༣. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༧. ‘‘ཝེ་ད་ཡཱ་མཱིཏི ཛཱ་ནཱ་མི, ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱ་མི, ན ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཧཾ དུ་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡ་སྶ མཱ་ལ༹་ཀེ ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ པུ་ན ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. དི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་ནཾ སུ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་དི་ཊྛ་ཨ་སྶུ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དི ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ཧ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོཏི ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཙ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི.
པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ‘‘ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཚཱ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ཨ་ཝེ་རི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་གོ ཨ་ཝེ་རི་ས་བྷཱ་གོ. ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ས་ངྒ་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ལ་ཧུ་ཀེ་སུ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཀ་ས་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀི་ར. ‘‘ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ཡ་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ སུ་དྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ པ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ལ་ཧུ་ཀེ་སུ་པི ས་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཧི ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་རོ་ཙ་ན་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཏོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎ་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ དྭེ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ སེ་སེ་ཧི ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཡོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཝ. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་དཱ སུ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀ་ཏེ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་པ་ཏྟི་ཀེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ སོ་ཏ་བྦཾ, ཡོ སུ་ཎེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༦) ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མོ་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ག་རུ་ཀཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ, ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་བྷོ་སུ ན་ཡེ་སུ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཏྟི. ནཱ་མནྟི ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་པ་ཨ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏནྟི ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
ད་ས་ས་ཏཾ ར་ཏྟི་ས་ཏནྟི ད་ས་ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ར་ཏྟི་ས་ཏཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ བ་ཧུ་ར་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་རོ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི.
པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
‘‘གཱ་མ་སྶཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་ར གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཡུ་ཏྟཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ…པེ… ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་རུ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ན་ཏྟ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ པ་ཏྟེ ལ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཡོ་གོ པ་ན པུ་རི་མོ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཏ་ཐཱ ས་ཙེ ཀཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱི དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏི, དོ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་ཊྛ་ཀ་ཐཱསུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པུ་རི་མ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནནྟི ‘‘པ་རི་ཝཱ་ས་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན གཱ་མོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ཏ་མྤི ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི ཙ.
པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨. ‘‘ཝི་སུཾ མཱ་ན་ཏྠཾ ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨཱ་པ་ནྣཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་མི་སྶ་ཀཱ ནཱ་མ. མ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ.
༡༤༣. དྷ་མྨ་ཏཱཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ.
༡༤༨. པུ་རི་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དྭེ མཱ་སཱ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་ཝ་སི་ཏ་དི་ཝ་སཱ་པི ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༡༨༤. ཏ་སྨིཾ བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཏ་སྶཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་རི་མཱ་ཎ་མྤཱིཏི་ཨཱ་དི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.