༢. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ
ཨ་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཛི་ནེ་ན ཡཾ དུ་ཏི་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ པ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཡཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཡ་ཉྩ པུ་བྦེ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝ་ཛྫ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
དྷ་ནི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི ཨེ་ཏྠ དུ་གྒ་ཛ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་ཛཱུ་ཧི ག་ཧི་ཏཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏུ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡེ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ རེ་ཎུ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་པ་ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཉྷི ཏ་དཱ རེ་ཎུ་ནཱ མ་ག་དྷ་རཱ་ཛེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཧི སོ པུ་རོ་ཧི་ཏོ. ‘‘མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡོཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པུ་རཱ་ཏ་ནོ ཨེ་ཀོ མ་ག་དྷ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ག་ཧོ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ན་ག་ར་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཉྙེ་པེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེཏི ‘‘ན་ག་ར་མཱ་པ་ནེ་ན ར་ཉྙཱ ཀཱ་རི་ཏ་ས་བྦ་ག་ཧ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གེ་ཧ་ས་དི་ས་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ས་མྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ རཱ་ཛ་མཱ་ནཾ གེ་ཧ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, སུ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ར་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, རཱ་ཛཱུ་ཧི དི་སྭཱ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ. ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དཱི་ཧི རཱ་ཛ་ཏེ, ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟེ་ཧི མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ’’ནྟི ཨེ་དི་སེ པ་ཀཱ་རེ. སོ པ་དེ་སོ ཋཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙཱཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི ཡ་ཀྑཱ་ནཾ. ཝ་ས་ན་ཝ་ནནྟི ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པ་ཝ་ནཾ. གི་ཛ྄ཛྷཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི གི་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱུ་ཊཾ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ. གི་ཛ྄ཛྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ གི་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱུ་ཊཾ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ, པ་བྦ་ཏོ. གི་ཛ྄ཛྷ་ས་དི་ས་ཀཱུ་ཊོ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ་ཏི ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པཱི་ས་མཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་པ་ཏྠ་ཝོ’’ཏི, ཏ་སྨིཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་ངྒྷོཏི ཏི་ཎྞཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ས་ངྒྷོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ག་བྦྷེ ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟཱ ཝི་ཡ ཏཾ པ་བྦ་ཏཾ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟི.
ཀ་དཱ པ་ནེ་ཏེ ཏ་ཏྠ ཝ་སིཾ་སུ? ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ ཨེ་ཀཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཁེ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཁེ་ཏྟ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝཱི་ཧ་ཡོ བྷ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀ་ར་ཉྫ་པུ་པྥ་པྤ་མཱ་ཎཱ མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ མ་ནོ་ཧ་རཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ལཱ་ཛཱ ཛཱ་ཡིཾ་སུ. སཱ ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏི པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ ཋ་པེ་སི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏི. སཱ ཏཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སཱ སུ་པུ་པྥི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨེ་ཀཾ པ་དུ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལཱ་ཛེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ལཱ་ཛ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏཾ པ་དུ་མ་པུ་པྥཾ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པུ་ཏྟེ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཉྩ པུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཏྠེ་སི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ ས་མྦྷ་ཏ་ས་མྦྷཱ་རཱ པ་རི་པ་ཀྐ་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཱ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ མ་དྷུ་ར་མཾ་སཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏི་སྶཱ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི པ་ཏྠ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཏ་སྶཱ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ པ་དུ་མ་ག་བྦྷེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་མེ་ཀོ ཏཱ་པ་སོ དི་སྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི. ཏ་སྶཱ པ་ད་སཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི་ཡཱ པ་དུ་དྡྷཱ་རེ པ་དུ་དྡྷཱ་རེ བྷཱུ་མི་ཏོ པ་དུ་མཱ་ནི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཨེ་ཀོ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ དི་སྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏ་སྶཱ ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝ་སི, སེ་སཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཾ ག་བྦྷ་མ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཾ་སེ་ད་ཛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཏེ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པ་དུ་མ་སྶ་རེ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་དུ་མེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སི –
‘‘ས་རོ་རུ་ཧཾ པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་མ་ཏྲ་ཛཾ, སུ་པུ་པྥི་ཏཾ བྷ་མ་ར་ག་ཎཱ་ནུ་ཙི་ཎྞཾ;
ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡཾ ཝ་ཡ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི. –
ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏེ ཏ་ཏྠ ཝ་སིཾ་སུ. ཏ་དཱ ཙ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ‘‘ཨི་སི་གི་ལཱི’’ཏི ས་མ་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨི་མེ ཨི་ས་ཡོཏི ཨི་མེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨི་སཱི. ས་མཱ ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ, ནཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ཎ་ཙྪ་ད་ནཱ ཀུ་ཊི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པཱི་ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཱ་ར་ཧཱ ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎ་ཙྪ་ད་ནཱ ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཱ ཀུ་ཊི་ཡོ’’ཏི. ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ནཱཏི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ན. ནཱ་ལ་ཀ་པ་ཊི་པ་དནྟི ‘‘མོ་ནེ་ཡྻཾ ཏེ ཨུ་པ་ཉྙི་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༧༢༡) ས་ཏྠཱ་རཱ ནཱ་ལ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ དེ་སི་ཏཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ མོ་ནེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་པ་དཾ སུ་ཏྭཱ ནཱ་ལ་ཀ་ཏྠེ་རོ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཨ་ཧོ་སི ད་སྶ་ནེ ས་ཝ་ནེ པུ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཏི. སོ ཧི དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛོ. པུ་ན ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶེ་ཡྻ’’ནྟི ལོ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ན ཛ་ནེ་སི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ད་སྶ་ནེ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པུ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི ལོ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ན ཛ་ནེ་སི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་ཝ་ནེ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པུ་ན མོ་ནེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་དཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི ལོ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ན ཛ་ནེ་སི, ཨ་ཡ་མ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ.
སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ དྭེ དི་ཝ་སཱ་ནི ན ཝ་སི, ཨེ་ཀ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དྭེ དི་ཝ་སཱ་ནི ན ནི་སཱི་དི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མེ དྭེ དི་ཝ་སཱ་ནི པི་ཎྜཱ་ཡ ན པཱ་ཝི་སི. ཨི་ཏི ཝ་ན་ཏོ ཝ་ནཾ, རུ་ཀྑ་ཏོ རུ་ཀྑཾ, གཱ་མ་ཏོ གཱ་མཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ ནཾ པཱུ་རེ་ཏི. ཨི་མ་ཉྷི མོ་ནེ་ཡྻ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྟེ་ཝ མཱ་སཱ་ནི ཛཱི་ཝ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ནྟོ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི, མུ་དུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ནྟོ སོ་ལ༹་ས ཝ་སྶཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཐེ་རོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་སི, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟ མཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ན་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལཱ་བྷི་མུ་ཁོ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཏཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧི་ངྒུ་ལ་ཀ་པ་བྦ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཏ་སྶ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན་པི ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ཚ་ནྣེ ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་ལ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྩ་ནྣཾ ཚ་ད་ནཱ་ནནྟི ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་སུ་དྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཚ་ད་ནཱ་ནཾ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སེ་ནཱ་ས་ནི་ཀེ་ན ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༤) ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ན ཨཱ་ལ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ནཱ་ལ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་སེ་ནཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ནཱ་ཝཱ་དིཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་ལ་ཡོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. ནཱ་ཝཱ་ས་ཏྠ་ཝ་ཛེ་སུ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༣) ས་ཏི ཨ་ས་ཏི ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ན་སྶ ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སེ་ནཱ་ས་ནི་ཀེ་ན ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཏ་ཏྠ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨཱ་ལ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ནཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་ཏཱཏི ཝ་ཏྟཾ. ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ས་དྡྷ་མྨཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་ས་ཐ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཐ, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཐ, པ་དྷཱ་ན་གྷ་རེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ས་ཐ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཐ, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཐ, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ས་མི་དྡྷཾ ཀ་རོ་ཐ, པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ, སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཐ, སོ་དྷེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡཾ དེ་ཐ. ཨེ་ཀོ་པི ཧི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛྫ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མེ་ན ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཀྐོ་ཐ, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ཐ, ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ས་ཀ་ལ་དི་ཝ་སཾ ར་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ཋ་མ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཾ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་མ་ཧ་ཨཱ་ཐེ་རཱ་པི ས་བྦ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་ར་ཡིཾ་སུ. བྷ་སྶེ མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཀ་ཐཾ ད་ས་ཨ་སུ་བྷ་ད་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་པི་སུ་ཎ་ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི མཱ ཝ་ད་ཐ, དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ སཱི་ལཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ནྟཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ ཝ་ནྡ་ནྟེ་ན ག་ནྡྷ་མཱ་ལཾ ཝཱ པཱུ་ཛེ་ནྟེ་ན པ་ཏྟཾ ཝཱ ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩ་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ ཝཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀ་ཐཱ ཝཱ ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ, ར་ཀྑི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ.
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༩) ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ་ནཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ས་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་པི ‘‘ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༨༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ས་སྶ ཏེ་མཱ་ས་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཡཱ་ཝ ན པ་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ཝུ་ཊྛ་མྤི ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཝུ་ཊྛ་བྷཱ་གཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝུ་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་གཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཉྷི ཡཾ ཀི་ཉྩི ‘‘ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༦) ཨི་མ་སྶ པ་ན སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ར་མཱ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི (པ་རི. ༤༡༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་པི ‘‘ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
‘‘ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཨི་མཾ ཀུ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་ཀཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཀ་ཏེ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་ཀཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ནེ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ སཱ་ས་ནེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ཙཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, བུ་དྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ན རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀི་ལ་ཉྫཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་བཱི་ཛ་ནཱི་ན་མྤི ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ས་ངྒོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་ངྒོ་པ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཨོ་ཝ་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀཾ, ཀ་མྨ་ནི ཨ་ཀ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཋ་པི་ཏཾ ན ཨོ་ཝ་སྶཱི་ཡ་ཏི ན ཏེ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ན་ཝ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཡོཏི ཧཱ་ནི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཝ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སི་པྤེ ཝ་ཡོ ཨཱུ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནོ པ་རི་པུ་ཎྞ་སི་པྤོ’’ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་མྨེ’’ཏི. པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ, ཀ་ཊྛ་ཀ་མྨཾ ཐ་མྦྷཱ་དི. ཏེ་ལ་ཏ་མྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡཱཏི ཏེ་ལ་མི་སྶ་ཏ་མྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ.
༨༥. ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝནྟི ཀུ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝི་དཱུ་ཧི ཀིཾ-ས་དྡ་ཡོ་གེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི. མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གནྟི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ-ས་དྡོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ་ས་དྡོ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མ་ཏྟཾ. ཙི་ཀྑ་ལླཾ མ་ཏྟི་ཀཱ, ཏ་སྶ མ་དྡ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི པ་རི་མ་དྡ་ནཾ. མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནནྟི ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཐེ་རེ་ན ས་ཉྩི་ཙྩ ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ པཱ་ཎཱ མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན བྱཱ་བཱ་དྷི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨི་མེ པཱ་ཎཱ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཾ ཝི་ག་ར་ཧི. ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཛ་ན་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མོ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི. པཱ་ཏ་བྱ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ཏ་བྦ་ཏཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནནྟི ཐེ་རེ་ན ཨ་ཀ་ཏེ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏེ པ་རེ་ཧི ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མ་སྶ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིནྟི ཨི་མ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ནཾ. གྷཾ་སི་ཏ་བྦེཏི གྷ་ཊྚ་ཡི་ཏ་བྦེ, ཝི་ནཱ་སི་ཏ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙཱིཏི ཡ་ཐཱ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ མཱ མ་ཉྙི. ‘‘མཱ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ པཱ་ཎེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨི་ཊྛ་ཀ་པ་ཙ་ན་པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་རཱ་པ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྨ་ཛྫ་ན་པ་ཊ་གྒི་དཱ་ན་ཀཱུ་པ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཁ་ཎཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ‘‘ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏེ་ན ཏཱ་དི་སེ པ་དེ་སེ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིནྟི པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟིཾ. ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཡོ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ན བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ བྷི་ནྡཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་ན་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ མི་སྶཱ ཧོ་ཏཱུཏི ཧེ་ཊྛཱ མ་ཏྟི་ཀཱ ཨུ་པ་རི ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན མི་སྶཱ ཧོ་ཏུ. གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ གི་ཉྫ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ, གི་ཉྫ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐོ. ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཀི་ར ཨཱ་ཝ་ས་ཐཾ ཡ་ཐཱ སུ་དྷཱ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཙི་ནི་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི, ཏུ་ལཱ་ད་ཎྜ་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ན དཱ་རུ་མ་ཡཱ་ནེ་ཝ. ཝི་ཀི་ར་ནྟཱཏི ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཾ ཀ་རོ་ནྟཱ.
ཀི་སྶཱཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཝ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཏྠཱིཏི དྭཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཊཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་ཝ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཏྠི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་དྷ་ཛོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ་ཡཱཏི ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ན་སྶ་མཱ་ན་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི སུ་ཀ་རཱ བྷི་ནྡི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཋ་པི་ཏཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི ཨ་གུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་གུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. སེ་ནཱ་ས་ན་བཱ་ཧུ་ལླ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནི སེ་ས་ཀ་མྨཱ་ནི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ནི་ཙྩ་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོཏི དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ.
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་སུ ཏ་ཉྩ ཁོ…པེ… ན ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ལཱ་ཀ་པ་ཉྫ་ར་ཝི་ན་ནྡྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜེ ས་བྦ་ཏྠ. ཨཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ནི་ཁཱ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན. གྷ་ཊ་ཀ་མྤི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པ་མྤི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཙེ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཚ་ཏྟཾ ལ་བྷ་ཏི, གྷ་ཊ་ཀ་མྤི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པ་མྤི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. སུ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ད་ཎྜོ ཝེ་ཋེ་ཏ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜེ ལེ་ཁཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་ཋེ་ཏ་བྦོ. ད་ཎྜ་བུ་ནྡེཏི ད་ཎྜ་མཱུ་ལེ, ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལི་ཀནྟི ཚ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ. ཨུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. སཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཡ་དི་པི ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི ན བ་ནྡྷ་ནྟི, བ་ནྡྷི་ཏུཾ པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ནཱ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཀེ་ཧཱིཏི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི. ཨི་ད་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སི་བྦི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ཊྚ་མུ་ཁེཏི པ་ཊྚ་ཀོ་ཊི་ཡཾ. དྭི་ནྣཾ པ་ཊྚཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡ་ནྟེཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ཎིནྟི ཝ་ར་ཀ་སཱི་སཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་བྦ་ནཾ. ས་ངྑ་ལི་ཀནྟི བི་ལཱ༹་ལ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་བྦ་ནཾ. ‘‘ཝེ་ཎིཾ ས་ངྑ་ལི་ཀ’’ནྟི ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ. ཨ་གྒྷི་ཡ་ག་ཡ་མུ་གྒ་རཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒྷི་ཡཾ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན སི་བྦ་ནཾ, མཱུ་ལེ ཏ་ནུ་ཀཾ ཨ་གྒེ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་དཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་བྦ་ནཾ ག་ཡཱ, མཱུ་ལེ ཙ ཨ་གྒེ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ མུ་གྒ་རཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་བྦ་ནཾ མུ་གྒ་རོ. ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀྑཱི་ནི ཨུ་ཀྐི་ར་ནྟཱིཏི ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚ་པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ པཱ་ལི༹་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀྑི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀོ་ཎ་སུ་ཏྟ་པི་ལ༹་ཀཱཏི ག་ཎྛི་ཀ་པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚཱ་ནཾ ཀོ་ཎེ་ཧི ནཱི་ཧ་ཊ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་ཊི་ཡོ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏཱ པི་ལ༹་ཀཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་རཱུ་པཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི? ཀོ་ཎེ་ཧི ནཱི་ཧ་ཊ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ག་ཎྛི་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ སི་བྦ་ནེ་ན ཝཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡོ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན –
‘‘ཀོ་ཎ་སུ་ཏྟཱ ཙ པི་ལ༹་ཀཱ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ ཀ་པྤ་རེ’’ཏི –
ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཔི –
‘‘སུ་ཏྟཱ ཙ པི་ལ༹་ཀཱ ཏ་ཏྠ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ དཱི་པི་ཏཱ’’ཏི –
ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཀོ་ཎ་སུ་ཏྟཱ ཙ པི་ལ༹་ཀཱ ཙ ཀོ་ཎ་སུ་ཏྟ་པི་ལ༹་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
མ་ཎི་ནཱཏི མ་སཱ་ར་ག་ལླཱ་དི་པཱ་སཱ་ཎེ་ན. ན གྷ་ཊྚེ་ཏ་བྦནྟི ན གྷཾ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨཾ་ས་བ་དྡྷ་ཀ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི པ་ན ས་ངྑཱ་དཱི་ཧི གྷཾ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱ་ས་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི ར་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, སེ་ས་ཀཱ་ལེ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ག་ཎྛི་ཀེཏི ད་ནྟ་མ་ཡཱ་དི་ག་ཎྛི་ཀེ. པི་ལ༹་ཀཱཏི བི་ནྡུཾ བི་ནྡུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦ་པི་ལ༹་ཀཱ.
‘‘ཏེ་ལ་ཝ་ཎྞོཏི ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཎྞཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཎི་ཝ་ཎྞཾ པ་ན པ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལེཏི ཏི་པུ་སཱི་སཱ་དི་མ་ཡེ པ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལེ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྲཱ་ནི པ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི རཱུ་པ་ཀཱ་ཀི་ཎྞཱ་ནི བྷི་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྷི་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཀཾ ཚི་ནྡི་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཀཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
མ་ཀ་ར་མུ་ཁནྟི མ་ཀ་ར་མུ་ཁ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. དེ་ཌྜྷུ་བྷ་སཱི་སནྟི ཨུ་ད་ཀ་ས་པྤ་སཱི་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཨ་ཙྪཱི་ནཱིཏི ཀུ་ཉྫ་ར་ཙྪི་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ནི. ར་ཛྫུ་ཀ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ར་ཛྫུ་ཀཾ བ་ནྡྷ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་གུ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, དི་གུ་ཎཾ པ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཛྫུ་ཀ་མེ་ཝ ས་ཏ་ཝཱ་ར་མྤི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཛྫི་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་གུ་ཎ་མྤི ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. བ་ཧུ་ར་ཛྫུ་ཀེ…པེ... ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ད་སཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨཱི་དི་ས་ཉྷི ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཛྫུ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, མུ་ནི་ནཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ;
པ་ཉྩ་པཱ་མ་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་མྤི ཙ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘ར་ཛྫུ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ, བ་ཧཱུ ཨེ་ཀཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཡཱ;
ནི་ར་ནྟ་ར་ཉྷི ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ, ཀ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི བ་ནྡྷི་ཏུ’’ནྟི.
མུ་ར་ཛཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཀ་ལཱ་བུ་ཀཾ དེ་ཌྜྷུ་བྷ་ཀཾ མུ་ར་ཛཾ མ་དྡ་ཝཱི་ཎཾ, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀིཾ པ་ན བ་ཧུ་ར་ཛྫུ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ མུ་ར་ཛ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ ན ག་ཙྪ་ཏི. མུ་ར་ཛ་ཉྷི ནཱ་མ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི མུ་ར་ཛ་ཝ་ཊྚི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ར་ཛ་ནྟི བ་ཧུ་ར་ཛྫུ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཡཱ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ར་ཛྫཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཙེ་ཏཾ མུ་ར་ཛཾ སི་ཡཱ, ‘‘བ་ཧུ་ར་ཛྫུ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ བ་ཧུ་ར་ཛྫུ་ཀ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. མུ་ར་ཛཾ པ་ན པཱ་མ་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ན་ཉྩ ད་སཱ་སུ ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ ད་སཱ ཛཱི་ར་ནྟི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མུ་ར་ཛཾ མ་དྡ་ཝཱི་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མུ་ར་ཛཾ མ་དྡ་ཝཱི་ཎ་ནྟི ཨི་དཾ ད་སཱ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི.
ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་དྷེཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ པ་ཝ་ན་ནྟོ ཛཱི་ར་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ པཱ་ས་ནྟེ ད་སཱ་མཱུ་ལེ ཏ་སྶ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཀ་ཏྟ་བྦེ ད་ནྟ་ཝི་སཱ་ཎཱ་དི་མ་ཡེ ཝི་དྷེ. ‘‘ཨ་ཊྛ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ནཱ་མ ས་ངྑོ ཙ་ཀྐཾ པུ་ཎྞ་ཀུ་མྦྷོ ག་ཡཱ སི་རཱི་ཝ་ཙྪོ ཨ་ངྐུ་སོ དྷ་ཛཾ སོ་ཝ་ཏྠི་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་ཙྪེ་ད་ལེ་ཁཱ་མ་ཏྟནྟི ཨུ་བྷོ་སུ ཀོ་ཊཱི་སུ ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཙྪེ་ད་རཱ་ཛི་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ་དི་ཝ་ངྐ་ག་ཏི་ཀཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ཉྫ་ན་ནཱ་ལི༹་ཀཱ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ལེ་ཁཱ་པ་ཨ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨཱ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀེཏི པོ་ཏྠ་ཀཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏེ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་ས་ཏྠ་ཀེ. ཝ་ཊྚ་མ་ཎི་ཀནྟི ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦ་པུ་བྦུ་ལ༹ཾ. ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛནྟི ཨི་མི་ནཱ པི་ལ༹་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. མ་ཎི་ཀནྟི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཊྚ་མ་ཎི. པི་ལ༹་ཀནྟི སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀཱ མུ་ཏྟ་རཱ་ཛི་ས་དི་སཱ བ་ཧུ་ཝ་ཊྚ་ལེ་ཁཱ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལེ་ཁ་ནི་ཡཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ལི་ཏ་ཀནྟི མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ལིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. མ་ཎྜ་ལཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ར་ཎི་ཡཱ པ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་ཊ་མ་ཎྜ་ལཾ ཧོ་ཏི.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྠ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཙྪེ་ད་ན་ཝཱ་སི་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་ཝཱ་སི་ཡ་མྤི པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ བ་ནྡྷི་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨུ་བྷོ་སུ ཝཱ པ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཀ་ཏ་ཨ་ཡོ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི་པི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཡེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ས་དྡོ ནི་ཙྪ་ར་ཏི.
ཨཱ་མ་ཎྜ་སཱ་ར་ཀེཏི ཨཱ་མ་ལ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ. བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎེཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ. པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊེཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ཎྜི་ཀ་ས་ར་ཀེ་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བཱི་ཛ་ནེཏི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནེ. ས་བྦཾ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་སུ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཝི་ནཱ ས་བྦཾ མཱ་ལཱ་ཀ་མྨ་ལ་ཏཱ་ཀ་མྨཱ་དི ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཊྚ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནེ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝི་རུ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི, ཝི་རུ་དྡྷ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སནྟི སཱི་མ་སཱ་མི་ནོ ཝུ་ཏྟཱ. རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཱ པ་ར་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་པི ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ ཨ་ལ་ཛྫི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱུ་པ་གཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་སཾ ལ་ཛྫི་པ་རི་སཱཏི ཏེ་སཾ སཱི་མ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ པ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ལཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ལ་ཛྫི་པ་རི་སཱ. སུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ནྟ་ཀེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ཀ་ཏཾ སུ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ.
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨༦. དེ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་དཱ་རཱུ་ནཱིཏི ར་ཉྙཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་དཱ་རཱུ་ནི, ར་ཉྙོ ས་ནྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཁ་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟོ.
༨༧. ཀུ་ལ་བྷོ་ག་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
༨༨. ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི, ཙི་ནྟེ་ནྟི ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལཱ་མ་ཀ་ཏོ ཝཱ ཙི་ནྟེ་ནྟཱིཏི ནི་ཧཱི་ན་ཏོ ཙི་ནྟེ་ནྟི. ཀ་ཐེ་ནྟཱིཏི ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟི.
ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘དཱ་རཱུ་ནཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་དི་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་སྶ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི པ་ནེ་ཏྠ གོ་པ་ཀེ་ན དི་ནྣ་དཱ་རཱུ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དེཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ བྷེ་དེ.
ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཾ པ་རི་སནྟི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨཱ་དི་ས་བྦཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་ནྟཾ པ་རི་སཾ. ས་བྦཱ ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏཱ པ་ཛཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཱ, པ་རི་སཱ. སེ་ནཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སེ་ནི་ཀོ, སེ་ནི་ཀོ ཨེ་ཝ སེ་ནི་ཡོ. བི་མྦི་སཱ་རོ་ཏི ཏ་སྶ ནཱ་མནྟི ཨེ་ཏྠ བི་མྦཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ བི་མྦི་སཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ པཱ་དོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་བྦ་ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་མོ བྷཱ་གོ མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པོ་རཱ་ཎ་ས་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རུ་དྲ་དཱ་མེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀོ. སོ ཀི་ར ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཏི་བྷཱ་གཾ ཨ་གྒྷ་ཏི. ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ ན ས་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཨ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཙ ས་མཱ་ན་ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
དྷ་ནི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་སྶ་ཏྠོ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཙ, ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཏྠུ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༩༠-༩༡. ར་ཛ་ཀཱ ཨ་ཏྠ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ར་ཛ་ཀ་ཏྠ་ར་ཎཾ, ར་ཛ་ཀ་ཏྠ་ར་ཎ་ནྟི ར་ཛ་ཀ་ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཛ་ཀ་ཏི་ཏྠཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༢. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ཝ་ནི་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་གཱ་མོ ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ ན ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ གཱ་མ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་དི་ཀི་ཙྩ་མྤི ན་ཏྠི. ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏོཏི ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཀྑ་ན་ག་རཱ་དིཾ ཝཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཀྑ་ན་ག་ར་མྤི ཨཱ་པ་ཎཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ གཱ་མ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཀྑ་ན་ག་ར་མྤི པ་ཝི་ས་ནྟེ་ན ཨཱ་པ་ཎཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ས་བྦཾ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པུ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ སཱ་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏོ པ་ན ནི་ར་པེ་ཀྑཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི, སོ གཱ་མ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་དི་ཀི་ཙྩ་མྤི ན་ཏྠི.
ན་ནུ ཙ ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ གཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ཨི་ད་ཉྩ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧི ལོ་ཀེ གཱ་མ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེཏི ཨུ་མྨཱ་རེ. ཨ་ར་ཉྙ་ས་ངྑེ་པཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཏི་པི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་པི ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ ཀོ་ཊི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཌྜཱ་པེ་ནྟོཏི པ་ལཱ་པེ་ནྟོ. ལུ་ཋི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ.
མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶཱཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་པྤ་མུ་ས་ལ་པཱ་ཏོ་པི བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡ་ཉྩ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱ་རེཏི ནི་བྦ་ཀོ་ས་སྶ ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེཏི ཙ པ་མུ་ཁ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ གྷ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཏྟ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན གྷ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ གོ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ པཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ སོ་ཝ པ་རི་ཀྑེ་པོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ, སུ་པྤ་པཱ་ཏཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གྷ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ད་མེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎནྟི ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སུ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཀུ་རུ་ནྡཱིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཧི གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ གཱ་མོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ གྷ་ར་གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ནཾ ས་ངྐ་རོ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ་པི པ་ཙྪི་མ་སྶེ་ཝ ཝཱ་ད་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
སེ་ས་མྤཱིཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ. ཏ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘གཱ་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ གཱ་མ་སྶ ཙ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ‘གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་གྒ་ཧེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ‘གཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ་པི གཱ་མ་སྶ ས་ཙེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ཏོ དཱུ་རེ པ་རི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གཱ་མེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.
ས་ངྐ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི མི་སྶཱི་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི གྷ་ར་གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. ‘‘ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༡༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༡༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡༢) ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མཾ པ་ཝི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ་པི གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གྷ་ར་གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ལཱ་བྷ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཨཱ་ག་ཏཾ, སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ ཨུ་བྷོ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ གཱ་མ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ནུ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠེ་ན ན་ཝ་ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཛི་ཡཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ལེ་སོ་ཀཱ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠནྟི ‘‘མ་ཡཱ ནེ་ཝ གཱ་མེ, ན ཨ་ར་ཉྙེ ཧ་ཊཾ, གྷ་རེ ཝཱ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ཝཱ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨི’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ མཱ ལ་བྷ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཀ་པྤི་ཡནྟི ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མྤི པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩེ, ཨ་དི་ནྣ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་མྷི ཨ་ཀ་ཏེ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝི་དི་ཏ་མྤི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན མ་ནྡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་མི་ཝ.
ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ ཐེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཐེ་ཡྻནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ས་ངྑཱ-ས་དྡོ ཉཱ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༦༨) ཧི ཉཱ་ཎེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༤) ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༣༡༣) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ན སུ་ཀ་རཾ ས་ངྑཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༦; ཨ་པ. ཐེ་ར. ༡.༡༠.༢) ག་ཎ་ནཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྑཱ-ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ‘‘ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཡ་ཉྩ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཝ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་ཉྩ ག་མ་ནཱ་དི་སཱ་དྷ་ཀཾ པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་དི་སཱ་དྷ་ཀཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་ག་སཱ་དྷ་ཀཾ, ཏེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཀོ པ་ཙྪི་མོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཙཱུ་ལ༹་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨཱུ་ན་མཱ་ས་ཀ་མཱ་ས་ཀ་ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀཱ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི མ་ཧཱ་ག་ཎྛི་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཏྠ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཾ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ན ཝི་སྶཱ་ས་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་གཱ་ཧ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཙོ་དེ་ཏི, ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པྤ་དེ་སཾ. སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ རཱ་ཛཱུ་ནཾ དེ་ཡྻ་བྷཱ་ག་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ངྐོ་ཏི, སོ ཨེ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་ཏི ཨ་ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧཱི་ཏི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛེ་ཧི སུ་ངྐོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི རུ་ཀྑ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏ་པྤ་དེ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨཱ་ཀུ་ལཱཏི ས་ངྐུ་ལཱ. ལུ་ལི༹་ཏཱཏི ཝི་ལོ་ལི༹་ཏཱ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཨེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཀཾ ད་སྶི་ཏནྟི ‘‘པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙཱི ཙ, ག་རུ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ, ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༢༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ. དྭེ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནཱིཏི ‘‘ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ན ཙ ས་ཀ་ས་ཉྙཱི, ན ཙ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧཱི, ན ཙ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ, ག་རུ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ, ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་ཉྩ པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ཀ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྭེ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ས་བྦེ་ཧི་པི པ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི.
པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ པ་ཉྩ་ཀཾ, ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དི པ་ཉྩ་ཀཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀནྟི ཨཱ་དི་པ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་དི པ་ཉྩ་ཀཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རཱ་དི པ་ཉྩ་ཀཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀནྟི ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྩ་མེ་སུ པ་ཉྩ་ཀེ་སཱུཏི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀེ་སུ. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་པ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ད་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་སྶ བ་ཧི པཱ་ཏ་ནཾ. ནི་སྶ་གྒོ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ པ་ར་སྶ ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཏེ་ལཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པི་ཝ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་པ་ཡོ་གོ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ལ་པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཙ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་གོ་པི ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –
‘‘ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ ནཱ་མ ‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ པ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. པ་ར་སྶ ཝཱ པ་ན ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཏེ་ལཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པི་ཝ་ན་ཀཱ་ནི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི.
དྷུ་ར་སྶ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨཱ་རཱ་མཱ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ས་ཧ་ཏྠཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ, ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཙ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ནི་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གོ, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ནི་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ་ཝ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི ད་སྶི་ཏོ, སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་པ་ཡོ་གོ པ་ན ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ པ་ན ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་མཱ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་དཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
‘‘ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ, པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ, ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜཾ ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ སཾ་ཝི་དཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀ་མྨཾ, ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ་པ་ཡོ་གོཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཁི་ལ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ས་ཏི ཙ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཁི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཐེ་ནོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙོ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐེ་ཡྻཾ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཡོ ཧི ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. པ་ས་ཡ྄ཧ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཡོ ཧི པ་ས་ཡ྄ཧ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་བ་ལི་ཏོ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི རཱ་ཛ་བྷ་ཊཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཱ་དིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀུ་སཾ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ.
ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་མྨ་དྡོཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ངྑོ་བྷོ. བྷ་ཊྛེ ཛ་ན་ཀཱ་ཡེཏི ཨ་པ་ག་ཏེ ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ. ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ན ཡ་སྨཱ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་དི་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ་པི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི ‘‘ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ན ཙ ‘‘མ་མེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཏེ་ན་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ཨཱ་ལ་ཡོ པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ‘‘མ་ཡཱ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ན དི་ནྣཾ, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཏ’’ནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ‘‘མ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་དི་ནྣཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.
ས་མ་གྒྷནྟི ཨ་པྤ་གྒྷཾ. དཱ་རུ་ཨ་ཏྠཾ ཕ་ར་ཏཱིཏི དཱ་རཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི. མ་ཡི ས་ནྟེཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ར་ཉྙཱ པ་སཱ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཐེ་རེ་ན པ་ན ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ན མ་ཉྙི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཡཱ ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷ་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ས་བྦཱ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ནཱ
ཀི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ, ས་བྦཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་སཱ་ཎ་ཉྩ ས་ཀྑ་ར་ཉྩ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཾ. དྷཱ་རེ་ཡྻ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཀྑ་ད་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀྑ-ས་དྡེ་ན ཀི་ར ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སཱ་ལཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ད་སྶཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི དྷ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ན་ཀཱ. ཧ་ནེ་ཡྻུནྟི ཨེ་ཏྠ ཧ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐ་ན་ཉྩེ་ཝ སཱི་སཱ་དི་ཙྪེ་ད་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧ་ནེ་ཡྻུ་ནྟི པོ་ཐེ་ཡྻུ་ཉྩེ་ཝ ཚི་ནྡེ་ཡྻུ་ཉྩཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡ་ཉྩ ‘‘ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་དེ་ན ཝཱ ཀ་སཱ་ཡ ཝཱ ཝེ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ཌྜྷ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱ ཚེ་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ ཧ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཌྜྷ་ད་ཎྜ་ཀེ་ནཱཏི དྭི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ར་སྶ་མུ་གྒ་རེ་ན ཝེ་ལུ༹་པེ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ. ཚེ་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སཱི་སཱ་དཱི་ནཾ ཚེ་ད་ནེ་ན. ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻུནྟི གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དི་ཏོ ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻུཾ. ཙོ་རོ་སི…པེ… ཐེ་ནོ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་རོ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཙ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི.
༩༣. ཡཾ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏནྟི བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ས་བྦ་སོ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཡེ་ན ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༤. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཡ་ནྟ་སྶ་པི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ ཨ་ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝཱ ག་མ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རེཏི ཡ་ཐཱ དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ནེ ཀུ་མྦྷི་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝཱ ག་མ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ཨུ་པ་ལ་དྡྷོཏི ཉཱ་ཏོ. པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀ་རི་སྶཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་དེ་སེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡཾ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཙ ‘‘ན ཧི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དྷ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ‘‘པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ‘‘བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ ཝཱ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཾ ཝཱ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དྷ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ.
པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ལེ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ སེ་ས་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཙ ‘‘ཀུ་དཱ་ལཾ ཝཱ པི་ཊ་ཀཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཝཱ་སི་ཕ་ར་སཱུ་ནཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ས་མྤི ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སཱུཏི བཱི་ཛ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ. ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཡཱ་ཝ པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ར་པ་ད་ཝཱ་རེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ.
ཐེ་རེ་ཧི ད་སྶི་ཏནྟི པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་དུ་ཀྐ་ཊེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི ད་སྶི་ཏཾ. ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཨི་མེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་སུ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི དུ་ཀྐ་ཊེ་ཧི ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ད་ས་ཝི་དྷཾ ར་ཏ་ནནྟི ‘‘མུ་ཏྟཱ མ་ཎི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ས་ངྑོ སི་ལཱ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ར་ཛ་ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ལོ་ཧི་ཏ་ངྒོ མ་སཱ་ར་ག་ལླ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ ར་ཏ་ནཾ.
‘‘མ་ཎི མུ་ཏྟཱ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ཙ ས་ངྑོ,
སི་ལཱ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ར་ཛ་ཏ་ཉྩ ཧེ་མཾ;
ས་ལོ་ཧི་ཏ་ངྒ་ཉྩ མ་སཱ་ར་ག་ལླཾ,
ད་སེ་ཏི དྷཱི་རོ ར་ཏ་ནཱ་ནི ཛ་ཉྙཱ’’ཏི. –
ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ དྷ་ཉྙནྟི སཱ་ལི ཝཱི་ཧི ཡ་ཝོ ཀ་ངྒུ ཀུ་དྲཱུ་སོ ཝ་ར་ཀོ གོ་དྷུ་མོ་ཏི ཨི་དཾ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ དྷ་ཉྙཾ. ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཱ་དིནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏཱུ་རི་ཡ་བྷ་ཎྜ་ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏ་བྦེ ཝ་ཏྠུ་མྷི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ནཱ་མཱ་ས་དུ་ཀྐ་ཊཾ. དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞ་དུ་ཀྐ་ཊནྟི ‘‘ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝཱ་རི་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཊྛུ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཙ་རི་ཏ་ནྟི དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞཾ, ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞ་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཝི་ན་ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝི་ན་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཉཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ, ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི པ་ཉྩ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨེ་ཀཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ, ཙ་ཎྜ་ཀཱ་ལཱི༹་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ཚ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སཱ་དིཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ན ས་མྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་སྶ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཊི་སྶ་ཝ་དུ་ཀྐ་ཊཾ.
པུ་བྦ་ས་ཧ་པ་ཡོ་གེ ཙ, ཨ་ནཱ་མཱ་ས་དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞེ;
ཝི་ན་ཡེ ཙེ་ཝ ཉཱ་ཏེ ཙ, ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ཊི་སྶ་ཝེ;
ཨ་ཊྛེ་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཝི་ན་ཡེ ཝི་ན་ཡ་ཉྙུ་ནཱ.
ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙེ་ཏྠ པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཁ་ཎ་ནྟ་སྶ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཡཱུ་ཧ་ན་དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་དུ་ཀྐ་ཊེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི པ་ན པཾ་སུཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཝ པུ་ན ཁ་ཎ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, ཁ་ཎ་ན་དུ་ཀྐ་ཊེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི.
ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱུ་པཱ སཱ ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ ཝི་ར་དྡྷཾ ཁ་ལི་ཏནྟི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཡ་ཉྩ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཉྷི དུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ, ཝི་རཱུ་པཾ ཝཱ ཀ་ཏཾ, ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ, ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ར་དྡྷཾ, ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཁ་ལི་ཏཾ. ཡཾ མ་ནུ་སྶོ ཀ་རེཏི ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཡཾ ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶོ ཨཱ་ཝི ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཧོ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི པ་ཝེ་དེ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ན ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་པཾ, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཡ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ, ཀུ་ཙྪི་ཏཱ ཝཱ ག་ཏི དུ་ག་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘དུ་གྒ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཕ་ལ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཊུ་ཀ་ཕ་ལ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཀ་ཊུ་ཀ་པྥ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཐཱུ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཙ ཐཱུ་ལ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ དུ་གྒ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཾ་ཡོ་གེ པ་ན ཀ་ཏེ སཾ་ཡོ་ག་པ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཾ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སྶ མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ. ཨ་ཙྩ་ཡོ ཏེ་ན ས་མོ ན་ཏྠཱིཏི དེ་ས་ནཱ་གཱ་མཱི་སུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཏེ་ན ས་མོ ཐཱུ་ལོ ཨ་ཙྩ་ཡོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཨི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཐཱུ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨེ་ཏཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་མ་ས་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཕ་ནྡཱ་པ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་མ་ས་ན་ཕ་ནྡཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ, ན དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ པ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ལ་ཛྫི་དྷ་མྨཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་ན པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཡོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཀ་ཏེ ས་ཧ་པ་ཡོ་གེ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ པ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཡ་ཉྩ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དི་མྷི ཚི་ནྣེ་པི ལ་ཛྫི་དྷ་མྨོ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, སཾ་ཝ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཚེ་ད་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་མྤི ས་ཧ་པ་ཡོ་གེ ཀ་ཏེ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི ས་ཧ་པ་ཡོ་གེ ཚེ་ད་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣ་དུ་ཀྐ་ཊ་སྶེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཙ ཨི་དཾ ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ པ་ཏྟ་སྶ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཡཱ་ཝ ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ པུ་བྦེ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ན ཧོ་ཏི, ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཱ་ས་མྤི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
བ་ཧུ་ཀཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟུ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ས་ཙེ ཁ་ཎ་ན་ཝི་ཡཱུ་ཧ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སུ ད་ས ད་ས ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཏཱ་སུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ད་ས ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཏྭཱ པུ་རི་མཱ་པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ་པི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཋ་མཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ཡ་ཏི, ན པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི. ཨ་པ་ར་མྤེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ‘‘ས་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སུ་པི པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཁ་ཎ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཁ་ཎ་ནཾ པ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘པཾ་སུ་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ལ་ཛྫི་དྷ་མྨེ ཨུ་པྤ་ནྣེ བ་ཧུ་ཀཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟུ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘བ་ཧུ་ཀཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱུ’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཝུ་ཏྟ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀི་རི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཏྭཱ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ནེ་ཝ བ་ཧུ་ཀཱ་སུ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝེ་ཀོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ ད་སྶི་ཏོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དྷ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཀཱ་སུ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མྤི ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ད་སྶི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་སེ་སོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ད་སྶི་ཏོ་ཏི.
ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨོ་སཱི་དེ་ནྟོཏི ‘‘སཱ་མི་ཀེ་སུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨོ་སཱི་དེ་ནྟོ. བུ་ནྡེ་ནཱཏི ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ལ་ཡཾ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཚི་ནྣ་ཀོ་ཊི་ཏོ ནཱི་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ སཱ་རེ་ཏཱིཏི གྷཾ་ས་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏི.
ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨ་ཝ་སྶཾ ཙེ པ་ཏ་ཏི, ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ‘‘པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཨ་པ་བྱཱུ་ཧ་ནྟོཏི ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཋི་ཏཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧ་ཏྠེ་ན དྭི་དྷཱ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀུ་མྦྷི་ཡནྟི ཨུ་པ་ཌྜྷ་པུ་ཎྞཱ་ཡ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཀ་སྨཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཧི ཨཱ་ག་ཏེ ག་རུ་ཀེ ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝི་ན་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱཏི ཝི་ན་ཡ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཝི་ན་ཡ་ག་རུ་ཀཱ ཧི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཨཱ་ག་ཏེ ག་རུ་ཀེ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཝི་ན་ཡ་ག་རུ་ཀ་ཏཱ་བྱཱ་པ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཝི་ན་ཡ་ག་རུ་ཀོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ན་ཡ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ དྷ་མྨ་ཏཱ ཏེ་སཾ ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ.
ཨི་དཱ་ནི ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ་པི ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱ་ཛ་ནནྟི པ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ནཾ. པ་ཏྟཱ་དིཾ ཨ་པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊེ་པི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི, པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཛ་ནཾ ནི་མུ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཙི་ཀྐ་ནནྟི ཐ་དྡྷཾ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཝི་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཡོ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ, པ་ར་ཏོ ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཝི་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ. པ་ཊི་ནཱི་ཧ་རི་ཏུནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ པ་ཊི་ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ. ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ས་ཙེ་པི མ་རི་ཡཱ་དཾ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྑ་ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་ནི་བྦ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་ནི་དྡྷ་མ་ན་ཏུ་མྦཾ ཝཱ པི་ད་ཧ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏོ ཙ ག་མ་ན་མ་གྒེ ཝཱ པཱ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷ་ཏི, སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཙྪཱ དེ་ཝེ ཝུ་ཊྛེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་རི་ཡཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏཾ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ སུ་ཀྑ་ཏ་ལཱ༹་ཀེ སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎནྟི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་གོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཨུ་དྡྷཱ་རེཏི ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཕུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟེ་པི ཨུ་དྡྷ་ཊེ. ཡུ་ཏྟནྟི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟཾ. ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ལི་བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱིཏི ནི་ཝཱ་རེ་སྶ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཏེ་ལ་སྶ ཨཱ་ཀི་ར་ཎ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཛ་ན་ཏྟཱ པ་ན ‘‘ན གཱི་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ‘‘གཱི་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན གཱི་ཝཱ’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ད་མེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, པ་ཙྪཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ཀུ་རུ་ནྡི་ཝཱ་དེ་ན་པི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ་ཝ ས་མ་ཏྠི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཎྜནྟི ཏེ་ལཱ་ཀི་ར་ཎ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་མྦྷི་ཡཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ཋ་པི་ཏཾ པཱི་ཏ་ཏེ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ. ས་མྨོ་ཧ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ.
བ་ཧི་ག་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ་ལ་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བ་ཧི་ག་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཚི་དྡེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཏེ་ལ་སྶ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བཱ་ཧི་ར་ནྟ་ཏོ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀེ ག་ལི༹་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཀ་ཏ་སྶཱཏི བཱ་ཧི་ར་ནྟ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏ་སྶ. མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཚི་དྡེཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཐོ་ཀཾ ཀ་པཱ་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཏཾ ཚི་ནྡ་ནྟེ་ན ཀ་ཏ་ཚི་དྡེ. ‘‘མ་རི་ཡཱ་ད་ཙྪེ་ད་ནེ ཨ་ནྟོ ཋ་ཏྭཱ བ་ཧི་མུ་ཁོ ཚི་ནྡ་ནྟོ བ་ཧི ཨ་ནྟེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, བ་ཧི ཋ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁོ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ནྟོ ཨ་ནྟེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཙ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷེ་དེ་ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟནྟི ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཚི་དྡེ མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏེ པ་ན བཱ་ཧི་ར་ནྟེ་ན, བ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏེ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ཡཾ ཏི་པྤ་ཀཱ་རོ་པི ཨེ་ཏྠ ཝེ་མ་ཊྛ་ཚི་དྡེ ཡུ་ཏྟོ. ཨུ་ད་ཀེ ཀ་ཏ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྠི་ནྣ་སྶ ཁཱ་ད་ནཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ པཱ་ན་ཉྩ ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཁཱ་དི་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཨ་པཱ་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་རཾ ཝཱ པ་སྶཱ་ཝཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. པུ་རི་མ་དྭ་ཡནྟི བྷེ་ད་ནཾ ཚ་ཌྜ་ན་ཉྩ. ཀ་སྨཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀུ་མྦྷི་ཛ་ཛྫ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི པུ་ཎྞ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཛ་ཛྫ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཨུ་ཛ་ཨུ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཎྞཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི བྷེ་ད་ནཾ ཀུ་མྦྷི་ཛ་ཛྫ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན ཚ་ཌྜ་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྪི་མཾ པ་ན དྭ་ཡནྟི ཛྷཱ་པ་ནཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ.
ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ད་ནྟི. པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་དྭ་ཡེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ར་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན. ཝི་ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དིཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མ་དྭ་ཡེ ཀིཾ ཧོ་ཏི, ཀིཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་རི་མ་དྭ་ཡེ པ་ན…པེ… པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཚ་ཌྜེ་ནྟ་སྶ ཝཱཏི མུ་གྒ་རེ་ན པོ་ཐེ་ཏྭཱ བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པུ་རི་མ་དྭ་ཡེ…པེ… པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཡ་དི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་པ་ཀྑེ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཙ་ནེ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་དེ་སུ ‘‘ཚ་ཌྜེ་ཏི ཝཱ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཙ ས་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ པུ་ཉྫ་ཀི་ཏཾ ཏི་ཎཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཛྷཱ་པེ་སཱི’’སི (པཱ་རཱ. ༡༥༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཏི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཋཱ་ནཱ ཨ་ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཋཱ་ནཱ ཨ་ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་པ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་པ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་པ་ཀྑེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༦. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ནཱཏི མུ་ཁ་གྒེ་ན. ཀ་ལཱ་པ་གྒེ་ནཱཏི པི་ཉྪ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཨ་གྒེ་ན. པ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏི. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱཏི ལེ་ཌྜུ་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་སྶ ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ག་ཏེ་པི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཨ་ངྒེ ནི་ལཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་ནྟོ. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཏྠུ་མྷི, གཱ་མེ ཝཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཋཱ་ནཾ. ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ར་ཉྙཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ཏི. ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ཏ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་ཏ་ཏྟཱ ར་ཀྑ་ཏི. བྷཱུ་མི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་ཝཱ་རེ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་སྶཱཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་སྶ. ཀ་པི་ཉྫ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏི.
ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༧. ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་སེ ཋ་པི་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཨེ་ཀ་དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ་ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ཏཱ་དི་སཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་ས་ད་ཎྜ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཧ་ནྟེ པ་ན ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མ་ཏྟཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ་ནེ་ཝ སི་ཡཱ. ར་ཛྫུ་ཀེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ ར་ཛྫུ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་ཡ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་སཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པ་ཏ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘མུ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི བྷི་ཏྟིཾ ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋ་པི་ཏནྟི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པི་ཏེ་སུ ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཏྟིཾ ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ. པ་ཎྞ་ནྟ་རཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཋ་པི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨. ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ནྡ་མཱ་ན་ཨུ་ད་ཀེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ནྡ་ན་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ’’ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ར་པ་ད་ཝཱ་རེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨོ་སཱ་རེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ར་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, སེ་ཏཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ. སེ་ཏཾ ཝཱ པ་དུ་མཾ, ར་ཏྟཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏྟཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ སེ་ཏཾ ཝཱ ས་ཏ་པ་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ, ཨཱུ་ན་ས་ཏ་པ་ཏྟཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ. ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ པ་ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཚེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝ་ཏྠུཾ པཱུ་རེ་ཏཱིཏི ཡཾ པུ་པྥཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུཾ པཱུ་རེ་ཏི. ད་ས་ཧི པུ་པྥེ་ཧི ཀ་ཏ་ཀ་ལཱ་པོ ཧ་ཏྠ་ཀོ, མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ལཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ བ་དྡྷཾ བྷཱ་ར་བ་དྡྷཾ. ར་ཛྫུ་ཀེ་སུ ཏི་ཎཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དྭེ ར་ཛྫུ་ཀཱ་ནི ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི ཏི་རི་ཡ་ཏོ ཏི་ཎཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཏི་རི་ཡ་ཏོ་ཡེ་ཝ པུ་པྥཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛ་ཏོ ག་ཏཱ་ནི དྭེ ར་ཛྫུ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་པྥ་མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝེ་ཏཱིཏི པཱ་རི་མ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ, ཨོ་རི་མ་ནྟེ་ན ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ ཙཱ་ཝེ་ཏི. ས་ཀ་ལ་མུ་ད་ཀནྟི ད་ཎྜེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ས་ཀ་ལ་མུ་ད་ཀཾ. ན ཨུ་ད་ཀཾ ཋཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘བ་ནྡྷ་ནཾ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ…པེ… པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཀཾ, ‘‘པ་ཋ་མཾ བ་ནྡྷ་ནཾ…པེ… ཋཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ’’ཏི ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ. པ་དུ་མི་ནི་ཡནྟི པ་དུ་མ་ག་ཙྪེ. ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏཱ་ཡཱཏི པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏཱ་ཡ.
བ་ཧི ཋ་པི་ཏེཏི ཨུ་ད་ཀ་ཏོ བ་ཧི ཋ་པི་ཏེ. ཧ་ཏྠ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ
བ་དྡྷཾ ཀ་ལཱ་པ་བ་དྡྷཾ. མུ་ལཱ༹་ལནྟི ཀ་ནྡཾ. པ་ཏྟཾ ཝཱ པུ་པྥཾ ཝཱཏི ཨི་དཾ ཀ་དྡ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀ་ལ་མུ་ད་ཀནྟི ཝཱ་པི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཀ་ལ་མུ་ད་ཀཾ. ནི་དྡྷ་མ་ན་ཏུ་མྦནྟི ཝཱ་པི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ན་མ་གྒཾ. ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀནྟི མ་ཧཱ་མཱ་ཏི་ཀཾ. ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ཨི་དཾ པུ་བྦ་ས་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་སྨཱ…པེ… ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཁུ་དྡ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. མ་རི་ཏྭཱ…པེ… ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ཏ་མ་ཙྪཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཏེ་སཾ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་མ་ཏེ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ན་ཏྠི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནཱ་ཝ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༩. ནཱ་ཝ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡཱ བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནཱ ན ཙ་ཝ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཎྜ་སོ་ཏེ བ་དྡྷ་ནཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏཱ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ‘‘བ་ནྡྷ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མོ་ཙེ་ནྟ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མྤི ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཋཱ་ནཱ ཨ་ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ མུ་ཏྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, པ་ཋ་མཾ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ མུ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘པཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱུ་ཀ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཝི་པྤ་ན་ཊྛཱ ནཱ་ཝཱཏི ཝི་ས་མ་ཝཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ བྷཱུ་མི་ཏ་ལཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་དྷོ ཝཱ ཨོ་པི་ལཱ་པེ་ནྟ་སྶ…པེ… ནཱ་ཝཱ་ཏ་ལེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་པི་ལཱ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེཏི ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ནཱ་ཝཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཡོ་གྒ་མ་ཧཱ་ཡོ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཡོ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་མྤི ‘‘ཋཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ས་ཏི་པི ཝཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝཱ་ཏཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ལ་ཝཱ ཙ ཝཱ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ཏི ཝཱ་ཏེ ཨ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ན་ཏྠི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི པ་ན ཝཱ་ཏེ ཀ་ཏོ པ་ཡོ་གོ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་གོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་གོ ན ཧོ་ཏཱིཏི སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཨ་ས་ཏི ཝཱ་ཏེ ཀ་ཏ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ པ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ནཱ་ཝཱ་སཱ་མི་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ ཧོ་ཏི.
ནཱ་ཝ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཡཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠. ཡཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཀ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱཏི དྭཱི་ཧི གོ་ཎེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀནྟི གོ་ཎེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཧེ་ཊྛཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཱ. ཏཱི་ཎི ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ཀ་པྤ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཋཱ་ནཱ་ནི, ཀ་པྤ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཋཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་སྶ ཏཱི་ཎི ཋཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཕ་ལ་ཀ་སྶ ཝཱ དཱ་རུ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཋ་པི་ཏཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་ཉྩ. དྭཱི་ཧི ཨ་ཀྑ་སཱི་སེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི ཨ་ཀྑ་ཀོ་ཊཱི་ཧི. དཱ་རཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋ་པི་ཏ་སྶཱཏི དྭི་ནྣཾ དཱ་རཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི དྭཱི་ཧི ཨ་ཀྑ་ཀོ་ཊཱི་ཧི ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཋ་པི་ཏ་སྶ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལ་སྶཱཏི ས་ཀ་ཊ་བཱ་ཧཱ་ཡ བྷཱུ་མིཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་བྷཱ་ག་སྶ. སེ་སཾ ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་དི པ་ན ཏཾ ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ཀ་ཏི་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ དི་སཱ་བྷཱ་གཾ ནེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཡ་མེ་ཝ ཡཾ ཀ་ཉྩི གཱ་མཾ ས་མྤ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཱ ཨ་ཙཱ་ཝེ་ནྟོ་ཝ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ནེ་ཝ་ཏྠི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མཾ ན་ཡཾ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི.
ཡཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༡. བྷཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པུ་རི་མ་ག་ལེ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀོཏི པུ་རི་མ་ག་ལེ ཨུ་པ་རི་མ་ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀོ. ཨུ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཨུ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡོ ཙཱ་ཡཾ སཱི་ས་བྷཱ་རེ ཝུ་ཏྟོཏི ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ སཱི་ས་བྷཱ་རེ ཝུ་ཏྟོ. སཱི་སཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་དི་སནྟི ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ.
བྷཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་རཱ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ཨཱ་རཱ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ བ་ནྡྷ་ནནྟི པུ་པྥཱ་ནཾ ཝ་ཎྚེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཙོ་དེ་ཏི ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཡོ་ག་ཏྟཱཏི ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ ཝ་ཏྠུ་མྷི་ཡེ་ཝ ཀ་ཏ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་སུ་ཏནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཀྑ་ལོ༹ཏི དཱ་རུ་ཎོ. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱུ་ཊ་ཌྜ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ས་ཙེ དྷུ་རཾ ན ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ན་ཏྠི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ས་ཡ་མྤི ཀ་ཏ་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཡ་མྤཱིཏི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀོ་པི. ཀ་ཏ་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོཏི ‘‘ན དཱ་ནི ནཾ ཨི་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ དཱ་ནེ ཀ་ཏ་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ. ཀི་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་སྶཱ་ཝི་བྷཱ་ཝེཏི ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ངྐཱ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་སྶུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀི་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་སྶཱ་ཝཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀི་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་སྶཱ་ཝི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨིཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨུ་ཀྐོ་ཙཾ ད་ཏྭཱཏི ལ་ཉྫཾ ད་ཏྭཱ. ཀཱུ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡི་ཀཱ་ནནྟི ཀཱུ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ. ‘‘ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སཱ་མི་ཀ་སྶ སཱ་མི་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཀཱུ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཀཱུ་ཊ་ས་ཀྑཱི་ན་ཉྩ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ས་ཏི་པི ཙེ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཨུ་བྷི་ནྣཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་པ་ཡོ་གེ ཀ་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་སྶེ་ཝ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་པ་ཡོ་གེ ནི་པྥཱ་དི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཡཾ པ་རཱ་ཛ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཀཱུ་ཊ་ཌྜ་ཀཱ་ར་ཀོ པ་རཱ་ཛ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ཨཱ་རཱ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ་པི པ་རི་ཝེ་ཎ་མྤི ཨཱ་ཝཱ་སོ་པི ཝི་ཧཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ. པ་རི་ཝེ་ཎནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་ཝཱ་སནྟི ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཐཾ. ཨ་བྷི་ཡོ་གེ ཀ་ཏེ་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཡོ་གོ ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ག་ཎ་ས་ནྟ་ཀེ པ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སཱ་མི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀྐཱ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ པ་ན ག་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ས་ཙེ ཨེ་ཀོ་པི དྷུ་རཾ ན ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཧི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཁེ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༤. ཁེ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནཱིཏི སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཡ་ཝ་ཀ་ངྒུ་ཀུ་དྲཱུ་ས་ཝ་ར་ཀ་གོ་དྷུ་མཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནི. ནི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ནི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ཝཱི་ཧི་སཱི་སཾ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་མེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཀ་མེ་ཀནྟི ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཝཱི་ཧི་སཱི་སཾ. ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཝཱཏི མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དཱི་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝཱ. ཡ་སྨིཾ བཱི་ཛེ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ནི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སཱ་ལི་སཱི་སཱ་དཱི་ནི ནི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཡ་སྨིཾ བཱི་ཛེ ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཡ་སྨིཾ སཱི་སེ ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏི, ཨ་སི་ཏེ་ན ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཡ་སྶཾ མུ་ཊྛི་ཡཾ ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏི, བ་ཧཱུ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཡ་སྨིཾ མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི་ཕ་ལེ ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཏ་སྨིཾ བ་ནྡྷ་ནཱ མོ་ཙི་ཏ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྨིཾ བཱི་ཛཱ་དི་མྷི བ་ནྡྷ་ནཱ མོ་ཙི་ཏེ ས་ཏི ཏ་ཏོ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏེ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནོཏི ཨ་ཙྪི་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཛ་ཊི་ཏཱ་ནཱིཏི ཚི་ནྡི་ཏཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྣེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛ་ཊི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷུ་སནྟི པ་ལཱ་ལ་ས་ཧི་ཏཾ. ཨ་བྷུ་སནྟི པ་ལཱ་ལ་ར་ཧི་ཏཾ.
ཁཱི་ལེ་ནཱཏི ཁཱ་ཎུ་ཀེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁཱི་ལ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཙ. ཡ་དཱ ཧི པ་ར་སྶ ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཁཱི་ལ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ཏི་པི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ ཁཱི་ལ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ས་ཧ་པ་ཡོ་གཾ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་པ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཁཱི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་ས་ཏི དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ ཁཱི་ལ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་དཱ ཝི་ནཱ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ར་ཛྫུ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཡ་ཊྛིནྟི མཱ་ན་ད་ཎྜཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ དཱ་རཱུ་ནི ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དཱ་རུ་མྷི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ སཱ་ཁཱ་ཡོ་པི ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་སཱ་ན་སཱ་ཁཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི དཱ་རཱུ་ནི ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཝ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཁེ་ཏྟ་མ་རི་ཡཱ་དནྟི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་དཱ་ར་པཱ་ལི༹’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏྠ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝི་ཏྠི་ཎྞཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ པ་ན པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཋ་པེ་ཏི.
ཁེ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝ་ཏྠུ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༥. ཝ་ཏྠུ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏི་ཎྞཾ པཱ་ཀཱ་རཱ་ནནྟི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་དཱ་རཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ པཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ བྷཱུ་མིཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ…པེ… ཨ་པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.
གཱ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༦. གཱ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ གཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧. ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཀི་ནྟུ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱཏི པུ་ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ར་ཉྙ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཡ་དི ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་ཡཱ, ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་རཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི.
ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. པ་ཎྞཾ ཝཱཏི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཱ་དི པ་ཎྞཾ ཝཱ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ་པཱིཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏོ་པི. ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡོ པ་རེ་ཧི ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋ་པི་ཏོ, སོ ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་པི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏོ་ཏི ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཙྪི་ནྣ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཚ་ལླི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏཱ་ནི གེ་ཧཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏཱ་ནི པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏཱ་ནི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟི. དཱ་རཱུ་ནི་པཱིཏི གེ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དཱ་རཱུ་ནི་པི. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དཱ་རཱུ་ནཾ.
ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཊྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙ་པཱ་ལཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. དེ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་ད་ཏྭཱ་པི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ག་ནྟུཾ དེ་ཐཱཏི ག་མ་ནཾ དེ་ཐ. ཨ་དི་སྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནཱི་ཏཱ་ན་མྤི དཱ་རཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་ཀྑ་ནྟོ་པི པུ་ན ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨. ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཀུ་ཙྪི་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊི ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ. ‘‘ས་མེ་ཁ་ལཱ ཙཱ་ཊི ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ. ནི་བྦ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀནྟི ‘‘མ་ཧོ་ད་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ མཱ ཚི་ནྡཱི’’ཏི ཏ་ལཱ༹་ཀ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ. ནི་དྡྷ་མ་ན་ཏུ་མྦནྟི ས་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ནི་ཀྑ་མ་ན་མ་གྒཾ. མ་རི་ཡཱ་དཾ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཚི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. མ་རི་ཡཱ་དཾ དུ་བྦ་ལཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་གེ ཀ་ཏེ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཨུ་ད་ཀ་གྒྷཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ.
ཨ་ནི་གྒ་ཏེཏི ཨ་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཀེ ཋི་ཏེ. ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ་ཝཱཏི ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཋི་ཏེ. ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེཏི ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ ཨུ་ད་ཀེ. སུ་བ་དྡྷཱཏི བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མྤི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟེ བ་དྡྷཱ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི, ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཁུ་དྡ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་མུ་ཁཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏེ བ་དྡྷཱ ཙེ, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ བ་དྡྷཱ སུ་བ་དྡྷཱ, ནི་ཀྑ་ནྟེ བ་དྡྷཱ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཧི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན་ཏྠི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ལཱ༹་ཀ་ག་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་སྶ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ བ་དྡྷཱ སུ་བ་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ས་མེ་ཏི. ཝ་ཏྠུཾ…པེ… ན ས་མེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ག་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་སྶ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨི་དྷ ཝ་ཏྠུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.