༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ཕ་ར་སུཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཕ་ར་སུཾ ཨུ་གྒི་རཱི་ཏི ཙེ? མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ‘‘ཨཱ་ཀོ་ཊེ་སི ཚི་ནྡཱི་ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཱ་ནི ཚི་ཛྫ་ནྟི, ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪེ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༩༠-༩༢. བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཧུ་ཝུ་ཉྩཱཏི དྭི་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷཱུ་ཏ་ས་དྡོ. ཡ་དི བཱི་ཛ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན བཱི་ཛཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཡ་དི་དཾ. སོ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ མཾ་སི་མ་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི པ་རི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུཔི ཧི ‘‘བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ བཱི་ཛཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ བཱི་ཛེ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ར ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ས་མཱུ་ལ་པ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལཾ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ན ཧི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དྭི་དྷཱ་པི ལི་ཁི་ཏཾ. པི་ཡ་ངྒུ ཨ་ས་ན་རུ་ཀྑོ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྟ་ཙོ ཁ་ཛྫ་ཕ་ལོ, ‘‘པཱི་ཏ་སཱ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ. གྷ་ཊ་པི་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, བཱི་ཛ་གཱ་མཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ. ན ཝཱ་སེ་ཏ་བྦཾ ‘‘དུ་རཱུ་པ་ཙི་ཎྞ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ཡེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ སཱ་ཁཱ རུ་ཧ་ཏཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡེ་སཾ ན རུ་ཧ་ཏི, ཏེ་སཾ སཱ་ཁཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སི་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་དྡ་ཏི་ཎནྟི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ‘‘མུ་ཉྫ་ཏི་ཎནྟི པཱ་ཋོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱིཏི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་དི་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་བཱི་ཛ་ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛཱ་ནི་པི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༠) ཨེ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནི, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཝཱ ས་མ་ཎ་ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘ཀ་པྤ’ནྟི ཙེ ཝ་ད་ཏི, ‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་བྷཱ་སཱ་ཡ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘ཀ་པྤི་ཡཾ’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ན པ་ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་ཙྪུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི དཱ་རུཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ར་དྡྷེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི སི་ཏྠཱ་དིཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟཱ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་པི ཀ་པྤི་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ. ཡ་དི ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, སི་ཏྠཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻཱ་ཏི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཊྛི་ཏ་སེ་ཝཱ་ལ་གྷ་ཊཾ ཨཱ་ཏ་པེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་ཀོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ‘‘པུ་པྥ་ར་ཛྫུ་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ནཱ་ལེ༹ ཝཱ བ་དྡྷ་པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པེ ནཱ་ལ༹་སྨིཾ ཀ་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཏ་སྨིཾ པུ་པྥ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨-༩. ཨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀཾ, ‘‘ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཨུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ས་མོ་ཧ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ.
༡༠༠. ‘‘སུ་དི་ཊྛོ བྷ་ནྟེ, ན པ་ནེ་སོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་རོ་པི་ཏེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
༡༠༢. ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཝ་གྒེ་ན ཝཱ ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ཡི ཝུ་ཏྟེ མཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ས་ངྒྷོ ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཀ་མྨཾ, ཝ་གྒེ་ན ཝཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ མེ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཚ་ནྡ་ཏྠ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཚ་ནྡ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༠༦. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན. ཏ་སྶ ཝཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ‘‘ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ལེ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་ར་ཧཱ་ད་ཡོ ཨ་ས་མྨ་ཏཱ ནཱ་མཱ’’ཏི, ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷེ་ནཱཏི ས་བྦེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཝེ་སོ བྷཱ་རོ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་བྷཱ་རོ. ཀེ་ཝ་ལ-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ. ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཁཱི་ཡ་ན་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན. མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ རུ་ཀྑཱ་དི་ཚི་ནྡ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༠. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི (པ་རི. ༢༢༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི སི་དྡྷཾ, ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ་མཱ་སེ…པེ… ནི་ཀྑི་པི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི? ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེཏི. ཨ་ཡ་མ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཙཱ་ཏུ་ཝ་སྶི་ཀ་མཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་དཱི་པ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ནི་ཀྑི་པི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ ཡ་དཱ ཙ ས་ནྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མི་དྷ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡ་ཏྟཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནི་དཱ་ནཱ་ན་པེ་ཀྑ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་པ་ད་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ, མ་ཎྜ་པཱ་དི་མྷི ཙ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་བྦ་མི་དྷ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀེ་པི མ་ཎྜ་པཱ་དི་མྷི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཡ་ཏྠ ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ཏེ་མེ་ཏི, གི་མྷ་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷཱ་ད་སྶ་ནེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་པི སི་དྡྷོ.
ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ནྡ་སྶི་ཏ་ཝི་སེ་སོ་ཝ. ཙ་མྨཱ་དི་ནཱ ཨོ་ན་དྡྷ་ཀོ ཝཱ ན་ཝ་ཝཱ་ཡི་མོ ཝཱ ན སཱི་གྷཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡེ ཡ་ཏྠ, ཏ་ཏྠ ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་ངྒྷི་ཀ་མ་ཉྩཱ་དི་མྷི ཀཱ་ཡཾ ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ‘‘ས་ངྒྷི་ཀཾ པ་ན ‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’ནྟི དཱ་ཡ་ཀཱ དེ་ནྟི སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨི་དྷ ཙ པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱཏི ནི་སཱི་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ད་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ.
༡༡༡. ‘‘པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ག་ཙྪ་ནྟི, དུ་ཀྐ་ཊཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ. ཀ་སྨཱ ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ? པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཏ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༢. པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ. བཱི་ཛ་ནཱི་པ་ཏྟ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནཱི.
༡༡༣. ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ…པེ… ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ལ་ཛྫིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ཋེ ‘‘ཀེ་ན་ཙི པ་ལི་བུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷ’’ནྟི ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ.
པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦-༧. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟམ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ད་ཊྛཱ་ད་ཡོ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི ཨེ་ཝ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཾ ‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི.
༡༡༨. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ན ཝ་ཏྟཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ཡྻཾ, ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་སེ་ཡྻཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀ་སྨཱ? ‘‘སེ་ཡྻཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ན་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷཾ པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ཏྠི.
དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ཚ་བྦ་གྒི་ཡེ་སུ་ཡེ་ཝ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུཏི ཀེ་ཙི. པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཝཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ, པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཙ དྭཱ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ, པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ’’ནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ པཱ་ཋོ, སོ ཨ་པཱ་ཋོ. ཀ་སྨཱ? མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཙ་ངྐ་མ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཡ་ཐཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ པཱ་ཋོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
༡༢༢. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ‘‘ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ས་ནྠ་ར་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦-༧. ཚ་ས་ཏྟ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ‘‘ནི་ཀྑ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི; ཨི་དྷ ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་དི ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོཏི.
ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. ‘‘པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ག་ལ་པྤ་མཱ་ཎེ དི་ནྣ་ཏུ་ལཱ་པི ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ན སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཡཱ་ཝ དྭཱ་ར་ཀོ་སཱཏི དྭཱ་ར་ས་མཱི་པཱ, ཡཱ་ཝ བྷི་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཝཱ་ཊ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ས་མ་ནྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི ཧོ་ཏི. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ཏི པི་དྷེ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་ནཱ་མ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ལེ་པ་ཀ་མྨེ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི.
༡༣༦. ཨི་ཊྛ་ཀཱཏི ཚ་ད་ན་ཀ་པཱ་ལཱ་སི་ལཱ་དི་ཨི་ཊྛ་ཀཱ. ཚ་ད་ནཱུ་པ་རཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨ་པ་རི་སེ་སཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན ཚཱ་ད་ན་ད་ཎྜ་ཀེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཚཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ དྭེ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚཱ་དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན ‘‘པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡོ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ལེ་པ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཚ་ད་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནི་དཱ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི, ལེ་པེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ཏི་ཀ་ཙྪེ་དེ་ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི སོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཝ. ནི་དཱ་ནེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ སི་དྡྷ་ལེ་པ་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ་ཝཱ་པི ཨ་ཙྪ་ནྣེ, ཚ་ནྣེ་ཝཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་སོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ནོ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘དྭེ མ་གྒེ’’ཏི, ‘‘དྭེ ཚ་ད་ནེ’’ཏི ཙ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དཱ་པེ་ཧཱི’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི ཀི་ར.
མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.