༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ད་ཛ་པྤ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ ‘‘ཝཱ་དོ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སུ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་དཾ ‘‘སེ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ལ་ཛཱ་ཏི་ནི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་སཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ས་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ སོ ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༧; ནེ་ཏྟི. ༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༧) པ་ཋ་མ་མཱ་ར་དྡྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ. ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ནོ ས་མ་ཡོ. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤; མ. ནི. ༢.༢༡༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཏཾ ན དུ་ཀྑཾ. ནོ ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ར་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་དྡྷ་ནྟཾ ས་མྦྷ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་རོ་དྷི ཝི་རུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ ཀ་ཉྩི དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི, ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ’’ཏི ཙ སུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡ་དི ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ, དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ན ཏེ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཧི ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྟ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སོ་ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ སོ པ་ར་ཝཱ་དཱི ས་པ་ཀྑཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ. པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཏྱཱ་སྶ ཨི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ ཨ་ཉྙཱ སོ ནཱ་མ ཏེ ནི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ བཱ་ལ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི མེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཙ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན མེ ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་ན པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྪཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ན་ཡེ་ན སོ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ, ཀི་ནྟུ ཝ་ཙ་ན་མྤི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡) ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་དི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན མ་ཡཱ ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཡཱ བ་དྷི་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙཱཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི.
༣. ཨ་པི་ཙ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. སཱི་ཧ་ལཱ༹་དི་ནཱ་མ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་བྷ་ངྒེ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་སྨཱ ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཏི.
༩. དི་ཊྛ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི དི་ཊྛོ ཨ་སྶ, ཨ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན མ་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ མ་ཏོ, ‘‘ན མ་ཡཱ པ་ཝ་ནྟོ པ་ཊོ དི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠིཾ ན པ་སྶཱ་མི, ན ཙ པུ་རི་ས’’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ.
༡༡. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ…པེ… ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཀཱ་ཡོ ན ཨུ་ཛུ་ཀོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.