༡. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜཾ

༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ

སུ་དི་ནྣ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༤. ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནནྟི པ་དཾ པ་དཾ པ་ཊི་ཝ་ཎྞ་ནཾ, པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝཱ. བྷ་ཎྜ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཨུ་དྡྷཱ་ར་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྐཱ་ཡི་ཀ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནཾ བྷ་ཎྜ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ, དཱ་ཏུཾ ས་ངྐེ་ཏི་ཏེ དི་ཝ་སེ ག་ནྟྭཱ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ, ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ནཾ སཱ་ར་ཎཾ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཡཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཡ, བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ. དི་སྭཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ དི་སྭཱ་ན-ས་དྡོ ཨ་ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘གྷ་ཏཾ པི་ཝི་ཏྭཱ བ་ལཾ ཧོ་ཏི, སཱི་ཧཾ དི་སྭཱ བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ ཧི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷ་བྦ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ་པི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ་པི ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་མཱུ་ལ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཀིཾ པ་ན ཡེ་སཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠི, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པ་ན བུ་དྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ. བུ་དྡྷཱ ཧི པ་རེ་སཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཝཱ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི ཙ དེ་ས་ཀ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཛྫ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, དེ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཧཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཙེ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་ཡ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡི་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ དེ་ས་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པེ་སྶོ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སཱི་དེ་ཡྻ, ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་མ་སྶ ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ ཨ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ. ས་ཙེ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནཱ་ཀ་རི་སྶ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཀ་ཐི་ཏ་དི་ཝ་སེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ནཱ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. སུ་དི་ནྣ་སྶ་པི པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཧི ཏེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏོ ནཱ་བྷ་ཝི་སྶ, ན ཏཾ་མཱུ་ལ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ.

ཡ་ནྣཱུ་ནཱཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘དྷ་མྨཾ སུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ནྣཱུ་ནཱ’’ཏི ནི་པཱ་ཏ་པ་དེ་ན ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཧཾ ཡ་ནྣཱུ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ནྣཱུ་ནཱཏི ཙ ཡ་དི པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ནཱ་ཏི ཨི་ད་མྤི ཧི ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ཡཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་ར་ཛ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་དི་ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་ར་ཛ་ནཱ་ཀི་ཎྞཱ. ས་ཙེ ཨ་ཡ་མྤི པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་རཱུ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ཡུ་ཏྟཾ. ཐོ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷཱ་པི སུ་ཏྭཱ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ, ས་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ…པེ… ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ན་སྶ ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏནྟི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ.

ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡེ་ན ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེ་ན ཏེ་ན མེ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོཏི ‘‘ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༣༤; ༢.༤༢; པཱ་ཙི. ༤༡༧; མ་ཧཱ་ནི. ༣; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༤༧) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མི, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ. ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་མྤི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཁ་ཎྜ་ཨ་ཙྪི་དྡཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝཱ. ཨ་ཁ་ཎྜ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟནྟི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩི་པི ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ན ཨ་མ་ལཱི་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ནཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་མྤི སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ངྑཾ ཝི་ཡ ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ལི་ཁི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལི་ཁི་ཏ་ས་ངྑ་ས་དི་ས’’ནྟི. པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཊྛེ་ན ནི་མྨ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑཾ ཝི་ཡ ལི་ཁི་ཏཾ དྷོ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷོ་ཏ་ས་ངྑ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱ’’ཏི པ་ད་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་གཱ་རནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི. དཱ་ཋི་ཀཱ་པི མ་སྶུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་སྶུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་དྷ་ར་མ་སྶུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སཱ་ཡེ་ན ར་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སཱ་ཡ་ར་ས་པཱི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏནྟི ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་སོ ཨ་གཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ.

༢༥. ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི, ཉཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཏཱི, ལོ་ཧི་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ. པི་ཏུ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཉཱ་ཏཱི, མཱ་ཏུ་པ་ཀྑི་ཀཱ སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ. མཱ་ཏུ་པ་ཀྑི་ཀཱ པི་ཏུ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཉཱ་ཏཱི, ས་སྶུ་ས་སུ་ར་པ་ཀྑི་ཀཱ སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ. མི་ཏྟཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི མི་ཏྟཱ, མི་ན་ནྟི ཝཱ ས་བྦ་གུ་ཡ྄ཧེ་སུ ཨ་ནྟོ པ་ཀྑི་པ་ནྟཱི་ཏི མི་ཏྟཱ. ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ས་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་མཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཙྩཱ. མ་མཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི མཱ་ཏཱ, པི་ཡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པི་ཏཱ. ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩ་ལེ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་དི་ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩ་ལེ་སེ་ན. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ པུ་ཏྟཾ ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏཱིཏི ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཙ ཙི་ཏྟ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཏ་ཐཱ ཝ་རོ དི་ནྣོ.

༢༦. དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི བྷ་ཎྜ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ་ཏི པི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་ཛ་ན་ན་ཀོ’’ཏི. མ་ན་སྶ ཨ་པྤཱ་ཡ་ན་ཏོ མ་ནཱ་པོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ’’ཏི. སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ ཏ་རུ་ཎ་དཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལེ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ས་པྤི་ཁཱི་རཱ་དི་སཱ་དུ་ར་ས་མ་ནུ་ཉྙ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁ་པ་རི་ཧ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀ་དྷཱ་ཏི་ཛ་ནཱ་དི་པ་རི་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ཧཱ་རེ་ཧི ཙ སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ, ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན སུ་ཁ་པ་རི་ཧ་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ, བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁ་པ་རི་ཧ་ཏོ.

ཀི་ཉྩཱིཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་ག’’ནྟི. ཡ་དཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ པ་ཡོ་གེ ‘‘ས་པྤི་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མ་དྷུ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑེ་ན ནཱ་ནུ་བྷོ་སཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠེ ཙ ཛཱ་ན་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑེ་ན ནཱ་ནུ་བྷོ་སཱིཏི ཀེ་ན་ཙི དུ་ཀྑེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ནུ་བྷོ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ལོ་པོ ཀ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ ས་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ་ནཾ པ་ཡོ་གེ ‘‘མཱ་ཏུ ས་ར་ཏི, པི་ཏུ ས་ར་ཏི, བྷཱ་ཏུ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝི་དཱུ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑཾ ན་སྶ་ར་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཀ་སྶ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ན་སྶ་ར་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པཱིཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ར་ཎ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ཀི་ཉྩཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ནཱཏི ‘‘དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ་ན. ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པོཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་སྶ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ལོ་པོ. ‘‘ཀ་སྶ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི པུ་རི་མ་པ་དེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨ་ནི་ཙྪ་ཀཱཏི ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ན་ནུ མ་ཡཾ སུ་དི་ནྣ སཱ་མཱ་དཱི་སུ ཀེ་ན་ཙི་པི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱ་རེ་ན མ་ར་ཎེ་ན་པི ཏ་ཡཱ ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་པི ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཀིཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀིནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི.

༢༨. ག་ནྡྷ་བྦ་ན་ཊ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ག་ནྡྷ་བྦཱ ནཱ་མ གཱ་ཡ་ན་ཀཱ, ན་ཊཱ ནཱ་མ ར་ངྒ་ན་ཊཱ, ནཱ་ཊ་ཀཱ ལ་ངྒྷ་ན་ཀཱ་ད་ཡོ. པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཙཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི ཝཱ སུ་ཁཱུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཙ་ར་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཧི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ལ་ལ༹་ནྟོ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ལ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ བྷོ་གཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷོ་གེ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ’’ཏི. དཱ་ན་པྤ་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཙྩ་དཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཝེ་ཎཱི་ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ནཱ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པོ་ཏི ནི་རཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པོ.

༣༠. བ་ལཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ བ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་སྶུ་མུ་ཁནྟི ཨ་སྶཱུ་ནི མུ་ཁེ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ, ཏཾ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཾ, ཨ་སྶུ་ཀི་ལི་ནྣ་མུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. གཱ་མོ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ གཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི ‘‘པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ལཱ་བྷོ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟཾ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་ཀཾ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ག་མི་ཀ་བྷ་ཏྟཾ གི་ལཱ་ན་བྷ་ཏྟཾ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་ར་བྷ་ཏྟཾ དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ་ར་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ. ཀ་ཏི་པ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་ཀཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཾ. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ. ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་ར་བྷ་ཏྟཾ. དྷུ་ར་གེ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་རེ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ ཝཱ་ར་བྷ་ཏྟཾ.

ཨ་ཐ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཧ་ཎེ ཧི ས་ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཙ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ར་ཏོ ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༣༧) ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠཾ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ན ཀོ་ཙི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡི, ས་བྦེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. སུ་དི་ནྣོ ཙ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སུ་དི་ནྣོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་སྶེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཝཱི་ས་ཏི་མེ ཝ་སྶེ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ, ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་པི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི.

ལོ་ལུ་པྤ་ཙཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་སྶ བྷུ་སཾ ཝི་ལུ་མྤ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ལུ་པྤཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ, ལོ་ལུ་པྤེ་ན ཙ་ར་ཎཾ ལོ་ལུ་པྤ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན གྷ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒཱ་དི་པ་དྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་སེ་ན སེ་ས་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཛྫཱི་ནནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཝ་ཛྫཱི་རཱ་ཛཱུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་པ་ད-ས་དྡ་སྶ ཏཾ་ནི་ཝཱ་སཱི་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཝ་ཛྫཱི་སཱུ’’ཏི ཛ་ན་པ་དཱ་པེ་ཀྑཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝ་ཛྫི་ནཱ་མ་ཀེ ཛ་ན་པ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་གཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་ཨི་ཏྠི་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ན་ཉྩ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. ཨུ་པ་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པ་རི་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཧི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་བྷོ་གཱ, ཡཱ་ནི ཙ ཨུ་པ་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི, ཏཱ་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ཨུ་པ་བྷོ་གཱ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་ཨི་ཏྠཱི་ཨཱ་ད་ཡོ, ཨུ་པ་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཏེ་ས་མེ་ཝ སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. སཱ་ར་ཀཱ་ནཱིཏི སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ནི་དྷེ་ཏྭཱཏི ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ, ནི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཝ་ས་པ་རི་བྦ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་བྷོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ས་ངྑཱ་ཏ་བྷོ་གཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི པི་ཎྜ་པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ས་ཀ་ར་ཛ་ཏ་མཱ་ས་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཝི་ཏྟཱིཏི ཏུ་ཊྛི, ཝི་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཧཱུ་ཏཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཧཱུ་ཏ་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན. དྷ་ན་དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དྷ་ན་སྶ ས་བྦ་པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ དྷ་ཉྙ་སྶ ཙ པ་ཧཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ཝ་ཛི་ར་པ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི ས་ཏྟ ར་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི པུ་བྦ་ཎྞཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏཾ ས་སྶ་ཕ་ལ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི ཨ་པ་ར་ཎྞནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི སེ་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དྷུ་ཏ་ངྒེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རཾ ཙ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི.

༣༡. ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཉཱ་ཏི་ས་དི་སཱི དཱ་སཱི་ཏི ཉཱ་ཏི་དཱ་སཱི. པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་དོ་སོ ཝཱ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ, ཨ་བྷི་དོ་སཾ ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལཾ ག་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་བྷོ་གཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧོ. ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ ནི་ཙྪི་ཏེ་པི པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་ལེ ས་ནྡེ་ཧ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ན. ཨ་རི་ཡཱ ཧི མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ བྷ་གི་ནི་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. ནི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་གྒ་ཧནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ་ལ་ཡཾ.

‘‘ཨཱ་ཀི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ས་ཙེ ཏཾ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཝ ཝ་ཏྠུ་ནོ. ཨ་གྒ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སི་ཀོཏི ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཨུ་ཏྟ་མོ. ནི་མཱི་ཡ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་པུ་བྦཾ ཨཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘སཱ་མི་པུ་ཏྟ་སྶ མེ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཙྪ་པ་པི་ཊྛི་ས་དི་སཱ ཨི་མཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡོ, ཧ་རི་ཏཱ་ལ་ཝ་ཊྚི་ཡོ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཊྚི་ཏཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ, མ་དྷུ་རོ ས་རོ’’ཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་པུ་བྦཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི ས་ཉྫཱ་ནི ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཀ་སྨཱ པ་ན སཱ ཉཱ་ཏི་དཱ་སཱི དི་སྭཱ་ཝ ན ས་ཉྫཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དི་ནྣོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་ཏེ་ནཱཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན, པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ནི་ཡཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཡ་གྒྷེཏི ཨི་མ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཡ་གྒྷེ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི སུ་ཊྛུ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི་པི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ལ་པ་ནེཏི དཱ་སི་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ལ་པ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༢. གྷ་རེ་སུ སཱ་ལཱ ཧོ་ནྟཱིཏི གྷ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཱ སུ་ས་མྨ་ཊྛ་ཝཱ་ལི་ཀ་ངྒ་ཎཱ. ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཉྫི་ཡནྟི ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཉྩ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨཱི་དི་སཱ་ཡ་མེ་ཝ སཱ་ལཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀུ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སཱ་རུ་པྤེ ཋཱ་ནེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ པ་དེ་སེ. ཨ་ཏྠི ནུ ཁོཏི ནུ-ས་དྡོ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ, ཁོ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ནུ་ཁོཏི ཝཱ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ནཱ་མ-ས་དྡ་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་སཾ ནོ ཏྭནྟི ཡེ་སཾ ནོ པུ་ཏྟོ ཏྭཾ. ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཏཾ ཋཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི མཱ་དི་སཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལཱ་ནཾ པུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་ཀུ་ལེ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ནཱ་མ, ཏཱ་ཏ སུ་དི་ནྣ, ས་ཀཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ནཱ་མ་ས་དྡ་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠ་ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ནཱ་མ་ས་དྡ་སྶ མ་ཉྙ་ན་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི མ་ཉྙེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

དུ་ཀྑཱ་བྷི་ཏུ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི མཱ་ན་སི་ཀེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཨ་བྷི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, ཏཱ་ཏ སུ་དི་ནྣ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ དྷ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཨ་ནོ་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་རི་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནོ་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནཾ. ཨ་མ་རི་ས་ནཾ ཨ་ས་ཧ་ནཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་མྤཱི’’ཏི. ན མ་རི་ས་ཡཱ་མཱིཏི ན ཝི་ས་ཧཱ་མི. ཏཾ ན སུ་ནྡ་རནྟི ‘‘ཏ་དཱ་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ལཾ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀ་ཏཾ མེ ཨ་ཛྫ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩནྟི ཐེ་རོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཙ ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཐེ་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. མུ་དུ་ཀ་སྶ་པི ཧི ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཡཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟ་མྤི བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཏྟཾ, ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན་པི ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ པུ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝཱ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ་པི ས་མཱ་ནོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མི་དཾ, ཐེ་རོ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀེ་སུ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀོ་པི ཧི པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཧ་ཊ་བྷི་ཀྑ་མྤི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ་པི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟ་མྤི ན ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཎྜི་ཏཱ ཧི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི.

༣༣. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠོ པུ་རི་སོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་མཱ་ཎོ. ‘‘ཚ་ཧ་ཏྠོ’’ཏི་པི ཀེ་ཙི. ཏི་རོ ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎཱི་ཏི སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནོ ཨ་ཡཾ ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎཱི-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎི་ཡ་ནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ’’ནྟི. ‘‘ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎི་ཡ’’ནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ-ས་དྡོ ཝཱ ཨ་ཡཾ སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཏཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཁི་པི་ཏྭཱ, པ་རི་ཏོ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ་པི ནི་པཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༤. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ པི་ཏཱ ས་ཀེ ནི་ཝེ་ས་ནེ པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘ཀཱ་ལོ, ཏཱ་ཏ སུ་དི་ནྣ, ནི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཏྟ’ནྟི’’ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལཱ་རོ་ཙ་ན་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀཱ་ལཱ་རོ་ཙ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེཏི ‘‘ཀཱ་ལོ, ཏཱ་ཏ སུ་དི་ནྣ, ནི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཀཱ་ལེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ཡེ་ཝ. དྭེ པུ་ཉྫེཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པུ་ཉྫ་ཉྩ སུ་ཝ་ཎྞ་པུ་ཉྫ་ཉྩ.

པེ་ཏྟི་ཀནྟི པི་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ པེ་ཏྟི་ཀཾ. ནི་ཧི་ཏནྟི བྷཱུ་མི་ག་ཏཾ. པ་ཡུ་ཏྟནྟི ཝ་ཌྜྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཏ་དྡྷི་ཏ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧཾ དྷ་ནཾ ལ་དྡྷཱ, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝ་ཏི ས་ཉྫ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་དྡྷི་ཏ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ, པི་ཏཱ་མ་ཧ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ པེ་ཏཱ་མ་ཧཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ལི་ངྒནྟི ས་མ་ཎ་ཝེ་སཾ. ན རཱ་ཛ་བྷཱི་ཏོཏི ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ ན རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ བྷཱི་ཏོ. ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏེ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷོ པཱི་ལི༹་ཏོ.

ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོཏི ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏཾ་ནི་དཱ་ནནྟི ཏཾ དྷ་ནཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ, པ་ད་སྶ ཝཱ. བྷ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཏྲ་སྟཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བྷ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, ནཱ་པི ‘‘བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཧ་ད་ཡ་མཾ་ས་ཙ་ལ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྤོ ཧ་ད་ཡ་མཾ་ས་ཙ་ལ་ན’’ནྟི. ལོ་མ་ཧཾ་སོཏི ཏེ་ན བྷ་ཡེ་ན ཏེ་ན ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ལོ་མཱ་ནཾ ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན ནེ་སཾ བྷི་ཏྟི་ཡཾ ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་མཱ་ནཾ ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་དྡྷ་གྒ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི.

༣༥. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. དེ་ཝ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་ནནྟི ན་ཙྩ་ནྟི་ཡོ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ནཾ. ས་མུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ནཱ་མ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ་པི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ཐཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཝ ཙི་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཛྫ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཨ་ཛྫ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ ཝ་སྶཱ་ནི བ་ཧི ན ནི་ཀྑ་ནྟཱ ཨེ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཡཱ དཱ་ར་ཀོ་པི ན ལ་དྡྷོ, ཡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝེ་ཡྻཱ་མི, ཨི་ཏོ ཙཱ་མྷི པ་རི་ཧཱི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་མུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཀུ་ལ་རུ་ཀྑ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ བཱི་ཛ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཨི་དྷ བཱི་ཛ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་བཱི་ཛ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟ’’ནྟི. སཾ ནཱ་མ དྷ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི སཾ་པ་ཏི, དྷ་ན་ཝཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཏ་དེ་ཝ དྷ་ནཾ ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་བྷ་ཝ’’ནྟི.

༣༦. ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཀུ་མཱ་རཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་ཏོ ཨོ་རཾ ཨ་ས་ཏི ཝི་བ་ནྡྷེ ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེ ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏེ ཏ་ཏི་ཡེ ཨཱ་ཝ་ཏྟེ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ ལོ་ཧི་ཏ་པཱི་ལ༹་ཀཱ ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པུ་བྦཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏོ ལོ་ཧི་ཏཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ པུ་པྥ་ས་མ་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་པྥ་ནྟི ཨུ་ཏུ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ནཱ་མ’’ནྟི. ག་བྦྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནེཏི ཡ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ དཱ་ར་ཀོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ. བྷི་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པུ་བྦཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏཱ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ. དོ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཧི་ཏ་མ་ལེ་ན. སུ་དྡྷེ ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི པ་གྒྷ་རི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་མ་ཡ་ཏྟཱ ཙ ན་ཧཱ་ན་ཏོ པ་རཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་དྡྷེ ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ. སུ་དྡྷེ པ་ན ཝ་ཏྠུ་མྷི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ག་བྦྷ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་སྶ པ་རི་ཏྟ་སྶ ལོ་ཧི་ཏ་ལེ་པ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་མ་ཏྟ་མྤི ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. བཱ་ཧཱ་ཡནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ ཡཱ བཱ་ཧཱ, ཏ་ཏྲ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་དི་ནྣ་སྶ པཱ་དེ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི.

པུ་བྦེ་པི པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཊྛ་པི་ཏེ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ ནཱ་ཀཾ་སུ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སེ པ་ཉྩ ཁུ་དྡ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཉྩཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཝ. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སྶ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་ན ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཨི་དཾ དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་སྶེ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜེ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ ཝཱ ན ཀ་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘སཱ་མ་མྤི པ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡིཾ་སཱུཏི ཙི་ཏྟཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པཱུ་ར་ཡིཾ་སུ, ཧ་ད་ཡ་གཱ་ཧི་ནིཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་རཾ ཏེ, མོ་གྷ་པུ་རི་ས, ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶ གྷོ་ར་ཝི་ས་སྶ མུ་ཁེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཀྑི་ཏྟཾ, ན ཏྭེ་ཝ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏི. ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱིཏི ཨི་མ་སྶ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ ལ་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཙོ་པ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙ་ལ་ན་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན ཨ་ན་ཏྠི་ཀོ་པི ས་མཱ་ནོ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཉྩེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནནྟི མུ་ཏྟི་པཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ.

ས་བྦེ་ས་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཝི་ནཱ་པི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ ཧི ག་བྦྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘མེ་ཐུ་ན་ཙོ་ལ༹་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ནུ་སཾ་ས་གྒོ ཙ ནཱ་བྷི་ཨཱ་མ་ས་ནཾ;

པཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཾ, གྷཱ་ཡ་ན་མི་ཏི ག་བྦྷ་ཧེ་ཏ་ཝོ ཨ་ཊྛཱ’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙ ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ན་མྤི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ་ཡེ་ཝ, ཀ་སྨཱ ནཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ་ན ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐ་ཉྩ ཏ་ཏྠ སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠི་ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཚ་ནྡ་རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ སུ་ཀྐ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཙ་ལི་ཏོ ཧོ་ཏི, སོ་པི ག་བྦྷ་ས་ཎྛཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏྠི་ས་ནྟཱ་ནེ་པི ཧི ར་སཱ་དི་ས་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཡོ་པི ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎེ པི་ཏུ སུ་ཀྐ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝི་ནཱ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན མཱ་ཏུ ཝི་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ ལོ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ག་བྦྷ་ས་ཎྛཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ པུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ས་ཙེ སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞི་ནྡྲི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ པི་ཏ་རཾ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏི, པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཏཾ ཨ་སུ་ཙིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ མུ་ཁེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷོ་ཝ་ནྟཱི ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་སུ་ཙིཾ ཨ་དྡ་ས, ཏཾ ཨ་སུ་ཙིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པི་ཝི. ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘ཀ་པྤ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཀ་པྤ་ཏུ, མ་ཡཾ ཏེ་ན ཨ་ན་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཏྠི་ཀཱ མ་ཡཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ནེ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཕ་སྶ་སཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་ད་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་བྦྷ་ས་ཎྛ་ཧ་ནཾ ན སི་ཡཱ. དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ཡ ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན མ་ཎྜ་བྱ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ཧོ་སི, ཙ་ཎྜ་པ་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ཏུ ནཱ་བྷི་ཡཾ ཝི་ཙྪི་ཀཱ ཕ་རི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཙ་ཎྜ་པ་ཛྫོ་ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་རི་སཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་དི་ནཱ དི་སྭཱ ཝཱ དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. རཱ་ཛོ་རོ་དྷཱ ཝི་ཡཱཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀི་ར ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཨ་ཡནྟི སུ་དི་ནྣ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. སུ་ཀྐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, མཱ་ཏཱ ཙ ཨུ་ཏུ་ནཱི ཧོ་ཏཱིཏི ལོ་ཧི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་མཱ་ག་ཏཱ ས་ངྒ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. མཱ་ཏཱ ཙ ཨུ་ཏུ་ནཱི ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཏུ་ས་མ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཛ་སྶ ལ་གྒ་ན་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟཾ. ག་ནྡྷ་བྦོཏི ཏ་ཏྲཱུ་པ་ག་ས་ཏྟོ, ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ-ཀཱ་ར་སྶ དྷ-ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་ནྡྷ་ན་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ག་ཏི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱུ་ཙ་ན་ཏོ དཱི་པ་ན་ཏོ ག་ནྡྷོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨུ་ནཱ ཨ་བྦ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷ་བྦོ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཡ་ནྟ་ཡ་ནྟི་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀོ ས་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀོ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ས་ནྣི་པཱ་ཏཱཏི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ས་མཱ་ག་མེ་ན. ག་བྦྷ་སྶཱཏི ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ. ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ་པི ཧི ག་བྦྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏྠི་ཀཱ ན་ཝ ཝཱ ད་ས ཝཱ མཱ་སེ ག་བྦྷཾ ཀུ་ཙྪི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༠༥). ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ག་བྦྷོ་ཏི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡ་མེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ པ་ཋ་མཾ, ག་བྦྷེ ཝ་ས་ཏི མཱ་ཎ་ཝོ;

ཨ་བྦྷུ་ཊྛི་ཏོ་ཝ སོ ཡཱ་ཏི, ས ག་ཙྪཾ ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༥.༣༦༣); –

ཨེ་ཏྠ ཙ ག་བྦྷ་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་བྦྷོ, ཀ་ལ་ལཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠོ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷོ, ཏཾ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ ‘‘ག་བྦྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི ‘‘ག་བྦྷོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ག་བྦྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ར་ཀོ ‘‘ག་བྦྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི ‘‘ག་བྦྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝ་ཀྐ་ནྟི ཧོ་ཏཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏི.

ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ ཋི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ. ཨ་སྶ ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ནི་ཙྪཱ་རེ་སུནྟི ཏ་ཐཱ མ་ཧ་ནྟཾ ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཙྪཱ་རེ་སུཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ ཝི་སུཾ ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཏི པ་རི་བྷ་ཎྜ་པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏི་ཧཱཏི ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི. ཁ་ཎེ་ན མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་མ་ཧོ་སཱིཏི དེ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་མ་ཧོ་སི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི སོ ས་དྡོ ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪི, ཏ་ཐཱ་པི ན སོ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡོ ཏེ་སཾ རཱུ་པཾ ཝི་ཡ, ཏེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀ་ཙྩི ནོ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་དི་ནྣ, ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ’’ཏི.

༣༧. ‘‘ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛྫཱ ས་ཕ་ལཱ ཨ་ཧོ་སི, པི་ཏཱ པ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མོ ནཱ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ བྷ་བྦ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་དི་ནྣོ ཏཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ན ས་མེ་ཏི. པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ག་མ་ནྟ་རཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀོ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པོ’’ཏི. ཀ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ས་ར་ཎཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ་ཏི་པི ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཀུ་ཀ་ཏཾ, ཀུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ’’ནྟི. པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀོཏི ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་སུ བྱཱ་པཱ་ར་ར་ཧི་ཏོ, ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཧ་ཙྪི་ནྣོཏི ཚི་ནྣ་ཝ་ཧོ, བྷཱ་ར་ཝ་ཧ་ནེ་ན ཚི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཏཾ ཙི་ནྟ་ཡཱིཏི ‘‘ཡ་དི ཨ་ཧཾ ཏཾ པཱ་པཾ ན ཀ་རི་སྶཾ, ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ཙི་ནྟ་ཡི.

༣༨. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏནྟི ཀི་ས་ལཱུ་ཁཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ. ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་པ་པ་ཉྩེ་ནཱཏི ག་ཎེ ཛ་ན་ས་མཱ་ག་མེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡེ་ཝ པ་པ་ཉྩོ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་པ་པ་ཉྩོ, ཏེ་ན. ཡ་སྶཱཏི ཡེ ཨ་སྶ. ཀ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀཱཏི ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎེ ཕཱ་སུ་ཀཱ, སུ་ཁེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ, སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སཱ་ད་སྶ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏྟཾ ས་བྦ་དཱ ས་བྦེ་སཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ ས་མྤུ་ཎྞ་ཏྟཱ’’ཏི. དཱ་ནཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི-ས་དྡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ནཱི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ནོ-ས་དྡོ་པི ནུ-ས་དྡོ ཝི་ཡ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ ཏྭ’’ནྟི. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིནྟི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏཾ ཏ་མེ་ཝ གི་ཧི་བྷཱ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ. ‘‘ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏྠཱིཏི ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པཱ་པ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཨ་ཏྠི ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝི་ཡ མེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི.

ཡཾ ཏྭནྟི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན པཱ་པེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་རཱ་ག་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་བྷོ་གེ་སུ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནོ རཱ་གེ་ན ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་བྷོ་གེ་སུ་ཡེ་ཝ རཱ་གེ་ན ཨ་ར་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀ་མ་ཏྟཾ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ‘‘ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ན སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ན སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སེ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, བྷ་ཝ་བྷོ་གེ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. ན ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝཱཏི ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ན ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ‘‘པི་པཱ་ས་ཝི་ན་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ རཱ་ག་མཱ་ན་མ་དཱ་ད་ཡོ ཏཾ པ་ཏྭཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཨཱ་ག་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ. མཱ་ན་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་དཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ནི་སྶཱ་ཡ སེ་ཡྻ་སྶ ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ མ་ད་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན མ་དོ་ཏི མཱ་ན་མ་དོ. པུ་རི་ས་མ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་རི་ས་མཱ་ནོ, ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་རི་སོ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མཱ་ནོ. ‘‘ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སེ་ཝ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ མཱ་ནོ, རཱ་གོ ཨེ་ཝ ཝཱ པུ་རི་ས་མ་དོ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བ་ལ་མ་ད་ཡོ་བྦ་ན་མ་དཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘པུ་རི་ས་མ་དོ ནཱ་མ ས་མྦྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་དྷ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ན དི་སྶ་ཏི. ན ཧི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་མྨ་དཱཏི ཝི་ག་ཏ་མ་ད་བྷཱ་ཝཱ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་མ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་དཱ ནི་མྨ་དཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་མ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ནཱ་སཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི.

ཀཱ་མ་པི་པཱ་སཱཏི ཀཱ་མཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སེ་ཝཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ལ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཉྩ་སུ ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་པི པ་ཧཱི་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༣༢༣) ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཝཱ ཨཱ་ལ་ཡཱ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ལ་ཡཱ. ཨཱ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ་ཏི ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚནྟི ཏཱི་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀཱ ཝ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ཊྚཾ. ཝི་ར་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཝི་ར་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀཱ་མ་ཝི་ནཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ་པི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ར་ཛྫ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ.

ཙ་ཏ་སྶོ ཡོ་ནི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ནཱིཏི ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ་པི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ་པི པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ་སྶ་པི ནཱ་མཾ. ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ནཱ་ག་ཡོ་ནི་ཡོ (སཾ. ནི. ༣.༣༤༢-༣༤༣) ཙ་ཏ་སྶོ སུ་པ་ཎྞ་ཡོ་ནི་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཡོ་ནི ནཱ་མ. ‘‘ཡོ་ནི ཧེ་སཱ བྷཱུ་མི་ཛ ཕ་ལ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༢༦) ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ‘‘ན ཙཱ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྲཱུ་མི, ཡོ་ནི་ཛཾ མ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༤༥༧; དྷ. པ. ༣༩༦) ཨེ་ཏྠ པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒོ. ཨི་དྷ པ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ‘‘ཡོ་ནཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཝ་ནྟི ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨ་མི་སྶི་ཏཱ་པི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ མི་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ནི. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཎྜཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛོ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷཱ་ག་སོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, སཱ ཙ ཨ་ཎྜ་ཛ་ཛ་ལཱ་བུ་ཛ་སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཁོ ཨི་མཱ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཡོ་ནི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ་ཏ་སྶོ? ཨ་ཎྜ་ཛཱ ཡོ་ནི ཛ་ལཱ་བུ་ཛཱ ཡོ་ནི སཾ་སེ་ད་ཛཱ ཡོ་ནི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཡོ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༢).

ཏ་ཏྠ ཨ་ཎྜེ ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཎྜ་ཛཱ. ཛ་ལཱ་བུ་མྷི ཛཱ་ཏཱ ཛ་ལཱ་བུ་ཛཱ. སཾ་སེ་དེ ཛཱ་ཏཱ སཾ་སེ་ད་ཛཱ. ཝི་ནཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པེ་ཏ་ལོ་ཀེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ཨ་ཎྜ་ཛཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཡོ་ནི་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་ནེ་ཏྠ ཀེ་ཙི་དེ་ཝ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་ཎྜ་ཛཱ་པི ཀོ་ནྟ་པུ་ཏྟཱ དྭེ་བྷཱ་ཏི་ཡ་ཐེ་རཱ ཝི་ཡ, སཾ་སེ་ད་ཛཱ་པི པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟ་པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་དུ་མ་ཝ་ཏཱི་དེ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀེ་ཙི་དེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ན མ་ནུ་སྶཱ ཛ་ལཱ་བུ་ཛཱ་ཝ. པེ་ཏེ་སུ་པི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་སེ་ཝ་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི. ཛཱ་ལཱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ན ཏཱ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་པེ་ཏཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཀཱ་པི ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཀྑཱ་པི ས་བྦ་ཙ་ཏུ་པྤ་ད་པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏི་དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ཝ. ས་བྦེ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་དེ་ཝཱ ཙ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ, བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – སཾ་སེ་ད་ཛཱ མ་ནྡཱ ད་ཧ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ.

པ་ཉྩ ག་ཏི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ག་ཏི་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སི་དྡྷོ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ས་ནྟཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ག་ཏི་ཡོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ག་མ་ཀེ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཏེ་ཧི ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ག་ཏི་ག་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏི ཝི་བྷ་ཝ་ག་ཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ག་ཏཱི་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ ག་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཾ ག་ཏིཾ པེ་ཙྩ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༨༤) ཙ ‘‘ཡ་སྶ ག་ཏིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, དེ་ཝཱ ག་ནྡྷ་བྦ་མཱ་ནུ་སཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༢༠; སུ. ནི. ༦༤༩) ཙ ཨ་ཡཾ ག་ཏི་ག་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་མི ཨཱ་ག་ཏིཾ ཝཱ ག་ཏིཾ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༠༨) ཨ་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཁོ ཏེ ཨ་ཧཾ བྲ་ཧྨེ ག་ཏི་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ཙུ་ཏི་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༠༣) ཨ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཝི་བྷ་ཝོ ག་ཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༣༩) ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཝ་ག་ཏི ནཱ་མ. ‘‘དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཏི་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༥༨; ༢.༣༤; ༣.༢༠༠) ཨ་ཡཾ ནི་པྥ་ཏྟི་ག་ཏི ནཱ་མ. ཏཱ་སུ ཨི་དྷ ག་ཏི་ག་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, སཱ པ་ན ནི་ར་ཡ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་མ་ན་ཨུ་སྶ་དེ་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘པ་ཉྩ ཁོ ཨི་མཱ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ག་ཏི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ པ་ཉྩ? ནི་ར་ཡོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡོ མ་ནུ་སྶཱ དེ་ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༣).

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ཏི ནི་ར་ཡོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་མི་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་ར་ཏི་ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ར་སྶཱ་ད་ཊྛེ་ན ཙ ནི་ར་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྩི་ཏཱ་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ, དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ དཱི་གྷཱ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ དཱི་གྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀ་ཊྛ་ཏོ སུ་ཁ་ཏོ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡོ་ཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡོ, པེ་ཏ་ཡོ་ནི. མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ, ས་ཏི་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀེ ཙ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དེ་ཝེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱུ་རཱ ས་ཏི་མ་ནྟོ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༢༡). ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ་པི མ་ནུ་སྶཱ་ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ.

ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ. ཡེ ཧི ས་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཏེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཨུ་སྶ་ནྣཱ. ཏེ ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ སུ་ག་ཏི་མ་གྒཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ནུ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ, ཡོ སཱ་ས་ནེ མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཾ ཋི་ཏཱ ས་ཏྟཱ པུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ, མཱ་ནུ་སཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ‘‘མཱ་ན་ཝཱ མ་ནུ་ཛཱ’’ཏི ཙ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི.

པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ དི་བྦ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི ཛོ་ཏ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་དེ་ཝཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ, ཨི་ཏ་རེ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧེ་ཝ དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ག་མི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་ར་ཡ་ག་ཏི་དེ་ཝ་ག་ཏི་མ་ནུ་སྶ་ག་ཏཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཏེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏེ ཨ་ར་ཉྙ་ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཱ་དི་ཀེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཋཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཡོ་ནི་ཨཱ་དི་ཏོ ཡོ་ནི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནཾ ག་ཎྛི་ཀ་ར་ཎཾ, སཾ་སི་བྦ་ནཾ ཏུ་ནྣ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཉྩ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་སཾ་ཡོ་གོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ, ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཀཱ་མ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ན’’ནྟི. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཏེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ནནྟི ཀཱ་མེ་སུ, ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཉྙཱ་ནཾ. པ་རི་ཉྙཱཏི ཏི་ཝི་དྷཱ་པི པ་རི་ཉྙཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ? ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ, ཨི་དཾ ནཱ་མཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་བྷེ་དཾ རཱུ་པཾ ཕ་སྶཱ་དི་བྷེ་དཾ ནཱ་མ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི, ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀ་ཉྩ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ.

ཀ་ཏ་མཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦཾ ཏཱི་རེ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ རོ་ག་ཏོ་ཏི དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཨ་ཡཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ. ཀ་ཏ་མཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ཝཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ, མ་གྒཱ་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་ད་ཡོ, ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ན་མྤི ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ མ་གྒ་ཀྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་རོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀཱ་མེ་སུ, ཀཱ་མེ ཝཱ པཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ ཀཱ་མ་པི་པཱ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ནཾ, ཀཱ་མེ ཝཱ པཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཀྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཝི་རཱ་གཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ནོ ས་རཱ་གཱ་ཡ, ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ནོ སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ནོ ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཏཾ པཱ་པཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཀཱི་དི་སཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱི་དི་སེ་པི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༩. ནེ་ཝ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ས་ཏྠུ ནེ་ཝ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ན བྷེ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ན ས་ཏྠུ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ བྷེ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ. ན ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཱ་རོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ན དོ་སཱ་རོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཀ་ལཱིཏི ཀོ་དྷ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཾ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ག་ར་ཧ་དོ་སོ. ཝེ་ལནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝེ་ལཾ. མ་རི་ཡཱ་དནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྷི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ‘‘ཝེ་ལཱ, མ་རི་ཡཱ་དཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི མེ་ཐུ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. པ་ཀ་ར་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ པ-ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྟུཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་ས་གྒོ དྷཱ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ན ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཝཱ’’ཏི. ཛཱ་ཏི་ཡཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཡཱ. གོ་ཏྟེ་ནཱཏི གོ་ཏ་མ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་གོ་ཏྟེ་ན. ཀོ་ལ་པུ་ཏྟི་ཡེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐ་ཀུ་ལ་སོ་ཏྠི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ས་སྶཱིཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ. པེ་ས་ལནྟི པི་ཡ་སཱི་ལཾ. ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་མཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་མཱ་ནེ་ན. ཡ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏཾ བུ་དྡྷཱ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨ་རི་ཊྛ་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒེ ཝཱ ཕ་ལེ ཝཱ ཨ་ས་ཏི ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི་ཡེ་ཝ དྷ་ནི་ཡ་ཨུ་པ་སེ་ན་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. སུ་དི་ནྣ་སྶ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ་ཡེ་ཝ, ཏེ་ན ནཾ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་དཱི་ནཾ. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ན་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ས་ནཱ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཚ་ཝིནྟི ཏེ་སཾ པ་བྷ་སྶ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཚ་ཝིཾ. ཀིཾ ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚཱ་ཡ’’ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་ས་ཀཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཚ་ཝི་མ་ནུ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ. པ་ཏི་རཱུ་པནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ སཱ་མ་ཎ་ཀཾ, ན སཱ་མ་ཎ་ཀཾ ཨ་སྶཱ་མ་ཎ་ཀཾ. ཀ་ཐཾ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ‘‘ན ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ‘‘ནཱ་མ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.

ད་ཡཱ་ལུ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་ཧི་ཏེ་ན. པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟོཏི ག་ར་ཧ་ནྟོ. ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨཱ་སཱི་ཝི་ས-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སུ སཱི་གྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶ. ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡོ ཏེ་ན ད་ཊྛོ, ཏཾ པ་ཏི་ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨཱ་སི་ཏྟ་ཝི་སོ་ཏི་པི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ, ས་ཀ་ལ་ཀཱ་ཡེ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཋ་པི་ཏ་ཝི་སོ པ་ར་སྶ ཙ ས་རཱི་རེ ཨཱ་སི་ཉྩ་ན་ཝི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སི་ཏ་ཝི་སོ་ཏི་པི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ. ཡཾ ཡ་ཉྷི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ས་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་སི་ཏཾ ཝི་སཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སི་ཏ་ཝི་སོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སི་ས་དི་ས་ཝི་སོ་ཏི་པི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ, ཨ་སི ཝི་ཡ ཏི་ཁི་ཎཾ པ་ར་སྶ མ་མྨ་ཙྪེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཝི་སཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་སཱི་ཏི ཝཱ དཱ་ཋཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་ཝི་སོ་ཏི ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ. སེ་ས་ས་པྤེ་ཧི ཀ་ཎྷ་ས་པྤ་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཏྟཱ ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་ཎྷ་ས་པྤོ ཝུ་ཏྟོ. ས་པྤ་མུ་ཁ་མྤི ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ ཝི་ཡ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཋཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཏོ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སཱི་ལ་བྷེ་ད་ཏོ་པི སུ་དྡྷ་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ར་ཏ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶ ཀ་ཎྷ་ས་པྤ་སྶ མུ་ཁེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཧི ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཝ་ཏྠུ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ. ཀཱ་སུནྟི ཨཱ་ཝཱ་ཊོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱ་སི་པི.

‘‘ཀི་ནྣུ ས་ནྟ་ར་མཱ་ནོ་ཝ, ཀཱ་སུཾ ཁ་ཎ་སི སཱ་ར་ཐི;

པུ་ཊྛོ མེ ས་མྨ ཨ་ཀྑཱ་ཧི, ཀིཾ ཀཱ་སུ་ཡཱ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༢༢.༣) –

ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝཱ་ཊོ ཀཱ་སུ ནཱ་མ.

‘‘ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུཾ ཨ་པ་རེ ཕུ་ཎ་ནྟི, ན་རཱ རུ་ད་ནྟཱ པ་རི་ད་ཌྜྷ་ག་ཏྟཱ’’ཏི (ཛཱ. ༢.༢༢.༤༦༢) –

ཨེ་ཏྠ རཱ་སི. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒཱ་ར་པུ་ཎྞ་ཀཱུ་པེ ཨ་ངྒཱ་ར་རཱ་སི་མྷི ཝཱ’’ཏི. ཀ་སྶ་ཏི ཁ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, ཨཱ་ཝཱ་ཊོ. ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, རཱ་སི. པ་དི་ཏྟཱ་ཡཱཏི དི་པྤ་མཱ་ནཱ་ཡ. སཾ-ས་དྡོ ཨེ་ཏྠ ས་མ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཛྫ་ལི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.

ཨི་དཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་པ་ཀྑི་པ་ནཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶ ནི་ར་ཡུ་པ་པ་ཛྫ་ན་སྶཱ་ཏི ཨི་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ. པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏོ-ཨཱ་དེ་སོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ ས་མཱ་སེ་པི ཨ་ལོ་པོ. ཏ་ཏྠ ནཱ་མ ཏྭནྟི ཨེ་ཏྠ ཏྭཾ-ས་དྡོ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཙྪ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏྭ་ནྟི ཏཾ་ས་དྡ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ‘‘ཡཾ ཏ་ནྟི པ་ན པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ ཏ་ནྟི ནཱ་ཡཾ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སོ, ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཧཱི་ལི༹་ཏཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ནཱི་ཙ་ཛ་ནཱ་ནནྟི ནི་ཧཱི་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. གཱ་མ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ གཱ་མ-ས་དྡེ་ན གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་བྷེ་དཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི. ཀི་ལེ་ས་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཀཾ དྷ་མྨནྟི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སྶ་ནྡ་ན་ཀ་དྷ་མྨཾ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ཧི རཱ་གཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སུ་ཁུ་མ’’ནྟི. ཨ་ནི་པུ་ཎནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀེ བྷ་ཝཾ ཨོ་ད་ཀཾ. ཀིཾ ཏཾ? ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ནྟི་ཀཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི…པེ… ནཱ་མ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ལོ་ཀེ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ ཀོ་ཙི པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀོ, ན པ་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. བ་ཧཱུ་ནནྟི པུ་གྒ་ལཱ་པེ་ཀྑཾ, ན པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི.

ཡཾ ཨ་སཾ་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་དུ་པྤོ་ས་ཏཱ་དི ཧོ་ཏི, སོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཀཱ་ར་ཎེ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཝ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྠུ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ ས་རཱི་ར་ཉྩ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. དུ་བྦྷ་ར་ཏ་ཉྩེ་ཝ དུ་པྤོ་ས་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཙ དུ་ཀྑེ་ན བྷ་རི་ཏ་བྦ་ཏཾ པོ་སེ་ཏ་བྦ་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏོ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི དུ་བྦྷ་རོ ཧོ་ཏི དུ་པྤོ་སོ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ན་མྤི. ཀ་ཐཾ? ཡོ ཧི ཨ་མྦི་ལཱ་དཱི་ནི ལ་དྡྷཱ ཨ་ན་མྦི་ལཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རེ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རེ ཚ་ཌྜེ་ནྟོ ས་བྦཾ གཱ་མཾ ཙ་རི་ཏྭཱ རི་ཏྟ་པ་ཏྟོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་བྦྷ་རོ. ཡོ པ་ན སཱ་ལི་མཾ་སོ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཏྟེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ་པི དུ་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ནྣ’’ནྟི ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོ སཱ་མ་ཎེ་ར་ག་ཧ་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ དུ་བྦྷ་རོ. ཨེ་ཏཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ནྟི ‘‘དུ་བྦྷ་རོ བྷི་ཀྑུ ན ས་ཀྐཱ པོ་སེ་ཏུ’’ནྟི.

མ་ཧི་ཙྪ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་ཙྪ་ཏི, མ་ཧ་ཏཱི ཝཱ པ་ན་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཏི མ་ཧི་ཙྪོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ, ས་ནྟ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ. མ་ཧི་ཙྪོ ཧི ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སཱི་ལ་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་དི་གུ་ཎེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་པི ཧོ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཨེ་ཏཾ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. སཱ པ་ནེ་སཱ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ས་དྡྷོ ས་མཱ་ནོ ‘ས་དྡྷོ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི, སཱི་ལ་ཝཱ ས་མཱ་ནོ ‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི’’ ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ, ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ དུ་སྶ་ནྟ་པྤི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཝི་ཛཱ་ཏ་མཱ་ཏཱ་པི་སྶ ཙི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མུ་དྡོ ཙ, མ་ཧི་ཙྪོ ཙཱ་པི པུ་གྒ་ལོ;

ས་ཀ་ཊེ་ན པ་ཙྩ་ཡཾ དེ་ནྟུ, ཏ་ཡོ་པེ་ཏེ ཨ་ཏ་པྤི་ཡཱ’’ཏི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༢; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༦༣; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༥༠; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༨༥);

ས་ཏྟེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ས་ངྒ་ཎ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི. ཀོ་ས་ཛྫཱ་ནུ་ག་ཏོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ཀུ་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ཀུ་སཱི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀོ་ས་ཛྫཾ. ཨ་ཊྛ་ཀུ་སཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ཀུ་སཱི་ཏོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཀུ་སཱི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཀུ་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨི་དྷ ཀུ་སཱི་ཏ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཝི་ནཱ་པི ཧི བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ས་དྡཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཊ་སྶ སུ་ཀྐ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀུ་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀོ་ས་ཛྫ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི –

‘‘ཀ་མྨཾ ཁོ མེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་མྨཾ ཁོ པ་ན མེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་མི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མཱི་ཏི སོ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ཀུ་སཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ. ཨ་ཧཾ ཁོ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཀ་མྨཾ ཁོ པ་ན མེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་ནྟོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… མ་གྒོ ཁོ མེ ག་ནྟ་བྦོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་གྒཾ ཁོ པ་ན མེ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་མི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ མ་གྒཾ ཨ་ག་མཱ་སིཾ, མ་གྒཾ ཁོ པ་ན མེ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་ནྟོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ནཱ་ལ་ཏྠཾ ལཱུ་ཁ་སྶ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ, ཏ་སྶ མེ ཀཱ་ཡོ ཀི་ལ་ནྟོ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ལ་ཏྠཾ ལཱུ་ཁ་སྶ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ, ཏ་སྶ མེ ཀཱ་ཡོ ག་རུ་ཀོ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙོ མཱ་སཱ་ཙི་ཏཾ མ་ཉྙེ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… ཨུ་པྤ་ནྣོ ཁོ མེ ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ, ཨ་ཏྠི ཀ་པྤོ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གི་ལཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ཝུ་ཊྛི་ཏོ གེ་ལ་ཉྙཱ, ཏ་སྶ མེ ཀཱ་ཡོ དུ་བྦ་ལོ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མཱི་ཏི སོ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་མཾ ཀུ་སཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༤; ཨ. ནི. ༨.༨༠) –

ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ་ནི ‘‘ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ནི་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨོ་སཱི་ད་ནཱ་ནི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཀོ་ས་ཛྫ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ ཀུ་སཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་བྷ་རོ ཧོ་ཏི སུ་པོ་སོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ཧི ཙ སུ་ཁེ་ན བྷ་རི་ཏ་བྦོ པོ་སེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏོ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི སུ་བྷ་རོ ཧོ་ཏི སུ་པོ་སོ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ན་མྤི. ཀ་ཐཾ? ཡོ ཧི ཡཾ ཀི་ཉྩི ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ ལ་དྡྷཱ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་བྷ་རོ. ཡོ པ་ན པ་རེ་ས་མྤི ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ དཱ་ནཾ ཨ་ཧཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མུ་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ སུ་བྷ་རོ. ཨེ་ཏཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ད་ནྟོ སུ་བྷ་རོ, ཐོ་ཀ་ཐོ་ཀེ་ན་པི ཏུ་སྶ་ཏི, མ་ཡ་མེ་ཝ ནཾ པོ་སེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པོ་སེ་ནྟི. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི བྱ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སོ. ཨ་པྤ-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏ་ཉྩ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༢༥) ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནི་ཏྟ་ཎྷ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི.

ཏི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ས་ནྟོ་ས་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ས་ནྟོ་སཱ་ཏི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ས་ནྟོ་སོ. ཀ་ཐཾ? ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ས་ནྟོ་སོ. ཨེ་ཝཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ པ་བྷེ་ད་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༤༤; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༦༥) – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷ་ཏི སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ ཨ་སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་ཐ པ་ན པ་ཀ་ཏི་དུ་བྦ་ལོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ, ག་རུ་ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པ་ནྟོ ཀི་ལ་མ་ཏི, སོ ས་བྷཱ་གེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. པ་ཀ་ཏི་དུ་བྦ་ལཱ་དཱི་ན་ཉྷི ག་རུ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ན ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ས་རཱི་ར་ཁེ་དཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ ན ས་ནྟོ་ས་ཝི་རོ་དྷཱི་ཏི. ཨ་པ་རོ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, སོ པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཙཱི་ཝ་རཾ བ་ཧཱུ་ནི ཝཱ པ་ན ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ, ཨི་དཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨི་དཾ གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ཨ་པྤ་ལཱ་བྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དི་ཏོ ཝཱ ན་ནྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ. མ་ཧ་གྒྷ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ བ་ཧཱུ་ནི ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི ཏཱ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ན་ཡེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་ནྟོ་ས་ཝི་རོ་དྷཱི་ཏི.

ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ནེ་ཝ ཡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, ཡེ་ན་སྶ པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, སོ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏཾ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ བ་ཧུཾ པ་ཎཱི་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཨ་པྤ་ལཱ་བྷ་གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝཱ སེ་ས་ཀཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཝཱ ཙ་རི་ཏྭཱ མི་སྶ་ཀཱ་ཧཱ་རཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.

ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ལ་བྷ་ཏི མ་ནཱ་པཾ ཝཱ ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཝཱ, སོ ཏེ་ན ནེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶཾ, ན པ་ཊི་གྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ཎ་ས་ནྠ་ར་ཀེ་ན་པི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཏུ་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་ཏྠ་སྶ ཝ་ས་ཏོ ཨ་ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, སོ ཏཾ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ ས་པྤཱ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ ལེ་ཎ་མ་ཎྜ་པ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དཱི་ནི བ་ཧཱུ་ནི པ་ཎཱི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཨ་པྤ་ལཱ་བྷ་གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ. ཡོ་པི ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ནི་དྡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་ན པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཏྟ་མྤི ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི, སོ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཝ་ས་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མྤི་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ.

ཨི་དྷ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷེ་ས་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ, སོ ཡཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏུ་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟོ་པི ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ས་ནྟོ་སོ. ཡོ པ་ན ཏེ་ལེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཾ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ ཝཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ས་ནྟོ་སོ. ཨ་པ་རོ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ བ་ཧུཾ ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དི་པ་ཎཱི་ཏ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཨ་པྤ་ལཱ་བྷ་གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་བྷ་ཏེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཡཱ་པེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རཾ ‘‘ག་ཎྷ, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་ཙ་སྶ ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན་པི རོ་གོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨ་ཐ ‘‘མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ར་མ་ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་སྶ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་པྤ་བྷེ་དོ ས་ནྟོ་སོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟ་ཡཾ. ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཧིཾ སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟ་ཡཾ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ཙ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ཡཱཏི རཱ་གཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙ་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཉྷི ཨུ་པ་རི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ནི ཧི ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ནཱ་ནི ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཧི –

‘‘ཀ་མྨཾ ཁོ མེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་མྨཾ ཁོ པ་ན མེ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ན སུ་ཀ་རཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨ་ཧཾ ཁོ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཀ་མྨཾ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནཱ་ས་ཀྑིཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… མ་གྒོ ཁོ མེ ག་ནྟ་བྦོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་གྒཾ ཁོ པ་ན མེ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ན སུ་ཀ་རཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ མ་གྒཾ ཨ་ག་མཱ་སིཾ, མ་གྒཾ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ནཱ་ས་ཀྑིཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ནཱ་ལ་ཏྠཾ ལཱུ་ཁ་སྶ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ, ཏ་སྶ མེ ཀཱ་ཡོ ལ་ཧུ་ཀོ ཀ་མྨ་ཉྙོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ལ་ཏྠཾ ལཱུ་ཁ་སྶ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་སྶ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ, ཏ་སྶ མེ ཀཱ་ཡོ བ་ལ་ཝཱ ཀ་མྨ་ཉྙོ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… ཨུ་པྤ་ནྣོ ཁོ མེ ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ, ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ མེ ཨཱ་བཱ་དྷོ པ་ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི…པེ… ཨ་ཧཾ ཁོ གི་ལཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ཝུ་ཊྛི་ཏོ གེ་ལ་ཉྙཱ, ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ མེ ཨཱ་བཱ་དྷོ པ་ཙྩུ་དཱ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༥; ཨ. ནི. ༨.༨༠) –

ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ནཱ་ནི ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ.

ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཏ་ད་ནུ་ལོ་མི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑོ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་པེ་ཀྑོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨི་དཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ནཱ་མཱ་ནི ཧི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟི པ་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི་པི. སཾ་ཝ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟནྟི པ་ཉྩ་སཾ་ཝ་རེ་ཧི ཙེ་ཝ པ་ཉྩ་པ་ཧཱ་ནེ་ཧི ཙ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧི སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི. པ་ཧཱ་ན་མྤི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ནཱ་མ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ‘‘ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༡༣; མ. ནི. ༡.༢༩༥; སཾ. ནི. ༤.༢༣༩; ཨ. ནི. ༣.༡༦) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་ཀྑཱ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ, སཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི ཨེ་ཝ. ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི, པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༡; ནེ་ཏྟི. ༡༡) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སོ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ པི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ (མ. ནི. ༡.༢༤; མ. ནི. ༣.༡༥༩; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤) ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ, སཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨ་དོ་སོ ཝཱ. པ་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༦) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. ས་བྦོ ཙཱ་ཡཾ སཾ་ཝ་རོ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཾ དུ་སྶཱི་ལྱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཾ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་མཱ་ད་སྶ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཀོ་ས་ཛྫཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ པི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཚཱ་ད་ན་ཏོ ‘‘སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཾ་ཝ་ར་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝ་རོ, པི་ད་ཧ་ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ སཾ་ཝ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏེ་ན ཏེ་ན གུ་ཎ་ངྒེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་གུ་ཎ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་སུ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དཱི་པཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏ་མ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛཱི་ནཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ, མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ཨ་མ་གྒེ མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ, ཝ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ, བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྷ་ཡེ ཨ་བྷ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་གུ་ཎ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ གྷ་ཊ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ སེ་ཝཱ་ལ་སྶ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢༧༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ས་བྦ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཙཱ་ག་ཊྛེ་ན པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་རེ་ཧི ཙེ་ཝ པ་ཧཱ་ནེ་ཧི ཙ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ‘‘སཾ་ཝ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་ནི་བ་དྡྷནྟི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཨ་ནི་བ་དྡྷཾ, པཱ་ལི༹་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧི ས་ངྒ་ཧཾ ན ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་ནི་བ་དྡྷནྟི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་མུ་ཏྟནྟི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ བྷ་དྡཱ་ལི་ཏྠེ་ར་ས་དི་སཱ. ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ པེ་ཙྩ ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ. ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ནྟོཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ དུ་སྶཱི་ལཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་ཛྫེ་ནྟོ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘ཏེ་ན ཁ་ཎེ་ན ཏེ་ན མུ་ཧུ་ཏྟེ་ན ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཝ་མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཨ་ཊྛ པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ པ་ན ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ སོ་ལ༹་ས པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་པ་དུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ས་ཏཾ པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཛི་ཝ྄ཧཱ མུ་དུ, ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎཾ སུ་ཕུ་སི་ཏཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ག་ལི༹་ཏཾ, བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་སོ ལ་ཧུ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙོ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, ཨ་ཉྙོ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ པུ་ཊྛེ ཨ་ཧཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཾ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪ་ན་ཝཱ་རོ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི སུ་ཁུ་མ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་རོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཝ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་མ་ཏྟེ ཁ་ཎེ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨེ་ན དྷ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཁི་ཏྟ་ས་ར་སྶ ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཾ ཏཱ་ལ་ཙྪཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, ན་ཝ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ས་ཙེ ཧི ཨ་ཉྙེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སུ, ཨ་ཉྙེ ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ, ཨ་ཉྙེ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡེ་སུ, ཨ་ཉྙེ པ་ཉྩ་བ་ལེ་སུ, ཨ་ཉྙེ ས་ཏྟ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ, ཨ་ཉྙེ ཨ་ཊྛ་མ་གྒ་ངྒེ་སུ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐེ་ཡྻ. ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཨ་ཊྛ, ས་ཙེ ཨ་ཉྙེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས ཛ་ནཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡེ་སུ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཏ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཡྻ.

མཱུ་ལཾ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱཏི པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཋ་མ་སྶ པ་ཋ་མ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ. སི་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཏི་ཊྛཱ སི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ནི་དྡི་ཊྛ་ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཧི ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ, ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཨཱ་ར་ཏི ཝི་ར་ཏི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཏྟི ཝེ་ལཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ.

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ, ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙེ་ཏ་ནཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཏ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ.

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ, ཡོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཕ་སྶོ…པེ… པ་གྒཱ་ཧོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༧༠༦).

ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ར་ཏི་ཡེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ ཙ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ དྭེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ན པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས དྷ་མྨཱ་པི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. དུ་ཝི་དྷ་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཝི་ར་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. སཱ ཧི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ, ནོ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཝི་ར་མ་ནྟོ ཙ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི, ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ, ཙེ་ཏ་ན་མྤི པ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཐཱ སེ་ས་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ. ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དྷ ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་ད་ཀཱ་ཡོཏི ཨི་དཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོཏི ནཱ་མ་ས་མཱུ་ཧོ ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. པ་ད་ནི་རུ་ཏྟི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ནཱ་མ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ ‘‘ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥) ཝི་ཡ. སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཝ་ཙ་ན་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ.

ཨ་ཏྠ་ཝ་སེཏི ཝུ་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་སེ་སེ. ཏེ་སཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ’’ཏི, ད་ས ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སེ’’ཏི. ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ད་ས ཨ་ཏྠེ ད་ས ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཕ་ལཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སུ་ཊྛུ དེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ རཱ་ཛ་ནྟེ་པུ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ༤༩༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡེ མ་མ སོ་ཏ་བྦཾ ས་དྡ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཨ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡོ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི བྷ་དྡཱ་ལི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༡༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ ས་ཧ་ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་པི སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཏཱ.

མ་ངྐུ་ཏནྟི ནི་ཏྟེ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨོཏི བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ. ཝི་ན་ཡོཏི ཙོ་ད་ནཱ ཙེ་ཝ སཱ་ར་ཎཱ ཙ. ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནནྟི ཉ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ས་མྤ་དཱ ཙ. པི་ཡ་སཱི་ལཱ་ནནྟི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི སཱི་ལཾ པི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ གྷ་ཊ་མཱ་ནཱ’’ཏི. ས་ནྡི་ཊྛ་མཱ་ནཱཏི སཾ་ས་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ. ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པཱི་ལི༹་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཱིཏི ས་ཏི་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ གོ་བ་ལི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་སེ་ས་ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་གྒཱི.

‘‘ན ཝོ ཨ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༨༢) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ.

‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;

ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;

ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦) –

ཨེ་ཏྠ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཨི་དྷ པ་ན པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་དྷ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ ཨཱ་ས་ཝཱཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏེ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཧི བྷ་ག་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨ་ན་ཏྠཱ, ཡེ ཙ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨ་ན་ཏྠཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི. ས་མྨུ་ཁཱ ག་ར་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་ཏྟི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ག་ར་ཧ་ཎཾ ཨ་ཡ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་ཏྟི, པ་རི་ཝཱ་ར་ཧཱ་ནི ཨ་ཡ་སོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒ་ཐ་ཀ་ནཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ པེ་ཙྩ ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་རཱ་ཡེ ན་ར་ཀཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. མེ་ཐུ་ནཱ་དཱི་ནི ར་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི དུ་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.

ཙུ་དྡ་ས ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་མི་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་བྷ་ཏྟ་གྒ་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ན ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཙུ་དྡ་ས་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ག་ཎི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༦) ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནི ཚ་ས་ཊྛི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ, མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ་ན, མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན, ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༢) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནི པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ཙ་རི་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎི་ཏཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ན་ཧཱ་ནེ པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥) ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ནི དྭཱ་སཱི་ཏི ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ཨཱ་ནི, ཀཱ་ནི་ཙི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭཱ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སེ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི སཾ་ཝ་རོ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ, ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོཏི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མྤི པ་ཧཱ་ནཾ ཡ་སྨཱ ཙཱ་ག་ཊྛེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ན་ཡོ, ཏ་སྨཱ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མ་ཐ་ཝི་ན་ཡོཏི ས་ཏྟ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐཱ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ན་ཡོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ན་ཡོ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི –

‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཡཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ཡཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ཡཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ཏཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཏཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, ཡཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, ཏཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཡཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ཡཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ཏཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ.

‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ.

‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡ.

‘‘ཡཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ…པེ… ཡཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ…པེ… ཡཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ…པེ… ཡཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ…པེ… ཡཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ…པེ… ཡཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ…པེ… ཡཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ…པེ… ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ (པ་རི. ༣༣༤).

‘‘ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏཾ, དྭེ ཙ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི;

ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནི, ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཀ་ར་ཎེ’’ཏི (པ་རི. ༣༣༤) –

ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ས་ནྣ་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་པ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ལི་ཀ་བ་ནྡྷ་ན་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ད་ས་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ ཏ་ད་ཝ་སེ་སེ་ཧི ན་ཝ་ན་ཝ་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་མཱུ་ལི་ཀཾ ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཏྠ་ས་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡེ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ? ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡེ ཁ་ཎྜ་ཙ་ཀྐ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐ་སྶ་པི ན་ཡོ དི་ནྣོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སཱུ’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཡོ་ཛི་ཏེ་སུ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡེ་ན ད་ས བ་དྡྷ་ཙ་ཀྐཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཀྐེ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ད་ས ད་ས དྷ་མྨཱ, པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ད་ས ད་ས ཨ་ཏྠཱ་ཏི ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡེ ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ཉྩ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡེ པ་ན ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ, ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་དཾ སེ་སེ་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དྷ་མྨ་པ་དཾ ན་ཝེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡེ ད་ས་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ད་ས, ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ན་ཝུ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ཉྩ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡེ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ཉྩ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡཾ ཏ་ཏྠ ད་ས་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཾ ན་ཝུ་ཏི་ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན པ་ད་ས་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྦཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ཉྩ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་ཏ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྭེ ཙ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཾ, དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏ་ནྟི དྭེ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྠ་ས་ཏེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཾ, དྷ་མྨ་ས་ཏེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཾ, དྭཱི་སུ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏེ་སུ དྭེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནི.

ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྷི་ནྣ་ཀྐ་མེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐ ཙཱ’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཐཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ན་ཡ་ན་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ན་ཡ་ནཾ, སོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ན་ཡ་ན་ཏྠོ, ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ

པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སུ་དི་ནྣ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༠. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་པྤ་ཙུ་རཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩ, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་ཙུ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནོ ཧོ་ཏཱིཏི བ་ཧུ་ལ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནོ ཧོ་ཏི, དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙུ་ར་ཏྠེ ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་བྦ་དཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ‘‘ཨི་ཧ མ་ལླཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ བཱ་ཧུ་ལླ་ཝུ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟཱཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ. ཨ་ཉྙེ་སུ་པཱིཏི ཨ་ཉྙེ་སུ་པི བྷི་ཀྑཱུ་སུ.

༤༡. ས་ཧོ་ཌྜྷ་གྒ་ཧི་ཏོཏི ས་ཧ བྷ་ཎྜེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧེ་ན ལེ་ས་ཨོ་ཌྜ་ནེ་ན ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྠ་མྤི པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ད་སྶ་ནནྟི སཱ་ནུ་རཱ་ག་ད་སྶ་ནཾ. ག་ཧ་ཎནྟི ཨ་ནུ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་མ་ས་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རེ་ན ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ཨཱ་མ་ས་ན་མ་ཏྟཾ, ཕུ་ས་ནཾ ཏ་ཏོ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཕུ་ས་ནཾ, གྷ་ཊྚ་ནཾ ཏ་ཏོ་པི ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་རཱི་རེ་ན ས་རཱི་ར་སྶ གྷ་ཊྚ་ནཾ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ད་སྶ་ནཱ་དི ས་བྦ་མྤི.

༤༢. ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་ཀཱ་སཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ས་ངྒ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘དུ་ཝི་དྷ་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ. ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑ་ས་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཏི ཙ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན. ཡ་དི ཧི ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཏ་མྤི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ, ས་བྦེ་སཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་མྤི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ་ན་མྤི ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ མ་དྡ་ནྟ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྷ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཧི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་པི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ སི་ཡཱ, ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ སུ་རཱ་ཏི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནྟ་སྶ ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏཱ་ནི ལི་མྤ་ནྟཱི་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཏེ་ས་མྤི ས་ངྒ་ཎྷ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ཏྟཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་དེ་སེ ནི་པ་ནྣཾ ཨ་ཉྙཾ མཱ་རེ་ནྟ་སྶ པཱ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཾ མ་ཛྫཾ པི་ཝི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཉྙཾ མ་ཛྫཾ པི་ཝ་ནྟ་སྶ མ་ཛྫ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཀ་ཊྛ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་པྤཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟ་སྶ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་པཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ མ་ཛྫཾ པི་ཝ་ནྟ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ སུ་རཱ་ཏི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ན་ཏྠི, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི བཱི་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཛྫཾ པི་ཝ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནྟོ སཱི་ལ་བྷེ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་པ་ར་མྤི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནྟ་སྶ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ མུ་ཁཾ སུ་རཱ ན པ་ཝི་ས་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པཱ་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི, ཏ་མྤི ན སུ་ནྡ་རཾ. བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ སཱི་ལཾ ཝི་ཡ ཧི ཨི་ད་མྤི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༥༢) ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནེ་ཝ པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ཏི, ན སུ་རཾ པི་ཝ་ཏི. ས་ཙེ་པི་སྶ སུ་ར་ཉྩ ཁཱི་ར་ཉྩ མི་སྶེ་ཏྭཱ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པ་ནྟི, ཁཱི་ར་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ན སུ་རཱ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཡ་ཐཱ ཀོ་ཉྩ་ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ཁཱི་ར་མི་སྶ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ ཁཱི་ར་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ན ཨུ་ད་ཀཾ. ཨི་དཾ ཡོ་ནི་སི་དྡྷ་ནྟི ཙེ? ཨི་ད་མྤི དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སུ་རཱ་པཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༩) ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ནེ་ཝ པཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫེ་སུ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༢༢༧) ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫཾ ཙི་ཏྟཱ་གཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ངྒྷཱ་ཎི ཨི་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ག་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཀོ ཝཱ་སི་ཏ་ཀ་པི་ཉྙཱ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨུ་མྨ་དྡ་ན་པ་རི་མ་དྡ་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ད་ས སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི,

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཝི་ནཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི, ཙི་ཏྟེ པ་ན ས་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཙཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི སུ་རཱ་པཱ་ན་ཨུ་ཡྻུ་ཏྟ་ཨུ་ཡྻོ་དྷི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཏཱི་ཎི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫཱ་དཱི་ནི ད་སཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏེ་ར་ས་ནྣཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི སེ་སཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

རུ་ནྡྷ་ནྟཱིཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ རུ་ནྡྷ་ནྟཱི. དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ནྟཱིཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལེ་ས་སྶ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ནྟཱི. སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡ་མཱ་ནཱཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡ་མཱ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ རུ་ནྡྷ་ནྟཱིཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ལེ་སཾ རུ་ནྡྷ་ནྟཱི. དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ནྟཱིཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ལེ་ས་སྶ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ནྟཱི. སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་སོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡ་མཱ་ནཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫེ ཀཱ་ཙི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ…པེ… གཱ་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་དྷི་མཱ་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་དྷི་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ‘‘ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱཏི པཱ་པི་ཙྪོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཧི ‘‘པཱ་པི་ཙྪོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་ལླ་པ་ཏི, ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་དྷི་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱཏི སུ་པི་ན་ནྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཙྪཱ་ཡ ཙ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི སུ་པི་ན་ནྟེ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ན་མྤི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཐི་ན་མི་དྡྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠེ་སཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙེ་ཏ་ནཱ, སཱ ཙ ཁོ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༥) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཛཱ་ཏཱ.

ཨ་ཀ་ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེཏི ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ ན བྷུ་ཉྫིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ཀ་ཏེ. སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི པ་ཋ་མཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བ་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. དྭཱ་རཾ ད་ད་མཱ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་རཾ ད་ད་མཱ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་པ་ར་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ངྑ་ཎི་ཀཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱི ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ངྑ་ཎི་ཀཱ་ཡ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་དཱ་ཡི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ངྑ་ཎི་ཀཱ་ཡ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ག་ཏི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཧོ་ཏི.

མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ནྠ་ཏ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ

ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༣. ཝེ་སཱ་ལཱི ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝེ་སཱ་ལི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི. ཝ་ཛྫཱི་སུ ཛ་ན་པ་དེ ཝ་ས་ནྟཱ ཝ་ཛྫི་ནོ, ཝ་ཛྫཱི་ནཾ པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཛྫི་ར་ཊྛེ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཀུ་ལཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ བྱ་ས་ནནྟི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ. སོ པ་ན ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ རཱ་ཛ་ད་ཎྜཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛ་ད་ཎྜ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. བྷོ་གཱ་ནཾ བྱ་ས་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཾ. ཏ་ཉྩ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་དཱ་སི་དཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ རཱ་ཛ་ད་ཎྜཱ་དི་ནཱ ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པཱི’’ཏི. ན བུ་དྡྷཾ ག་ར་ཧཱ་མཱཏི ‘‘ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷཾ ན ག་ར་ཧཱ་མ. ན དྷ་མྨ་ག་ར་ཧི་ནོཏི ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨཾ ན ག་ར་ཧཱ་མ. ན ས་ངྒྷ་ག་ར་ཧི་ནོཏི ‘‘དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷཾ ན ག་ར་ཧཱ་མ. ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི ད་ས ཀ་སི་ཎཱ ད་ས ཨ་སུ་བྷཱ ད་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ལོ་ཀཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་དྭ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་དྡཱ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ཝི་ནོ་ད་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་ཡཱ་མ་ཉྩ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི. ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ནཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན’’ནྟི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ་ཏི ཨི་མེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ. ‘‘གི་ཧི་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ་ཡེ་ཝ དྭི་ནྣཾ པ་ལི་བོ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཡུ་ཏྟཱ.

ཨཱ་ས་ཡནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ. སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏ་མེ་ཐུ་ནཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱུ་ཧ་ན་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་དི ཧི བྷ་ག་ཝཱ…པེ… པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་མཱུ་ཧ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏ་མེ་ཐུ་ན་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ན ས་མཱུ་ཧ་ན་ཏི ནཱ་མ. ན ཧི སོ བྷི་ཀྑུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ‘‘སོ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ན ཋི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ.

ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥. ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི སཱ་ས་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཧུ་པཱ་ལི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? སུ་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༤༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ, བྷཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ (པཱ་རཱ. ༧༨) ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ. ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡཱ ཐེ་རོ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་བྷི.

ཝུ་ཏྟནྟི ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་དཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཎྛཱ་དི་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏཾ པ་དཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་དཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་ད་ནྟི སུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡཱ ‘ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཝོ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༥) ཝུ་ཏྟཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་དྷ ‘‘ར་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་སོ་ཏི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི. དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་པྤ་བྷུ་ཏི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟི ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ’’ཏི.

ཨི་དྷ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་ཀ་ལེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ པཱ་ལཱི༹’’ཏི. མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཨོ་ཀཱ་སཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཡེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཝི་ན་ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏི ཨ་ས་ནྡེ་ཧ་ཏོ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མེ ཙ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, སཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟི པཱ་ལི༹ཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི. ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ་ཡེ་ཝ ཙ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏོ, པ་ཙྪཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སཱ ན སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་བུ་དྡྷི་ཡཱཏི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བུ་དྡྷི་ཡཱ. ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ནཱཏི སུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན.

ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ལླ་ཀྑི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ཏ་བྦཱ. ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཡཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་མཱ་ད་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཀ་དཱ་ཙི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པི སི་ཡཱ, སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ་པི…པེ… ས་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ས་མེ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་སྶ སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟེ་པི སུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཧི སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡཾ. ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སནྟི པ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སཾ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་དི་སནྟི ཨི་མི་ནཱ བུ་དྡྷེ་ཧེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་ར་མཱ་ན་བུ་དྡྷ་ས་དི་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཏྟེ ཧི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏེ བུ་དྡྷོ་ཝ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་ཀ་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ཏི. པ་ར་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི. ཁེ་པཾ ཝཱ ག་ར་ཧཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི ཁེ་པཾ ཝཱ ‘‘ཀི་མེ་ས བཱ་ལོ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ག་ར་ཧཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ. སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. སུ་ཏྟ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི. པ་རོཏི ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་དཱི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི.

ན་ནུ ཙ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ སུ་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཧི ཨི་དཾ ས་ཀ་མ་ཏེ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཀ་མ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ སུ་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ སུ་ཏྟཱ་དིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི་སུ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མེ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ན ཀོ་ཙི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷོ.

བཱ་ཧི་ར་ཀ་སུ་ཏྟནྟི ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་གུ་ལ༹ྷ་ཝེ་སྶ་ནྟ་རཱ་དཱི་ནི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་སཱི་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནི. ཝེ་ད་ལླཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གུ་ལ༹ྷ་ཨུ་མྨ་གྒཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་སུ་ཏྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཏོ་པི ས་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀ་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, པ་ར་ཝཱ་དཱི་པི སུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ་རོ ན ཝུ་ཏྟོ, སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཏཱ་ར་ཎཾ བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཙ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. པ་རོ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཀཱ་ར་ཎཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སུ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧུཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏཱིཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧུཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. སཱ་དྷཱུ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཝཱ་དཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏཱིཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཾ དི་སྶ་ཏི. ཡ་དི དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི, ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཉྷི པ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝི་ན་ཡཾ པ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨཱ’’ཏི. རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧ་ཎཾ རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧ་ཎཾ གཱ་ལ༹ྷཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་པྤི་ཡ་ག་ཧ་ཎསོ་ཏཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

བ་ཧཱུ་ཧི སུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི བ་ཧཱུ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ ཏ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཙ. ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡོཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་པ་ར་ཝཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་བྷོ་པི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ་ཡེ་ཝ སི་ཡུཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མཾ པུ་རི་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཡོ ཝཱ སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏི, སོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་ཏི ནཱ་མ.

སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི, སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝཱ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ, ཝ་ཙ་སཱ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཏྟ་ཏོཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘པཱ་ལི༹་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཏོཏི ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པི་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ ཙཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཧི པ་རི་པུ་ཙྪཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཙྪཱཏི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ལ་ཧ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛཱིཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོཏི ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ་པི ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཏ་ནྟིཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝོ་ཀྐ་མ་ནྟོཏི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ.

ཝི་ཏྠུ་ན་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠཾ ཨ་དི་སྭཱ ནི་ཏྠུ་ན་ཏི. ཝི་པྥ་ནྡ་ཏཱིཏི ཀ་མྤ་ཏི. ས་ནྟི་ཊྛི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཡཾ པ་རེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. པ་ར་ཝཱ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨུ་ཙྪུ་མྷི ཀ་ས་ཊཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ, ར་སོ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཙ ཨུ་ཙྪུ ནཱ་མ ཝི་སུཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཙྪུ་པི ཝི་ཀཱ་ལེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་མྤི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མནྟི པ་ལི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་མྷཱིཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ. པ་རི་ཀྑ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ.

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ ཁོ པ་ན་སྶ སུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ པཱ་ལི༹་ཉྩ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི ‘‘ཨི་དཾ པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དཾ པ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡ་མ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རནྟི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ངྒནྟི, ཐེ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱཏི དྭེ ཏི་སྶོ པ་ར་མྤ་རཱ.

ཨི་མེ་ཧི ཙ པ་ན ཏཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧཱིཏི ‘‘སུ་ཏྟ་མ་སྶ སྭཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་ན་ཡ་སྶ སུ་ཊྛུ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨུ་གྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ཙ་ལ་ཏཱ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ན་ཏྠི, ཏ་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་ཏི་ཎྞེ, ཨོ་ས་ཊེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན ཙ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཡོ་ཛེ་ནྟི. ‘‘ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ…པེ… ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༡༧) ཧི ཨི་དཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིནྟི ‘‘ཀཱ་ལེ ཝི་ཀཱ་ལ་ས་ཉྙཱི ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ, ཀཱ་ལེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༢༥༠) ཨཱ་ག་ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟ་རེ་སཱུཏི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟ་རེ.

སུ་ཁུ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ་པི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ སཱི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀཱ’’ཏི. ཙི་ཏྟཾ ལ་ཧུ སཱི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀཱ. ཏེཏི ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ. ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཏེ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ. སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཡཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཏཱ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཏ་དེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཁ་ཎྜཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ གྷ་ཊ་ཡ་ཏི. ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཙེ, ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ས་ཙེ ཀ་ཏ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ས་ཏི་པི ཨ་ས་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན གྷ་ཊ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཏྟེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྟཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དུ་ནི་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ ཛཱ་ན་ནྟི.

ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་སྶ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ན-ས་དྡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལ་དཱི་པ་ཀཾ ཡོ-ས་དྡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཡོ-ས་དྡེ. པ་ན-ས་དྡ་སྶ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡོ-ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཀོ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡོ ཀོ་ཙི ནཱ་མཱཏི ཡོ ཝཱ སོ ཝཱ ཡོ ཀོ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཝཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷུ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ. སཱི་ལེ་སཱུཏི པ་ཀ་ཏཱི་སུ.

བྷི་ཀྑ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཙ་ཏི. ལ་བྷ་ནྟོ ཝཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཝཱཏི ཡོ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑ་ཏི བྷི་ཀྑཾ ཨེ་ས་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏི, སོ ཏཾ ལ་བྷ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཏ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་སཱ ཨ་རི་ཡཱ་ན ཡཱ་ཙ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ, ན ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ་ཝ་ཎི་བྦ་ཀ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ‘‘དེ་ཧི དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ. བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་ཛ་བྷ་ཏྟནྟི ཀཱ་ཛེ་ཧི ཨཱ་ནཱི་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ. ཨ་གྒྷ་ཕ་སྶ་ཝ་ཎྞ་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཨ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཛ་ཧེ་ན. པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཉྷེ་ཏྠ བྷེ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཾ མ་ལཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཛ་ལླི་ཀཱ. བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རེ བྷི་ཀྑུ-ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཀ་ཏཾ.

ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣནྟི པུ་བྦེ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་དཱ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཾ. ཡོ ཧི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀེ ཨ་ཊྛ པ་རི་ཀྑཱ་རེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཝཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ཨ་རི་ཡ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་དཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི, ཏ་སྶ ཏཾ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྲ་ཧྨ་གྷོ་སནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་གྷོ་སཾ, བྲ་ཧྨུ་ནོ གྷོ་ས་ས་དི་སཾ ཝཱ གྷོ་སཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ. དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྨཱ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. བྷ་ཎྜཱུཏི མུ་ཎྜོ. ཝཱ་སཱིཏི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཙྪེ་ད་ན་ཝཱ་སི. བ་ནྡྷ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཡུ་ཏྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གོ, ཏ་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་ག་སྶ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ཊྛི་ཝ་སྶི་ཀ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷོ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ ཨ་སྶཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་མྤི པ་ཋ་མ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ སེ་ས་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི. པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཏྠེ་རཱཏི པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཏྠེ་རཱ པ་ཉྩ. ཏཱི་ཎི ས་ཏནྟི ཏཱི་ཎི ས་ཏཱ་ནི, གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཀོ ཙ ཐེ་རོཏི ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཝུ་ཏྟཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ.

ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏཾ མ་གྒཾ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ག་ནྟྭཱ བ་ཧུ་པུ་ཏྟ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་ཝ་ཀོ་ཧ་མ་སྨི, ས་ཏྠཱ མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་ཝ་ཀོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ཡ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙ་སྶ བཱ་ཧི་ར་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཝ་ཎྚ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལ་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ གཱི་ཝ་ཏོ མུ་དྡྷཱ་པི ཝི་པ་ཏེ་ཡྻ, ས་ཏྟ་དྷཱ ཝཱ ཕ་ལེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཁོ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱ་ཝ་ཀཾ ཨ་ཛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ ‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི, ཨ་པ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ ‘པ་སྶཱ་མཱི’ཏི, མུ་དྡྷཱ་པི ཏ་སྶ ཝི་པ་ཏེ་ཡྻ, ས་ཏྟ་དྷཱ ཝཱ ཕ་ལེ་ཡྻ, ཨ་ཧཾ ཁོ, ཀ་སྶ་པ, ཛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་དཱ་མི ‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི, པ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཝ་དཱ་མི ‘པ་སྶཱ་མཱི’’’ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཏི ཝ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་མ་ད་མཱ་ན་མ་ད་རཱུ་པ་མ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཏཱི་ཧི ཨོ་ཝཱ་དེ་ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ ཀ་སྶ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༥༤) ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱཏི ཏ་སྨཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་དཱ་མི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི-ཀཱ་ར ཧ-ཀཱ་རཱ ནི་པཱ་ཏཱ. ཨི་ཧཱཏི ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ, ཏ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏི་བྦནྟི བ་ཧ་ལཾ མ་ཧ་ནྟཾ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩཱཏི ཧི་རཱི ཙ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ཏེ་སཾ པུ་ར་ཏོ ཨ་སྶ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཏཱ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཡོ ཙ ཐེ་རཱ་དཱི་སུ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཐེ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཏཾ ས་ཧི་རི་ཀཱ ས་ཨོ་ཏྟ་པྤཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ. ཀུ་ས་ལཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་ཊྛི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ ཝཱ དྷ་མྨཾ ‘‘ཨེ་ས མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨོ’’ཏི ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ. མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཐོ་ཀ་མྤི བ་ཧི ག་ནྟུཾ ཨ་དེ་ནྟོ ས་བྦེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོཏི ཋ་པི་ཏ་སོ་ཏོ, དྷ་མྨེ ནི་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཉཱ་ཎ་སོ་ཏ་ཉྩ པ་སཱ་ད་སོ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཱ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་མེ་ཝ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱིཏི ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཙེ་ཝ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ ཙ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི. ཡོ ཙ པ་ནཱ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷོ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ ཨ་ཧོ་སི.