི་ཧཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་དྭཱ་རེ་ཧི. ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, དེ་སི་ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༢. ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ནཱཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན ན་ག་ར་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན. ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱཏི གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཀི་ར (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༦; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦. ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་སི, སཱ ཉ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་དེ་སི, རཱ་ཛཱ ག་བྦྷ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སི. སཱ ས་མྨཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ག་བྦྷ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་གྷ་རཾ པཱ་ཝི་སི. པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱི་ནཾ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, སཱ ཙ ཏཱ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ, ཏེ་ན པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཨ་ལ་ཏྟ་ཀ་པ་ཊ་ལ་བ་ནྡྷུ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙཱ དེ་ཝི་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་བི་མྦ་ས་དི་སེ པུ་ཏྟེ ཝི་ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི མཾ་ས་པེ་སི་ནྟི ར་ཉྙོ པུ་ར་ཏོ མ་མ ཨ་ཝ་ཎྞོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཡེ་ན ཏཾ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཡ ལ་ཉྪེ་ཏྭཱ ག་ངྒཱ་ཡ སོ་ཏེ པ་ཀྑི་པཱ་པེ་སི. མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེ དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ སཾ་ཝི་ད་ཧིཾ་སུ. སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊྚི་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཧི་ངྒུ་ལ་ཀེ་ན ‘‘བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ པ་ཛཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏྭཱ བ་ནྡྷིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ ག་ངྒཱ་སོ་ཏེ་ན པཱ་ཡཱ་སི.

ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཏཱ་པ་སོ གོ་པཱ་ལ་ཀ་ཀུ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ པཱ་ཏོ་ཝ ག་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཨ་ཐེ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ཊྚི་ཀཾ རཱ་ཛ་མུ་དྡི་ཀཱ་ལ་ཉྪ་ན་ཉྩ དི་སྭཱ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏཾ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཨ་དྡ་ས. དི་སྭཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘སི་ཡཱ ག་བྦྷོ, ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ དུ་གྒ་ནྡྷ་པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧེ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཧི ཨུ་སྨཱ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་སྨཱ ཙ ནཱ་མ ཨཱི་དི་སཱ་ཡ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘སི་ཡཱ ག་བྦྷོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་ན དུ་གྒ་ནྡྷཾ ནཱ་ཧོ་སི ས་ཨུ་སུ་མ་ག་ཏཱ་ཡ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཙ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་མཾ ནེ་ཏྭཱ ནཾ སུ་དྡྷེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན དྭེ མཾ་ས་པེ་སི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏཱ་པ་སོ དི་སྭཱ སཱ་དྷུ་ཀ་ཏ་རཾ ཋ་པེ་སི. ཏ་ཏོ པུ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཀི་སྶཱ པེ་སི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སཱི་སཱ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྩ པ་ཉྩ པི་ལ༹་ཀཱ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏ་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཨེ་ཀཱ མཾ་ས་པེ་སི སུ་ཝ་ཎྞ་བི་མྦ་ས་དི་སོ དཱ་ར་ཀོ, ཨེ་ཀཱ དཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་སུ ཏཱ་པ་ས་སྶ པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ པུ་ཉྙུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་ངྒུ་ཊྛ་ཀ་ཏོ ཙ་སྶ ཁཱི་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཙ ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྠ. ཏཱ་པ་སོ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཁཱི་རཾ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ མུ་ཁེ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི. ཏེ་སཾ པ་ན ཡཾ ཡཾ ཨུ་ད་རཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ མ་ཎི་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ཡཱ ཨ་ཙྪ་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཏེ ནི་ཙྪ་ཝཱི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་པ་རེ ཨཱ་ཧུ ‘‘སི་བྦི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ལཱི་ནཱ ཚ་ཝི ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏེ ནི་ཙྪ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ལཱི་ན་ཙྪ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ལི་ཙྪ་ཝཱི’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ.

ཏཱ་པ་སོ དཱ་ར་ཀེ པོ་སེ་ནྟོ ཨུ་སྶཱུ་རེ གཱ་མཾ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨ་ཏི་དི་ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་སྶ ཏཾ བྱཱ་པཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ དཱ་ར་ཀ་པོ་ས་ནཾ པ་ལི་བོ་དྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ར་ཀེ དེ་ཐ, མ་ཡཾ པོ་སེ་སྶཱ་མ, ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ་པ་སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི. གོ་པཱ་ལ་ཀཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ མ་གྒཾ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་པྥེ་ཧི ཨོ་ཀི་རི་ཏྭཱ དྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀཱ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱུ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཨ་སྶ་མཾ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏཱ་པ་སོ ‘‘མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ དཱ་ར་ཀཱ, ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ནེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཐ, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐ, པ་ཉྩ་གོ་ར་སེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ ཏོ་སེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཐ, ཏ་ཏྠ ཀུ་མཱ་རཾ ཨ་བྷི་སི་ཉྩ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དཱ་ར་ཀེ ཨ་དཱ་སི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ དཱ་ར་ཀེ ནེ་ཏྭཱ པོ་སེ་སུཾ. དཱ་ར་ཀཱ ཝུ་ཌྜྷི་མ་ནྭཱ་ཡ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཝི་ཝཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙེ གོ་པཱ་ལ་ཀ་དཱ་ར་ཀེ ཧ་ཏྠེ་ན་པི པཱ་དེ་ན་པི པ་ཧ་ར་ནྟི, ཏེ རོ་ད་ནྟི. ‘‘ཀི་སྶ རོ་ད་ཐཱ’’ཏི ཙ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མེ ནི་མྨཱ་ཏཱ་པི་ཏི་ཀཱ ཏཱ་པ་ས་པོ་སི་ཏཱ ཨ་མྷེ ཨ་ཏཱི་ཝ པ་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏོ ནེ་སཾ པོ་ས་ཀ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི ‘‘ཨི་མེ དཱ་ར་ཀཱ ཨ་ཉྙེ དཱ་ར་ཀེ ཝི་ཧེ་སེ་ནྟི དུ་ཀྑཱ་པེ་ནྟི, ན ཨི་མེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ ཨི་མེ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཀི་ར སོ པ་དེ་སོ ‘‘ཝ་ཛྫཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན.

ཨ་ཐ ཏཾ པ་དེ་སཾ གོ་པཱ་ལ་ཀཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཏོ་སེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཀུ་མཱ་རཾ ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣེ ཨེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཀེ་ཙི. དཱ་ར་ཀ་སྶ དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝཱ་རེ་ཡྻཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཏོ དཱ་རི་ཀཱ ན ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཨི་ཏོ དཱ་རི་ཀཱ ན ཀ་སྶ་ཙི དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་སཾ་ཝཱ་སེ་ན དྭེ དཱ་ར་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ དྷཱི་ཏཱ ཙ པུ་ཏྟོ ཙ. ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དྭེ དྭེ ཛཱ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ན་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟཾ ན་ག་རཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ་ན གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་པིཾ་སུ. ཏ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་སཱ་ལཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝེ་སཱ་ལཱི’’ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་སཱ་ལཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་ད་མྤི ཙ ན་ག་རནྟི ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡོ ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྷི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༦) སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༩༨༤-༩༨༥) ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༥༩) པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ནེཏི བ་ཧི་ན་ག་རེ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏཾ ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཡཾ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ཝ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡནྟི ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སུཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྞི་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཐ་མྦྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ས་ངྑེ་པེ་ན དེ་ཝ་ཝི་མཱ་ན་ས་དི་སཾ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་ཀ་ལོ་པི ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་མེཏི ས་ངྒྷཱ་རཱ་མེ. ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཙྪ་ད་ནེ་ནཱཏི ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ན, ཧཾ་ས་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི, ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀོ་པི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀོ་པི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་སུ་བྷོ ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་སུ་བྷོ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྡ་སྶ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ཀེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་བྦ་སོ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཙྪ་ནྡ་ནི་ཡ་ཀ་ཐནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་སྶ ཙ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ ཝི་ཙྪ་ནྡ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཀ་ཐཾ. མུ་ཏྟཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ་ཏཱུ་ཧི དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ནྟེ ཨེ་ཀེ་ན ལེ་ས་མ་ཏྟེ་ན་པི མ་ནུ་ཉྙ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ནཾ. ཚ་ནྡོཏི དུ་བྦ་ལ་རཱ་གོ. རཱ་གོཏི བ་ལ་ཝ་རཱ་གོ. ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ་དཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་བྷཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ན སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སུ་བྷཱ. ཨ་སུ་ཙི་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་སུ་ཙི་ནོ. པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱཏི ནཱ་ག་རི་ཀ་སྶ ཨ་སུ་ཙི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ.

ཀེ་སཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཝ་ཎྞ་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ, ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ་པི ག་ནྡྷ་ཏོ་པི ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ་པི ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ ཙ ནེ་སཾ…པེ… པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ནུ་ཉྙེ་པི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༨༣; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༦) ཧི ཡཱ་གུ་པ་ཏྟེ ཝཱ བྷ་ཏྟ་པ་ཏྟེ ཝཱ ཀེ་ས་ཝ་ཎྞཾ ཀི་ཉྩི དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ས་མི་སྶ་ཀ་མི་དཾ, ཧ་ར་ཐ ན’’ནྟི ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀེ་སཱ ཝ་ཎྞ་ཏོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ. ར་ཏྟིཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་པི ཀེ་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་ཝཱ་ཀཾ ཝཱ མ་ཀ་ཙི་ཝཱ་ཀཾ ཝཱ ཚུ་པི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོཔི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ. ཏེ་ལ་མ་ཀྑ་ན་པུ་པྥ་དྷཱུ་པཱ་དི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ན་ཉྩ ཀེ་སཱ་ནཾ ག་ནྡྷོ པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཛེ་གུ་ཙྪ་ཏ་རོ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཾ. ཀེ་སཱ ཧི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་པི སི་ཡུཾ, ག་ནྡྷེ་ན པ་ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ད་ཧ་ར་སྶ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ ཝ་ཙྩཾ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཧ་ལི་དྡི་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ་པི ཧ་ལི་དྡི་པི་ཎྜ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཉྩ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཀཱ་ལ༹་སུ་ན་ཁ་ས་རཱི་རཾ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཏཱ་ལ་པ་ཀྐ་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཊྛ་མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, དཱ་ཋཱ་པི་སྶ སུ་མ་ན་མ་ཀུ་ལ༹་ས་དི་སཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ སི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ, ག་ནྡྷེ་ན པ་ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཀེ་སཱ་པི སི་ཡུཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ, ག་ནྡྷེ་ན པ་ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་སུ་ཙི་ཊྛཱ་ནེ གཱ་མ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཛཱ་ཏཱ་ནི སཱུ་པེ་ཡྻ་པ་ཎྞཱ་ནི ནཱ་ག་རི་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཀེ་སཱ་པི པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཾ. ཨི་མེ ཙ ཀེ་སཱ ནཱ་མ གཱུ་ཐ་རཱ་སི་མྷི ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཀ་ཎྞ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་རཱ་སི་མྷི ཛཱ་ཏཱ, ཏེ སུ་སཱ་ན་ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏ་སཱ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཁཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་མ་ལ་ཀུ་ཝ་ལ་ཡཱ་དི་པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་སུ་ཙི་ཊྛཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཛེ་གུ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཀེ་སཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ག་ནྡྷཱ་ས་ཡོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ལོ་མཱ་དཱི་ན’’ནྟི. པ་ཉྩ་པ་ཉྩ་པྤ་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ པ་ཉྩ པ་ཉྩ པ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྩ་པྤ་བྷེ་དོ་ཏི.

སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོཏི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ. ཨ་སུ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨ་སུ་བྷ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨནྟི བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རོ. པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ བྱཱ་པཱ་དོ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན་སྶེ་ཏཱ་ནི པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ནི. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཧི ནཱ་ནཱ་ཝི་ས་ཡ་པ་ལོ་བྷི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནཾ ན ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པ་རེ་ཏཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པ་ཧ་ཏཾ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སཱ་དྷི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི. ཨི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ནེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཡ་སྨཱ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏི, ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཏི, ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཡ ས་མྤཱ་དི་ཏ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཙེ་ཏ་སོ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝཱ པཱི་ཏི པཱི་ན་ནཾ, སུ་ཁ་ཉྩ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་པཱི་ན་ན་ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཾ ས་མྨཱ ཨཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཙཱ་རོ པཱི་ཏི སུ་ཁཾ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཧི ཨེ་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན་སྶ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནཱི སེ་ནཱ, པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཾ ཏཱུ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཙ མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ’’ནྟི ཝཱ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནི, ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐོ སུ་ཝི་ས་དེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ཡ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་མཱ་ནོ, པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟ་མྤི ཀཱ་ཡཾ ཕ་ར་མཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་སྶ ཀི་ཉྩི ས་བྦཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཨ་པྥུ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མྷི ས་མུ་གྒ་པ་ཊ་ལེ ཨུ་པ་རི་མཾ ས་མུ་གྒ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་ཕུ་སི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཨ་པྤ་ནཱ་ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་མ་ཉྫཱུ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ.

ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་པི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ད་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ. པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཊི་པ་དཱ, གོ་ཏྲ་བྷུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡོ. པ་རི་པ་ནྠ་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི, པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དཱི’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛྷཱ་ན་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱཏི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནཱ. སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་སཱ་ན་ཀྑ་ཎེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱིཏི པ་རི་པ་ནྠ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་ཏྠ པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཏེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་པྤ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་པ་ད་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཉྩ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ས་ས་མྦྷཱ་རི་ཀོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ནཱ, ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ཨ་ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ་ཧི ཛྷཱ་ན་སྶ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན ཧི བྷཱུ་མ་ནྟ་རཾ བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙེ་ཏཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་ནྡ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༥༨) ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཙ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏཾ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཙ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱ་དི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟོ་ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི, ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀ་ཐཾ? ཡ་སྨིཾ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༥༨; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༥) ཝཱ་རེ ཨ་པྤ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཡོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎོ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་རི་པ་ནྠོ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ, ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ས་མ་ཐོ, ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་མི་ཏྟནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཙི་ཏྟཾ ས་ཏི་པི པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ ཙ ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཎཱ་མཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཐ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་མཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཐ་ཏྟུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཁ་ཎེ ཏ་ཐ་ཏྟཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཏ་ཐ་ཏྟུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཙི་ཏྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་རི་པ་ནྠ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་མ་ཐ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྥ་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ཡེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཀཱ་རཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ནི་པྥ་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་ན སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སོ་དྷ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ པུ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ས་མ་ཐ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ས་མ་ཐ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སཾ་ས་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ པུ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡེ པ་ནེ་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏེ ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ ཛཱ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཡཱ་ནི ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སེ་ན ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཡ་ཉྩེ་ས ཏ་དུ་པ་གཾ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཨེ་ཀ་ར་ས་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི, ཡཱ ཙ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ, ས་བྦེ་པི ཏེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནེ་སུ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ དི་སྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཡོ་དཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ནི་པྥ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཝ ‘‘པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཏི? ཡ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ‘‘པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་ལེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཙ སུ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་གྒ་ཧཱ་དཱི་སུ བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཨ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཧོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཉཱ་ཎ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ནཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ, ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ ‘‘པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་སཱ་ཡ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ད་ས་པི ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཛྷཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཐོ་མ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་ཏྟ་ག་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཀི་ལེ་ས་ཀྑོ་བྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཛྷཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣནྟི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ངྒ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝ་སེ་ན.

ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཙི་ཏེ་ནཱཏི ས་ཀ་ལཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ, ཏེ་ན པ་རི་ཙི་ཏེ་ན པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ན. ཙེ་ཏ་སཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན. བ་ཧུ་ལནྟི ཨ་བྷི་ཎྷཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏོཏི ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ, ཨ་སུ་བྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ལཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ནི་ལཱི་ཡ་ཏི ནི་ལཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏཱིཏི ས་ངྐུ་ཙ་ཏི. པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ས་མྤ་སཱ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ན ཝི་ས་ར་ཏི, ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ལཱི་ཡ་ཏཱིཏི ས་ངྐུ་ཙ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ས་ཀྐ་ཏི ན ཨུ་པ་ས་ཀྐ་ཏི. པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ས་མྤ་སཱ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི. ནྷཱ་རུ་ད་དྡུ་ལནྟི ནྷཱ་རུ་ཁ་ཎྜཾ ནྷཱ་རུ་ཝི་ལེ་ཁ་ནཾ ཝཱ.

ཨ་དྡྷ་མཱ་སནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ པ་ཊི པ་ཊི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཙི་ནྟཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ནི་ལཱི་ཡི་ཏུཾ. པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཾ, བུ་དྡྷཱ ཨི་མེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་ར་ནྟི, ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཀ་ལྱཱ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན. པ་རེ ཀི་རཱཏི ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ཨི་ཙྪཱ་མ་ཏྟ’’ནྟི, པ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡི་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏེ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪཱ་མ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ན ཀོ་ཙི བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻོ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མི, ཨི་ཏི མ་ཡ྄ཧ་ཉྩེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ ‘ས་ཏྠཱ་པི ག་ཎཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཀོ ཝི་ཧཱ་སི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཡ’ནྟི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་ད་སྶ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ནེ་ཝ ཀོ་ཙི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཾ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ པ་ན ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་དཱ་སི. སོ པཱ་ཏོ་ཝ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ན་མུ་ཁོ་ད་ཀ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.

ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མྨི་སྶོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་སུ་ཙི་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ. མ་ཎྜ་ན་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀོཏི ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཀོ་ཙི ཏ་རུ་ཎོ་པི ཡུ་ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཀོ་ཙི ཡུ་ཝཱ་པི མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སི་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ད་ཧ་རོ ཙེ་ཝ ཡུ་ཝཱ ཙ མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་ཋ་མ་ཡོ་བྦ་ནཾ ནཱ་མ པ་ནྣ་ར་ས་ཝ་སྶ་ཏོ ཡཱ་ཝ དྭ་ཏྟིཾ་ས སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི, སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ཏོ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཏེ་ཏྟིཾ་ས ཝ་སྶཱ་ནི. ཀུ་ཎ་པནྟི མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ, ཨ་ཧི་སྶ ཀུ་ཎ་པཾ ཨ་ཧི་ཀུ་ཎ་པཾ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རཱ་ནི་པི. ཨ་ཏི་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨི་མཱ་ནེ་ཝ ཏཱི་ཎི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྷི ས་ས་སཱུ་ཀ་རཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ཎ་པཾ མ་ནུ་སྶཱ ཀ་ཊུ་ཀ་བྷ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི་པི, ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཀུ་ཎ་པཾ ཨ་བྷི་ན་ཝ་མྤི ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏེ. ཨ་ཏི་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ, སཱ ཙ ཨ་ཧཱི་ནཾ ཏི་ཁི་ཎ་ཀོ་པ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཀྐུ་ར་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་རཱི་ར་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ས་མ་ཎ་ཀུ་ཏྟ་ཀོཏི ས་མ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཀོ, ཀཱ་སཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཎ་ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཀོ’’ཏི. ས་བྦ་མ་ཀཾ་སཱུཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ སཱ་ཝ་ཛྫེ་པི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་རཱ་པ་ན་ས་མ་ནུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མ་ཀཾ་སུ. ལོ་ཧི་ཏ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ལོ་ཧི་ཏ་ག་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཝ་གྒཱུ་ཏི མ་ཏཱ ཝ་གྒུ་མ་ཏཱ. པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱཏི པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ན་ནེ་ན ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན པུ་ཉྙ་ནྟི ས་མྨ་ཏཱ. པ་ཝཱ་ཧེ་སྶཱ་མཱིཏི ག་མ་ཡི་སྶཱ་མི, ཝི་སོ་དྷེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༦༣. མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན མཱ་ར་སྶ དྷེ་ཡྻཾ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ. དྷེ་ཡྻནྟི ཋཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ ནི་ཝཱ་སོ གོ་ཙ་རོ. མཱ་རོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ དྷི་ཡ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ, མཱ་རོཏི ཙེ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ནྟི. མཱ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ མཱ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་པི, མ་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ མཱ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. དྭི་ཝ་ཙ་ནནྟི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་ག་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མཱ་ར་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་པཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཏཱ སཾ་སཱ་ར་ཏོ མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན མ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་སཱ་ར་ཏོ མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་སུ་བྷ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཏཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ཀཱ་ཡེ ཝི་ག་ཏ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཏཾ པ་ན ཨ་སི་ཧ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ བྷ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི པ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པྤ་ཀ་ཉྷི ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡེ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྩ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སུཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑཱུ ས་བྦེ ཙ ཨ་རི་ཡེ ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༦༤. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནནྟི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ས་ལླཱ་ནཾ ནི་ལཱི་ཡ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོཏི ཧི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི ཏ་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་ར་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དི་ས་ཏྟ་ས་མཱ་ག་མེ་ན ཙ ཨ་པེ་ཏོ. ཨུ་དྡེ་སཾ པ་རི་པུ་ཙྪཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ག་ཎྷ་ནྟི. ཀཱ་མཾ ད་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་པི ག་ཧི་ཏཱ, སཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་སུ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཱ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཙ, ཏ་སྨཱ པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ན ཨཱ་རུ་པྤཱ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝེ་སཱ་ལིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཝེ་སཱ་ལཱི་ན་ག་རཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡནྟི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ. མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ཏྠ་རི ས་དྡྷ་མྨེ ཙ གཱ་ར་ཝེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྡེ་སཾ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ. ཀཱ་ལནྟི དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༥. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཡཱ་ཡནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོཏི པ་སཾ་སཱ་པུ་བྦ་ཀཾ དེ་སེ་ནྟོ, པ་སཾ་སཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཛ་ན་ནེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཏྠཱ. ཏ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སཾ་ས་ཏི, ས་ནྟོ ཀི་རཱ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཎཱི་ཏོ ཙ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀོ ཙ སུ་ཁོ ཙ ཝི་ཧཱ་རོ, པཱ་པ་དྷ་མྨེ ཙ ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་རུ་ཙི་ནོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི.

ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྐ་མནྟི ཨ་ཏྠ་ཉྩ ཡོ་ཛ་ན་ཀྐ་མ་ཉྩ. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མཱ་དྷིཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱཏི དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ གཱ་ཧི་ཀཱ, ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནོ པ་སྶཱ་སོ ནོ ཨ་སྶཱ་སོཏི སོ སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏཱིཏི ཨ་ས་མྨུ་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ་སཾ པ་སྶཱ་ས་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ ས་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ་སུ ས་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ས་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པུ་གྒ་ལཾ ནི་དྡི་སི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ‘‘ཡོ ཨ་སྶ་ས་ཏི, ཏ་སྶུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཡོ པ་སྶ་ས་ཏི, ཏ་སྶུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ཨ་སྶ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཏི ཨ་སྶཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡོ པ་སྶ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཏི པ་སྶཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡུ་ཏྟོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཡནྟི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་པི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི ས་ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་དཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ མེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༤༧) ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ཨི་ཏོ ག་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣོ པ་ན ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནོ བྷཱ་ཝི་ཏོ, པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོཏི བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཏེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཡོ ཧི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ, སོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ (མ. ནི. ༡.༡༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡) ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.

ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ད་ནི་ཡ་མེ་ན ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཡོ་ག་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན. ཛྷཱ་ན་ཉྷི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི བཱི་བྷ་ཙྪཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ལེ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་ནྟེ ཧི ས་ནྣི་སི་ནྣེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ ས་ཡ་མྤི ས་ནྣི་སི་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ནྟོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི, ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ.

ནཱ་སྶ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཀི་ཉྩི སེ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀོ, ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀོ, ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞོ ཨ་ས་མྨི་སྶོ པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ, ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝེ་ཀོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ར་ས་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝཱ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་རི་ཀ་མྨནྟི ཙ ཀ་སི་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཱ་དི་སཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་དཱ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཎཱི་ཏཾ སི་ཡཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མི་མ་སྶ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་དི་མ་ན་སི…པེ… པ་ཎཱི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀོཏི ཨུ་པ་སེ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟོ’’ཏི, ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟ་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་དྷུ་རོཏི ཨི་ཊྛོ. ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛྷཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཕུ་ཊ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེཏི ཛྷཱ་ནེ་ན ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ནཱི་ཧ་ཊེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ. ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏེཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཏ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏེ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཧི ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ. ཁ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པ་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཛྷཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི. ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ཏི. ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མ་ནཾ པ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི.

ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙོ་པི ས་མཱ་དྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ཏ་ཀྐུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡; ཨུ་དཱ. ༣༡). ཨ་པི་ཙ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་སྶ ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶ ཙ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ་ཧི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི ‘‘ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཏཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷ་སྶ ཨུ་ཊྛི་ཏ་སྶ དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏེ ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཀ་ཐནྟི ཨི་དཾ པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་དཾ, པུ་ཙྪཱ ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, སཱ ཙ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐ་ནྟི…པེ… ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐནྟི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཏ་ཐཱ པུ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, པི་ཎྜ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་མ་ཏྠནྟི ཏཾ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩༡; ཨ. ནི. ༣.༦༡) ཨི་དྷ-ས་དྡོ ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༦༩) ཨོ་ཀཱ་སཾ. ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཨ་སྶཾ པ་ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) པ་ན སཱ་ས་ནཾ. ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ སོ་ལ༹་ས པ་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏེ ཧི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ. བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཧི ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཨེ་ཝ-ས་དྡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་ནྟི ཧི ཨེ་ཀ་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཡུ་བྷ་ཀྑོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨོ ཧི ཡོ, སོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ. པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཝཱ་དཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི.

ཨ་ར་ཉྙཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་དྡ་མོ ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ གོ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་གོ་ཎོ. ཡ་ཐཱ ཐ་ནེ་ཧི ས་བྦ་སོ ཁཱི་རཾ ན པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དོ་ཧ་པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ནཱི ཀཱུ་ཊ་དྷེ་ནུ. ཨ་སྶཱཏི གོ་པ་སྶ. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་སྶཱ་དོ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ར་སོ. པུ་བྦེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ པུ་བྦེ, ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི ཝཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་ཙི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱཏི བ་ནྡྷེ་ཡྻ. ས་ཏི་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ. ད་ལ༹ྷནྟི ཐི་རཾ, ཡ་ཐཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དོ ས་མཱ་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཐཱ་མ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏནྟི ས་ནྟ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ས་མཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ མུ་དྡྷ་ས་དི་སཾ, ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནུ་པ་དི་སྶ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ དཱི་པི་ས་དི་སོ ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཀོ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཕ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་མཱ་ཧ. པ་ར་ཀྐ་མ་ཛ་ཝ་ཡོ་གྒ་བྷཱུ་མིནྟི བྷཱ་ཝ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ཝ་སྶ ཡོ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སཱུཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ. རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ནནྟི པ་བྦ་ཏཾ ཀ་ནྡ་རཾ གི་རི་གུ་ཧཾ སུ་སཱ་ནཾ ཝ་ན་པྤ་ཏྠཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཾ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཏུ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་ཏུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལནྟི གི་མྷཱ་དི་ཨུ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་སྶ སེ་མྷཱ་དི་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་སྶ མོ་ཧཱ་དི་ཙ་རི་ཏ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ. ཏ་ཐཱ ཧི གི་མྷ་ཀཱ་ལེ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ སོ་མྨ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧེ་མ་ནྟེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཝ་སྶ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་གེ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. སེ་མྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ སེ་མྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ དཱུ་རཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་ར་ཎེ་ན སེ་མྷ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ, པི་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཝཱ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཝཱ་ཏ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ར་ཉྙེ ཧི ཙི་ཏྟཾ ན ས་ངྐུ་ཙ་ཏི ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀནྟི ཨ་ས་ངྐོ་ཙཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑི་ཀཾ. ས་ཡ་ན་ཉྷི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཾ, ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ནི་ས་ཛྫཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་ནྟ་ཏཱ. ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ལླ་ངྐཱ་བྷུ་ཛ་ནེ་ན, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཁ་ཏཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧཱུ་པཱ་ཡཾ པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏི་ཡཱ ཋ་པ་ནེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ.

ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནནྟི ཨཱུ་རཱུ་ན་མ་དྷོ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཏ་ནྟི. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ཎ་མ་ནྟི. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་ཐིཾ ན ཝི་ལ་ངྒྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཌྜྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དྷ པ་རི-ས་དྡོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦, ༢༠) ཝི་ཡ. ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་སཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མཾ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏོ་ཝཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ར་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨ་སྶ་ས་ཏི, ནཱ་སྶ ཀཱ་ཙི ས་ཏི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏོ པ་སྶ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ཏོ་ཝ པ་སྶ་ས་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ཏོ་ཀཱ་རཱིཏི ས་ཏོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་ཏྟཱ, ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ཝཱ.

བཱ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཙ་ཏུ་ཀྐེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དཱི་ནི སོ་ལ༹་ས པ་དཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི དཱི་གྷ་མ་སྶཱ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶི་པ་སྶཱ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧི བཱ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཡ་དི ‘‘ས་ཏོ་ཝ ཨ་སྶ་ས་ཏི, ས་ཏོ པ་སྶ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་སྶ་ས་ཏི པ་སྶ་ས་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ? ཨེ་ཀ་ར་སཾ དེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ པ་ད་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ར་སཾ དེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ས་ཏོ་ཀཱ་རི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དཱི་གྷཾ་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. དཱི་གྷ་ནྟི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པནྟི ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཙ ཉཱ་ཎེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཝཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ད་དྷཱི་ན་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ས་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶི་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཨ་སྶཱ་སཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶི་ཨ་སྶཱ་སཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནྟོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ས་ས་ནཾ ཨ་སྶཱ་སོ, བ་ཧི ཨུ་ཊྛི་ཏ་ས་ས་ནཾ པ་སྶཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶཱ་སོ་ཏི བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན བ་ཧི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནྟོ ས་ས་ན་ཏོ ཨ་སྶཱ་སོ, ཨ་ནྟོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་པི བ་ཧི ས་ས་ན་ཏོ པ་སྶཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སོ ནཱ་སི་ཀཱ་ཝཱ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་མ་ཏྟེ པ་ཋ་མཾ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ཨཱ་དི་མྷི སཱ་སོ ཨ་སྶཱ་སོ’’ཏི བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷ་ས་མ་ཡེ པ་ཋ་མཾ ནཱ་སི་ཀཱ་ཝཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ བ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ཨཱ་དི་མྷི སཱ་སོ ཨ་སྶཱ་སོ’’ཏི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ན་ཝཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡོ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨ་སྶཱ་སཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི སཱ་ར་དྡྷཱ ཙ ཧོ་ནྟི ཨི་ཉྫི་ཏཱ ཙ ཕ་ནྡི་ཏཱ ཙ, པ་སྶཱ་སཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི སཱ་ར་དྡྷཱ ཙ ཧོ་ནྟི ཨི་ཉྫི་ཏཱ ཙ ཕ་ནྡི་ཏཱ ཙཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༥༧) ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏི. ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷེ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ན ཀི་ར ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ ཁི་པི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ. ཀེ་ཙི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སྶཱ་སོ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་དྡྷཱ་ན-ས་དྡོ ཀཱ་ལ་སྶ དེ་ས་སྶ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དེ་ས་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་དྡྷཱ་ནནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ. ཕ་རི་ཏྭཱཏི བྱཱ་པེ་ཏྭཱ. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན, དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནནྟི དཱི་གྷཾ པ་དེ་སཾ. ཏ་སྨཱཏི ས་ཎི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ དཱི་གྷཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་རཱི་རེ སུ་ན་ཁཱ་དི་ས་རཱི་རེ ཙ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དེ་ས་དྡྷཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ‘‘ས་ཎི་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་ཎི་ཀ་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི, སཱི་གྷཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ སཱི་གྷ་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶེ་སཱུཏི ས་མཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ་པི མ་ནུ་སྶ་ས་རཱི་རེ་སུ. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟཱིཏི དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་བ་ནྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶ་ས་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ན་ཁ་ས་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ར་སྶཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟི པ་སྶ་ས་ནྟི ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དཾ པ་ན དཱི་གྷཾ ར་སྶ་ཉྩ ཨ་སྶ་ས་ནཾ པ་སྶ་ས་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཏེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ. ཨི་ཏྟ་ར་མ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨ་པྤ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ. ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ ཙ ཁོ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་སྶཱ་སཾ སུ་ཊྛུ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་སྶཱ་སཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་སྶ་ས་ཏི་པི པ་སྶ་ས་ཏི་པཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ, ཏ་ཐཱ པཱ་མོ་ཛྫ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.

ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་བྦེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་ཛཱ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི དཱི་གྷཾ་ཨ་སྶཱ་སཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ན་ཝ་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི –

‘‘དཱི་གྷོ ར་སྶོ ཙ ཨ་སྶཱ་སོ,

པ་སྶཱ་སོ་པི ཙ ཏཱ་དི་སོ;

ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི,

ནཱ་སི་ཀ་གྒེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༥);

ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ ན་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ན་ཝི་དྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སནྟི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སཾ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏེ དཱི་གྷེ ཀཱ་ལེ, དཱི་གྷཾ ཁ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ས་ངྑཱ་ཏ-ས་དྡོ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ དེ་ས་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ལ་དྡྷ་སྶཱ་ད་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཚ་ནྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཌྜྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟ་སྶ. ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཚ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཀ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཧི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ ཝཱི་ཐི་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏོ པ་མོ་དོ ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནེ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟེ་ཧི ཏེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན པ་ན སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ་སུ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་སུ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ ས་མཱ་དྷི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣེ པུ་ན ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ བྱཱ་པཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཧོ་ཏི, སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟཱ. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡོཏི དཱི་གྷཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཱ་པི ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནི་མི་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏཱིཏི ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎནྟི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཉྩ ཀཱ་ཡཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི, ཙི་ཏྟཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ ‘‘ཨ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི སོ ཀཱ་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏ་ར་ཀཱ་ཡ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ་པི ཨི་དྷ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ནོ ས་ཏཱིཏི སོ ཀཱ་ཡོ ས་ཏི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་ཏི ཙ ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཙ. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན. ཏཾ ཀཱ་ཡནྟི ཏཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཉྩ. ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཱ ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནུ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་རཱི་ཙི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ཡེ ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ‘‘ཨ་ཧ་ནྟི ཝཱ, མ་མ་ནྟི ཝཱ, ཨི་ཏྠཱི་ཏི ཝཱ, པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ན་ནུ་པ་སྶི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི.

ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ‘‘ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ར་སྶ-པ་དེ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏེ ‘‘ཀ་ཐཾ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ར་སྶ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ. ཨ་ཡནྟི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.

ཏཱ་དི་སོཏི དཱི་གྷོ ར་སྶོ ཙ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཏེ ཙ དཱི་གྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ནཱ་སི་ཀ་གྒེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་རོ་ཊྛཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱིཏི ས་བྦ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཊི པ་ཊི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝེ་ད་ན་སཱི་ལོ ཛཱ་ན་ན་སཱི་ལོ, ཏ་སྶ ཝཱ པ་ཊི པ་ཊི ས་མྨ་དེ་ཝ ཝེ་དོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཝཱ པ་ཊི པ་ཊི ས་མྨ་དེ་ཝ ཝེ་ད་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་བྦ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ སི་དྡྷེ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ས་བྦེ་ས་མྤི བྷཱ་གཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ད་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཊི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ སཾ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཀ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་སུ ཡོ་གི་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནེ པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་སུཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ས་ཏི་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ཀ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ས་བྦ་སོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ནེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨ་སྶ་སི་སྶཱ་མི པ་སྶ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཝི་ས་ཊེཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་ཏཱ་ཡ ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཊེ. ཨཱ་དི པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ས་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏཱ་དི་སེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་ས་དི་སེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པ་གེ་ཝ ས་ཏིཾ ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. གྷ་ཊ་ཏཱིཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ. སཾ་ཝ་རོཏི ས་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་མྤི ཝཱ. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཡཱ སཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི, ཏཱ་ཡ. ཏེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཡོ སོ ཏ་ཏྠ ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་སེ་ཝ་ཏཱིཏི ‘‘ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཨཱ་སེ་ཝ་ཏི. ཏ་དཱ་སེ་ཝ་ན་ཉྷེ་ཏྠ སི་ཀྑ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི པུ་རི་མ་སྨིཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ, པ་ཋ་མ་ཝ་ཏྠུ་དྭ་ཡེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་མཾ ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དཱི་གྷ་ར་སྶ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏཾ ན དུ་ཀྐ་རཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་གོ ཀ་ཏོ. ཨི་དཾ པ་ན དུ་ཀྐ་རཾ པུ་རི་ས་སྶ ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ཡཾ ག་མ་ན་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ནེ་ཏྠ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི དཱི་པེ་ཏུཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་གོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་པ་སྶ་མྦྷ་ན་པཱི་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སཾ་ཝ་ར་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རནྟི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཾ. སོ ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ་པི ས་མཱ་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༢) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་ཏི་པི དྭཱ་ར་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ན ལ་ཀྑི་ཏོ, སོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ པ་དཾ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ནཱ་མ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་པ་ཡོ་གེ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ལེ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ. ‘‘ནི་སཱི་ད་ཏི པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ, ‘‘པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཀཱ་ཡོཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ. ས་ད་ར་ཐཱཏི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. སཱ ཙ ནེ་སཾ ས་ད་ར་ཐ་ཏཱ ག་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ’’ཏི. བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱཏི ས་བ་ལཱ ཐཱུ་ལཱ. ས་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་ནྟཾ ཧོ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ལ་ཧུ་མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ, ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ སེ་སཾ ཏི་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཙ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སུ་ཁུ་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་སུ་ཁུ་མ་ཏ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དཱ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་སྶ་མྦྷེ་མཱིཏི པ་ཋ་མཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ནཾ ཨཱ་བྷོ་གོ, ས་མྨཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཙི་ཏྟེ ཋ་པ་ནཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཝཱི་མཾ་སཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ.

སཱ་ར་དྡྷེཏི ས་ད་ར་ཐེ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ. ཨ་དྷི་མ་ཏྟནྟི བ་ལ་ཝཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཧི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ‘‘ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ. སུ་ཁུ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀཱ་ཡ་མྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟེ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.

པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ཏི ས་དི་སོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སུ་པ་ཙཱ་ར་དྭ་ཡེ་པི. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏོ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལ་མ་ཏོ ཡོ་གི་ནོ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ཙི་ཏྟུ་པ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་ངྑོ་བྷེ་ན ས་པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མོཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སུ་ཁུ་མོ. སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝོ་པི་སྶ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི ཀུ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི.

ལཱ་བྷི་སྶ ས་ཏོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝེ་ལཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཝཱ ས་བྦེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཧེ་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧི སོ་པ་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཏཱ ས་ནྟ་ཏཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དེ་ན ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ སི་དྡྷོ བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི. ཡ་སྨཱ ཏེ ས་བྦེ་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ པ་སྶ་དྡྷི་མི་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ ཨེ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཨ་སྶཱ་སཱ་ད་ཡོ སུ་ཁུ་མཱ ཧོ་ནྟི. པ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ཀཱ་རོ པ་ན ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.

མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ སུ་ཁུ་མོཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀ་ལ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ སུ་ཁུ་མོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ སུ་ཁུ་མོ’’ཏི. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་མཱ་ཧ. ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ དུ་བྦ་ལ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཐ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ‘‘ཨ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཝ་ཏྟོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ན་ཡེ་པི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ‘‘པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི པ་ད་སྶ. ཙོ་ད་ནཱ་སོ་དྷ་ནཱ་ཧཱིཏི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་པ་རི་ཧཱ་རེ་ཧི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཀ་ཐནྟི ཡཾ ཨི་དཾ ‘‘པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ…པེ… སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐཾ ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ཡོ་གི་ནོ ཙ སི་ཀྑ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀཱཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝཱ. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱཏི ཀཱ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. ཀཱ་ཡེ ས་ཏི ཧོ་ནྟི, ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་ཀཱ་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་པི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ. པ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ པ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོ.

སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཉྷི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྣི་སཱི་དཱ་པེ་ནྟོ ‘‘པ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཾ པཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ནི་རོ་དྷེ་ནྟོ’’ཏི, སུ་ཊྛུ ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན་ཡ་ནྟོ ‘‘ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟོ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧཱིཏི ཡཱ་དི་སེ་ཧི. ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི. ཨཱ་ན་མ་ནཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ན་མ་ནཱ. ཝི་ན་མ་ནཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་སྶ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ས་ནྣ་མ་ནཱཏི ས་བྦ་ཏོ, སུ་ཊྛུ ཝཱ ན་མ་ནཱ. པ་ཎ་མ་ནཱཏི པ་ཙྪ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཨི་ཉྫ་ནཱདཱི་ནི ཨཱ་ན་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ་ནི ཝཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཙ་ལ་ནཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ན་མ་ནཱ་ད་ཡོ, མ་ནྡཱ་ནི ཨི་ཉྫ་ནཱ་ད་ཡོ. པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རནྟི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ན་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོ. ཏ་སྨི་ཉྷི པ་སྶ་མྦྷི་ཏེ ཨཱ་ན་མ་ནཱ་ད་ཡོ་པི པ་སྶ་མྦྷི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི.

ས་ནྟཾ སུ་ཁུ་མནྟི ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ན་མ་ནཱ་ད་ཡོ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ད་ར་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟཾ, ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁུ་མཾ. པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦེ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ སུ་ཁུ་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་པི པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ནྟཾ སུ་ཁུ་མཾ པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི.

ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཙོ་ད་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཀི་རཱཏི ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ནེ, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་དི ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་མྤི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་སྶ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ. ཝཱ་ཏཱུ་པ་ལ་དྡྷི་ཡཱཏི ཝཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ལ་དྡྷི་ཡཱ. ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཨ་སྶཱ་སཱ་དི་ཝཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཏེ ཙ ཏེ་ན པ་སྶ་མྦྷེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ན་ཉྩ པ་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ སུ་ཁུ་མཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ན ཧོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཏེ་སཾ ཏེ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཡཱཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་པི ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ སཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ན ཙ ནཾ ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ནནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཎྜི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ ན ཙེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི་པི ཏ་ཏོ ན ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཙོ་ད་ཀོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ན་ཡ་ནཾ པ་སྶ་མྦྷ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙོ་དེ་ཏི.

པུ་ན ཨི་ཏི ཀི་རཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀི་རཱཏི ཡ་དཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་ཏི ཀི་ར སི་ཀྑ་ཏི, མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་དི སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་མྦྷ་ནེ ས་ཏི. པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དི་པི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟི, སུ་ཁུ་མཱ པ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཏཾ ཀ་ཐཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨ་ཏྠི ཀི་ཉྩི ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ ཨོ་པ་མྨ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཨོ་པ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀཾ་སེཏི ཀཾ་ས་བྷཱ་ཛ་ནེ. ནི་མི་ཏྟནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ, ཏེ་སཾ ས་དྡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི སུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. སུ་མ་ན་སི་ཀ་ཏ་ཏྟཱཏི སུ་ཊྛུ ཙི་ཏྟེ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. སཱུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ. སུ་ཁུ་མ་ཀཱ ས་དྡཱཏི ཨ་ནུ་ར་ཝེ ཨཱ་ཧ, ཡེ ཨ་པྤ་ཀཱ. ཨ་པྤ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཀ-ས་དྡོ. སུ་ཁུ་མ་ས་དྡ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་པཱིཏི སུ་ཁུ་མོ ས་དྡོ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ སུ་ཁུ་མ་ས་དྡ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མཾ ཏ་དཱ སུ་ཁུ་མཱ་པི ས་དྡཱ ནི་རུ་དྡྷཱ, ས་དྡ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་ན སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་ས་དྡ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནི་རུ་དྡྷ་སྶ ས་དྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ས་དྡ་ནི་མི་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ. ཙི་ཏྟཾ ན ཝི་ཀྑེ་པཾ ག་ཙྪ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ནི་མི་ཏྟེ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ས་དྡྷིཾ ཙོ་ད་ནཱ་སོ་དྷ་ནཱ་ཧི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་སྶ་མྦྷ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རནྟི ཝུ་ཏྟ་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ༡.༡༠༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་སུ་ཏྟེཔི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ དཱི་གྷཾ ཝཱ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶ་སཱ་མཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི…པེ… པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཾ པ་སྶ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི སི་ཀྑ་ཏི. ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༤༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨི་ཏ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ. ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧཱིཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནནྟི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ཨཱ་པ་ནྣ་ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་པ་ནྣ་ས་པྤ་ཊི་ཀ་མྨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཏོ པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཡ་པི ཧི ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱ་པི ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ཨ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནནྟི ཀོ་དྷོ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ མ་ཀྑོ པ་ལཱ་སོ ཨི་སྶཱ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ མཱ་ཡཱ སཱ་ཋེ་ཡྻཾ ཐ་མྦྷོ སཱ་ར་མྦྷོ མཱ་ནོ ཨ་ཏི་མཱ་ནོ མ་དོ པ་མཱ་དོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཡ་མི་དཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷཾ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་མི་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་བྷ་ཏྟ་གྒ་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙུ་དྡ་ས ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི དྭཱ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ན ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ག་ཎི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༦) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཚ་ས་ཊྛི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན, ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༢) ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཏཱ་ནི ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎི་ཏཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ…པེ… ན་ཧཱ་ནེ པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ནི དྭཱ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭཱ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སེ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཝ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ, ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལཾ. ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ སཱི་ལ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཧཾ སཱི་ལཾ ར་ཀྑཱ་མི, ཀིཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་རི་པཱུ་རེཏི པ་རི་པུ་ཎྞེ, པ་རི་པཱུ་རི་ཏེ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏོ པ་རཾ. ཨཱ་ཝཱ་སོཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཀུ་ལནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༤༡) ཨཱ་ཝཱ་སོཏི ཨེ་ཀོ་པི ཨོ་ཝ་ར་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་ཀ་ལོ་པི ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ. སྭཱ་ཡཾ ན ས་བྦ་སྶེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དི་ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, བ་ཧུ་བྷ་ཎྜ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་པེ་ཀྑ་ཝཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ.

ཀུ་ལནྟི ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལཾ ཝཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལ་མྤི ‘‘སུ་ཁི་ཏེ སུ་ཁི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཾ་ས་ཊྛ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, སོ ཀུ་ལ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་ར་མྤི ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི པ་ལི་བོ་དྷཱ ན ཧོ་ནྟི ཀོ་ར་ཎྜ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ཏྠེ་ར་སྶ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཡ.

ལཱ་བྷོཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏེ ཀ་ཐཾ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཧོ་ནྟི? པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་སྶ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ཙྩ་ཡེ དེ་ནྟི, སོ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་མོ་དེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མོ, ཏཱ་ཝ མ་ནུ་སྶ་སཾ་ས་གྒོ ན ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, པུ་ན བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩཱུ་སེ་ཡེ་ཝ བཱ་ཧུ་ལླི་ཀ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་སུ་ཀོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨ་མ་ཙྩོ ཨ་མ་ཙྩ་དྷཱི་ཏཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, སོ ‘‘ག་ཎྷཱ་ཝུ་སོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ག་མ་ན་ས་ཛྫོ་ཝ ཧོ་ཏི ནི་ཙྩ་བྱཱ་ཝ་ཊོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ན ག་ཎཾ པ་ཧཱ་ཡ ཡ་ཏྠ ནཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི.

ག་ཎོཏི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་ག་ཎོ ཝཱ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ག་ཎོ ཝཱ. ཡོ ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་སཾ ཝཱ པ་རི་པུ་ཙྪཾ ཝཱ དེ་ནྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྶ ག་ཎོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན སོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ – ས་ཙེ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧུ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ, ཏཾ ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་པྤཾ ཀ་ཏཾ, བ་ཧུ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ, ཡོ་ཛ་ན་ཏོ པ་རཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཨ་ཉྙཾ ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནེ་ན ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཏུ་མྷེ ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ག་ཎཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.

ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་པ་ལི་བོ་དྷེ་ན. ‘‘ཀ་མྨ་ཉྩ པ་ཉྩ་མ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨནྟི ན་ཝ་ཀ་མྨཾ. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ལ་དྡྷཱ་ལ་དྡྷཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་བྦ་ཐཱ་པི པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི. སོ་པི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ – ས་ཙེ ཨ་པྤཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ནི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ བ་ཧུ, ས་ངྒྷི་ཀཾ ཙེ, ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ བྷཱ་ར་ཧཱ་ར་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཙེ, ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ར་ཧཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ.

ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི མ་གྒ་ག་མ་ནཾ. ཡ་སྶ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑོ ཝཱ ཧོ་ཏི, པ་ཙྩ་ཡ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ལ་དྡྷ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ཏཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ, ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི ག་མི་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ནོ་ད་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཏཱི་རེ་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.

ཉཱ་ཏཱིཏི ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ས་མཱ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ, གྷ་རེ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ བྷཱ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ. ཏེ གི་ལཱ་ནཱ ཨི་མ་སྶ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ སོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཏེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཏཱ་ཝ གི་ལཱ་ནོ ས་ཙེ ལ་ཧུཾ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཙ་རི་ཡོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་པ་བྦཱ་ཛི་ཏ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ས་མཱ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ ཙ. ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨུ་དྡེ་སཱ་ཙ་རི་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཨུ་དྡེ་ས་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ པ་ན ཡཱ་ཝ ནི་སྶ་ཡ་ཨུ་དྡེ་སཱ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ, ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ. པ་ཧོ་ནྟེ་ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མྤི པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི ཧི ཏེ ར་ཛྫེ ཋི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, པུ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཏེ་སཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ས་ཏི, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ་པི དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. བྷཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནཱི་ནཾ པ་ན ཏེ་སཾ ས་ནྟ་ཀ་མེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ན་ཏྠི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ལ་བྷ་ནྟེ་ན ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་སྶ བྷ་གི་ནི་ཡཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ནེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ, ན དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ན བྷ་གི་ནི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. བྷཱ་ཏུ ཛཱ་ཡཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཏེ་སཾ པ་ན པུ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཨཱ་བཱ་དྷོཏི ཡོ ཀོ་ཙི རོ་གོ. སོ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི ན ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དཱ་སོ, ན བྷ་ཏ་ཀོ, ཏཾ་ཡེ་ཝ་མྷི པོ་སེ་ནྟོ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.

ག་ནྠོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ. ཏཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩ་བྱཱ་ཝ་ཊ་སྶེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ.

ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་པ་ལི་བོ་དྷེ་ན. ‘‘ཨི་དྡྷཱི་ཏི ཏེ ད་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྡྷཱིཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ ཨི་དྡྷི. སཱ ཧི ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀ་དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཏ་རུ་ཎ་ས་སྶཾ ཝི་ཡ ཙ དུ་པྤ་རི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཙ བྷི་ཛྫ་ཏི. སཱ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ལི་བོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ན ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་མཱ་དྷིཾ པ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏྠི་ཀེ་ན ཨི་དྡྷི་པ་ལི་བོ་དྷོ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་བུ་ནྡྷེ་ཏི ཨུ་པ་རོ་དྷེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ, ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, པ་རི་པ་ནྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོཏི ས་མཱ་པ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ, ཨ་པ་ལི་བོ་དྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ, བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ. ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་ན. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྦེ་པི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ས་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ས་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནི མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་མ་དྡ་ཝ་ཛ་ན་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་ས་སུ་ཏྟེ་ན (ཨ. ནི. ༨.༡) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.

ཨ་ནོ་ལཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨོ་ལཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་བྦེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ, ས་བྦ་སྨིཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ. ཨ་ཏྠ་ཡི་ཏ་བྦནྟི པུ་བྦཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡི་ཏ་བྦཾ. ཡོ་ག་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཡོ་གཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཏ་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀ་མྨཾ, ཏ་སྶ ཡོ་གཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ.

ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎཾ, ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎེ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ཉྩ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་ཉྩ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎེ ཙ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྲི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི – ད་ས ཀ་སི་ཎཱ, ད་ས ཨ་སུ་བྷཱ, ད་ས ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཀཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཾ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎཾ ཝཱ་ཡོ་ཀ་སི་ཎཾ ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཾ པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཨི་མེ ད་ས ཀ་སི་ཎཱ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ནཱི་ལ་ཀཾ ཝི་པུ་བྦ་ཀཾ ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀཾ ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ཀཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ པུ་ལ༹་ཝ་ཀཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ནྟི ཨི་མེ ད་ས ཨ་སུ་བྷཱ. བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི དྷ་མྨ ས་ངྒྷ སཱི་ལ ཙཱ་ག དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ ད་ས ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ. མེ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ མུ་དི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ. ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤཱ. ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ ཨེ་ཀཱ ས་ཉྙཱ. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི.

ཡཾ ཡ་སྶ ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་ཀཱུ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ ད་ས ཨ་སུ་བྷཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི, དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཊྛ, མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཙ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ, ས་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་རི་མཱ ཚ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི, སེ་ས་ཀ་སི་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཨཱ་རུ་པྤཱ ས་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི. ཀ་སི་ཎེ་སུ ཙ ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་རི་ཏྟཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙ་རི་ཏ་སྶ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཡོ་གཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན…པེ… ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ད་ཡོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་དཱ་ནེ སེ་ཡྻོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་ཐཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཡ. ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རཾ ཡུ་ཏྟི་མ་གྒ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ.

ཨི་དཱ་ནི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན དྷོ་ཏ་མ་ཀྑི་ཏེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཚ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་པ་རི་ཝུ་ཏེ་ན ན ག་ནྟ་བྦཾ, ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཡཾ ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟེ་ན ས་ལླ་ཧུ་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ན པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་མ་ཀྑ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཝེ་ཎཾ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ས་ཙེ ཧི་སྶ ཏ་ཏྲ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ཏེ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ན་ཊྛོ་སི, ས་ཙེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻུཾ, ཡེ་ན ཏ་ཏོ་ཝ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ནྟ་བྦཾ.

ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་མཱ་ཙ་རི་ཡནྟི –

‘‘པི་ཡོ ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ, ཝ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ;

ག་མྦྷཱི་ར་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ, ནོ ཙ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༧.༣༧; ནེ་ཏྟི. ༡༡༣) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ་སིཾ ཝུ་ཌྜྷི་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ད་ཧ་ར་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་ནི ན སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ནི་ཀྑི་པཱ་ཝུ་སོ, པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་ན ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ས་ཙེ ཨི་ཙྪ་ཏི, པཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པཱ་དེ དྷོ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ན ཏཱ་ཝ དྷོ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏ་མུ་ད་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན སཱ་རུ་པྤཾ སི་ཡཱ. ‘‘དྷོ་ཝཱ་ཝུ་སོ, ན མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ན ཡ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ན པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ་པི ཝཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱ་དཱ དྷོ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཧི ན ག་ཎྷེ་ཡྻ, ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨི་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་མྦྷོ་གཾ ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ན ན ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ པཱ་དཱ མ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཧི ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ག་ཏྟ་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཏེ་ལཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན སཱ་རུ་པྤཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ སཱི་སཾ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནི མ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ས་བྦ་པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་ཏེ་ལ་མི་དཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པཱ་དེ་པི མ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ན པཱ་དེ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཋ་པེ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ག་ཎྷ་ནྟེ དཱ་ཏ་བྦཱ.

ག་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐེ་ཐ’’ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཡཱ་ཙི་ཏོ་པི ན དེ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་སེ ལ་དྡྷེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཙ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཏཱི་ཎི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཱ་ནི ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏ་བྦཱ་ནི. སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནུ་ད་ཀ་ཉྩ ནྷཱ་ནོ་ད་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏ་བྦཾ. ཀིཾ བ་ཧུ་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན, ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མྷི ས་མྨཱ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ – ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཨོ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, མུ་ཁོ་ད་ཀཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཡཱ་གུ ཧོ་ཏི, བྷཱ་ཛ་ནཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཡཱ་གུ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༦) ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཉྩ་ས་ནྡྷི་ཀནྟི པ་ཉྩ་པ་བྦཾ, པ་ཉྩ་བྷཱ་ག་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ག་ནྠ་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་ནྠ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ, ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཱ པ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ན་མ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎནྟི ག་ཎ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཕུ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཝཱ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ན ཀི་ལ་མ་ཏི ཨོ་དྷི་སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མྤི ན ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མྤི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཨ་ཀི་ལ་མ་ན་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཧེ་ཏུ. ཐོ་ཀནྟི ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ. ས་པྤཱ་ཡཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ལཱ་བྷེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཕཱ་སུ་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མནྟི ཨི་མི་ནཱ གཱ་ཝུ་ཏ་ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན མ་ནྡ་པ་ཉྙོ གཱ་ཝུ་ཏེ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ ཝཱ ཝ་ས་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཋཱ་ནེ ས་ནྡེ་ཧེ ཝཱ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ ཝཱ ཛཱ་ཏེ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི. ས་ཙེ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མེ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ས་བྦཾ ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མ་ཏོ དཱུ་ར་མྤི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ དཱུ་ར་མྤི ག་ནྟྭཱ’’ཏི.

ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སེ་ནཱ་ས་ན་དོ་ས་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏནྟི མ་ཧ་ཏྟཾ, ན་ཝ་ཏྟཾ, ཛི་ཎྞ་ཏྟཾ, པ་ནྠ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཾ, སོ་ཎྜཱི, པ་ཎྞཾ, པུ་པྥཾ, ཕ་ལཾ, པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, ན་ག་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, དཱ་རུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, ཁེ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ, པ་ཊྚ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, པ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, ར་ཛྫ་སཱི་མ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏཱ, ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི སེ་ནཱ་ས་ན་དོ་སེ་ཧི ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏཾ. ཨི་མེ་ས་ཉྷི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ.

ཀ་སྨཱ? མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༥༢) ཏཱ་ཝ བ་ཧཱུ ནཱ་ནཱ་ཚ་ནྡཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ས་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ པཱ་ནཱི་ཡཾ པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ‘‘གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟོ་པི ས་ཙེ པ་སྶ་ཏི ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀ་ཏཾ, པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཾ ཝཱ རི་ཏྟཾ, ཨ་ཐཱ་ནེ་ན ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཏི་དི་ཝཱ པ་ཝི་ཊྛོ ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷ་ཏི. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ག་ཏོ་པི སཱ་མ་ཎེ་ར་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡེ་ན ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ་ཧི ཙ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་བྦཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་པི ཙ གྷ་ཊྚ་ནཱ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཝི་ཧཱ་ཏ་བྦཾ.

ན་ཝ་ཝི་ཧཱ་རེ བ་ཧུ ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཀ་རོ་ནྟཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. ཡ་ཏྠ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏུ, མ་ཡཾ ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཝི་ཧཱ་ཏ་བྦཾ.

ཛི་ཎྞ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན བ་ཧུ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.

པ་ནྠ་ནི་སྶི་ཏེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི. ཝི་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ད་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛེ ཝཱ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ས་མྦཱ་དྷོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་ཏ་བྦཾ.

སོ་ཎྜཱི ནཱ་མ པཱ་སཱ་ཎ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པཱ་ནཱི་ཡ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་མོ་ས་ར་ཏི, ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ར་ཛ་ན་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཛ་ན་དཱ་རུ་དོ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ ཙ ཨ་སུ་ཀེ ཙ ཋཱ་ནེ’’ཏི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི ནི་ཙྩ་བྱཱ་ཝ་ཊོ ཧོ་ཏི.

ཡ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ སཱ་ཀ་པ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ་པི ས་ནྟི་ཀེ སཱ་ཀ་ཧཱ་རི་ཀཱ གཱ་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཎྞཾ ཨུ་ཙྩི་ན་ནྟི་ཡོ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་དྡ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི.

ཡ་ཏྠ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ མཱ་ལཱ་ག་ཙྪཱ སུ་པུ་པྥི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྲཱ་པི ཏཱ་དི་སོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ.

ཡ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ ཨ་མྦ་ཛ་མྦུ་པ་ན་སཱ་དི་ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཕ་ལ་ཏྠི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ཨ་དེ་ནྟ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟི, སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ་ན ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི, ཨ་ཝཱ་སཱ་ཡ་པི་སྶ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟི.

པ་ཏྠ་ནཱི་ཡེ པ་ན ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏེ ད་ཀྑི་ཎ་གི་རི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ཙྪི་ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རི་ཙི་ཏྟ་ལ་པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ནུ་སྶཱ ས་མ་ནྟཱ ཨོ་ས་ར་ནྟི, ཏེ་ན་སྶ ན ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཏཾ ས་པྤཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན དི་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ར་ཏྟིཾ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ.

ན་ག་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ་པི གྷ་ཊེ་ཧི ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་གྒཾ ན དེ་ནྟི, ཨི་སྶ་ར་མ་ནུ་སྶཱ་པི ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ སཱ་ཎིཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི.

དཱ་རུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཊྛཱ་ནི ཙ ད་བྦུ་པ་ཀ་ར་ཎ་རུ་ཀྑཱ ཙ ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཊྛ་ཧཱ་རི་ཀཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སཱ་ཀ་པུ་པྥ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཝི་ཧཱ་རེ རུ་ཀྑཱ ས་ནྟི, ཏེ ‘‘ཚི་ནྡི་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཚི་ནྡ་ནྟི. ས་ཙེ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ པ་དྷཱ་ན་གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི, ཨ་ཝཱ་སཱ་ཡ་པི་སྶ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟི.

ཡོ པ་ན ཁེ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མ་ནྟཱ ཁེ་ཏྟེ་ཧི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ, ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ཁ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་ཉྙཾ མ་དྡ་ནྟི, པ་མུ་ཁེ་སུ ས་ཡ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་མྤི བ་ཧུཾ ཨ་ཕཱ་སུཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཡ་ཏྲ་པི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་བྷོ་གོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་རཱ་མི་ཀ་ཀུ་ལཱ་ནཾ གཱ་ཝོ རུ་ནྡྷ་ནྟི, ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟི, མ་ནུ་སྶཱ ཝཱི་ཧི་སཱི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་སྶ་ཐ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་རཱ་མི་ཀ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ད་སྶེ་ནྟི. ཏེ་ན ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཁེ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ.

ཡ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ ཝེ་རཱི བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡེ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ‘‘མཱ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན་ཊྛཱ་མྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྟཱ་རོ བྷ་ཝ་ནྟི.

ཡོ་པི ཨུ་ད་ཀ་པ་ཊྚ་ནཾ ཝཱ ཐ་ལ་པ་ཊྚ་ནཾ ཝཱ ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ནཱ་ཝཱ་ཧི ཙ ས་ཏྠེ་ཧི ཙ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ དེ་ཐ, པཱ་ནཱི་ཡཾ དེ་ཐ, ལོ་ཎཾ དེ་ཐཱ’’ཏི གྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟཱ ཨ་ཕཱ་སུཾ ཀ་རོ་ནྟི.

པ་ཙྩ་ནྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ ཧོ་ནྟི.

ར་ཛྫ་སཱི་མ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ རཱ་ཛ་བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྷི པ་དེ་སཾ ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི པ་ཧ་ར་ཏི, ཨི་ཏ་རོ་པི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཀ་དཱ་ཙི ཨི་མ་སྶ ར་ཉྙོ ཝི་ཛི་ཏེ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཏ་སྶ, ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཙ་ར་པུ་རི་སོ ཨ་ཡ’’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ནྟི.

ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མོ་ས་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཐེ་རོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི པ་ཎྞ་སཱ་ལ་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ གཱ་ཡི. སོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི, སཱ ག་ནྟྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ན་སཱི་སེ གཱ་ཡི. ཐེ་རོ ཙ་ངྐ་མ་ན་སཱི་སཾ ཨ་ག་མཱ་སི, སཱ ས་ཏ་པོ་རི་སེ པ་པཱ་ཏེ ཋ་ཏྭཱ གཱ་ཡི. ཐེ་རོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི, ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཱ, བྷ་ནྟེ, ན ཨེ་ཀོ, ན དྭེ ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ ཁཱ་དི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཡ་ཏྠ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་མཾ ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ལ་དྡྷུཾ, ཏ་ཏྠ སོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ལཱ་བྷོ མ་ཧཱ་དོ་སོ་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་སཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དོ་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ –

‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་སཾ ན་ཝཱ་ཝཱ་སཾ, ཛ་རཱ་ཝཱ་ས་ཉྩ པ་ནྠ་ནིཾ;

སོ་ཎྜིཾ པ་ཎྞ་ཉྩ པུ་པྥ་ཉྩ, ཕ་ལཾ པ་ཏྠི་ཏ་མེ་ཝ ཙ.

‘‘ན་ག་རཾ དཱ་རུ་ནཱ ཁེ་ཏྟཾ, ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ན པ་ཊྚ་ནཾ;

པ་ཙྩ་ནྟ་སཱི་མཱ་ས་པྤཱ་ཡཾ, ཡ་ཏྠ མི་ཏྟོ ན ལ་བྦྷ་ཏི.

‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ་ཏཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི, ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏོ;

ཨཱ་ར་ཀཱ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, མ་གྒཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༥༢);

པ་ཉྩ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི གཱ་མ་ཏོ ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ, དི་ཝཱ ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞཾ ར་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སཾ, ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཾ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ, ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏི པ་རི་པ་ཉྷ་ཏི ‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ, ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’ཏི. ཏ་སྶ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཋཱ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡).

ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, དི་ཝཱ ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞཾ ར་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས་ནྟི ཨེ་ཀཾ, ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶ་ནྟི ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ཏི ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཐེ་རཱ…པེ… ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟེ་ན དཱི་གྷཱ་ནི ཀེ་ས་ན་ཁ་ལོ་མཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨ་གྒ་ལ༹་ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཏ་ནྟུ་ཙྪེ་དཱ་དཱི་སུ ཏུ་ནྣ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀི་ལི་ཊྛཱ་ནི ཝཱ ར་ཛི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཙེ པ་ཏྟེ མ་ལཾ ཧོ་ཏི, པ་ཏྟོ པ་ཙི་ཏ་བྦོ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ནི. བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱཏི བྷོ་ཛ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཧཱ་རེ ཧི ཨཱ་ས་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སི་ཡཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཀོ་ཙི པ་རི་སྶ་མོ, ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ས་རཱི་ར་ཁེ་དེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཧོ, ས་བྦོ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷི, ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་གྒ་ཧ་མ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཧོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་གྒ་ཧོ, ཏ་ཏོ. ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མྤི.

ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་ཡཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ. ཕུ་ས་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ག་ཎེ་ནྟ་སྶ ག་ཎ་ནཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ནྟ་སྶ ཙ ནཱ་སི་ཀ་གྒཱ་དི་ཊྛཱ་ན་སྶ ནེ་སཾ ཕུ་ས་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ག་ཎ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡ ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི, ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཎ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷ ཕུ་ས་ནཱ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཕུ་ས་ནཱ་ཏི ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཋ་པ་ནཱཏི ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་མཱ་དྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི ས་ཎྛི་ཏཱི’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ནཱ པ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ. པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཙ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚ་ནཱ མ་གྒོ. ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ སུ་དྡྷཱི་ཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཕ་ལཾ. ཏེ་སནྟི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནཱ་པཱ་རི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ. པ་ཊི་པ་སྶ་ནཱཏི པ་ཏི པ་ཏི ད་སྶ་ནཾ པེ་ཀྑ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི.

ཁ་ཎྜནྟི ཨེ་ཀཾ ཏཱི་ཎི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཁ་ཎྜ་ནཾ. ཨོ་ཀཱ་སེཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ག་ཎ་ནཱ་ནི་སྶི་ཏོ་ཝ ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་སྶི་ཏོ. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ནུ ཁོཏི ཨི་དཾ ཙི་ར་ཏ་རཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི ཏ་ཐཱ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་སུ ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་སུ ཡ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ པ་ན ཨུ་བྷོ་པི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཎེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ དྭཱི་སུ ནཱ་སཱ་པུ་ཊ་ཝཱ་ཏེ་སུ ཡོ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནནྟི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་པི ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཎེ་ནྟ་སྶ ཀ་མེ་ན ཨུ་བྷོ་པི པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཎེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎ་ཡ་ཏོ…པེ… པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི.

པ་ལི་གྷཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ ཡ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, སོ པ་ལི་གྷ་ཏྠ་མྦྷོ. ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནཱཏི སཱི་གྷ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ, གོ་པཱ་ལ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཉྩཱཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ཊྛཱ་དཱི་ནི པཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ག་ཎེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ག་ཎ་ནཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་རཱི་ཡ་ཏི ཏེ་ན ནཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་རི་ཏྟཾ, པཱ་ཛ་ན་ད་ཎྜོ. ཨ་རི་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཨ་རི་ཏྟུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན.

ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ཋ་པ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ས་ནྟཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནྟོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. བ་ཧི ཙི་ཏྟ་ནཱི་ཧ་ར་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝཱ་ཏ་བྦྷཱ་ཧ་ཏནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏ་ཝཱ་ཏཾ བ་ཧུ་ལཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཾ ཝི་ཡ མེ་དེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ནཱི་ཧ་ར་ཏོཏི ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཏོ. ཏ་ཐཱ པ་ན ནཱི་ཧ་ར་ཏོ ཝཱ་ཏ་སྶ ག་ཏི་ས་མ་ནྭེ་ས་ན་མུ་ཁེ་ན ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ནུ་ག་མ་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་བྷི ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷ ཨཱ་དི་ཙི་ནྟཱ, ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ནཱ་བྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ནཱ་སི་ཀ་གྒཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་ཝ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ན དེ་ས་ནྟ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ག་ཏི་ས་མ་ཉྙཱ. ཧ་ད་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷནྟི ཧ་ད་ཡ་ས་མཱི་པཾ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གོ མ་ཛ྄ཛྷཾ. ནཱ་སི་ཀ་གྒཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི ནཱ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་ཝི་ས་ན་ཝཱ་ཏ་སྶ ནཱ་སི་ཀ་གྒཾ ཨཱ་དཱི’’ཏི. པ་ཝི་ས་ན་ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ པ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏནྟི ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ, ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ར་དྡྷཱ་ཡཱཏི ས་ད་ར་ཐ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨི་ཉྫ་ནཱ་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ་ལ་ནཱ་ཡ. ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ. སཱ་ར་དྡྷཱཏི ས་ད་ར་ཐཱ. ཨི་ཉྫི་ཏཱཏི ཨི་ཉྫ་ན་ཀཱ ཙ་ལ་ན་ཀཱ, ཏ་ཐཱ ཕ་ནྡི་ཏཱ.

ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཕུ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ག་ཎ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་སུཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཕུ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི. ན་ནུ ཕུ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཝི་ཡ ཕུ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ་ཏི? ཡ་དི་པི ན་ཏྠི, ག་ཎ་ནཱ པ་ན ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཕུ་ས་ནཱ་ཡ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ག་ཎ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ ཨེ་ཝ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཎ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡ ཧི ཕུ་ས་ནཱ་ཋ་པ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏཱ ཀ་སྨཱ ཨུ་དྡེ་སེ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཎེ་ནྟོཏི ཨི་མི་ནཱ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཕུ་ས་ནཱ ཨ་ངྒ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ ཕུ་ས་ནཱ་ཡ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཏེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ. ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟོཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏི་ཡཱ ནི་བ་ནྡྷ་ནྟོ, ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཏེ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ནི་མི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ནྟོ ས་མཱ་ད་ཧ་ནྟོ. ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ ཙ ཕུ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཎེ་ནྟོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཎ་ནཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ ན མི་ནོ་ཏི ན ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ཏི, སཱ མཱ་ན་སྶ ས་མཱི་པེ་ཏི ཨུ་པ་མཱ ཡ་ཐཱ གོ་ཎོ ཝི་ཡ ག་ཝ་ཡོ་ཏི.

པ་ངྒུ་ལོ༹ཏི པཱི་ཋ་ས་པྤཱི. དོ་ལཱཏི པེ་ངྑོ་ལོ. ཀཱི་ལ༹་ཏནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ་ནཾ. མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ པུ་ཏྟ་སྶ ཙ. ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊིཾ, ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ནྟི དྭེ་པི ཀོ་ཊི་ཡོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཉྩཱཏི དོ་ལཱ་ཕ་ལ་ཀ་སྶེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠ་མྦྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠ་མྦྷོ, ནཱ་སི་ཀ་གྒཾ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ, ཏ་སྶ མཱུ་ལེ ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ ཋ་ཏྭཱ? ས་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན. ས་ཏི་ཉྷི ཏ་ཏྠ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. ནི་མི་ཏྟེཏི ནཱ་སི་ཀ་གྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟེ. ས་ཏི་ཡཱ ནི་སི་ནྣོཏི ས་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་སཱི་ད་ནྟོ. ‘‘ས་ཏི་ཉྷི ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཋཱ་ནེ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ. ཏེཏི ན་ག་ར་སྶ ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ག་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཱ ཙ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.

གཱ་ཐཱ་ཡཾ ནི་མི་ཏྟནྟི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ཙ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེཏི ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་སྶཱ་སོ པ་སྶཱ་སོ་ཏི ཨི་མེ ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟ་སྶ. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ. བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡཱ པ་ན པ་རི་ཧཱ་ར་གཱ་ཐཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ.

ཀ་ཐནྟི ཏཱ་སཾ ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ར་གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ – ཨི་མེ ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཐཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ས་ཏི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ན ཙི་མེ ན ཙ ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀ་ཐ་ཉྩ ན ཧོ་ནྟི ཨ་ཝི་དི་ཏཱ, ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཝི་ཀྑེ་པཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, པ་དྷཱ་ན་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ཀཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཡོ་ག་ཉྩ ཡོ་གཱི ཀ་ཐཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཐ་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཀ་ཙོ་པ་མཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་སྶ ཝི་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཉྩ་ལེ རུ་ཀྑེ ཚེ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ ན སུ་ཀ་རཱ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟ་ག་ཏི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ’’ཏི. ཀ་ཀ་ཙེ་ནཱཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་ན ཁ་ར་པ་ཏྟེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི. ཕུ་ཊྛ་ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟཱ་ནནྟི ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པུ་རི་ས་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ཨཱ་ག་ཏེ ཝཱ ག་ཏེ ཝཱ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི.

ཀ་ཀ་ཙ་སྶ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ལེ པུ་རི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, པེ་ལླ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཝི་ག་ཏཱ ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ ཝཱ ག་ཏཱ ཝཱ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟཱ ཨ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཕུ་སི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་དྷཱ་ནནྟི རུ་ཀྑ་སྶ ཚེ་ད་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཡོ་གནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཚེ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཾ. ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཏྠི, ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢༧) ཨུ་པ་མཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ, ཏེ་ན ཙ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.

ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཏི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ ནཱ་མ, ཏ་སྶཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ, ནཱ་སི་ཀ་གྒཾ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ སོ པུ་རི་སོ ཀ་ཀ་ཙེ་ན རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏ་ག་ཏེ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟེ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཕུ་ཊྛ་ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ག་ཏེ ཀ་ཀ་ཙ་ད་ནྟེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སུ་ཏྟ་པ་ད་ཉྩ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ. ནཱ་སི་ཀ་གྒེ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟེཏི དཱི་གྷ་ནཱ་སི་ཀོ ནཱ་སི་ཀ་གྒེ, ཨི་ཏ་རོ མུ་ཁཾ ཨ་ས་ནཾ ནི་མཱི་ཡ་ཏི ཚཱ་དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨུ་ཏྟ་རོ་ཊྛེ.

ཨི་དཾ པ་དྷཱ་ནནྟི ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཀྑ་མཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཡོ་གྒཾ ཧོ་ཏི, ཨི་དཾ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ནྟཱིཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨུ་པ་ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་པ་དེ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན་མ་དྷི་ག་མ་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ པ་ཡོ་གོཏི ཨ་ཡཾ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ཡོ་གོ. སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ད་ས་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྱ་ནྟཱི ཧོ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་པི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་ག་ཏ་ནྟཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, པ་ཧཱི་ནེ་སུ ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ལེ་སོ་པི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྱ་ནྟཱི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོཏི ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཡཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དི་ཀོ ཨི་མ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་སྶཱཏི ཡེ་ན. ཨ་ནུ་པུ་བྦནྟི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. པ་རི་ཙི་ཏཱཏི པ་རི་ཙི་ཎྞཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཡེ་ན དཱི་གྷ་ར་སྶ་པ་ཛ་ཨཱ་ན་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ཊྛུ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་པུ་ཎྞཱ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཱ, སོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ པ་ཉྙོ་བྷཱ་སེ་ན པ་བྷཱ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཨ་བྦྷཱ མུ་ཏྟོ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ ཨ་བྦྷཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟོ ཙ་ནྡི་མཱ ཏཱ་ར་ཀ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡཱ་ཏི. ‘‘ཨ་བྦྷཱ མུ་ཏྟོ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི ཧི པ་ད་སྶ ནི་དྡེ་སེ མ་ཧི་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡ་ལོ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་དྷཱཏི ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མཱ་ཡ. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ཨི་དྷཱཏི ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨ་སྶཱཏི ཨུ་པ་མཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་ཀ་ཙ་སྶ. ཨཱ་ག་ཏ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ན་ཡ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ན ཙི་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟནྟི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝི་ཙཱ་རཱ་དཱི་ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ བྱ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཛྷཱ་ན་ངྒེ་སུ ཙ ས་མཱ་དྷི པ་དྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཋ་པ་ནཱ ཙ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་སྶ་ཙི པ་ན ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ཏོ…པེ… པ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཝ ག་ནྠོ པ་རི་ཧཱི་ནོ, པུ་རཱ་ཎ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི སོ ག་ནྠོ ལི་ཁི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི.

སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨོ་ན་མ་ཏི ཝ་ཏྠི་ཀཱ་དི་པ་ལ་མྦ་ནེ་ན. ཝི་ཀཱུ་ཛ་ཏཱིཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝ་ལིཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝ་ལི་ནཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ ག་རུ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་དྡྷིཾ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་རོ་དྷོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐེ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེཏི ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ལ་ཧུ་མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ སེ་ས་ཏི་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པཱ་ན་མྤི ལ་ཧུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨི་དྷ ཀཱ་ཡ་སྶ ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སྭཱ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི ལ་ཧུ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ནི་རུ་དྡྷེཏི་ཨཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མྷི ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝི་ཙ་ཡ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ.

ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ཧོ་ནྟི. དེ་ས་ཏོཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཕུ་ས་ན་དེ་ས་ཏོ, པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕུ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.

‘‘ཀ་ཏྠ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀ་སྶ ན་ཏྠཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝཱི་མཾ་སི་ཡ་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀེ ནི་མུ་གྒ་སྶ ནི་རུ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟོ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ མ་ཏཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ མུ་ཙྪཱ་པ་རེ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ས་ཉྙཱི་སུ ཝཱ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘མུ་ཙྪཱ་པ་རེ་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཐཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ, རཱུ་པ་བྷ་ཝེ རཱུ་པཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཙ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ ཏེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཀ་ཏི་ཕུ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཕུ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ནི་མི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཏི་ཡཱ ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ས་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ཐི་ར་ས་ཉྙཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཧི ས་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝཱཏི ཨི་མཾ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཀ་ཎྚ་ཀུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝི་དྷི་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སནྟི ཧེ་ཏུཾ. ཨ་ཏྠོ ཧི ཕ་ལཾ. སོ ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ་ཏི. མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་སྶཱཏི ཝི་ན་ཊྛ་སྶ་ཏི་སྶ. ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶཱཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ, བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ཏེ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཉྩ ས་མ་ཏྠཱ་ཧི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ག་རུ་ཀནྟི བྷཱ་རི་ཡཾ. སཱ ཙ་སྶ ག་རུ་ཀ་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ན’’ནྟི.

ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ‘‘བ་ལ་ཝ་ཏཱི སུ་ཝི་ས་དཱ སཱུ་རཱ ཙ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཁུ་མ་སྶ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ནེ་ན་པི སུ་ཁུ་མེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱ་ཧི ཙ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་དནྟི པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི གོ་ཙ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེཏི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཋཱ་ནེ. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཏི་ར་སྨི་ཡཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི. ན ཧི ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ བ་ནྡྷ་ན་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་སུཾ ལ་བྦྷ་ནྟི. ནི་མི་ཏྟནྟི ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཧི ཨི་དྷ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱུ་ལ་པི་ཙུ་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མ་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཧེ ཡུ་ཛྫ་ཏི, སེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ. ཨེ་ཀ་ཙྩེཏི ཨེ་ཀེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ.