ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ད་ས་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏི་ཀཱ ཀེ་ཝ་ལཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧི ཏཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཧི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན་པི ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༦) སཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལ་ཛྫིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ‘‘དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ པ་ར་ཏོ ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧི ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཀ་ཏྟུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཏྠ ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཧི ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ངྒ’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནི་དཱ་ནེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྟི་ཀེ་སུ་པི བྷ་ཎྜ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱ ཙོ་ད་ནཱ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལེ བྷ་ཎྜ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཱ’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དཾ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ‘‘ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ སི་ཡཱ. ཡ་ཏོ ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ’ཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ ག་ཎྛི་པ་དེ ས་ཀ་ལེ་ན ན་ཡེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཎྜ་ན་ཧེ་ཏུ ན ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ན, སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ‘‘དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཝོ་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ,
ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་ནྟ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཝ་ཏྠ་བྦ་ནྟི ནི་སྶི་ཡ་ཏི བྷ་ཛཱ་པི་ཡ་ཏི ནི་ཡ་སྶོ, ཏཾ ནི་ཡ་ས་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཏ་ཏོ ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ, གཱ་མ་ཏོ ཙ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀཾ, ཏཾ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀྐུ་ཊྛ་ག་ཧ་ཊྛ་ས་མ་ཨཱི་པ་མེ་ཝ པ་ཊི་སཱ་རི་ཡ་ཏི སོ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀོ པ་ཙྪཱ པེ་སི་ཡ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཡེ་ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་ཀྑི་པི་ཡ་ཏི. ཚ་ཌྜཱི་ཡ་ཏི སཱ་ཏི་སཱ་རོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༡. ‘‘ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི ག་རུ་ནི་སྶ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི.
༢༡. ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཏེ་སུ ཝི་བྦྷ་ནྟེ་སུ་པི ཀ་མྨཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མྤི ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་མྨུ་ཁཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ. པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝུ་ཏྟཾ དེ་ས་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི.
༤༡. ཁ་མཱ་པེ་ནྟེ་ན ‘‘ཁ་མཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཱ་དི་སཱ་མཱི་ཙི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི. ཨ་ནུ་དཱུ་ཏནྟི ས་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༥༠. ཨ་ད་སྶ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ, ཨ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨེ ཝཱ བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ་དི་ཨ་ངྒེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀིཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ མཱུ་ལཾ, ཀིཾ ཝ་ཏྠུ, ཀིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཀིཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏི ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ མཱུ་ལནྟི ས་ངྒྷོ མཱུ་ལཾ. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཀིཾ ཝ་ཏྠཱུཏི ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ. ཀིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷོ ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ ཀ་ལ་ཧེ ཙ བྷེ་དེ ཙ བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཛ་ནེ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མེ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀི་ནྟི ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟི ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀེ་ན ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀེ་ན ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀ་ཏྠ ཙ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི? ཀ་ཐཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན. ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཝ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན. ཀི་ནྟི ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཀི་ནྟི ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཀེ་ན ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷེ་ན. ཀེ་ན ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ག་ཎེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན. ཀ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ. ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྒྷོ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ན སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ? ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཀ་ཏ་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི? ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ན སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, སོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཝཱ ཝ་གྒོ ཧོ་ཏི, ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཏ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་སཱ་རི་ཏོ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏོ. ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཀ་མྨེ་སཱུ་ཏི.
ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༥. པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ‘‘མཱ མཾ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་པི གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྒྷོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་ཎོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ‘‘ཏཾ པ་ན པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན པཱ་པི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་སྶེ་ཝ པུ་ན་དི་ཝ་སཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཙེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༧༦. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ནི་སྶ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝེ ཡཱ་ཝ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ལ་ཡ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝེ ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དཱ་ནི ཁ་མཱ་པེ་ཡྻཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ དྭི་ནྣ་མྤི ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. པ་ཊི་བ་ལ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟོ་པི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཝཱ པཱ་པི་ཊྛ་ཏ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་ཏོ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི པཱ་པི་ཊྛ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ན་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡནྟི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ. སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏི སེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་གི་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ནི དཱ་ཏུ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ས་ཙེ དྭེ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་སྶ་ནྟི, ཨུ་བྷོ་ཧི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏེ་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་སྶ པུ་ནཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ‘‘ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་སྶ བ་ཧི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ པུ་ན ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
༨༡. ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ནི་སི་ནྣ་སྶཱ་པི ར་ཏྟི་ཙྪེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨི་མཾ བྷེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་པི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ས་མ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་པུ་རི་མཾ ནི་པ་ཛྫ་ནེ དྭི་ནྣ་མྤི ཝ་ཏྟ་བྷེ་དཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༦. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རནྟི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཾ. པ་ཋ་མཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་རི་ཝཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟེ་ན པུ་ན ཨེ་ཀ་སྶ་པི ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏུཾ, ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི. མཱ་ན་ཏྟེ པ་ན ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་ས་ཏྟཱ ན ག་ཧེ་ཏུ་ནྟི ཨེ་ཀེ. པ་ཋ་མཾ ཨཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཡ་ཐཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ.
པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༧. ‘‘ཝེ་ད་ཡཱ་མཱིཏི ཛཱ་ནཱ་མི, ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱ་མི, ན ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཧཾ དུ་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡ་སྶ མཱ་ལ༹་ཀེ ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ པུ་ན ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. དི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་ནཾ སུ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་དི་ཊྛ་ཨ་སྶུ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དི ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ཧ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོཏི ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཙ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི.
པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ‘‘ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཚཱ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ཨ་ཝེ་རི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་གོ ཨ་ཝེ་རི་ས་བྷཱ་གོ. ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ས་ངྒ་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ལ་ཧུ་ཀེ་སུ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཀ་ས་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀི་ར. ‘‘ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ཡ་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ སུ་དྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ པ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ལ་ཧུ་ཀེ་སུ་པི ས་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཧི ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་རོ་ཙ་ན་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཏོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎ་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ དྭེ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ སེ་སེ་ཧི ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཡོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཝ. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་དཱ སུ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀ་ཏེ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་པ་ཏྟི་ཀེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ སོ་ཏ་བྦཾ, ཡོ སུ་ཎེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༦) ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མོ་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ག་རུ་ཀཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ, ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་བྷོ་སུ ན་ཡེ་སུ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཏྟི. ནཱ་མནྟི ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་པ་ཨ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏནྟི ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
ད་ས་ས་ཏཾ ར་ཏྟི་ས་ཏནྟི ད་ས་ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ར་ཏྟི་ས་ཏཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ བ་ཧུ་ར་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་རོ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི.
པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
‘‘གཱ་མ་སྶཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་ར གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཡུ་ཏྟཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ…པེ… ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་རུ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ན་ཏྟ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ པ་ཏྟེ ལ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཡོ་གོ པ་ན པུ་རི་མོ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཏ་ཐཱ ས་ཙེ ཀཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱི དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏི, དོ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་ཊྛ་ཀ་ཐཱསུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པུ་རི་མ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནནྟི ‘‘པ་རི་ཝཱ་ས་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན གཱ་མོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ཏ་མྤི ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི ཙ.
པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨. ‘‘ཝི་སུཾ མཱ་ན་ཏྠཾ ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨཱ་པ་ནྣཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་མི་སྶ་ཀཱ ནཱ་མ. མ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ.
༡༤༣. དྷ་མྨ་ཏཱཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ.
༡༤༨. པུ་རི་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དྭེ མཱ་སཱ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་ཝ་སི་ཏ་དི་ཝ་སཱ་པི ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༡༨༤. ཏ་སྨིཾ བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཏ་སྶཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་རི་མཱ་ཎ་མྤཱིཏི་ཨཱ་དི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦-༡༨༧. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨི་མེ’’ཏི ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡེ་ས་ནི་ཡ་མོ ཨ་ཏྠི, ས་བྦཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཏཱ་ཝ ཏ་སྶེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱུ་པ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ་པི ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡེ་ས་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀཱ་མཾ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེཡེ་ཝ ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤) ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷོ, ཏ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན ད་སྶི་ཏཱ. ཨི་དྷ ‘‘ཡོ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཏ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་མྤི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི པུ་གྒ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ལི་ཁི་ཏ་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཙ ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་ད་མཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
ས་ཏི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. ད་བྦ་སྶ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ‘‘ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ད་བྦ’’ནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘པ་ཋ་མཾ ད་བྦོ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨུ་ཁཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ཏ་སྶ སི་དྡྷཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ལེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ.
ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦-༧. ‘‘ཡ་སྶ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ན་ཡོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒྷོ ག་གྒ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡཾ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནི ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་སྶ དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ན ས་རཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་དཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན་སྶ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ.
པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༠. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ.
ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༧. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹ ག་ཏཱ, ‘‘སཱ པེ་ཡྻཱ་ལེ་ན ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཏཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ་པི.
ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༤. ‘‘ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཚ་ནྡ་དཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ‘‘བྷི་ནྣ་སྶ ཧི ས་ངྒྷ་སྶ ས་མ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ, ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་མ་ཐེ, ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཚ་ནྡཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝཱ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ཁཱ་ཡ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྙཱུ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་སྶ ན་ཏྠི སུ་དྡྷི ཚ་ནྡ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡེ ན ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ནི་སྶཱི་མ་ག་ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ནི་སྶཱི་མ་ག་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཀིཾ, ཏ་སྨཱ ཡོ སཱ་མ་གྒཱི་ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཚ་ནྡ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཧོ་པི ན་ཏྠི. ཡོ ཙ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཀ་མྨེ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སོ ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཨེ་ཏཾ ན རུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ས་ཏོ ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡོ ཨ་ནཱ་ཧ་ཊོ ཧོ་ཏི ས་ཙེ, ཨ་ཀ་ཏཾ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཏྟ་ཀ་ལླ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦེ, ན ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ན, ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྩ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཏི་པི དི་ཊྛཱ་ཝི་ཀ་མྨེ ཨི་དཾ པ་ཊི་ཀུ་ཊྛ་ཀ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ནཱ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ ཧི ཡེ པ་ན ‘‘ན མེ་ཏཾ ཁ་མ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་ཊྛཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ན ས་ངྒྷ་སྶ དི་ཊྛཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏི པ་ཊི་ཀུ་ཊྛ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཏཱ ཉ་ཏྟི་ཡོ ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡུཾ, ན ཙ པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ན་ཡོ དི་ནྣོ. པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཚ་ནྡཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ‘‘ཨི་དྷ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ནེ སུ་དྡྷི་ཀཱ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏེ ས་བྦཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝཱ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱ, ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ན ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཚ་ནྡ་དཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཚ་ནྡཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི? ན, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ ཀ་མྨེ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཡོ ཨི་དྷ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ…པེ… གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘སུ་ཎ་ནྟུ མེ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉ་ཏྟི་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ…པེ… ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ས་ནྡྷི་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཀེ་ན་ཙི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཨ་པ་རེ་ས་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཡ ཡེ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་སུ ཨ་ནཱ་ར་དྡྷཱ་སུ, ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ་སུ ཝཱ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝ. ཡེ ན ཏ་ཏྠ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ད་སྶ ཙ ཡེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡེ པ་ན ཏེ་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝཱ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ཝི་ཀ་མྨེ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀུ་པྤ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༠. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝི་ཝཱ་དོ. ཝི་ཝཱ་ད་ས་དྡོ་པི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མ་ཐེ་ཧི ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཝཱ་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ས་དྡ་སྶ་པི ཝཱུ་པ་ས་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ་པི ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཝཱ་དེ་པི ‘‘ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༢༢. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྷི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་ས་ལ་མྤི སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏཱི་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ན་ཏྠཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རོ་དྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཨ་ཀ་ཨུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ ‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏཱ་ཝ པ་ཊི་སི་དྡྷཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ཏོ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ ས་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ཡི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘ཡ་སྶཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ན ཀིཾ? ཝི་པཱ་ཀོ ན་ཏྠི, ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ པ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ…པེ… ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི བྷི་ཀྑུ་མྷི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་པ་ནྣེ, ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟེ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཙེ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སེ་ཡྻཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཁ་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦེ ཛཱ་ཏེ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ, ན ཝི་པཱ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ. ས་ཙེ པ་ན ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ, པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
ཙ་ལི་ཏོ ཀཱ་ཡོ, པ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་ངྒནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཏཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, རཱུ་པཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ. སུ་པི་ན་པ་སྶ་ན་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀུ་ས་ལནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ སེ་ཀྑོ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ. ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི ཧོ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མྤི. ཡ་སྨཱ ཙ་སྶ ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
༢༢༤. ཝི་ཝཱ་དོ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཡོ ཀོ་ཙི ཝི་ཝཱ་དོ, སོ ས་བྦོ ཀིཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝི་ཝཱ་དོ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝི་ཝཱ་དོ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དོ, ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དོ ཙེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྷཱ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཏི་སྶོ, ཀེ་སུ་ཙི ཙ་ཏ་སྶོ, པ་ཉྩ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ དྭེ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དོཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ཝཱ་ད་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཡོ ཀོ་ཙི ཝི་ཝཱ་དོ, སོ ས་བྦོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ.
༢༢༨. ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་སྨིནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་བྷཱ་ཝེ.
༢༣༠. ‘‘ཨ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢༣༣. ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཁི་ཡྻ་ན་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི ན ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་དཱ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ.
༢༣༦. ཏ་སྶ ཁོ ཨེ་ཏནྟི ཨེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ.
༢༣༨. ‘‘ཀཱ ཙ ཏ་སྶ པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ’’ཏི ཀི་ར པཱ་ཋོ.
༢༤༢. ‘‘ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མེ་ཏ་བྦཾ ན ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༤. པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ཀཾ.
༢༤༥. ‘‘ཀ་ཎྞ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་མུ་ཏྟོ་ལ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་ན’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཀཱ་ཡཱུ་ར’’ནྟི པཱ་ལི༹་པཱ་ཋོ. ‘‘ཀེ་ཡཱུ་རཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནུ་དྡྷ་ཊཾ.
༢༤༨. ‘‘སཱ་དྷུ་གཱི་ཏཾ ནཱ་མ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ གཱི་ཏ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ད་ནྟ་གཱི་ཏཾ གཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝཱ་ཀྐ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ད་ནྟ་གཱི་ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡཾ གཱ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༢༤༩. ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་པྤཱ་ད་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ར་ངྒ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ནི ན་ཊྛ་པ་ཡོ་གཱ་ནཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. བཱ་ཧི་ར་ལོ་མིནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ ཨུ་ཎྞ་པཱ་ཝཱ་ར་སྶ བ་ཧི་དྡྷཱ ལོ་མཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༢༥༡. ཝི་རཱུ་པ་ཀྑེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ས་ཧ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ར་བཱུཏི གེ་ཧ་གོ་ལི༹་ཀཱ. སཱ ཀི་ར སེ་ཏཱ ས་ཝི་སཱ ཧོ་ཏི. སོ་ཧནྟི ཡ་སྶ མེ ཨེ་ཏེ་ཧི མེ་ཏྟཾ, སོ་ཧཾ ན་མོ ཀ་རོ་མི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་མྷི…པེ… ཚེ་ཏ་བྦ་མྷཱིཏི རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ.
༢༥༢. ཨུ་ཊྚི་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཨོ་ཏ་ར་ཏཱུཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏུ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱིཏི ཨ་ནུ་པ་རི་བྦྷ་མི.
༢༥༣. ན ཨ་ཙྪུ་པི་ཡ་ནྟཱིཏི ན ལ་གྒ་ནྟི. རཱུ་པ་ཀཱ་ཀི་ཎྞཱ་ནཱིཏི ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝོ་ཀི་ཎྞཱ་ནི.
༢༥༤. ཨཱ་ལི་ནྡ་ཀ་མི་ཌྜྷི་ཀཱ་དཱི་ནནྟི པ་མུ་ཁ་མི་ཌྜྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཏ་ཏྠེ་ཝ མི་ཌྜྷི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ གེ་ཧ་སྶ བ་ཧི ཀུ་ཊྚ་པཱ་ད་སྶ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ ཏ་ནུ་ཀ་མི་ཌྜྷི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱ པ་ཏྟོ བྷི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷེ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཏྟ་མཱ་ལ༹་ཀོ ཝ་ཊྚི་ཏྭཱ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཊྚཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མཱ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ་ན ཀ་ཏོ. ‘‘པ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ པ་ཏྟ་པ་ཙྪི་ཀཱ ཏཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཱ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. མི་ཌྜྷ་ནྟེ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཏྟ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. མ་ཉྩེ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏི ནི་སཱི་ད་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཏྟཱ ཨོ་ལ་མྦེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
༢༥༥. ‘‘ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་གྒ་ཧ་ཏྠེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཨ་ངྐེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ན སུ་ནྡ་རཾ, ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་སྶ པ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་དི ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཏྟེ བྷེ་ད་ས་ཉྙཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. གྷ་ཊི་ཀ་པཱ་ལ་མ་ཡཾ གྷ་ཊི་ཀ་ཊཱ་ཧཾ. ཚ་ཝ་སཱི་ས་སྶ པ་ཏྟནྟི ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་རཾ, ཁཱི་ར་སྶ དྷཱ་རཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཉྩེ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པི་སཱ་ཙི་ལླི་ཀཱཏི པི་སཱ་ཙ་དཱ་ར་ཀཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. དི་ནྣ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཙ་བྦེ་ཏྭཱཏི ཁཱ་དི་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནི ཙ ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནི ཙ ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢༥༦. ཝི་པྥཱ་ལེ༹་ཏྭཱཏི ཕཱ་ལེ༹་ཏྭཱ. ཀི་ཎྞེ་ན པཱུ་རེ་ཏུནྟི སུ་རཱ་ཀི་ཎྞེ་ན པཱུ་རེ་ཏུཾ. བི་ད་ལ་ཀཾ ནཱ་མ དི་གུ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྶ དི་གུ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ? ཡེ་ན ཀི་ལ་ཉྫཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཐི་ན་མ་ཏྠ་ཏཾ, ཏ་སྶ. ཏ་ཉྷི ད་ཎྜ་ཀ་ཐི་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟེ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ དི་གུ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཁུ་དྡ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏ་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ན་ཀ་ར་ཎེ ཧ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཧོ་ཏི. ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ས་ཏི དྭི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཉ་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏཱ་སི་བྦི་ཏཾ སུ་ཁཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ད་ཎྜ་ཀ་ཐི་ནེ ཀ་ཏེ ན བ་ཧཱུ་ཧི ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཨ་སཾ་ཀུ་ཊི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་མཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ཎཱ་པི ས་མཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ཧ་ལི་དྡི་སུ་ཏྟེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧ་ལི་དྡི་སུ་ཏྟེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཀེ་ཙི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་ཉྙི་ནོ. པ་ཊི་གྒ་ཧོ ནཱ་མ ཨ་ངྒུ་ལི་ཀོ་སོ.
༢༥༧-༨. པཱ་ཏཱིཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀནྟི ཨ་ངྒུ་ལི་ཀོ་ས་ཏྠ་ཝི་ཀཾ. སཱུ་ཙི་ས་ཏྠ་ཀཱ་ནཾ པུ་བྦེ ཨཱ་ཝེ་ས་ན་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠ་ཝི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ སཱུ་ཙི་ས་ཏྠ་ཀཱ་དཱི་ནི་པི ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ སཱུ་ཙེ་ཏི. ས་ཙེ་པི ཨུ་པ་ན་ནྡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལ་ཛྫཱི, ཏ་ཐཱ་པི ས་ནྟ་ཀ་མེ་ཏཾ ཨ་མཱུ་ལ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ནོ ལ་ཛྫི་ནོ་པི ས་མཱ་ན་སྶ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ས་མྨ་ཏཱིཏི ན པ་ཧོ་ཏི.
༢༦༠-༡. བ་ཧི ཀུ་ཊྚ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ནཱི་ཙ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ‘‘མ་ཎྜ་ལི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ནཱ ཚ་ནྣ་སྶ ན་གྒི་ཡཾ ཡ་སྶ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི་སུ་པི.
༢༦༢-༣. པ་ཎི་ཡཱ ནཱ་མ པ་ཎི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཡ་ནྟཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཊ་གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ས་ཀ་ཊ་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ན་ཡ་ནྟཾ. ཏ་སྶ ཨ་རེ ཨ་རེ གྷ་ཊི་ཀཱ་ནི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན, དྭཱི་ཧི ཝཱ པ་རི་བྦྷ་མི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཀ་ནི་བྦཱ་ཧ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཝི་དྡྷ་པ་ཀྑ་པཱ་སཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཀྑ་པཱ་སཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨཱ་ཝི་དྡྷ་ཝ་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝི་དྡྷ་པ་ཀྑ་པཱ་ས་ཀཱ. པུ་བྦེ པ་ཏྟ་ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཾ, ཨི་དཱ་ནི ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ.
༢༧༣. པ་ར་ག་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྶ པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་མྨ་ས་ཏེ་ནཱཏི མ་ཧ་ཏཱ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན.
༢༧༧-༨. ལོ་ཧ་བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ ཀཾ་ས་ཏོ སེ་ས་ལོ་ཧ་བྷ་ཎྜཾ. མུ་དྡི་ཀ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ཛྫི་ཏཾ. པཱ་མ་ངྒ་ད་སཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ. མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ མུ་དི་ངྒ་སི་བྦ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ར་ཀ་སཱི་སཱ་ཀཱ་རེ་ན. པ་ཝ་ན་ནྟོཏི པཱ་ས་ནྟོ. ‘‘ད་སཱ་མཱུ་ལ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ས་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ, ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢༧༩. ས་ཏྟ་ངྒུ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ངྒུ་ལེ་ན སཱ་རུ་པྤ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ་པི ཀ་རོ་ནྟི ཙེ, ན དོ་སོ.
༢༨༠. ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཱ་ཀཱ་རེ་ན སཱི་ཧ་ལི༹་ཏྠཱི་ནཾ ཝི་ཡ.
ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ཧཱ་རཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༤. ནི་ལཱི་ཡ་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ལེ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ. ཨཱ་ག་ཏ-ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་སྶཱ་ག་ཏ་ས་ངྒྷོ་ཝ སཱ་མཱི, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ས་མཱ་ན་ལཱ་བྷ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ སི་དྡྷ་ཏྟཱ.
༢༩༦-༧. དཱི་པི་ན་ངྒུ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དཱི་པི་ནཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཐ་མྦྷ་ཀ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏི་རི་ཡཾ དཱ་རཱུ་ནི ཨ་ད་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋི་ཏེ་ཧེ་ཝ དཱ་རཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ. བྷི་སཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི བི་མྦོ་ཧ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱུ་ལ་པཱུ་རི་ཏཾ བྷི་སིཾ ཨ་པ་སྶ་ཡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཨུ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ནི་སཱི་ད་ན་ནི་པ་ཛྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་སྶ་ཡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩ་ཉྩ ཨ་པ་སྶ་ཡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ དོ་སོ ན་ཏྠི. ཨ་པི་ཙ གི་ལཱ་ན་སྶ བི་མྦོ་ཧ་ནཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་མྤི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ བྷི་སི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་པ་སྶ་ཡི་ཏུཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. སི་མྦ་ལི་ཏཱུ་ལ་སུ་ཏྟེ་ན སི་བྦི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཀ་པྤཱ་ས་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཀྐ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་མྤི ཨ་ཀྐ་ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི ཏེ ཨེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི.
༢༩༨. ཨ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡོ ཨ་ལ་གྒོ. པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི མ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ཨི་ཀྐཱ་སཱ་ད་ཡོ བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༣༠༠. པ་ཀུ་ཊྚཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ཝི་དྡྷ་པ་མུ་ཁཾ.
༣༠༣. སུ་དྷཱ་ལེ་པོཏི སུ་དྷཱ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པོ.
༣༠༥. ཨཱ་ས་ཏྟི ཏ་ཎྷཱ. ས་ནྟིཾ ཨ་ད་རཾ.
༣༠༧. ཀེ་ཏུནྟི ཀ་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ.
༣༠༨. ཙི་ཏཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཡོ ཀ་བ་ལེ༹་ན ནི་དྡྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༡༠. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ‘‘ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡིཾ་སུ མེ བྷི་ཀྑཱུ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༢༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ག་མ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨི་དྷ ཨཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་དྡྷནྟི ཝུ་དྡྷ་ཏ་རཾ.
༣༡༣. ས་ནྠ་རེཏི ཏི་ཎ་ས་ནྠ་རཱ་ད་ཡོ.
སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༨. ‘‘སེ་ཡྻ་གྒེ་ནཱཏི མ་ཉྩ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན. ཝི་ཧཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ཨོ་ཝ་ར་ཀ་གྒེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཐཱ་ཝ་རཱཏི ནི་ཡ་ཏཱ. པ་ཙྩ་ཡེ་ནེ་ཝ ཧི ཏནྟི ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ནྟཱ་ཡེ་ཝ ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་གྷ་ཊྚ་ན་ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་མ་ན་ཝ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི པཱ་ཋོ. མུ་དྡ་ཝེ་དི་ཀཱ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཧ་མྨི་ཡ་ཝེ་དི་ཀཱ. པ་ཊི་ཀྐ་མྨཱཏི ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ. ས་མཱ་ན་ལཱ་བྷ་ཀ་ཏི་ཀཱ མཱུ་ལཱ་ཝཱ་སེ ས་ཏི སི་ཡཱ, མཱུ་ལཱ་ཝཱ་ས་ཝི་ནཱ་སེ་ན ཀ་ཏི་ཀཱ་པི ཝི་ན་སྶ་ཏི. ས་མཱ་ན་ལཱ་བྷ-ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཏི དྭཱི་སུ, བ་ཧཱུ་སུ ཝཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ཏི ནོ མ་ཏི. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཀཱ་ལེ་ན མཱུ་ལ་ཙྪེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙ་སྶ སི་ཡཱ ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ས་ངྒ་མོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷོ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ དེ་ཏི, རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལ་མེ་ཝ པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, ན ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ན ས་ངྒྷོ ས་ངྒྷ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དེ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ན ཧི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷ་སྶ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་མྨ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན གཱ་ཧི་ཏེ་པི གཱ་ཧོ རུ་ཧ་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི ས་མྨུ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཊྛ་པི སོ་ལ༹་ས་པི ཛ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི? ཨེ་ཀ་ཏོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཏ་ཐཱ ས་མྨ་ཏཱ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཊྛ ཛ་ནཱ ས་མྨ་ཏཱ་ཏི. ཏེ་སཾ ས་མྨུ་ཏི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པཱིཏི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི. ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ཧི སཱ ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཙ ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མཾ ན་ཡཾ མི་ཙྪཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་མྨ་ས་ངྐ་ར་དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. མ་གྒོ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒོ ནཱ་མ མ་གྒེ ཀ་ཏ་དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ, པོ་ཀྑ་ར་ཎཱིཏི ན་ཧཱ་ཡི་ཏུཾ ཀ་ཏ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཨ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཏྟ་སཱ་ལཱ ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན་ནྟི ཙེ? སཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ནཱ་ག་ཏཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ནཱ་ག་ཏཱ, ཨུ་པ་རི ‘‘བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊི ཙ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ནེ་ཏི ཨེ་ཀེ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦཱ ཚ་ནྣཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་བ་དྡྷཱ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ‘‘ཨ་ལཱ་བྷ་ཀེ་སུ ཨཱ་ཝཱ་སེ་སཱུཏི ཨ་ལཱ་བྷ་ཀེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སཱུ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི པཱ་ཊེ་ཀྐཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟེ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི པ་ཙྩ་ཡོ་པི.
ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི. ‘‘ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ད་ས་ཨ་སུ་བྷཾ ད་ས་ཨ་ནུ་སྶ་ཏི’’ནྟི པཱ་ཋོ. ‘‘པ་ཋ་མ་བྷཱ་གཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཙེ པ་ཋ་མ་གཱ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ནཱ་མ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྪཱ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ནཾ. བྷ་ཏི་ནི་ཝི་ཊྛནྟི བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ནི་ཝི་ཊྛཾ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ. ‘‘ས་ངྒྷི་ཀཾ པ་ན…པེ… ཝི་བྦྷ་ནྟོ་པི ལ་བྷ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན གཱ་ཧཱ་པ་ན་ནྟི ཀེ་ཙི. ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་ན ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷོ ད་སྶ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏེ་པི ཨ་བྷཱ་ཛི་ཏཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཀོ ན ལ་བྷ་ཏི. ‘ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཧི་ཏ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘ཨ་བྷཱ་ཛི་ཏེ ཝི་བྦྷ་མ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧི་ཏ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. དུ་ཏི་ཡོ ཐེ་རཱ་ས་ནེཏི ཨ་ནུ་བྷཱ་གོ. པ་ཋ་མ་བྷཱ་གོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཐེ་རེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་པ་ན་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༠. ཏི་ཝ་སྶ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཏི་ཎྞཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ་ན. ཧ་ཏྠི་མྷི ན་ཁོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཧ་ཏྠི་ན་ཁོ. པཱ་སཱ་ད་སྶ ན་ཁོ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི གི་ཧཱི་ཧི ཀ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ དི་ནྣཱ་ནེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ནྟི, ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༡. ‘‘ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ག་ཎེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡཾ ཝེ་བྷ་ངྒི་ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ, ཏཾ ག་ཎོ ཙེ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ཏི པུ་གྒ་ལོ་པི ཝཱ, ག་ཎེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཨ་ར་ཉྫ་རོ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊི, ཨ་ལ་ཉྫ་ལོ, བ་ཧུ་ཨུ་ད་ཀ་ག་ཎྷ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་ཊྚ་ཙཱ་ཊི ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ དཱི་གྷ་མུ་ཁོ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. མཾ་ས་དི་བྦ་དྷ་མྨ་བུ་དྡྷ་ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ.
ག་རུ་བྷ་ཎྜེ་ན ཙ ག་རུ་བྷ་ཎྜནྟི སཾ་ཧཱ་རི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུནྟི ཨ་ཊྚ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ་ན ཀ་ཏེ མ་ཉྩེ. ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ ནཱ་མ པཱི་ཏ་ཝ་ཎྞཾ. པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ཨ་ད་ཏྭཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཾ ལི་ཁཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཡཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. སི་ཁ་རཾ ནཱ་མ ཡེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ ཚི་ནྡ་ནྟི. པ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟ་སྶ ག་ཎྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཀོ. ‘‘པ་ཊི་མཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་པ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་བཱ་ཧཱུཏི ཀ་པྤ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨི་མཾ པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. ད་ཎྜ་མུ་གྒ་རོ ནཱ་མ ཡེ་ན ར་ཛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ པོ་ཐེ་ནྟི. ‘པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘ཏ་མྤི ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨ་པི-ས་དྡེ་ན པཱ་ཝཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ས་བྦཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཝཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ན ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ, བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ, སེ་ནཱ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་རུ་བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ག་ཎྛི་ཀཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ག་ཎྛི་ཀཱ. བྷ་ཉྩ་ཀོ ནཱ་མ ས་ར་ཀོ.
ན་ཝ་ཀ་མྨ་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༣-༤. ཨ་གྒ་ལ༹་བ་ནྡྷ་སཱུ་ཙི་དྭཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན་པི. ‘‘ཀ་པོ་ཏ་བྷ་ཎྜི་ཀཱ ནཱ་མ ཝ་ལ༹་བྷི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཝ་ལ་ཡཾ ཝཱ ཏི་ཎ་ཙྪ་ད་ན་གེ་ཧ་སྶ པི་ཊྛི་ཝཾ་ས་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མ་སྶ ག་ཏཱ དཱ་རཱུ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀཱ་ར་ནྟ་རཱཏི ཏ་དཱ པུ་ན པ་ཝི་ས་ཊྛཾ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ཛི་ཏཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཝཱ་སོ. ན པ་ན པ་ཏི་ས་ཊྛ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ན་ཊྛ་ཝཱ་སོ ན ཙ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་པ་ཧ་རི་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏོ ‘‘པ་ཊི་དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གོ་པཱ་ན་སི་ཨཱ་ད་ཡོ དེ་ནྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་རོ པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘མཱུ་ལཾ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘ནེ་ཝཱ་སི་ཀཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཋ་པེ་ནྟི ཙེ, ཏེ་ས་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་པི ཨ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ན ཨ་པ་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༥. ཡཱ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཋི་ཏི་ཀཱ. དི་ནྣཾ པ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ སོ དཱ་ཡ་ཀོ དེ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ཝ་ལ༹་ཉྫནྟི ཨེ་ཀ་དྭཱ་རེ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷཱི ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ་པི ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཱ་དི་མ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི ཙེ, ཏ་སྶེ་ཝ ཏ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཏྟེ དེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏ་སྶེ་ཝ ཧ་ཏྠེ ག་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ས་བྦེ་ཧི བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་པ་ཏྟཾ ཝཱ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋི་ཏ་པ་ཏྟཾ ཝཱ. ‘‘ཀཱུ་ཊ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ན་མྤི གཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ མི་སྶེ་ཏྭཱ གཱ་ཧི་ཏེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཉྩེ ཐེ་ཡྻཱ་ཡ ཧ་ར་ནྟི པ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཀཱ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ཋི་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཙེ བྷི་ཀྑཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་པ་ར་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ལ་བྦྷ་ཏི ཀི་རཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཙྪཱ ‘‘ས་བྦོ ས་ངྒྷོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’ཏི དི་ནྣཾ ས་ངྒྷི་ཀ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ནི་མ་ནྟ་ན་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི པ་དཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཨཱ་ལོ་པ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ནི་མ་ནྟ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ, ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟེ པ་ན ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎེ ཨེ་ཝ ཋི་ཏི་ཀཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རནྟི ཡཱ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ, ས་བྦེ་ཝ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན ཧི བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ལཱ་བྷོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏ་སྶ་པི ཙེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ དེ་ནྟི, ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ་པི པཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ་པི. ཝཱ་ར་གཱ་མནྟི དཱུ་ར་ཏྟཱ ཝཱ་རེ་ན ནི་གྒ་ཧེ་ན ག་ནྟ་བྦ་གཱ་མེ. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷཱ ཙ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ཏཱ, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཧི ཨེ་ཀེ་ན ལ་དྡྷཾ ས་བྦེ་སཾ པ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ལ་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་ལ་དྡྷཱ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པཱ་པི་ཏཾ པ་ན…པེ… ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་ཏི. ཏེ་ན པ་ན དི་ནྣ་ས་ལཱ་ཀེ་ན. ཏ་སྶཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏ་སྶ. ས་ལཱ་ཀཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ས་བྦ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘གཱ་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ནཱཏི ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཀུ་ཊི་སོ་དྷ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ཝ་ད་ནྟི ཀི་ར. ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ ཀ་དཱ་ཙི ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྷཱ་གཱ ཙེ, ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ དི་ཡྻ་ཏི. ཝི་ཧཱ་རེ ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟ་ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟནྟི མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ ཨོ་ཧཱི་ནོ, ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ ས་བྦ་ས་ལཱ་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི པ་ཊི་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི.
པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ལེ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་བ་དྡྷཱ་པི་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟ་མྤི ག་མི་ཀ་བྷ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ཐ་གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ་པི ཏེ་ན དི་ནྣཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི ཙེ, ཏ་སྶ་པི པཱ་པེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. གུ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཏཱ་ལ་པ་ཀྐ་མ་ཏྟཾ.
སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་ས་ཀྱ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༠. ‘‘ཨ་ནུ་པི་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན དི་སྶ་ཏི, ས་ཏྟ་མི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ད་ས དཱུ་ཏཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ན ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དཱ ན ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དཾ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༣༣༢. པུ་བྦེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ. ‘‘ར་ཉྙོ ས་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘ར་ཉྙོ་ཝ་ས་ཏོ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ.
༣༣༣. ན ལཱ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ ཨི་དྷ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, ཛྷཱ་ན་སྶ ནེ་སཱ པ་རི་ཧཱ་ནི ཧེ་ཏུ. བུ་དྡྷ་ཏྟ་སཱི་ལཾ པ་ན པ་ཏྠ་ཡ་ནྟོ ཛྷཱ་ནཱ་པི ན་ཊྛོ་ཏི. ན་ནུ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. མ་ནོ་མ་ཡནྟི ཛྷཱ་ན་མ་ནོ་མ་ཡཾ.
༣༣༤. ས་ཏྠཱ་རོཏི ག་ཎ་ས་ཏྠཱ་རོ.
༣༣༩. པོ་ཏྠ་ནི་ཀནྟི ཚུ་རི་ཀཾ.
༣༤༠. མ་ནུ་སྶེཏི པུ་རི་སེ.
༣༤༡. ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན ར་ཀྑཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ ཨཱི་དི་སཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པུ་བྦེ ར་ཀྑ་སྶེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ར་ཀྑ་ཎེ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༣༤༢. མཱ ཨཱ་ས་དོཏི མཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མ་མྷཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྷཱ. ‘‘ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ, ཡ་ཏོ་ཏི ཝཱ ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘པ་ཊི་ཀུ་ཊི་ཏོཏི ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ས་ངྐུ་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ས་ཀྐ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༣༤༣. ཏི་ཀ་བྷོ་ཛ་ནནྟི ཏཱི་ཧི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཏི་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. པ་རི་ཀ་པྤ་ཏོ ཧི ཏི་ཎྞཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི. ‘‘ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ལ་དྡྷཾ ཏི་ཎྞཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘མཱ པཱ་པི་ཙྪཱ་པ་ཀྑཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡེ་ཡྻུ’’ནྟི པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀུ་ལཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙཱཏི ཀུ་ལཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཝ་ཛྫནྟི ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ. ‘‘ཝ་ཛྫ་མི་མཾ ཕུ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ཕུ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མ་སྶ མ་ནོ ན ཕུ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མྤི སི་ཡཱ. ཙ་ཀྐ་བྷེ་དནྟི སཱ་ས་ན་བྷེ་དཾ. ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ཨཱ་ཡུ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠི, ཡེ་ན པ་ན ཀ་མྨེ་ན ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༣༤༥. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏ་སྶ པེ་ས་ལ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏཱིཏི རུ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨཱ་དི་སྶ ཨཱ་དི་སྶ དེ་ས་ནཱ, ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཏཾ ཨཱ་ཝུ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན་ནུ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༤༦-༩. སུ་ཝི་ཀྑཱ་ལི་ཏནྟི སུ་དྷོ་ཏཾ. སཾ་ཁཱ་དི་ཏྭཱཏི སུ་ཊྛུ ཁཱ་དི་ཏྭཱ. ‘‘མ་ཧིཾ ཝི་ཀུ་བྦ་ཏོཏི མ་ཧཱ་ཝི་སཱ་ལོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏ་སྶ བྷི་སཾ གྷ་ས་མཱ་ན་སྶ. ཏ་ཏྠ ན་དཱི་སུ ཛ་གྒ་ཏོཏི པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཀིཾ? ཧ་ཏྠི་ཡཱུ་ཐཾ ག་ནྟུ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་སཾ་པཱ་ཏོ’ཏི པཱ་ཋོ, ཨ་པ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་པཱ་ཡ་བ་ཧུ་ཏྟཱ པུ་ན ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་ཏེཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶ ཏེ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༣༥༠. ‘‘ཝོ་སཱ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཛཱ་ཏཱུཏི ད་ལ༹ྷ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. མཱ ཨུ་ད་པ་ཛྫ་ཐཱཏི མཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ‘‘སོ པ་མཱ་ད་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ’’ཏི པཱ་ཋོ. ཨ་ནཱ་ད་རཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ. ཨུ་ད་དྷི མ་ཧཱཏི ཀི་ཏྟ་ཀོ མ་ཧཱ? བྷེ་སྨཱ ཡཱ་ཝ བྷ་ཡཱ་ན་ཀོ, ཏཱ་ཝ མ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༥༡. ན ཁོ, ཨུ་པཱ་ལི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷཾ ན བྷི་ནྡ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི, ནེ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི ཙཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༩) མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ན་མྤི སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷ་མྨ་དི་ཊྛི་བྷེ་དེ དྷ་མྨ་དི་ཊྛི སི་ཡཱ. ‘‘སཱི་ལ་ས་ཏི་བྷེ་དེ་སུ་པི ས་མཱ་ནོ དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ས་ངྒྷ་བྷེ་དེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ་པི ཏཱ་དི་སོ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཝི་ནི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ.
ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༧. ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ནྟྭཱ ས་ཙེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘ཏེ་ནཱ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དཱུ་རཱ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན གཱ་མེ, ཏ་སྨཱ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ ག་ཧ་ཊྛེ་ཧི ཋ་པི་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ནི་བ་དྡྷཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་གཱ་མ་ཏོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣཾ. ཏ་ཐཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ. པཱ་ནཱི་ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ གྷ་ཊ་ས་རཱ་ཝཱ་དི་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱུ་པ་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དི་ག་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་སུཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷི་ཀྑོ ཝཱ གཱ་མོ’’ཏི. བ་ཧཱུ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ དུ་ཝི་དྷཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༢-༤. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ནི་སི་ནྣེ. ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ས་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ ཨཱ་ཝ་སི་ཏྭཱ དེ་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་མི་ཀཱ་ནུ་མོ་ད་ན་བྷ་ཏྟ་གྒ་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཎི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ཨ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི.
ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཊྛ་པ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༣-༤. ‘‘ན་ནྡི་མུ་ཁཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཨཱ་དི་མྷི ཨེ་ཝ. ཡནྟི ཡ་སྨཱ. ས་ཝ་ནྟི་ཡོ མ་ཧཱ་ན་དི་ཡོ. ‘‘མ་ཧ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི པཱ་ཋོ. པ་ཏྟཱཏི པ་ཏྭཱ. ‘‘ས་མཱུ་ལི་ཀཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏི ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཋ་པ་ན་ཀ་སྶ ས་ཉྙཱ་མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི.
ཨ་ཏྟཱ་དཱ་ན་ཨ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༨-༩. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་དཱ་ནནྟི ས་ཡཾ པ་རེ་ཧི ཙོ་དི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ སཱ་ས་ནཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཝ་སྶཱ་ར་ཏྟོཏི ཝ་སྶ་ཀཱ་ལོ. ས་པྤ་ཊི་མཱ་སོཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༠༡. ཨུ་པ་ད་ཧཱ་ཏ་བྦོཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མུ་ཁེ་ན དྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཊྛ་པ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༢-༣. སཱུ་ནེ་ཧཱིཏི སུ་ཏེ་ཧི. ‘‘སེ་ཏ་ཊྚི་ཀཱ ནཱ་མ རོ་ག་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹. ‘‘སེ་ཏ་ཊྛི་ཀཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ན ཧི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་མྤ་ཏྟི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༤. ཡ་ད་གྒེ་ན ཡཾ དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ དི་ཝ་སེ. ‘‘ཨ་ནུ་ཉ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ན སུ་ནྡ་རཾ.
༤༠༥. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝ་རཾ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཙེ? པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ. དུ་བྦུ་དྡྷི་ནོ ཧི ཀེ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷ་ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ ན ཛཱ་ཏཾ. གོ་ཏ་མཱི ཙེ ཝ་རཾ ཡཱ་ཙེ་ཡྻ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི.
༤༠༨. ཝི་མཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ.
༤༡༠-༣. ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡོ་པཱིཏི ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ་པི. ཨཱ་པ་ཏྟི་གཱ་མི་ནི་ཡོ་པཱིཏི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡོ་པི. དྭེ ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོཏི དྭཱི་ཧི ཏཱི་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི. ‘‘མ་ནོ་སི་ལི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ཋོ.