མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀ་ཐཱ
༡༧. ཨཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱ་ནཾ་པི་ཡཱ་ཏི ཝཱ བྷ་དྲ་བྷ་ཝ་ནྟི ཝཱ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཨེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཧི པ་རཾ པི་ཡེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱ ‘‘བྷ་ཝ’’ནྟི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ་པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་མྨུ་ཁཱ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི, ཏི་རོ་ཀྑཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ. ཏ་ཡི་དཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ, ན ཙཱུ་ལ༹་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ ཙ སོ གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་པྤ་ཊ་ཀོ་ཛནྟི པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊེ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སེ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀ་དྡ་མ་པ་ཊ་ལ་ས་དི་སཾ ཨ་ཏི་མ་དྷུ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་མ་ཎྜཾ. ན མེ ཏཾ ཨ་སྶ པ་ཏི་རཱུ་པནྟི ཏཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཀ་ར་ཎཾ ན མེ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཧ་མྤཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མཱ་ནེ་ན ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ག་གྒཱ་ཧོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. པ་རེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཡུ་གཾ ཡུ་ག་ལ༹ཾ ས་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཧོ, ཏ་སྶ མ་མ ཝཱ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧོ.
ས་མྤ་ནྣནྟི ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ ར་ས་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་ནྟི མ་དྷུ་རཾ སཱ་དུ་ར་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏི་ཝི་དྷ་ཉྷི ས་མྤ་ནྣཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ངྒཱི་མ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ –
‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་རཾ, སུ་ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཀོ་སི་ཡ;
པ་ཊི་ཝེ་དེ་མི ཏེ བྲ་ཧྨེ, ན ནེ ཝཱ་རེ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) –
ཨི་དཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. པ་རི་པུ་ཎྞ་མྤི ཧི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ནྣཾ པ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨི་དཾ ས་མ་ངྒཱི་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ས་མ་ངྒཱི་པི ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ནྣོ ག་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྲ་སྶ རུ་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོ ཙཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༨) ཨི་དཾ མ་དྷུ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ མ་དྷུ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོཏི བ་ཧུ་ཕ་ལོ. ཨ་སྶཱཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལ་སྶ. ཨོ་པ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནཱི་ལ༹་ཀནྟི ནི་དྡོ་སཾ. ནི་དྡོ་ས་ཏཱ ཙེ་ཏྠ མ་ཀྑི་ཀཱ་དི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ མ་ཀྑི་ཀཱ་ཏི ནི་མྨ་ཀྑི་ཀཾ. མ་ཀྑི་ཀཱ་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ་ཀ་མྤི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ་ནྟི ཨི་མ་སྶེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཏཱ་སཾ ཨ་ཎྜ་ཀེ་ཧི ཙ ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི ‘‘མ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཎྜཱ་ནི མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜཱ་ནི, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜཱ་ནཱི་ཏི ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ མ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཎྜེ་ཧི ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ‘ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན མ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཨེ་ཏཾ ཀི་ར མ་དྷཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏ་མ་དྷུ. ས་བྦ་མ་དྷཱུ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་མ་ཀྑི་ཀ་བྷ་མ་ར་མ་ཀྑི་ཀཱ་དི་ཀ་ཏེ་ཧི. ཨ་གྒནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ. སེ་ཊྛནྟི པ་ས་ཏྠ་ཏ་མཾ. སུ་ར་སནྟི སོ་བྷ་ན་ར་སཾ. ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མོ་ཛ་ས་མྤ་ནྣཾ.
ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཀཾ ཧ་ཏྠནྟི ཨེ་ཀཾ པཱ་ཎི་ཏ་ལཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ས་དི་སཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ནུ ཁོ པ་ཐ་ཝཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ན ཨ་ཡནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་མྨི་ཏ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་ཀ་ཏི་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཙ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་སཱ ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཐ་ཝཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་བ་དྡྷ་ཝི་པུ་ལཱ་ག་མོ གཱ་མོ ནི་ག་མོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཧཱ་ཨཱ་ཡོ མ་ཧཱ་གཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན ཝཱ ཨེ་ས ཝི་པ་ལླཱ་སོཏི པུ་བྦ་པ་ཀྑཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཝི་པ་ལླཱ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཧི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ’’ཏི. ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སོ ཝི་པ་ལླཱ་སོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ར་ཧ་ནྟཱཏི ས་མྨུ་ཁཱ ག་ར་ཧ་ནྟཱ. ཨུ་པ་ཝ་ད་ནྟཱཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱ.
ན་ནུ ཙ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་མ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀི་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི་པི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཝི་པ་ལླཱ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ག་མ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་སི་དྡྷ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷཱ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝི་པ་ལླཱ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུནྟི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྠོ་པི ཙ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝི་པ་ལླཱ་སཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ གུ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་ཝིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་པྤ་ཊ་ཀོ་ཛཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སཱུ’’ཏི, ཏཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཏེ གུ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུཾ ག་ནྟྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀེ་ན པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རོ, པ་ད་ནི་ཀྑེ་པོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་ད་ནི་ཀྑེ་པེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ན པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ག་མ་ནེ་ན དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. མཱ་ཏི་ཀཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀ་ཐཱ.