ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཏཾ ཀ་ཏ་མཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནནྟི ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ནི་ཡ་མོ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མོ, ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་དྡེ་སོ, ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་དྡེ་སོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནི་ཡ་མ་སྶ ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཋ་མཾ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་སྶ ས་མ་ཡ་སྶ ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཡཾ་ཏཾ་ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ. ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ན་པཱིཏི ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ན་པི. ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱཏི པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཧི སི་དྡྷེ ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧི ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོཏི ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་མྷི, ཡ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོཏི ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ, ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ག་ཏ ཀཱ་ལོ, ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ, ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཱ་ནཾ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི, ཀ་ཏ་མེ་སཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཡཾ་ཏཾ་ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན. པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏྟ་བྦོཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཡཾ ཨི་དཾ ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཡཱ ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྲི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཏ་སྶཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་དཱི་པ་ནེ ཨི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མུ་ཁཾ དྭཱ་རཾ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ‘‘ཏེ་ན ཧི བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་མཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན སུ་དི་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ་པི ཏཱ་དི་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་ཝཱི’’ཏི. པུ་བྦེ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན. པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱཏི ར་ཉྙཱ ཨ་དི་ནྣཾ དཱ་རཱུ་ནཾ ཨཱ་དི་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཙྪཱ་ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན. ས་མ་ཡ་ས་དྡོཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.

ས་མ་ཝཱ་ཡེཏི པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎེཏི ཨོ་ཀཱ་སེ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ. ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ས་རཱི་ར་བ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎེ་ན ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སྭེ ག་མ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀཱ་ཡེ བ་ལ་མ་ཏྟཱ ཙེ་ཝ ཕ་རི་སྶ་ཏི, ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐེ་ཏཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་པི ཨེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི.

ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ, ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ཁ་ཎོ་ཏི ཙ ས་མ་ཡོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཝུ་དྡྷཾ ཝ་ནཾ པ་ཝ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ པ་ཝ་ན་སྨིཾ, ཝ་ན་ས་ཎྜེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ བྷ་དྡཱ་ལི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཡོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ. བྷ་དྡཱ་ལཱིཏི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནཱ་མཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – བྷ་དྡཱ་ལི ཏ་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་མྤི ཏེ ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ན ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ནྟི. ཀིཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱ་ནོཏི ཏ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ནཱ་མཾ, ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི པ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་ཡ པུ་ཏྟོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ. སོ ཀི་ར དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ. ས་མ་ཡཾ དི་ཊྛིཾ པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ, དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཋཱ་ནེ ཙ་ངྐཱི་ཏཱ་རུ་ཀྑ་པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་པ་བྷུ་ཏ་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནི་ག་ཎྛཱ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ དི་ཊྛིཾ པ་ཝ་ད་ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ ཨཱ་རཱ་མོ ‘‘ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སྭེ་ཝ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏི་མྦ་རུ་རུ་ཀྑ་པ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱ སཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀཱ སཱ་ལཱ ཀ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཙྪཱ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཾ པོ་ཊྛ་པཱ་ད་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ བ་ཧཱུ སཱ་ལཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་མེ་ཝ ཨེ་ཀཾ སཱ་ལ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ལླི་ཀཱ་ཡ པ་ན པ་སེ་ན་དི་ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ སོ པུ་པྥ་ཕ་ལ་ས་ཉྪ་ནྣོ ཨཱ་རཱ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མོ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རེ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ. པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ས་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ས་ཏི.

དི་ཊྛེ དྷ་མྨེཏི པ་ཙྩ་ཀྑེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཨ་ཏྠོཏི ཝུ་ཌྜྷི. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ, པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ་པི ཧི ཨ་ཏྠོ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་མ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ རཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི དྷཱི་རོ. ཨ་ཐ ཝཱ དྷཱི པ་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དྷཱི་རོ.

ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི མཱ་ན་སྶ ས་མྨཱ པ་ཧཱ་ནེ་ན. ས་མྨཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་སྶ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ པཱི་ལ༹་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ, པཱི་ལ༹་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ, ཏྠ་ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མེ་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ. ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ, པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ་ཏི ཏཱ་ནེ་ཝ པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་པི ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ནྟི དྷ་མྨཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཏཾ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཡཱ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ན་ནུ ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་དྡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི, ན ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཏྠཱ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ. ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཧི ཨ་པེ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནེ ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ན ཧི ཡོ ཀཱ་ལ་ཏྠོ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ, སོ་ཡེ་ཝ ས་མཱུ་ཧཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨི་དྷ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དེ་ས་དེ་ས་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ནི་དྡེ་ས་མ་ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ར་མྨུ་ཁེ་ན ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ན་ནཱུ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ, ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་དྷ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ. ན ཧི དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཨ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་དྷ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོཏི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཀཱ་ལ་ཏྠོ, ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ལ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཀཱ་ལ་ཏྠོ, ས་མཱུ་ཧ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ. ཀོ སོ? ས་མ་ཡོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀཱ་ལ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཙ ས་མ་ཡོ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དྷཱ་རོ་ཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.

ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀོ, སོ ཀ་ཐཾ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་མྷི ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཁ་ཎོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཝ་མོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ ཁ་ཎོ, ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི, པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཊྛེ་ན ཁ་ཎོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཱ་ནི ཧི ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ས་མ་ཝཱ་ཡོ ནཱ་མ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤; ༣.༤༢༡; སཾ. ནི. ༤.༦༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི. ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ. ཧེ་ཏཱུཏི ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏུ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཁ་ཎ་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏ་སྶ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ ས་ཏྟཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཕ་སྶཱ་དི་བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཁ་ཎེ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཙ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཙ ས་ཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་སྶ ཙ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ.

ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ‘‘ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཀ་ཐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧི སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ ཙེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷོ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ནྣཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ན ཏེ་ནེ་ཝ པུ་བྦ་སི་དྡྷེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཝ སི་དྡྷོ ‘‘ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ན ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཀཱ་ལ་མྤི ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ལ་སྶ་པི ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ་པི ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཙ. སོ ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀྑ་ཎེ ཧེ་ཏུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཀ་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོཏི ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མ་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ་པི པ་ཋ་མཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཐེ་ར་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མ་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཙི་ནྟཱ་ཡ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨི་དྷ ཀ་མ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་སི, སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡེ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ.

པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱཏི པ་ར་ཏོ ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘བ་ལི་ཀ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛ་ན་སྶ པཱི་ལཱ༹་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་དྡོ་ས་ཏྟཱ ཝི་ག་ཏོ ར་ཛོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ, སེ་རི་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀེ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཝེ་རུ་པྤ་ནྣ་པ་དེ་སེ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་རཾ ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝེ་ར་ཉྫཱ, པ་ཝི་ཊྛ་པ་ཝི་ཊྛེ ན་ཊ་ས་མ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ར་ཉྫ་ན་ཏོ ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ར་ཉྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་རཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ, ཝེ་ར་ཉྫ་སྶ ནཱ་མ ཨི་སི་ནོ ཨ་སྶ་མ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཀེ་ཙི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ, ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ན་ག་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘ག་ངྒཱ་ཡཾ གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི, ཀཱུ་པེ ག་གྒ་ཀུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སི་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཝི་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ན ཝི་སེ་སེ་ན, ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ…པེ… ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི. ན ཧི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཝི་ནཱ ཀ་ཉྩི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཋཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻ ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷོ་ཝ. དི་ཝི བྷ་ཝོ དི་བྦོ, ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡོ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ དི་བྦོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ དི་བྦོ, དི་བྦོ ཙ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་པི ཧི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ནེ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ ཏཱ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏཱ་པི ‘‘དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ.

ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧུ་སྶ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀེ ཏ་སྶ ས་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་ཨ་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་དཱ ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ལོ་བྷ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏྠ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ར་ཛྫེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠཾ ས་ཏྟེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དོ་ས་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏྠ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དོ་སེ་ན དོ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་དཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་མོ་ཧ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་མོ་ཧེ་ན མོ་ཧཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མེ་ཧི དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི ཛ་ནེ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན པ་ན ན ཀ་དཱ་ཙི ན ཝི་ཧ་ར་ཏི ཏཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ ཝི་ཙྪེ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ, ཧ་ར་ཏཱིཏི ནེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ ཀེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ནཱ་མ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟནྟི ཨ་པ་ཏ་ནྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – ན་ལེ༹་རཱུཏི ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠ་ཡ་ཀྑ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠོ པུ་ཙི་མ་ནྡོ ‘‘ན་ལེ༹་རུ་སྶ པུ་ཙི་མ་ནྡོ ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ལེ༹ རུ་ཧ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ན་ལེ༹་རུ. སུ་སི་ར་མེ་ཏྠ ན་ལ༹་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ རུ་ཀྑ་སུ་སི་རེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ན་ལེ༹་རུ ཙ སོ པུ་ཙི་མ་ནྡོ ཙཱ་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན་ལ༹་ཝ་ནེ རུ་ཧ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ན་ལེ༹་རུ. ན་ལ༹་ཝ་ནེ ཀི་ར སོ པུ་ཙི་མ་ནྡ་རུ་ཀྑོ ཛཱ་ཏོ. ཨུ་རུ་ན་ལོ༹ པུ་ཙི་མ་ནྡོ ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡོ. ཨུ་རུ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན་ལ༹་ས་དྡོ སུ་སི་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན སུ་སི་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་ཙི་མ་ནྡོ ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ཀི་མེ་ཏྠ བ་ཧུ་བྷཱ་སི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ལེ༹་རུ ནཱ་མ ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

མཱུ་ལ-ས་དྡོ ཨེ་ཏྠ ས་མཱི་པ་ཝ་ཙ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན མཱུ་ལ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ནྟི ས་མཱི་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སཱ་ཁཱ་དི་མ་ཏོ ས་ངྒྷཱ་ཏ་སྶ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་སེ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མཱུ་ལ་ས་དྡོ ཡ་སྨཱ ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ པ་དེ་སེ ཙ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀེ་ན མཱུ་ལ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི ཙ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷཱིཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ. ལོ་བྷོ ཧི ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཏ་སྨཱ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀེ ནེ་སཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ པ་ན ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶེ་ཝ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ན་མྤི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་སུ་པི ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལ་མྤི ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི. ནི་ཝཱ་ཏེཏི ཝཱ་ཏ་ར་ཧི་ཏེ པ་དེ་སེ, ཝཱ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཝཱ. པ་ཏ་ནྟཱིཏི ནི་པ་ཏ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ར་མ་ཎཱི་ཡོཏི མ་ནུ་ཉྙོ. པཱ་སཱ་དི་ཀོཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ, པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ. སི་ཡཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་ཡཱ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཙོ་དེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙོ་ད་ཀ་སྶཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟེ པཱ་སཱ་དེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་དཱ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་དྭ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ཨི་མེ་སཾ པ་ན བྷི་ནྣ་དེ་ས་ཏྟཱ ན ཡུ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡ་དི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ནཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཙོ་ད་ཀོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཝེ་ར་ཉྫཱ་ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཧི ན ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཏེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཏེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་ས་མ་ཡེ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ཏཱ ཙོ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ན ཁོ པ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཏེ་ན ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གོ་ཡཱུ་ཐཱ་ནཱིཏི གོ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི. ཨེ་ཝ་མྤི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་མཱི་པཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ནི་དཱ་ན་ཀི་ཏྟ་ནེ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩེ་ཏྠ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀི་ཏྟ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ན་མྤི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཝི་དྷ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎནྟི ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ར་ཎེ་སུ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཡ་ཐཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཝ་ཧ་ནེ་ན ཙ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧེ་ནེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ.

པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་སི་དྡྷི་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན…པེ… ཝི་ཝ་ཛྫ་ནནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ནཱཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ, ཨ་ཏྟ་པཱི་ལཱ༹ ཨ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཨུ་པ་ཝཱ་ས་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་པ་སྶ་ཡ་སེ་ཡྻཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཱ་ན་མྤི ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ བ་ཧི་གཱ་མེ པ་ཏི་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མེ་ནཱཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནནྟི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཡོ་གོ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝོ, ཏ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ ཨུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ.

ས་ཡ་མེ་ཝ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ལོ ས་མྤ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཡོ་གོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག’’ནྟི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་གོ. བ་ཧི་གཱ་མེ ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཀི་ཎྞ་ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཏ་པྤོ་ཎ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མེ་ན ཝི་ཝེ་ཀཱ་དྷི་མུ་ཏྟི’’ནྟི.

དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ན་སྶ ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ན་ནྟ་ར་དུ་ཀ་སྶ ཧེ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ན ལཱ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ ན ཝི་རོ་དྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨུ་པ་ག་མ་ནཱ་པ་ག་མ་ནཱ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་བྷ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏནྟི ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ. ནི་རུ་པ་ལེ་པ་ནནྟི ཨ་ནུ་པ་ལེ་པ་ནཾ ཨ་ན་ལླཱི་ཡ་ནཾ.

དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ནི་མི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཾ. ཏ་ཉྷི དྷ་མྨི་ཀཾ ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་བྷི་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཉྷི ཋཱ་ནཾ དེ་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ལོ་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཨཱ་མི་སོ་པ་བྷོ་གེ་ན སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ.

ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཏྠ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༧༠) ཨེ་ཀོཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. པུ་གྒ་ལོཏི ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ. བུ་དྡྷ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ ཙཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀོ ཙ སོ པུ་གྒ་ལོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ? ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ན གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ན. སོ ཧི ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ སེ་ས་མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཨ་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ས་དི་ས་ཊྛེ་ནཔི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ཡེ ཙ་སྶ ཏེ གུ་ཎཱ, ཏེ་པི ཨ་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛཱ་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ནཔི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. པུ་རི་མ་ཀཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ས་མཱ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཀོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ ས་མོ་ཏི ཨ་ས་མ་ས་མ་ཊྛེ་ནཔི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ལོ་ཀེཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ.

ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟོ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྩེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ. ཨ་པི་ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ཧི དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎོ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ མ་ཡཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཀ་ཏ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནོ དཱ་ན་པཱ་ར་མིཾ པཱུ་རེ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. སཱི་ལ་པཱ་ར་མིཾ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མི་ནྟི ཨི་མཱ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ་པི, ད་ས ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ད་ས པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ བུ་དྡྷ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀེ དྷ་མྨེ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏུ་སི་ཏ་པུ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ ས་ཏྟ་པ་ཎྞཱ་ས ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཏི་ཊྛ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཱ་ནི ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མཱ་ཡཱ་དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟོ་པི, ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀེ ད་ས མཱ་སེ ག་བྦྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏི་ཊྛ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དི་སྭཱ རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡ་སྶ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་སེ ཚ་ནྣ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ཎྜ་ཀཾ ཨ་སྶ་ཝ་ར་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཏཱི་ཎི ར་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨ་ནོ་མ་ན་དི་ཏཱི་རེ པ་བྦ་ཛ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏེ ཉཱ་ཎེ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ མཱ་ར་བ་ལཾ ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ དྭཱ་ད་ས་ངྒཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ་པི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཧེ་ཝ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་ཀ་ལོ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི གུ་ཎ་རཱ་སི ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་མྤི སུ་ཏྟེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཀྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.

བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཏ་ར་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི? ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝི, དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི, ཏ་སྶ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜཱ ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ’’ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟེ (སཾ. ནི. ༣.༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣) དེ་སི་ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་ས་ངྑཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝིཾ་སུ, ཨེ་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ. པ་ཉྩ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཏྠེ་རཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ཨེ་ཏ་སྶ་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཏ་ཏོ ཡ་ས་དཱ་ར་ཀ་པྤ་མུ་ཁེ པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ས པུ་རི་སེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཏ་ཏོ ཀ་པྤཱ་སི་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཏིཾ་ས བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡེ ཏ་ཡོ མ་གྒེ ཙ ཕ་ལཱ་ནི ཙ ས་མྤཱ་པེ་སི, ཨེ་ཏ་སྶ་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ག་ཡཱ་སཱི་སེ ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ (སཾ. ནི. ༤.༢༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤) ཛ་ཊི་ལ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཏ་ཏོ ལ་ཊྛི་ཝ་ནེ བི་མྦི་སཱ་ར་པྤ་མུ་ཁཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ན་ཧུ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ཨེ་ཀཾ ན་ཧུ་ཏཾ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ (ཁུ. པཱ. ༧. ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པཱི་ཏཾ. སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱ་ག་མེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ, དྷ་ན་པཱ་ལ་ས་མཱ་ག་མེ ད་ས་ཧི པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཁ་དི་ར་ངྒཱ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་མཱ་ག་མེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ཛ་མྦུ་ཀ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མཱ་ག་མེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ་ཝ, ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི་ས་མཱ་ག་མེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ་ཝ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པཱི་ཏཾ. པཱ་སཱ་ཎ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡེ པཱ་རཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་སེ (སུ. ནི. ༩༨༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙུ་དྡ་ས ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝིཾ་སུ. ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཝཱི་ས་ཏི པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཡོ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མཱ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་སཱི་ཏི པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཡོ, དེ་ཝོ་རོ་ཧ་ཎེ ཏིཾ་ས པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཡོ, ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟ་ནྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༤༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་སཱི་ཏི དེ་ཝ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝིཾ་སུ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟེ (ཁུ. པཱ. ༥.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; སུ. ནི. མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ) ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དེ (མ. ནི. ༣.༤༡༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་མ་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཱ་ཏི (ཨ. ནི. ༢.༣༣) ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་པྤ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏ་སྶ་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱ ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨི་མཾ སཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ན ཀེ་ཝ་ལཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀེ པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷ་བྦེ པུ་གྒ་ལེ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ནི་པྥཱ་ད་ནནྟི ལོ་ཀ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་ས་མྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མཾ ལུ་མྦི་ནཱི་ཝ་ནེ དུ་ཏི་ཡཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེཏི ལུ་མྦི་ནཱི་ཝ་ནེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏོ, བོ་དྷི་མ་ཎྜེ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, པུ་རི་མེ་ན ཙ་སྶ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་མཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

པ་ཙྪི་མ་ཀོཏི གུ་ཎེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑྱཱ་ཡ་པཱིཏི ག་ཎ་ན་ཏོ་པི. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཎ་ག་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦, མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ, ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཙྪི་དྡཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱི་ལེ་སུ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤; ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ངྒྷ་ཏོ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏོ ས་མེ་ཏོ་ཏི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏོ, ས་མ་ཎ་ག་ཎོ. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཉྩི་ཙྩ པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་སཱི་ལཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཧ་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤), ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱི་ལེ་སུ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཀོ, སོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་སྶཱཏི པ་ཉྩ་མ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་སྶ. ནི་ར་བྦུ་དོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཨ་སྶོ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཝ་ན་མུ་པ་ལ་བྦྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶོ་སཱི་ཏི སུ་ཎི ཨུ་པ་ལ་བྷཱི’’ཏི, ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཙཱ་ཡ་མུ་པ་ལ་བྦྷོ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནི་གྒྷོ་སཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ས་བྦ་མྤི ཝཱ་ཀྱཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁོ་ཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་པི ས་བྦ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ ཨི་ཊྛ་ཏོ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཁོ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ཏོ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཁོ་ས་དྡེ་ན ཀིཾ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་སྶོ་སཱི’’ཏི ཧི པ་དཾ ཁོ་ས་དྡེ ག་ཧི་ཏེ ཏེ་ན ཕུ་ལླི་ཏ་མ་ཎྜི་ཏ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཾ པཱུ་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དཱ་ནི སི་ལི་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ན ཏ་སྨིཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ, ཏ་སྨཱ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཾ.

ཝེ་ར་ཉྫོཏི ཨེ་ཏྠ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྲ་ཧྨཾ ཨ་ཎ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྲ་ཧྨནྟི ཝེ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ པ་ན མ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ནྟཱ པ་དྷཱ་ན་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. མ་ནྟེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་དི་ཀེ མ་ནྟ་ས་ཏྠེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་ད་ཡོ ཧི གུ་ཏྟ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧཱིཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན བྲ་ཧྨ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནི་རུ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཝི་དྷཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝི་སུ་དྡྷི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཝཱ་ས་ནཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་པ་ས་མ་ཎཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ས་མ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ བྷི་ནྣ་གཱ་ཐཱ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ‘‘ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ཧི པཱ་པཱ་ནཾ, ས་མ་ཎོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ས་མ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པོ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ལཱུ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏནྟི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟནྟི པི་ཡཱ་ལཱ་པ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རཱ ཧེ་ཏེ བྷོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱ་ན་མྤི་ཡཱ་ཏི ཝཱ. བྷོ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ སོ ཧོ་ཏཱིཏི ཡོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘བྷོ བྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, སོ བྷོ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀི་ཉྩ་ནོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཀི་ཉྩ་ནེ་ཧི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཧི ས་ཏྟེ ཀི་ཉྩེ་ནྟི མ་དྡ་ནྟི པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཀི་ཉྩ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ཀི་ར གོ་ཎེ་ཧི ཁ་ལཾ མ་དྡཱ་པེ་ནྟཱ ‘‘ཀི་ཉྩེ་ཧི ཀ་པི་ལ, ཀི་ཉྩེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་དྡ་ན་ཊྛོ ཀི་ཉྩ་ན་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ གཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ. གོ་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. གོ་ཏ་མོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི་ཉྩ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ནཱ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ སོ གོ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཏཱ་ནི བུ་དྡྷི་ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ནི ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཀུ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་པུ་རི་ས་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཏཾ་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཎོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, གོ་ཏ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཀུ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་ཀྱ་སྶ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པུ་ཏྟོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨུ་དི་ཏོ་དི་ཏ་ཝི་པུ་ལ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པ་ཨ་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ས་བྦ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ. ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ན ཀི་ཉྩི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ. ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནེ ཙ ཏ་ཏོ ས་མི་དྡྷ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ. ཏེ་ན ‘‘ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨི་ཏྠཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་རཾ བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨི་ཏྟ་མྦྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནཾ, སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རོ བྷཱུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ན་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ་པི ས་མཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་བྷི ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷི མཱ་ཏ་རི ཝི་ས་ཡེ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ པ་ས་ངྒེ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏུ ཝི་ས་ཡེ མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཝཱ སཱ་དྷུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི དེ་ཝ་ད་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ‘‘མཱ་ཏ་ར’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨུ་གྒ་ཏ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀ་ལྱཱ་ཎོཏི བྷ་དྡ་ཀོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི, ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཏཾ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་ཊྛོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ སེ་ཊྛ་ཏཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གུ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ ས་དྡ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ་ཏི ཀི་ཏྟི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཝ་ཎྞོ་ཡེ་ཝ ཧི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ནཱི་ཡ་ཏོ ས་དྡོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ས་དྡ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡཱ ཨི་ས་ཡོ, གུ་ཎ་ཝ་ནྟོ ཏ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་དྡོ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝུ་དཱ་ཧཱ་རོ.

‘‘ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ད་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏོ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ནྟི ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ པཱ་ལི༹་པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཧི ཨི་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤). པ་ར་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཝ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཏི་པི་ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ཡེ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ཉྙཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཏེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཏ་ཙྪ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༦) ཝི་ཡ ཧི ཨི་དྷ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ཙ ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ, ཏཱ་ནི ཙ གུ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱ་ནི སཾ་ཀི་ཏྟེ་ནྟེ་ན ཝི་ཉྙུ་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

‘‘སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ, སུ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༥-༡༢༨) ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏྠནྟི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟོ་ས་ན་ཏྠཾ, ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱཏི སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྟཱ. ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ. ཨ་རཱ་ནནྟི སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ནཾ. ཧ་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ན་ཉྩ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ ཧི སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. དཱུ་ར་ཏཱ ནཱ་མ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, སུ་ཊྛུ ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན་སྶ ཀི་ལེ་སེ་ཧི དཱུ་རེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ན པ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ན་ནུ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཏེ པ་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ན’’ནྟི. ན ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཉྙེ ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ ནཱ་མ? པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་ཡོ་ག་ས་དི་ས་པ་ཡོ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ནི་སྶི་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝི་སེ་སོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་སྶ ཝ་ས་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀ་ཐཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ་སྶ ཧོ་ནྟི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༡.༤༣༤) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཧ་ཀཱ་རཾ སཱ་ནུ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘སོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ, ཡ་སྶ ཡེ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ;

ཨ་ས་མ་ངྒཱི ཙ དོ་སེ་ཧི, ནཱ་ཐོ ཏེ་ནཱ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༥);

ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཡོ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ར་ཡོ. ཨ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཧཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ –

‘‘ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཡོ ཧ་ཏཱ;

པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠེ་ན ནཱ་ཐེ་ན, ཏ་སྨཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༦);

ཡ་ཉྩེ་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་སྶ ནཱ་བྷི ཝི་ཡ མཱུ་ལཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ས་མ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་དྭ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཡ་ནཱ་བྷཱི’’ཏི. ནཱ་བྷི་ཡཱ ནེ་མི་ཡཱ ཙ ས་མྦ་དྡྷ་ཨ་ར་ས་དི་སཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྦ་དྡྷཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ར’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཏཾ ནེ་མི་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནེ་མཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀྑོ, ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣). ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་པྤ་བྷེ་དོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀོ ཏི་བྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ར་ཐོ, ཏ་སྨིཾ ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐེ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མཾ, ས་བྦ་སོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི ས་མཱ་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཨཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ.

‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;

ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, སཾ་སཱ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༩; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩) –

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སཾ་སཱ་རོ་ཝ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. བོ་དྷི་མ་ཎྜེཏི བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཀཱ་ལེ ཝཱ. བོ་དྷཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, སཱ ཨེ་ཏྠ མ་ཎྜཱ པ་ས་ནྣཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜོ. ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་དེ་ཧཱིཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑི་ཡེ་སུ ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ན་ས་ནྣི་ཀྑི་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དྭི་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི. སཱི་ལ་པ་ཐ་ཝི་ཡནྟི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི, ཏ་སྶཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་དཱ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ས་དྡྷཱ་ཝ ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན. ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རནྟི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཁ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ. ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུནྟི ས་མཱ་དྷི་སི་ལཱ་ཡཾ སུ་ནི་སི་ཏཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ.

ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་སཱ་རཾ ཙ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྐ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་མ་ཏ་གྒཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པུ་བྦ་ཀོ་ཊི་ཀཾ སཾ་སཱ་ར་མ་ཎྜ་ལཾ. སེ་སཱ ད་ས དྷ་མྨཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དྷ་མྨཱ. ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ མཱུ་ལཾ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ, ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ད་ས དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ད་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཏོ ནེ་མི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྟ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

དུ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ་སུ. ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ མོ་ཧོ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, ན པ་ན ཉཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ, ན་པི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི ཋ་པེ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ སེ་ས་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མུ་ད་ཡཾ ནི་རོ་དྷཾ མ་གྒ་ནྟི.

དུ་ཀྑནྟི ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཏི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་མ་བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཝཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ ཡེ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑཱ་རཱཏི ཙེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན་ཏྠེ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་པྤ་པ་ཉྩོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན་ཡི་དྷ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ.

ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ གྷཱ་ནཱ་དི་ཏྟ་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏི་ཎྞཾ ཕ་སྶཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཚ་བྦི་དྷ་སྶ ཕ་སྶ་སྶཱཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་གྷཱ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ས་མྥ་སྶ་ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ. ཚ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཏ་ཐཱ སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ གྷཱ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་སཾ ཚ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ. ཚ་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ་ནནྟི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ས་དྡ་ཏ་ཎྷཱ ག་ནྡྷ་ཏ་ཎྷཱ ར་ས་ཏ་ཎྷཱ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཏ་ཎྷཱ དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཚ་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཱ སཱ ཏ་ཎྷཱཏི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཏ་ཎྷཱ.

སཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་མཱུ་ལི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཨ་ཏི་སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝེ ཙ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི. སཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ ཡ་སྨཱ བྷུ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ས་མྤ་ཏྟིཾ. ‘‘ས་བྦེ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་པི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི མི་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ, ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ, ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སེ་སུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པཱིཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘ན་ཏྠི པ་ར་ལོ་ཀོ’’ཏི ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ‘‘རཱུ་པཱི མ་ནོ་མ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ་ཏི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ་པི ‘‘ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ་ཏི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པ་རོ ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷི, ཝ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཨ་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ‘‘སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཡྭཱ་ཡཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ནཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧ་ཎེ. ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ བྷུ་མྨཾ. པ་ཉྙཱཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ན་ནཱ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཾ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་བོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ས་ངྑཱ་རེ་སུ པ་ན ཨ་དི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ད་ཊྛུ་ནྟི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྩ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ཡ་སྨཱ ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡེ ཀ་ངྑཱ་མ་ལ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

སཾ་ཁི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ཧེ་ཏུ ཝི་པཱ་ཀོ ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི སཾ་ཁི་པྤ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ. ས་ངྑེ་པ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ པ་ན ས་ངྑེ་པཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པཱ་ཀོ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཧེ་ཏུ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ས་ངྑེ་པོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ, ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ས་ཀི་ཙྩཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་དྭཱ པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, པ་རི་ཏ་སི་ཏོ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ. ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ, ཨི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༧).

ཏ་ཏྠ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༢; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༤༧) པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིནྟི པུ་རི་མེ ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཡོ ཏ་དཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ མོ་ཧོ ཡེ་ན མཱུ་ལ༹ྷོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏོ ཡཱ པུ་རི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ, ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ མཱ་ས་མྤི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མྤི དཱ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པུ་རི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཧ་ཏྠེ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་སུ ཝཱ ཚ་སུ ཛ་ཝ་ནེ་སུ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་རཱ ནཱ་མ, ས་ཏྟ་མཱ བྷ་ཝོ. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཝཱ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་རཱ ནཱ་མ. ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱཏི ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཕ་ལེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ནི་ཀཱ་མ་ནཱ པ་ཏྠ་ནཱ, སཱ ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ. ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ཡཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ ཀཱ་མེ སེ་ཝི་སྶཱ་མི ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོཏི ‘‘ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏོ ཡཱ པུ་རི་མཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་དཱ་ནི ས་བྦེ་པེ་ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ དྭཱི་ཧི ཝ་ཊྚེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱ བྷ་ཝོ ཙ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ པ་ན ཀ་མྨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཱ ཏ་དུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཧི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ ཀ་མྨ་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ པ་ཉྩ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ག་ཧི་ཏཱ, བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཝེ ག་ཧི་ཏེ ཏ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཡཱ་ཡ ཝཱ མཱུ་ལ༹ྷོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨི་དྷ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ, ཨི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༧).

ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་མྨོ་ཧོ ད་སྶི་ཏོ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་ནྟཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ནེ་ན. ཨི་མེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཧེ་ཏུ་ཏོ བྷཱ་ཝཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ངྒ་ཧེ ཨཱ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ. ཏ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི.

ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཏོ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷི, ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་ཛཱ་ཏཱི་ན་མ་ནྟ་རཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཎྷཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ པ་ན ཕ་ལ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷི. ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི དྷ་མྨོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཧེ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱིཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏནྟི ཏཾ ཛཱ་ན་ནཾ. ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ད་ཏྠ་མི་དཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨི་དྷཱ་ནཱི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱཏི མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོཏི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ. ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ. ཨ་རེ ཧ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་རེ ཧ་ན་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་ནི ཝི་ཧ་ནི ཝི་དྡྷཾ་སེ་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧཾ. ཨེ་ཏྠེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཨ་རཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ, ཧ་ཏཱ ཉཱ་ཎཱ་སི་ནཱ ཡ་ཏོ;

ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཏེ་ནེ་ས, ཨ་ར་ཧནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༨);

ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་མ་ཧེ་ས་ཀྑེ་ཧི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཙ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ. ཨི་མ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཾ ས་ཧ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི,

ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ;

ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ར་ཧནྟི ལོ་ཀེ,

ཏ་སྨཱ ཛི་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏི ནཱ་མ་མེ་ཏ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༩);

ཨ་སི་ལོ་ཀ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཀི་ཏྟི་བྷ་ཡེ་ན, ཨ་ཡ་ས་བྷ་ཡེ་ན ག་ར་ཧཱ་བྷ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ར་ཧོ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ‘‘མཱ ནཾ ཀོ་ཙི ཛ་ཉྙཱ’’ཏི ར་ཧ་སི པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ས ན ཀ་དཱ་ཙི ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨེ་ས བྷ་ག་ཝཱ པཱ་པ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨེ་ཝཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཡ་སྨཱ ན་ཏྠི ར་ཧོ ནཱ་མ, པཱ་པ་ཀ་མྨེ་སུ ཏཱ་དི་ནོ;

ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་ནེ་ས, ཨ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༠);

ཨི་དཱ་ནི སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་བྦ་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ན སོ མུ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན ཙཱ་ར་ཧོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ར་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མ་པ་རོ་པི ན་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ, སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཏོ པ་ན སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ཡེ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ, ཏ་ཏོ སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞེ ཙེ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨ་སྶ པཱ་དེ པཱ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟོ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ སོ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? དྷ་མྨ་ཉྷི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ན མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢).

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ས་ཙེ་པི སཱ་ཡཾ་པཱ་ཏཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཝ སི་ཡུཾ, ན ཏེ ཏཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་པི ནེ་སཾ. ཨི་ཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀཱ དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ས་མྨཱ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཡེ ནི་ཧཱི་ནཱ་ས་ཡཱ ན་རཱ;

ཨཱ་ར་ཀཱ ཏེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ, དཱུ་རེ ཏེ་ནཱ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ, ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ཡེ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཙེ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཀཱ་མེ་སུ ན ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ སོ ས་ནྟི་ཀེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? དྷ་མྨ་ཉྷི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ནྟོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢).

ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ས་ཏྠུ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ནྟ་རི་ཀཱ་པི ཧོ་ནྟི, ན ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ ‘‘ས་ཏྠུ དཱུ་ར་ཙཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་པི ནེ་སཾ. ཨི་ཏི ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཡེ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, སུ་པྤ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ;

ཨཱ་ར་ཀཱ ཏེ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣེ, ཏེ་ནཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ’’ཏི.

ཡེ ཨི་མེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མྤི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཨ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི, ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ, ཏེ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ པ་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི སཱ་དྷཱུ་ཧི དཱུ་ར་ཏོ ར་ཧི་ཏ་བྦཱ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ར་ཧཱ ནཱ་མ, ཏེ ཙ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནཱ སུ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, རཱ་གོ པ་ཧཱི་ནོ དོ་སོ མོ་ཧོ, ས་བྦེ་པི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩).

ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སོ ན ས་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ་ཏི ཨ་ར་ཧོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ སཱ་ནུ་སཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ར་ཧཱ ནཱ་མ, སཱ་དྷཱུ་ཧི ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ;

ཏེ་སཾ སུ་ཊྛུ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི.

ཡེ ཏེ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ, ཡེ ཙ སེ་ཁཱ ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡེ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷ་པྤ་ཡོ་གཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ས་དྡྷཱ་སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་ཧི ན ར་ཧི་ཏ་བྦོ ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦོ, ཏེ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་ས་རཱི་རེ་ན ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ པི་ངྒི་ཡོ –

‘‘པ་སྶཱ་མི ནཾ མ་ན་སཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ,

ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ;

ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཝི་ཝ་སེ་མི ར་ཏྟིཾ,

ཏེ་ནེ་ཝ མ་ཉྙཱ་མི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ.

‘‘ས་དྡྷཱ ཙ པཱི་ཏི ཙ མ་ནོ ས་ཏི ཙ,

ནཱ་པེ་ནྟི་མེ གོ་ཏ་མ་སཱ་ས་ན་མྷཱ;

ཡཾ ཡཾ དི་སཾ ཝ་ཛ་ཏི བྷཱུ་རི་པ་ཉྙོ,

ས ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཏོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༡༤༨-༡༡༤༩);

ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ན ཨུ་དྡི་ས་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༨; ཨ. ནི. ༡.༢༧༦).

ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྠ་རི ནི་ཙྩ་ལ་ས་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣེ་ཧི པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་ར་ཧ་ན་ཏོ ན ས་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ, ན་ཏྠི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ སཱ་དྷཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཡེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ས་དྡྷ་མྨཱ, ཨ་རི་ཡཱ སུ་དྡྷ་གོ་ཙ་རཱ;

ན ཏེ་ཧི ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཐོ ཏེ་ནཱར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི.

ར་ཧོཏི ཙ ག་མ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ནཱ་ནཱ་ག་ཏཱི་སུ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་སཱ་རེ ག་མ་ནཾ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ ས་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;

ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;

ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);

ཨེ་ཝཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧོ ག་མ་ནཾ ག་ཏཱི་སུ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ར་ཧོ ཝཱ ག་མ་ནཾ ཡ་སྶ, སཾ་སཱ་རེ ན་ཏྠི ས་བྦ་སོ;

པ་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎོ, ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ མ་ཏོ’’ཏི.

པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི པ་སཾ་སཱ་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ས་དྡཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ གུ་ཎེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སེ་ཧི དེ་ཝེ་ཧི བྲ་ཧྨེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་རཱུ་པོ. ཨི་ཏི པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘གུ་ཎེ་ཧི ས་དི་སོ ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀེ ས་དེ་ཝ་ཀེ;

ཏ་སྨཱ པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏྟཱ་པི, ཨ་ར་ཧཾ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ’’ཏི.

ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ན –

ཨཱ་ར་ཀཱ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ, ཨཱ་ར་ཀཱ ཙ ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ;

ར་ཧཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཝི་དཱུ་ན་མ་ར་ཧེ་ཡྻ་ཏོ;

བྷ་ཝེ་སུ ཙ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ, པཱ་སཾ་སཱ ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ་ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཏྟོ ཧོ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. སཱ་མནྟི ས་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཧི ཨེ་ཏྠ སཾ-ས་དྡོ ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ཀོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ནེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. པ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ན་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏྟ་རི ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ས་དྡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ཝི་ས་ཡཾ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་སཱ་དི་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ བུ་དྡྷོཏི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷི, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦེཏི ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡེ. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ སོ་པཱ་དི་སེ་སཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ བྷེ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ, ཨུ་དྡེ་སོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་དྡེ་སོ ཙ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཧི ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེཏི ཝཱ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ, ན ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེཏི ཨེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཧཱཏི སེ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.

ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི? སཱ་དྷེ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ ས་བྦ་ཝི་དཱུ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི, ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻནྟི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦནྟི མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཙ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཙ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་སྨཱིཏི ཡ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི མ་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནི, ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ ཀི་ཉྩི ཉེ་ཡྻཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤི ཉེ་ཡྻཾ བུ་དྡྷོ་སྨི, ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཝི་ཛྫཱ ཙ ཝི་མུ་ཏྟི ཙ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཕ་ལ་སི་དྡྷི་ཏོ ཏེ་སཾ ཕ་ལཱ་ནི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་ནི་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཨི་ད་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ་སྨཱི’ཏི ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ནཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༩༩).

ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱཏི མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ་པི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, ས་བྦེ་པི པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཕ་ལེ་ན ཝི་ནཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཕ་ལ་སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནི་རོ་དྷ་སྶ ཧི ས་མྤཱ་པ་ནེ་ན མ་གྒ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, དུ་ཀྑ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཏེ་ས་མྤི མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཱ. པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱཏི པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་ད་ཡོ ཙ་ཀྑུ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

ཀ་སི་ཎཱ་ནཱིཏི ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ. ན་ཝ བྷ་ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ་ཏི ན་ཝ བྷ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝོ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ, ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ བྷ་ཝོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ རཱུ་པ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན རཱུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ, རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ བྷ་ཝོ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, སོ་ལ༹་ས རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཀཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་རཱུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ, ཨ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ བྷ་ཝོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱུ་མི་ཡོ. ས་ཉྙཱ་ཝ་ཏཾ བྷ་ཝོ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ, ས་ཉྙཱ ཝཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ, སོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཙ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝ་མུ་ཏྟོ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝ་མུ་ཏྟོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཙ ཧོ་ཏི. ན ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ, སོ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ, སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝཱ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ཙ བྷཱ་ཝཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ས་ཉྙཱ ཨ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་ཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ. ཨེ་ཀེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རོ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རོ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཨེ་ཝ. པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཝོ་ཀི་ཎྞོ བྷ་ཝོ, པ་ཉྩ་ཧི ཝཱ ཝོ་ཀཱ་རོ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ, སོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཙ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སོ ཙ ཧོ་ཏི. ཝོ་ཀཱ་རོཏི ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀོ ཝོ་ཀཱ་རོ ཨ་སྶ བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཝི་པཱ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ཡ་ཏྠ ཏེ ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ནུ་བུ་དྡྷོཏི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ བུ་དྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི ཡ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ བུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི, ས་བྦ་སྶ་པི ཉེ་ཡྻ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ་སྶ པ་རོ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ད་སྶི་ཏོ.

ན་ནུ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ་ཏི? ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སྶ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༩) ‘‘ས་བྦཾ ས་ངྑ་ཏ་མ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ནེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དོ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཝ་མི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨ་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཏྠ ཏཾ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཙཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ ས་བྦ་ཝི་དཱུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ‘‘ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཉཱ་ཎ་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ནི་དཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་མེ་ནཱ་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ དཱུ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊཾ པེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཝ་བོ་དྷོ ན སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡེ་པི ‘‘ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ས་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤ་ར་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ ས་བྦ་ཝི་དཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘ཙ་རཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ཏི་ཊྛ་ནྟོ་པི ས་མཱ་ཧི་ཏོ’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟི, ཋི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨ་ཐ ཀ་མེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཉེ་ཡྻེ ཀ་མེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉེ་ཡྻ་སྶ. ཡེ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ སེ་སེ་པི ཨེ་ཝ་ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ་ན ས་བྦ་ཉྙཱུ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ ན ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ སཾ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ས་ཡཱ་ནུ་བ་དྡྷ་ཉྷི ལོ་ཀེ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སྶ ཧི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠཱ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནེ་ན ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ སེ་སེ་པི ཨེ་ཝ་ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཏཾ སེ་སཾ, ཏཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟི.

ཨ་ཐ ཏ་མྤི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཏ་སྶ སེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི? ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ, ཡོ ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཨུ་མྨཱ་ད་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༧). ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ – ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ས་ཀ་ལཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ནི་ཙྩ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཙ ས་ཀ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ་སྶཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐ་ག་ཧ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་མེ་ཝ.

ན་ནུ ཙ ཨེ་ཏ་སྨི་མྤི པ་ཀྑེ ཡ་དཱ ས་ཀ་ལཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་དཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶ ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་སོ་དྷི་ཏོ ཧི སོ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཉཱ་ཎ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་ཏཱ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཀ་ལ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཏཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཏེ དྷ་མྨེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཾ, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཨེ་ཝ་མེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་སུཾ ས་ཀིཾ ཀ་མེ་ན ཝཱ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་མྨཱ སཱ་མཾ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ.

ཝི་ཛྫཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ པ་དཱ་ལ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན་པི ཝི་ཛྫཱ. ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱཏི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ ཝཱ, ཨ་ཝི་ཀ་ལ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ. མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨི་མ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནཱ་ཏི རཱུ་པིཾ མ་ནོ་མ་ཡཾ ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ ཨ་ཧཱི་ནི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༦) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཨི་དྡྷི ས་རཱི་ར་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི ནཱ་མ. ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་ཀཱ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. ཏི་སྶ་ནྣཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་ཉྩ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཏྟ ས་དྡྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་དྡྷཱ ཧི་རཱི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ས་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཧི་རི་མཱ, ཨོ་ཏྟ་པྤཱི, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི, པ་ཉྙ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༠). ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ་ཡེ་ཝ པ་ནྣ་ར་ས ‘‘ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏི, ན པ་ན ཏ་ཐཱ, ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི. ཙ་ཏཱུ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ཏྠུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་ཀི་ཙྩ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཡ་སྶཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ར་ནྟ་པ་ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟ་པཱ ག་ཧི་ཏཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་གོ. པ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་བྦི་དཱ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ནཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑ་པ་ཏི་ཀཱ་རཱ་ར་མྦྷོ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཏ་ད་དྷི་ག་མོ. པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ ཏ་ར་ཎཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཡཾ སཾ་སཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་བྷིཾ་སཱ་པ་ནཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ནྟོ པ་རཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ནྟ་པོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པོ, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ་སྶ ནི་ནྣ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་མཱ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཛ་ནི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧོ, པ་ཉྙཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སི་ནེ་ཧ་སོ་ཀ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་ར་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ པ་ར་མ་ཝི་སུ་དྡྷཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི སུ་ག་ཏོཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ག་ཏེ ཋི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་མ་ན་མྤི ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མ་ན་མྤི ཧི ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. སོ་བྷ་ནནྟི སུ་བྷཾ, སུ་བྷ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི. ག་མ་ན་ཉྩ ནཱ་མ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཧི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ག་ཏི ཨ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཙ ཀ་ཏྭཱ ག་ཏཾ ག་མ་ན་ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ག་མ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཁེ་མཾ དི་སནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོཏི པ་རི་པ་ནྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་པི ཨ་ས་ཛྫ་ནྟོ ས་ངྒཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི མ་གྒཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ག་ཏོ. ཡཾ ག་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་བྦ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ས་བྦ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ སོ་བྷ་ནཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ སུ་ག་ཏོ’’ཏི སོ་བྷ་ན་ཏྠོ སུ་ས་དྡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

ཨ་སུ་ནྡ་རཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སུ་ནྡ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་ར་ཉྩེ་ས ཋཱ་ནཾ ག་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༡༥; དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤). ས་མྨཱཏི སུ་ཊྛུ. སུ་ཊྛུ ག་མ་ན་ཉྩ ནཱ་མ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱི་ནེ ཀི་ལེ་སེ པུ་ན ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི, པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ པུ་ན ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏནྟི ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པུ་ན ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཾ, ཨི་ད་ཉྩ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ས་མྨཱ་ག་མ་ནཾ, ཡཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ སི་དྡྷཾ, སཱ་པི ས་མྨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ སུ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་མྤཱ་པ་ནེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦ་དཱ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་སྶ་ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ནྟི ཨི་མེ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ནྟི ཨི་མེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ས་ནེ. ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ. ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་ཏཱ ཝཱ. ཨ་ཏ་ཙྪནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ཏྠེ་ན སཾ་ཧི་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ. ན ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ན་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཏེ་ན སཾ་ཧི་ཏཾ, པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཾ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ ཝཱ་ཙཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི, ཨ་ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དིཾ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ. དུ་ཏི་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལཾ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི, ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་མེ་ཝ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ན་ཡེ་ན བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ. ཏ་ཏི་ཡཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ནེ་ར་ཡི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ‘‘ཝེ་ད་ཝི་ཧི་ཏེ་ན ཡ་ཉྙ་ཝི་དྷི་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་ཏཾ སུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ལོ་ཀ་སྶ བྱཱ་མོ་ཧ་ན་ཀ་ཐཱ. པ་ཉྩ་མཱི བྷཱུ་ཏེ་ན པེ་སུ་ཉྙུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ ཀ་ཐཱ. ཚ་ཊྛཱ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ག་ད་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་དིཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ པི་ཡཾ མ་ནཱ་པཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨཱ སུ་ཊྛུ ག་ད་ན་ཏོ སུ་ག་ཏོ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པྤི་ཡ་མྤི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ པི་ཡཾ མ་ནཱ་པ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ བྷ་དྡ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ་ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་དི་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ལཱ་སི་ཏ་རཱ་ཛ་ཧཾ་ས་ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ་མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་པུ་ལ་ནི་མྨ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཧི་ཏ་མ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཡཾ ཨི་མ་སྶ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཉཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ས་བྦཾ ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་མྨཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཏོ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ.

ཨི་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝི་དཱུཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏ་ལོ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཐཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ཡོ ཡོ ལོ་ཀོ ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦོ ཧི ལོ་ཀོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི. ས་མུ་ད་ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ ས་མུ་དེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཏོ. ནི་རོ་དྷ་ཏོཏི ཡ་ཏྠ སོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ. ནི་རོ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏོཏི ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ སོ ནི་རོ་དྷོ པ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏོ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཨི་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཐཱ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཏྠ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ད་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ན ཛཱ་ཡ་ཏི…པེ… ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ སོ, བྷ་ནྟེ, ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ཉཱ་ཏུཾ ཝཱ ད་ཊྛུཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥) ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་སྶ ག་ཏིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ རོ་ཧི་ཏ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན པུ་ཊྛོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ན ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ. ག་མ་ནེ་ནཱཏི པ་ད་སཱ ག་མ་ནེ་ན. ལོ་ཀ་སྶ་ནྟནྟི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཉཱ་ཏེ་ཡྻནྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ད་ཊྛེ་ཡྻནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཏྟེ་ཡྻནྟི པ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཉཱ་ཏཱ་ཡཾ དི་ཊྛཱ་ཡཾ པ་ཏྟཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ་ནྟཾ ཉཱ་ཏཱ ཨ་ཡཾ དི་ཊྛཱ ཨ་ཡཾ པ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི ན ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀོ.

ཀཱ་མཾ པ་ད་སཱ ག་མ་ནེ་ན ག་ནྟྭཱ ལོ་ཀ་སྶ་ནྟཾ ཉཱ་ཏུཾ ད་ཊྛུཾ པ་ཏྟུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ, ཨ་པི ཙ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེཏི བྱཱ་མ་པྤ་མཱ་ཎེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཨི་མི་ནཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ས་ཉྙི་མྷཱིཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧི་ཏེ. ཨི་མི་ནཱ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷེ ད་སྶེ་ཏི ས་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ས་མ་ན་ཀེཏི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ པ་ན ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡ་མ་ཏྟེ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལོ་ཀནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷནྟི ཏ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ. ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཧི ཁ་ནྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ས་རཱི་ར་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨ་དེ་ས་མྤི ཧི ཏཾ ཡེ་སཾ ནི་རོ་དྷོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ཏོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༡; མ. ནི. ༡.༡༣༤; ཝི་བྷ. ༢༠༤).

ག་མ་ནེ་ནཱཏི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ག་མ་ནེ་ན. ལོ་ཀ་སྶ་ནྟོཏི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཀུ་དཱ་ཙ་ནནྟི ཀ་དཱ་ཙི་པི. ཨ་པྤ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ. པ་མོ་ཙ་ནནྟི པ་མུ་ཏྟི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཧ་ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ཝི་དཱུཏི ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ. སུ་མེ་དྷོཏི སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙོ. ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ལོ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ. ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ས་མི་ཏཱ་ཝཱི. ནཱ་སཱི་ས་ཏཱིཏི ན པ་ཏྠེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ནཱ་སཱི་ས་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ལོ་ཀ་ཝི་དུ་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ཙ ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟོ, ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ. ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཛ་ངྒ་མཱ ཐཱ་ཝ་རཱ ཙ ཏེ་ས་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧེ་ས ‘‘བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་པི ཁ་ནྡྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟི ལུ་ཛྫ་ནྟི པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཙཱ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༢༣༢) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨོ, ན ས་ཏྟ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.