༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ད་ཛ་པྤ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ ‘‘ཝཱ་དོ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སུ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་དཾ ‘‘སེ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ལ་ཛཱ་ཏི་ནི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་སཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ས་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ སོ ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༧; ནེ་ཏྟི. ༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༧) པ་ཋ་མ་མཱ་ར་དྡྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ. ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ནོ ས་མ་ཡོ. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤; མ. ནི. ༢.༢༡༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཏཾ ན དུ་ཀྑཾ. ནོ ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ར་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་དྡྷ་ནྟཾ ས་མྦྷ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་རོ་དྷི ཝི་རུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ ཀ་ཉྩི དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི, ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ’’ཏི ཙ སུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡ་དི ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ, དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ན ཏེ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཧི ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྟ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སོ་ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ སོ པ་ར་ཝཱ་དཱི ས་པ་ཀྑཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ. པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཏྱཱ་སྶ ཨི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ ཨ་ཉྙཱ སོ ནཱ་མ ཏེ ནི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ བཱ་ལ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི མེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཙ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན མེ ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་ན པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྪཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ན་ཡེ་ན སོ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ, ཀི་ནྟུ ཝ་ཙ་ན་མྤི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡) ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་དི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན མ་ཡཱ ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཡཱ བ་དྷི་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙཱཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི.
༣. ཨ་པི་ཙ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. སཱི་ཧ་ལཱ༹་དི་ནཱ་མ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་བྷ་ངྒེ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་སྨཱ ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཏི.
༩. དི་ཊྛ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི དི་ཊྛོ ཨ་སྶ, ཨ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན མ་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ མ་ཏོ, ‘‘ན མ་ཡཱ པ་ཝ་ནྟོ པ་ཊོ དི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠིཾ ན པ་སྶཱ་མི, ན ཙ པུ་རི་ས’’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ.
༡༡. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ…པེ… ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཀཱ་ཡོ ན ཨུ་ཛུ་ཀོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ‘‘པུ་ན ཨ་རེ པ་ཏྟེཏི པུ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་རེ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ར་པྤ་དེ་སནྟི བྷཱུ་མིཾ. པུ་ན ཨ་རེཏི པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རེ བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ ཝི་ཡ. ཛཱ་པི་ཏོཏི པ་རཱ་ཛི་ཏོ, ‘‘པ་རཱ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. པཱ་པེ་སཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་སི. མ་ནཱ་པཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ག་རུཾ བྷཱ་རཾ. ཨུ་ད་བྦ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷ་ན་ཉྩ ནཾ ཨ་ལཱ་བྷེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ སོ དྷ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༥. པུ་བྦེཏི ནི་དཱ་ནེ. ཨ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀནྟི ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ཀ་ནཱ་མཾ. ཛ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀནྟི ཝ་ངྐ་ཀ་ཎྞ་ཀ་ནཱ་མཾ. དྷ་ནི་ཊྛ་ཀཾ དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་ནཱ་མཾ, སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་ནཱ་མཾ ཀུ་ལ་ཝ་ཌྜྷཀ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཏ་ཙྪ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཁ་ཎ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཀོ་ཊྛ་ཀཱ, པཱ་སཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘མུ་དྡཱཏི པ་བྦ་ག་ཎ་ནཱ. ག་ཎ་ནཱཏི མ་ཧཱ་ག་ཎ་ནཱ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་དྷུ་མེ་ཧཾ ཨོ་མེ་ཧ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཐཱུ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡ་བྷ མེ་ཐུ་ནེ. ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ་པི ཀི་ལེ་སེ་ཧེ་ཝ ཀི་ར ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ལི་ངྒཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩོ་དཱ་ཏཱ་དི་པི ལི་ངྒ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ.
༡༦. ས་བྦ་ཏྠ ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡེ་སོ. བྷ་ཎ་ཏཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི.
༢༦. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པུ་བྦེ་པི ‘‘ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ, ཧཱི་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན ཧཱི་ནཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ’’ནྟི ཛཱ་ཏྱཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནི་ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ. ‘‘ས་ནྟི ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཙ་ཎྜཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཱ་ཝ་ཏཱ པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི? ན, ‘‘ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡོ་ཛི་ཏེ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དེ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ན་ཡེ་པི པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ནི་ཡ་མ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟོ ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཝ་དེ་ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ. ས་ཙེ ས་ཡཾ ཧཱི་ནོ ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཙ་ཎྜཱ་ལཾ…པེ… པུ་ཀྐུ་སཾ ‘‘པུ་ཀྐུ་སོ’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དུ་ཊྛ་དོ་སེ་སུ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཝ་དེ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་ར་ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཏེ་ན ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ས་ནྡྷི ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཝ་ད ཨི་ཏཱི་ཏི. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ པ་ན ས་ཏྟ་ཧི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀེ་ལི༹, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་པི ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་པི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦-༧. ‘‘ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨ་མུ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨི་མེ་སཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི ན སུ་ནྡ་རཾ. བྷེ་དཱ་ཡ་པཱིཏི བྷེ་དཱ་ཡ. ཏི་ཎྞ་མྤི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པེ་སུ་ཉྙེ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
༣༨-༩. ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ་ཎྜཱ་ལོ…པེ… པུ་ཀྐུ་སོ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘པུ་ཀྐུ་སོ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཝཱ་རོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ་པི ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནྟེ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནྟེ ཏཱི་ཎི དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ དྭེ་པི ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘དྭཱི་སུ པ་ནེ་ཏེ་སུ ཡ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁུཾ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨོ་མ་ས་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་དི་པ་དཾ ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པུ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ‘‘བྷ་ཎ་ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་དི་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ. ‘‘ན པི་ཡ་ཀ་མྱ་སྶ, ན བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥-༦. ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ད་སོ དྷ་མྨོ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོཏི ཨ་ས་མ་ཏྟ་པ་དེ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏེ ཨེ་ཝ. ཨ་ནུ་པཱ་ས་ཀ་ག་ཧ་ཊྛེ་ཧི བྷཱ་སི་ཏོ ཨི་སི་བྷཱ་སི་ཏཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་སི་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ན་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, སཱ པཱ་ལི༹. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་པི ཙ ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཾ བྷ་ཎཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ནྭ་ཀྑ་རེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན. པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙེ, ཨ་ནུ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏོ. པུ་བྦེ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་ནི་སྶི་ཏོཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཱ་ག་ཏོ. མ་གྒ་ཀ་ཐཱདཱི་ནི་པི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི.
༤༨. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ. ‘‘ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་པ་ལཱ་ལ་ད་མ་ན་མྤི སཱི་ལུ་པ་དེ་སོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སུ ཡཾ ཡཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སི་ཐི་ལཾ ཀ་ཏཾ. བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ན ཏེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦེ་ས་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཋི་ཏོ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ པཱ་ཋཾ དེ་ཏི, ‘‘ན ཋི་ཏོ ནི་སི་ནྣ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟིཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏེ་ས་མྤི པཱ་ཋ་དཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ནྟི ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཋ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཙ སི་དྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཨུ་བྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་རེ;
ཡོ ཙཱ་ཡཾ མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཡོ ཙཱ་དྷ་མྨེ་ན་དྷཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (པཱ་ཙི. ༦༤༧);
ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཋ་དཱ་ན་མྤི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ. སེ་ཁི་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༣༤) ‘‘དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ད་སོ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ དྷ་མྨོ ས་བྦ་ཏྠ དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ སེ་ཁི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཚ་པ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ག་ནྠ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀ་ག་ནྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་མྤི མ་ནྟཾ ཨུ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་མ་ནཱ་པཾ, པ་གེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཏ་དཱ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་མ་ནཱ་པཾ ནཱི་ཙེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི…པེ… དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༦༤༧) ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ དཱི་པེ་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཐཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ས་ཧ་སཱ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, ‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎཾ ག་ནྠཾ བྷ་ཎ་ནྟཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ན ཧི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཨུ་དྡི་ས་ཏི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ་པི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཉྩ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ཐ ཁོ ནཾ ‘ཨེ་ཀ་ཏོ མཱ ཝ་དཱ’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཧ་སཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་དི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏི་མ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་དི ཝ་ད་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཨ་ཐ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཧ་སཱ ཙེ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡཾ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ན ཧི ཨེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ. ཡ་དི ཨེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ན ཧི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ཨི་དྷ པ་མཱ་ཎ་ནྟི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏི་ཡུ་ཏྟཾ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྑ་ར་ཏྠོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཡ་ཉྩ པ་དཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་དཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ད་སོ་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘པ་དེ་ན ཝཱ་ཙེ་ཏི, པ་དེ པ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་དེ་ན ཨ་ནུ་པ་ད་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ད་ནྟི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥), ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་དེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་ད’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་དཱ་དི་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་ས་ཏོ. པ་དེ་ན ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ཧི པ་དེ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་དེ ཝཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཨ་ཀྑ་རེ་ན. ཨ་ཀྑ་རེ་ན ཝཱ་ཙེ་ནྟོ པ་ན པ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ‘‘ཝ་རོ ཝ་ར་ཉྙཱུ ཝ་ར་དོ ཝ་རཱ་ཧ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མཾ ཝ-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝ-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, པ་ཋ་མཾ རོ-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་རོ-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, པ་ཋ་མཾ ར-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་ར-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘པ་དེ པ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ རཱུ་ཏི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཀ་ལཾ པཱ་དཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་ཨ་ཀྑ་ར་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི སི་དྡྷ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ རཱུ་ཏི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ རཱུ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཨ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠. ‘‘ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ’’ནྟི བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀེ་སུ་ཙི ‘‘ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, ན ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་པ་སྶེ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཝཱ་ཡི་མ་མ་ཉྩ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ ཏེ་ས་མྤཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.
༥༢. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ར་ཏྟི་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ དྭེ་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ…པེ… པ་ནྣོ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པུ་རི་སོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཙ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑཱི པེ་ཏཱི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ན ག་ཧི་ཏཱ ཏེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ཝ་ས་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཝ་ས་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་ནྣེཏི བྷི་ཀྑུ་མྷི ནི་པ་ནྣེ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་མ་ཎྜ་པཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ དི་ཝ་སཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཁེ་ཏྟེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་པ་ཧོ་ན་ཀེ ས་ཡ་ཏི, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ད་ནྟི ཀི་ར, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ.
པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཏེ ཨ་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ’’ནྟི་པི ཨ་ཏྠི, སོ ན སུ་ནྡ་རོ. པ་ཎྜ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཾ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨི་ཏྠི་ཡོ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཏི་ཏྠཱི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨི་དྷ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ‘‘ཝི་ཉྙཱུ པ་ཊི་བ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཉྙཱུ ཨི་ཏྠི་ཡཱ་པི དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨི་དྷ ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་ད་ཡོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧི་ཏྠི་ཡཱ པ་ཊི་བ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་པཱ་ཋཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་མི་ལཱ༹་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཀི་རཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨཱི་ས་ཀ་མྤི དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷ་ཛ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ན དུ་ཏི་ཡོ, པ་གེ་ཝ ཡ་ཀྑཱ་ད་ཡོ་ཏི. ན དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན ཏ་ཏྠ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཀྑཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ, ཀི་ནྟུ ནི་ས་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཱ, ཨི་དྷ ཙ ན ནི་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཾ, ཀི་ནྟུ དེ་ས་ནཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ ཙ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༧. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཨི་ད་ཉྩ ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ཏྠ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ ཨ་རི་ཡ་མི་སྶ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི དྭེ་པི ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཱི་ཏི མ་མ ཏ་ཀྐོ. ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏེ་ས་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ས་བྦེ་པི བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ‘བྷཱུ་ཏ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༧༧. པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨-༨༠. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་སུ་ཙིཾ མོ་ཙེ་སཱི’’ཏི པཱ་ཋོ ས་མྤ་ཏི་པཱ་ཋོ སུ་ནྡ་རོ. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ནོ ཙེ, པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སུ ‘‘ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི སི་དྡྷཾ.
༨༣. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ་པི པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏཾ ཏ་སྶ ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི པུ་བྦེ་པི ལི་ཁི་ཏཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི པཱ་ཋོ, ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༦. ཀ་ཊ་ས་ཀྑ་རཱ སེ་ཏ་མ་ཏྟི་ཀཱ ཝི་ཡ མུ་དུ་ཀཱ ས་ཀྑ་ར་ཛཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཨ་ཝ་ལ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མཱུ་སི་ཀུ་ཀྐུ་རནྟི མཱུ་སི་ཀཱ་ཧི ཨུ་དྡྷ་ཊ་པཾ་སུ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཊྚི་ཏེ པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི, ནོ པ་ན ཙེ པ་ཐ་ཝཱི་བྷེ་ད་ཏྠི་ཀཱ, སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. པཾ་སུ་ཨཱ་ད་ཡོ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ. ཀེ་ཙི ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཙེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་མྦྷ་ཝཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཙ ཨ་ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཙཱ་ཏི དྭེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏ་སྨཱ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཡུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ པ་ན ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༨༧. ཨ་གྒིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་སུ་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒི་མྷི ཀ་ཏེ དཱུ་ར་ཏོ་པི བྷཱུ་མི ཨུ་ཎྷཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀོ་པེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཏ་ཏི, ཏཾ སོ ཨ་གྒི ཌ་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཌ་ཧི་ཏེ་པི ‘‘ཨ་ད་ཌྜྷཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པཱ་ཏ་ནཱ་ཡེ་ཝ དོ་སོ པ་ཏི་ཏེ ཨུ་པ་དཱ་ཧེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.