༢. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ
དྷ་ནི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. དུ་ཏི་ཡེ རཱ་ཛཱུ་ཧི ཨེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀེ ས་མཱི་པ་ཏྠེ་ན, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷུ་མྨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ཝི་ཧ་ར་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶ ‘‘ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཧི ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཀ་མྨ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཨི་དཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཨ་ཏྠི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ས་ངྒྷོ ཨེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ན ག་ཎོ ན པུ་གྒ་ལོ, ཏཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཀ་དེ་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཀ་མྨཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ས་ངྒྷོ ཙ ཀ་རོ་ཏི, ག་ཎོ ཙ ཀ་རོ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཙ ཀ་རོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་ཏི? ཡཾ པུ་བྦེ ཋ་པི་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ་ཧི ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མྤི ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ་ན ཀ་ཏ་མྤི ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦). པུ་ན་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ པ་ན ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཀེ་ན སཱ་ཝི་ཏེ་པི པུ་རི་མ་ཀ་ཏི་ཀཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠི ག་ཎ་ཀ་མྨཾ ས་ངྒྷོ ཀ་རོ་ཏི, ག་ཎོ ཀ་རོ་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཏ་ཡོ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠི ག་ཎ་ཀ་མྨཾ ག་ཎོ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ན ས་ངྒྷོ ན པུ་གྒ་ལོ, ཏཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠི པུ་གྒ་ལ་ཀ་མྨཾ པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ན ས་ངྒྷོ ན ག་ཎོ, ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པོ་ས་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠི ག་ཎ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀ་ཙྩོ་ཝ ག་ཎོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ན ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཉ་ཏྟི་ཀཾ དྭེ ཨེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཏ་ཡོ. ས་ཉ་ཏྟི་ཀཾ ཏ་ཡོ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཧི ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་ཡོ་ཝ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཧུ་ལཱ, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་ཡོ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་ཧི ཀ་ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏ་ས་དི་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པི ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ལཱ་བྷཾ པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་པི ‘‘ས་ངྒྷོ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི ཀི་ར. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ས་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཝུ་ཏྠ་ག་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཡེ་ན ‘‘པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་པ་ཝཱ་རི་ཏཱ ‘‘ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཐ་མྦྷཱ་དི ཀ་ཊྛ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི ཏ་ནུ་ཀཾ དཱ་རུ་ཏྠ་མྦྷཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ ཐ་མྦྷཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ན ཨ་ཀཱ་སི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏེ་ལ་མི་སྶཱ་ཡ ཏ་མྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ.
༨༥. ‘‘མཱ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ པཱ་ཎེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཡ་ཏྠ ཨི་ཊྛ་ཀ་པ་ཙ་ན པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་རཱ་པ་ན ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྨ་ཛྫ་ན པ་ཊ་གྒི་དཱ་ན ཀཱུ་པ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཁ་ཎཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་སུ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི་པི ཨེ་ཏ་སྶ ནཱ་མ་མེ་ཝ. ‘‘ག་ཙྪ་ཐེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ཊི་ཀཾ བྷི་ནྡ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་ན་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙ སི་དྡྷཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ན བྷི་ནྡཱ་པེ་ཡྻ. ཨེ་ས ན་ཡོ བྷེ་ད་ན་ཀཾ ཚེ་ད་ན་ཀཾ ཨུ་དྡཱ་ལ་ན་ཀ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི, ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དཱ་ཝ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི བྷེ་ད་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙ སི་དྡྷཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན་ཡ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ, ན བྷི་ནྡཱ་པེ་ཡྻ. ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀ་ཊྛ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་མི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཚེ་ད་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ན་ཡོ དི་ནྣོ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་ན མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཀཱ་རཱ་པི་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཀ་སྨཱ? ས་མྦྷཱ་རེ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཝ་ཡ་ཀ་མྨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀིཾ ཝཱ པཱ་ལི༹་ལེ་སེ ས་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ལེ་ས་ན་ཡོ. ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐ་ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཏཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཙི་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཝ་ས་ཐོ གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐོ ནཱ་མ. སཱ ཧི ‘‘མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཐུ་ས་གོ་མ་ཡ་ཏི་ཎ་པ་ལཱ་ལ་མི་སྶཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ་པི ཨ་པ་ཀྐི་ཊྛ་ཀ་མ་ཡཱ་པི ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ནོ ཁ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, བྷ་སྨཱ་ད་ཡོ ཧི མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ད་ལ༹ྷི་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་པ་ཀྐི་ཊྛ་ཀ་མ་ཡཱ་པི གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ན ཙ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་ནི་ཡོ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཀུ་མྦྷཾ ཏཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ན སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜེ་ཧི ཙི་ནི་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཨ་པ་ཀྐི་ཊྛ་ཀ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི ཝི་ཡ ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ པ་ཀྐི་ཊྛ་ཀ་མ་ཡཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ་ཡ ཀུ་ཊི་ཡཱ བ་ཧི ཙེ ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཝ་ས་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནྟོ ཙེ ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཝ་ས་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཱ་ར་ཀོ ཨེ་ཝ ཙེ ཝ་ས་ཏི, ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཝ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ. ས་ཙེ ཨ་ནྟོ ཝཱ བ་ཧི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝཱ སུ་དྷཱ་ཡ ལི་མྤ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་སྨཱ ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི སུ་ཀ་རཱ བྷི་ནྡི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཋ་པི་ཏཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི ཨ་གུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་གུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ པ་ཏྟེ དྷཱ་རེ་ནྟི, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི པ་ཏྟ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི (ཙུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༣) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ པ་ཏྟཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠཱ་པི ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཚ་ཏྟཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༦༩-༢༧༠) ན་ཡེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཾ, ས་ཝི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟེ་ན ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཧ་ར་ཎིཾ ས་བྦཾ ལོ་ཧ་བྷ་ཎྜཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནྡིཾ པ་ལླ་ངྐཾ དཱ་རུ་པ་ཏྟཾ དཱ་རུ་པཱ་དུ་ཀཾ ས་བྦཾ དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀ་ཉྩ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རི་ཀ་ཉྩ ས་བྦཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༩༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཋ་པི་ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ས་བྦཾ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་མྤི ས་ཝི་ཀཱ་ར་མྤི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་པཱ་ལི༹་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཧ་ར་ཎི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ པཱ་ལི༹ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨཱ་ར་གྒེ་ན ནི་ཁཱ་ད་ན་གྒེ་ན, ‘‘ཨཱ་ར་གྒེ་རི་ཝ སཱ་ས་པོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༥༨; དྷ. པ. ༤༠༡; སུ. ནི. ༦༣༠) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏོ ཨཱ་ར་གྒེ་ན.
པ་ཊྚ་མུ་ཁེ ཝཱཏི པ་ཊྚ་ཀོ་ཊི་ཡཾ. པ་རི་ཡ་ནྟེཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ཝེ་ཎི་ཨུ་ཧུ་མུ་ནི་ཡུ་པེ་ཉྙཱ་མ. ཨ་གྒྷི་ཡནྟི ཙེ་ཏི་ཡཾ. ག་ཡ་མུ་གྒ་རནྟི ཏུ་ལཱ་ད་ཎྜ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ག་ཡཱ སཱི་སེ སཱུ་ཙི་ཀཱ ཧོ་ཏི, མུ་ཁ་པ་ཏྟཱ ལ་དྲཱ. ཨུ་ཀྐི་ར་ནྟི ནཱི་ཧ་ར་ནྟི ཀ་རོ་ནྟི ཋ་པེ་ནྟི. ཀོ་ཎ་སུ་ཏྟ་པི་ལ༹་ཀཱ ནཱ་མ ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚཱ་དི་ཀོ་ཎེ་སུ སུ་ཏྟ་མ་ཡ་པི་ལ༹་ཀཱ. ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཝཱ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་པི རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དེ་ཌྜུ་བྷོཏི ཨུ་ད་ཀ་ས་པྤོ. ཨ་ཙྪཱིཏི ཀུ་ཉྫ་ར་ཀྑི. གོ་མུ་ཏྟ་ཀནྟི གོ་མུ་ཏྟ་ས་ཎྛཱ་ནཱ རཱ་ཛི་ཡོ. ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྟཱ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཚཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཀ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཀ་པྤི་ཡ་ལོ་ཧཱ་དི་མ་ཡཱ་ཝ ཀུ་ཉྩི་ཀཱ ཀ་པྤ་ནྟི པ་རི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀོ པོ་ཏྠ་ཀཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ས་ཏྠ་ཀ་ཛཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་མ་ཎྜ་ཀ་སཱ་ར་ཀོ ཨཱ་མ་ལ་ཀ་ཕ་ལ་མ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཱ་ལ་པ་ཎྞ་བཱི་ཛ་ནཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏཱ་ནི ཀུ་ཉྩི་ཀཱ ཝི་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ན དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཏཱ་ནི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་དྷཱུ་པ་ན་ཉྩ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༦༩) ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཏེ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ ཝ་ཎྞ་མ་ཊྛ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཱཏི རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ. སཱི་མཱཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ བྷཱུ་མི, བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཙ. ‘‘ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཱ ཏེ་སཾ སཱི་མཱ, ཏ་ཏྠ པ་རེ་ཧི ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བྷཱུ་མི ཙ སཱི་མཱ ཙ ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཱ, ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ སཱི་མཱ ཀ་ཏཱ, ཏེ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ཨི་སྶ་རཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘མཱ ཀ་རོ་ཐཱ’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར.
༨༦-༧. དཱ་རུ་ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཀ་ཏྟུ་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠི. ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜི་ཀནྟི ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཧཱིཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ས་མི་དྡྷི་ཡཾ མ་ཏྟཱ་ས་དྡོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི.
༨༨. ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ལོ་མེ་ན ཏྭཾ མུ་ཏྟོ, མཱ པུ་ན་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མ་ཀཱ་སཱིཏི ཨི་དཾ ཀིཾ བྱཱ་པཱ་ད་དཱི་པ་ཀཾ, དཱ་རཱུ་སུ་པི ལོ་བྷ་ཀྑ་ནྡྷ་དཱི་པ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་ཏོ ཏ་སྶ རཱ་ཛ་སྶ པ་ཏི་རཱུ་པཾ. ན་ནུ ནཱ་མ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ སུ་ཀ་ཏཾ བྷ་ནྟེ, ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ པུ་ན་པི ཡེ་ན་ཏྠོ’’ཏི པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཝ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཏེ་ན སི་ཡཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཝ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀོ དྷ་མྨ་མཱ་མ་ཀོ ས་ངྒྷ་མཱ་མ་ཀོ ཙ, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘སུ་པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི མེ དཱ་རཱུ་ནཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མེ་ཧི ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ. ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ པ་དེ་ཧི, ཨི་ཏོ ཐོ་ཀ་ཏ་རེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ, ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཏྠོ ཨ་དི་ནྣ་སྶཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ་ཝ, ཏེ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ.
རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀོ ནཱ་མ རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ན་ག་རཱ་དཱི་སུ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི རཱ་ཛཱུ་ཧི པོ་རཱ་ཎ་ས་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཏི་བྷཱ་གཾ ཨ་གྒྷ་ཏི རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པཱ་དོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. མཱ་ས་ཀོ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཀི་ཉྩི་ཀཱ་ལེ ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་མཱ་ས་ཀོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་གོ པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ པཱ་དོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་དཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝཱི་ས་ཏི་མཱ་ས་ཀོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ར་ཛ་ཏ་མ་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ ཏ་མྦ་མ་ཡོ ཙ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཧོ་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ཡ པཱ་དོ་པི ཡ་ཏྠ ཏ་མྦ་མ་ཡོ་ཝ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ སོ་ཝ པཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཡ་སྨཱ པཱ་དོ ཨེ་ཀ་ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷ་ན་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པཱ་ད་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་གོ་ཝ སི་ཡཱ པཱ་དོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨི་དཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ པཱ་དཱ་ར་ཧོ བྷ་ཎྜོ, ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་སྶེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡ་དི པཱ་དཱ་ར་ཧཾ བྷ་ཎྜཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ, སི་དྡྷཾ ‘‘སོ་ཝ པཱ་དོ པ་ཙྪི་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི. ན ཧི ས་བྦ་ཏྠ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷེ་ན ཨ་གྒྷཱ་པེ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷེ་ན ཨ་གྒྷཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་སྶ པཱ་དོ་ཝ པཱ་དོ་ཏི ཏ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ‘‘སོ ཙ ཁོ པོ་རཱ་ཎ་སྶ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན, ན ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཡ་ཏྠ པ་ན ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ ཝ་ལ༹་ཉྫཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༢. གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཏོ ཝཱ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ, སོ ཨ་མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶ་གཱ་མཾ ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ, གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཏོ གཱ་མ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཏཾ གཱ་མཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཨཱ་པ་ཎཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ ‘གཱ་མོ’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ པ་ཝེ་ས་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏེ ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཏ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘གཱ་མ་སྶུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ གཱ་མོ ཙ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན. ‘‘ཨི་མེ་སཾ ལཱ་བྷཱ་དཱི་སུ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘གྷ་རཾ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན མ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོ ཙཱཏི གྷ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཡོ ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ཏཱི་ཏཾ. ཡ་དི ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཐེ་ར་ཝཱ་དོ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་མྤཱིཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཏ་སྶ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ. ཝི་ཀཱ་ལེ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཉྷི བ་ཧི ཨེ་ཝ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘གཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ག་ཧི་ཏེ ས་མེ་ཏཱི་ཏི མ་མ ཏ་ཀྐོ. ‘‘ཨཱ་དི-ས་དྡ་ཏོ གྷ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ དི་ནྣ་ལཱ་བྷ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ལཱ་བྷཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་དེ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཡ་ཉྩེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོ’’ཏི ཙ. ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོཏི པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ, ན ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ. སོ ཧི ཏ་ཏོ ཨ་པ་རེ་ན ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ན པ་ར་ཙྪི་ནྣོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ནི་ཡ་མེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝཱ ནི་ཡ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཨི་དྷ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི.
‘‘པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་མྷི ཨ་ཀ་ཏེ ‘ཨི་དཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀ’ནྟི ཨ་ཝི་དི་ཏ་མྤི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ པུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཡ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཐེ་ན་སྶ ཀ་མྨཾ ཐེ་ཡྻཾ, ཐེ་ནེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ཎྜཾ. ཐེ་ཡྻ་ནྟི ས་ངྑཱ་ཏ་ནྟི ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཐེ་ཡྻཾ ཡ་སྶ ཐེ་ན་སྶ ཀ་མྨཾ, སོ ཡ་སྨཱ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་མྤི ཏེ་སཾ པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡ་ཉྩ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ‘ཨ་ཝ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་ཉྩ ག་མ་ནཱ་དི་སཱ་དྷ་ཀཾ, པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་དི་སཱ་དྷ་ཀཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སཱ་དྷ་ཀཾ, ཏེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཀོ པ་ཙྪི་མོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘ཐེ་ནོ’ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱུ་ན་མཱ་ས་ཀ་མཱ་ས་པཱ་དཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ནཱ་མ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ བྷི་ནྣཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣཱ. ཨཱ་ཀུ་ལཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མུ་ཁེ ས་ནྟི་ཀེ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ནཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ. དུ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹ (པ་ཊྛཱ. ༥.༡.༡ ཨཱ་ད་ཡོ, དུ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹) ཝི་ཡ ཨཱ་ཀུ་ལཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷ་མ་ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་མ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་མི་ཝཱ་ཏི ཨ་པ་རེ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. པོ་རཱ་ཎཱཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི ཨེ་ཝ, ས་ཙེ ན དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཡཱ པ་ན ཡ་ཐཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཡཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏཱ་ནི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ས་ངྒྷཱ་དཱི་ན་མ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི, ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་པི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ, ཀཱ་ལ་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ. བྷ་ཊྛེཏི ཨ་པ་ག་ཏེ. ཨ་ནྟ་ར་ས་མུ་དྡེ ཨ་ཏུ་རུ་མུ་ཧུ་དེ. ཕ་ར་ཏི སཱ་དྷེ་ཏི. ན་ཝ་དྷོ་ཏོཏི ན་ཝ་ཀ་ཏོ. པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རནྟི པཱ་སཱ་ཎ་ཉྩ ས་ཀྑ་ར་ཉྩ.
བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༤. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ས་ཙྩེ་པི ཨ་ལི་ཀེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐེ་ཏ་ར་ཧི ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཏུ་ཝ་གྒེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐི་ན་བྦྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ལི་ཁ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི. ཡཾ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧི་ཏེ ས་མེ་ཏི ཝི་ཡ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ དུ་ཀྐ་ཊེ ཝི་སུཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ས་ཙྩཱ་ལི་ཀེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘དཱ་ན་ཉྩ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ.
པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཱ ན མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. བ་ཧུ་ཀཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱུཏི ཁ་ཎ་ན་བྱཱུ་ཧ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སུ ད་ས ད་ས ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏེ་སུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ད་ས པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡོ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏི, ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མེ་ན ས་མེ་ཏི. ‘‘ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་པ་ཡོ་གེ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མཱ་ན་པ་ཡོ་གཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཾ ཉཱ་པེ་ཏི. ཁ་ཎ་ནེ བ་ཧུ་ཀཱ་ནཱིཏི ས་མཱ་ན་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་ཉྙེ་སཱུ’’ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ ཀི་རཱ་ཧ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘པུ་རི་མ་ཁ་ཎ་ནཾ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀི་རི་ཡཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ པུ་རི་མཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀུ་མྦྷི་ཡཱཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི བྷཱུ་མི་ཏོ མོ་ཙེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ བུ་ནྡེ་ན མོ་ཙི་ཏེ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷཱུ་མི་ཏོ མུ་ཏྟེ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ བྷཱུ་མི་ཏོ མོ་ཙི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘པུ་བྦེ ཁ་ཎ་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི. ས་ངྑེ་པ་མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, མུ་ཊྛིཾ ཝཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན དཱི་པི་ཏོ.
ཡཾ པ་ན ‘‘པཱི་ཏ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡ་ཐེ་ཏ་ར་ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏཱ་དི་སེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཏྟ’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝ་ད་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨི་དཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཙེ་ནྟི, ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ ཙ ཨི་མི་ནཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ‘‘པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཡ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ ཙ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན གཱི་ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་ཝ བྷེ་དོ, ན ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཀ་ཏ་རེ་ཧཱི་ཏི ཙེ? པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི, ལེ་ཁ་ཀེ་ཧི ཝཱ, ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ‘‘ན ཧི ཏ་དེ་ཝ བ་ཧཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡུ་ཏྟ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མ་ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་བྦཾ ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཊྛ་པི་ཏཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏོ པ་གྒྷ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཏཾ པ་ན ག་ཎྷ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ ཋཱ་ནཱ ཨ་ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘བྷི་ནྡ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘པ་གྒྷ་རི་ཏེ་ཧི ཏི་ནྟ་པཾ་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ག་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ‘‘རི་ཏྟ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ཀ་རོ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ‘‘ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནི ཐཱ་ཝ་ར་པ་ཡོ་གཱ་ནི ཙ ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི. ན་ཏྠི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་པ་ཡོ་གཱ་ནི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀེ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ. ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཏོཏི པཱ་ལི༹་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘པ་སྶཱ་ཝཾ ཝཱ ཚ་ཌྜེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘མུ་གྒ་རེ་ན པོ་ཐེ་ཏྭཱ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་རོཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ས་ངྒ་ཧཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་དོ་ཏི ཨེ་ཀེ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏེ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མ་མྤི ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟཾ ‘‘ཚ་ཌྜེ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་མྤི ན ‘‘ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ་པཱིཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
༩༦. ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཏི་ཏ་མོ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཀ་རོ་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཏ་སྨིཾ ཝེ་ཧཱ་སཱ་དི་ག་ཏེ་པི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྲཱ་པི སཱ་མི་སེ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཙཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀེ་ཙི ཨ་ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ་ཧི་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཏེ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨི་མཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
༩༧. ཚེ་ད་ན་མོ་ཙ་ནཱ་དི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སྶཾ ཋཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏེ ཝཾ་སེ ཋི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ པ་ན ཨ་ཐ ‘‘མཱུ་ལཾ ཨ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཝ་ལ་ཡཾ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ སཱ་རེ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལ་ཏོ ཨ་ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ་པི ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. བྷི་ཏྟི་ནི་སྶི་ཏནྟི བྷི་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. བྷི་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋ་པི་ཏནྟི ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེཏི ཨུ་པ་རི ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༩༨. ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷོ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ པི་ཊྛི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཋི་ཏོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏེ བྷཱུ་མ་ཊྛེ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཏ་མ་ཙྪཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཋཱ་ནཾ ཀི་ར. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན མཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏོ ཨཱུ་ན་པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. མ་ད་ན་ཕ་ལ་ཝ་སཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ ཀི་ར ཝ་ས ཨི་ཏི ཝི་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ག་རུ་ལཱ༹་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏུ་པྤེ་ཡི་ཏཾ ཝཱ.
༩༩. པུ་བྦེ པཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱུ་ཀ་ར་ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཐ་ལེ ཋ་པི་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཝཱ་ཡ ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཝཱ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝཱ་ཏ་སྶ ན་ཏྠི་ཀཱ་ལེ པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི, ཨ་ཏྠི་ཀཱ་ལེ ཙེ ཀ་ཏོ, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ པ་ན ཀེ་ས་ནྟི ཙེ? ཡེ་སཾ ཧ་ཏྠེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཝཱ, ནཱ་ཝཱ་སཱ་མི་ནཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཝཱ་སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༠༤. ནི་ར་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི. ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ པ་ན པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་པུ་བྦཾ ཝཱ པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༠༦. གཱ་མ་ཊྛེ ཝཱ ‘‘གཱ་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ གཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ས་བྦ་སོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༡༠༧. ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛེ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱཏི པུ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཀི་ནྟུ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་པི ཨ་ར་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་གྒེ་པི མཱུ་ལེ་པི ཚི་ནྣཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ན ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེ པ་ཏ་ན་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོཏི ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀེ་ཧི པ་རེ་ཧི ལ་དྡྷེ་ཧི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ་པཱིཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀོ་པི. ‘‘ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ར་ཉྙ་སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་ན་པཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ལླི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
༡༠༨. ཏ་ཏྠ ‘‘བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཏ་ལཱ༹་ཀེ་སུ ཙ གཱ་ཝོ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཡོ ད་ས ཝཱ་རཱ ཨཱ་དི་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ ནཱ་མ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀོ་ད་ཀ་ནི་ཀྑ་མ་ན་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ. ‘‘ག་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ ཨུ་ད་ཀེ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ, སུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མྤི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱཏི ‘‘ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ག་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ཏི ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ ཨཱ་ཧཱུ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ན ས་མེ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དེ་སོ ནཱ་མ ཏ་ཉྩ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཀ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཧཱ་ཙ་རི་ཡོ.
༡༠༩. ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཐེ་ཡྻཱ་ཡ་པི ག་ཎྷ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་མུ་ཎྜ་མ་ཧཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཉྙ་མྤི ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ ཨི་དཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༠. ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་དཱི་ཧི ས་ནྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱི་ས་ཀཾ ཁ་ལི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཚི་ནྣ་ཝེ་ཎུ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ‘‘ས་ཙེ ཏཱ་ནི ར་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ས་མྤ་ཏྟེ ཙེ ཝཱ་ཏེ ཝཱ་ཏ་མུ་ཁ་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༡. ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱིཏི ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏེ་ན དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ཙོ་རེ་ཧི ཨཱ་ཧ་ཊཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༢. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཏྟེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ད་ཝཱ་རེ་ནཱཏི ཙོ་རེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏོ. གཱ་མ་དྭཱ་རནྟི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, གཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ད་ཊྛ་བྦ་ཏྟཱ, དྭི་ནྣ་མྤི ཨུ་དྡྷཱ་རེ ཨེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་ར་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཋ་ཏྭཱ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཏྠ་ཉྩེ བྷ་ཎྜཾ ན ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ, པ་ད་ཝཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི, ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩེ, ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ག་ཎྛི་པ་དེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ‘‘པུ་བྦེ་ཝེ་དཾ མ་ཡཱ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ. ‘‘ན་ཊྛེ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ ཀི་རཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཉྙོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡེ་ན ཋ་པི་ཏཾ, ཏེ་ན དི་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི གོ་པ་ཀ་སྶ དཱ་ནེ ཝི་ཡ, ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དྷ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཉྙོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡེ་ན ཋ་པི་ཏཾ. སོ ཝཱ་ཏི་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཡ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏཾ, སོ ཝཱ དེ་ཏི རཱ་ཛ་ག་ཧེ ག་ཎ་ཀོ ཝི་ཡ དྷ་ནི་ཡ་སྶ, ཏ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ.
ཏ་ཝ ཐཱུ་ལ་སཱ་ཊ་ཀོ ལ་དྡྷོཏི ཝུ་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་སྶ ནཱ་མཾ ལི་ཁི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ན ‘ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཡྻཱ་སཱི’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ ནཱ་མ་ལེ་ཁ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཀུ་ས་ས་ངྐ་མ་ན་ས་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ན སུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ན ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཛཱ་ན་ནྟེ་ན པ་ན ར་ཀྑི་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཨེ་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་མྨ་གྒེ་ནཱཏི པུ་རཱ་པཱ་ཎཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནི་སྶི་ཏ་ཝཱ་རི་ཀ་སྶ པ་ན ས་བྷཱ་གཱ བྷ་ཏྟཾ དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ནྟི, ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྤ་ཏྟ་ཝཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ‘‘ཏ་སྶ ཝཱ ས་བྷཱ་གཱ ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་དུ་ཏི་ཡ་སྶཱཏི ན ཧི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ནཱི་ཏཾ དྭི་ནྣཾ པ་ཧོ་ཏི, ས་ཙེ པ་ཧོ་ཏི པཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་པུ་ཙྪཾ དེ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་རཾ ནཱ་མ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ནཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཨི་ཏོ བྷ་ཎྜ་ཏོ ཝ་ཊྚ་ནྟཾ པུ་ན ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་ད་སྶ ཀུ་རུ་ནྡཱི་ས་ངྑེ་པ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝི་ཝ་རི་ཏོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༡༡༣. ག་ཙྪ་ནྟེ ཡཱ་ནེ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ན་སྶ བ་ཧི ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི ཀི་ར. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟེ ཡཱ་ནེ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧི ཋི་ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ‘‘ཨ་ནྟོ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙེ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ – ཡཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཋ་པི་ཏེ ཏ་སྶ པ་ཡོ་གཾ ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ག་ཏེ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ ན བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ནྟི ཙེ? སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ན་སྶ བ་ཧི ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛེ ‘‘ཨ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ་པི བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༧) ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་སཾ ས་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྲ པ་ཝི་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ན བ་ཧི ཋི་ཏ་སྶ, ཏཾ ཀི་ར སུ་ངྐ་ས་ངྐེ་ཏཾ. ཨ་ཉྙཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཧ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ སཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ.
སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ངྐཾ ད་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ‘‘ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ སུ་ངྐཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏེ་སུ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ མ་གྒོ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ་ནྟ་ར་པཱ་ཀཱ་ར་སྶཱ་ས་ནྣེ ནི་ཝི་ཊྛོ, ཡོ ན གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏི. ཐཱུ་པཱ་རཱ་མ་ཏོ ཙ མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ན ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཀི་ར མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏེ ‘‘དྭཱི་ཧི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. དྭཱི་ཧི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ཧཱིཏི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དེ ཨ་ཊྛ་པི་ཏེ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཋ་པི་ཏེ པ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ པ་ནེ་ཏྠཱ་པི དུ་ཝི་དྷོ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བཱ་ཧི་རོ་པ་ཙཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཾ, མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀུ་རུ་ནྡི་ཡནྟི ནོ ཁ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྲ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ སུ་ངྐཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ་ཏི ཧི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཁེ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་ཁེ་ཏྟཾ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩེ, དུ་ཏི་ཡོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ་ཏི ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏི.
༡༡༤. དྷ་ནཾ པ་ན ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཏཾ ཝ་ཌྜྷིཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཋ་པི་ཏ་ཁེ་ཏྟ་སྶ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ‘‘ཡཾ དྷ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི, ཏཾ དེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ཨ་དཱ་ནེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ནཱ་མེ་ནཱཏི ས་པྤ་ནཱ་མེ་ན ཝཱ སཱ་མི་ཀེ་ན ཀ་ཏེ་ན ཝཱ.
༡༡༦. རཱ་ཛ་གྷ་ར་སྶ ཨ་ནྟོ་ཝ་ཏྠུ་མྷི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་རཱ་ཛ་ངྒ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཝ་ཏྠུ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ཋི་ཏ་སྶ ས་ཀ་ལ་ན་ག་རཾ ཋཱ་ནཾ. གོ་ཎ་སྶ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཋཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཁ་ཎྜ་དྭཱ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཁ་ཎྜི་ཏ་ཙྪི་དྡཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝ གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ཏ་མྤི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ལ་བྷ་ཏི ས་དྡྷིཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༨. ཏ་སྶུ་དྡྷཱ་རེ ས་བྦེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཡ་དི ཡོ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ‘‘ཨི་དྷ ཏི་ཎྞཾ ཀ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ན་ནུ ‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཡོ ཧ་ར་ཐཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཙ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ, ཨེ་ཀོ ཀི་ར མཱ་ས་གྒྷ་ན་ཀཾ པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཾ ཐེ་ནེ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏྭཱ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན མཱ་ས་གྒྷ་ན་ཀཾ སཱུ་ཙིཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན མཱ་ས་གྒྷ་ན་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ སི་ཡཱ་ཏི? ན ཨེ་ཝཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཐེ་ན་ཀོ ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ པཱུ་ར་ཏི ཏཱ་ཝ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཨཱ་སི, ཨེ་ཝ་མི་མེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ་ཝ ན དེ་ས་ཡིཾ་སུ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶུ་དྡྷཱ་རེ ས་བྦེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝི་ནཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་མེ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཝི་ཡ, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘‘ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ན’ནྟི ཙ པཱ་ཋོ ‘ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ བྷ་ཎྜ’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༡༡༩-༡༢༠. ཨོ་ཙ་ར་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་སྶཾ་ཧཱ་རི་ཡེ བྷ་ཎྜེ. ཏཾ ས་ངྐེ་ཏནྟི ཏ་སྶ ས་ངྐེ་ཏ་སྶ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ. ཨ་པ་ཏྭཱ པུ་རེ ཝཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ ལ་ཧུ་ཀཾ ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ, ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཀི་ཉྩི བྷ་ཎྜཾ དཱུ་རཾ ཧོ་ཏི, ཀི་ཉྩི བྷཱ་རི་ཡཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཡཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི, ཏཱ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ནྣཾ, ལ་ཧུ་ཀ་ཉྩ, ས་ཀྐཱ ནི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏུཾ, ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ནྟི? ན, པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མྤི ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ་ནེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ ཨེ་སོ’’ཏི ཝཱ་རོ པ་མཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ན ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཡ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ ན་ཏྠི, ཨི་ད་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ.
༡༢༡. ཏ་ཉྩ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠནྟི ཨེ་ཀོ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝཱ, ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱ དི་སྭཱ ག་ཎྷཱ’’ཏི, ཨེ་ཀོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཎྜ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཾ བྷ་ཎྜཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཙ, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡནྟི དུ་ཏི་ཡོ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཏ་ཏི་ཡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙེ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ དུ་ཏི་ཡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཝ་དེ་ཏི, ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཙ. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེཏི ཨ་ཝ་སྶཾ ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, པུ་བྦེ་ཝ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཀཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་བྦ་ཏྠོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཀི་ར. ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཁ་ཎེ ཨེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏ་རཾ, ཀ་ཏ་རཾ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ནྟི ‘‘ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་མ མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ས་དི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙེ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ སི་ཡཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ཧ་ཛ་ཏྟཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་ཧཱ་རི་ཏཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཧི ཏཾ ཨ་ཝ་སྶཾ་ཧཱ་རི་ཏཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཉྩེ, ཏ་མྤི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་ཧཱ་རི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཙེ, ཨ་ཏྠོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཧི ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨི་དྷ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ས་དྡྷཱ་ཡ ས་དྡ་ཏྠེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙོ ས་དྡྷོ, ཨ་ཉྙོ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི སི་དྡྷཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཨེ་ཀོ ཨ་མོ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མོ་ཧོ དྷ་མྨོ ཨ་ཉྙོ, ཨ་ཉྙེ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ད་ཡོ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཡཱ་ནི ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ‘‘ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏི ཋཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི? ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཋཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཀ་ཏི ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི? ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི. ཀ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི? ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ་པི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཏཱ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་མ མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ས་དི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀེ་ཝ་ལཾ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་མ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ན ཏ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༢. ‘‘ཝི་བྷ་ངྒ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ཙཱཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ངྒ་ཛཱ་ན་ན་བྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྠུ་སྶ ཧ་རི་ཏ་བྦ་བྷ་ཎྜ་སྶ ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཉྩ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་ཀོ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ན ཝུ་ཏྟོ, ཏཱི་ཧི་པི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛ་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ར་ཉྙ་པཱ་ལ་ཀཱ་དི་ནཱ ན ཀེ་ན་ཙི མ་མཱ་ཡི་ཏཾ. ཚ་ཌྜི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་དི་ནཱ སཱ་མི་ཀེ་ན ཚ་ཌྜི་ཏཾ. ན་ཊྛཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཚི་ནྣཱ་ལ་ཡ་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཾ. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀ་མྤི ཡ་སྶ སཱ་མི་ཀོ ཀོ་ཙི ནོ ཧོ་ཏི, ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཝཱ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཡཾ ཝཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ དེ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ, ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ. དེ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ པ་རེ་ཧི ཙེ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀེ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏམེ་ཝ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཧི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཙོ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧ་ན་ནཱ་དི་ཀཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཨ་ནཱ་ར་ཀྑ་ཀེ པ་ན ཨཱ་ཝཱ་སེ, ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨ་ནཱ་རཱ་མི་ཀཱ་དི་ཀེ ཙ ཡཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ, ཏཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ གོ་པེ་ཏ་བྦཾ མ་མཱ་ཡི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཚཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི. ཨི་སྶ་རོ ཧི ཡོ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཏཱ་དི་སེ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཙོ་རེ་ཧི་པི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཝཱ་རེ་ཏུཾ པ་ཊི་བ་ལོ ཙེ, བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུ་ནྟི. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་ས་ཉྙི་སྶ ཚ་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཡཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ ཀི་ཉྩཱ་པི དི་སྶ་ཏི, པ་ར་ས་ནྟ་ཀེ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཙོ་རེ་ཧི ཧ་ཊཾ, ཙོ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་རོ ཙེ་ཏཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ག་ཎྷ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. སཱ་མི་ཀོ ཨེ་ཝ ཙེ ག་ཎྷ་ཏི, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཡ་སྨཱ ཙོ་དེ་ཏྭཱ, ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཙ སོ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. པ་ཋ་མཾ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙེ པ་ཙྪཱ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ག་ཎྷ་ཏི, ཨེ་ས ན་ཡོ. སཱ་མི་ཀེ་ན དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ སོ ཙེ ཙོ་རོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཎྷ་ཏི, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ. ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཙེ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ མཱུ་ལ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཙོ་ར་བྷི་ཀྑུ་མྷི མ་ཏེ ‘‘མ་ཏ་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་ར’’ནྟི ས་ངྒྷོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཙེ ཏཾ ག་ཎྷ་ཏི, མཱུ་ལ་སཱ་མི་ཀོ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀ་མི་ད’’ནྟི ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – བྷཱུ་མ་ཊྛཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་བྷེ་དཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ནྟཱི་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་དི ཨ་ཉྙེ་པི ས་ནྟི, ཏེ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ནོ ཙེ ས་ནྟི, ཡེ ཨི་མེ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཨུ་ཀྐོ་ཊ་ན་ཝ་ཉྩ་ན་ནི་ཀ་ཏི་སཱ་ཙི་ཡོ་ག་ཝི་པ་རཱ་མོ་ས་ཨཱ་ལོ་པ་སཱ་ཧ་སཱ་ཀཱ་རཱ ཙ སུ་ཏྟ་ངྒེ་སུ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ནཱ, ཏེ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཨེ་ཏྠ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཝཱ ཏེ་སཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སི་དྡྷོ་ཝ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ངྒ་ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན. ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༡༢༨-༡༣༠) ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ‘‘ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༨; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་ག་ཧ་ཎཱ་ད་ཡོ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཏཱ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཝི་པ་རཱ་མོ་ས་ཨཱ་ལོ་པ་སཱ་ཧ་སཱ་ཀཱ་རཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ག་ཏེ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨི་མཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གཱ་མ་ཊྛཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛ’’ནྟི མཱ་ཏི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘གཱ་མ་ཊྛཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་ད་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཾ. ན ཧི བྷཱུ་མི་ཏ་ལཱ་དཱི་ཧི གཱ་མཱ་ར་ཉྙ་ཊྛཾ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཾ, ཏཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊ་ངྒ་ག་ཧ་ཎ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཧ་ད་ཡ་བྷེ་ད་སི་ཁཱ་བྷེ་ད་ར་ཛྫུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ མཱ་ན་ཀཱུ་ཊེ ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཧ་ད་ཡ་བྷེ་དོ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཧ་ད་ཡ་བྷེ་དོ ཧི ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ སི་ཁཱ་བྷེ་དོ་པི ལ་བྦྷ་ཏི. སོ ‘‘ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཁེ་ཏྟ་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ར་ཛྫུ་བྷེ་དོ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟོ སཱ་མི་ཀཾ པ་རཱ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐོ་ཊ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཏེ ཙ ཏ་ཐཱ ཝ་ཉྩ་ན་ནི་ཀ་ཏི་ཡོ་པི.
ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༡. ན ཙ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་གཱ་ཧེ་ན ག་ཧི་ཏ་མྤི པུ་ན དཱ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀོ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི…པེ… ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑུ, ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༤༦) ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་མེ་ནྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘སོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏཾ ཙོ་དེ་སི ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི ཏྭ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ. པུ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑུ, ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཡ་པི ས་ཏི ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་སྶཱ་ས་ས་ཉྙཱ་ཡ གཱ་ཧེ ས་ཏི, སོ་པི བྷི་ཀྑུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ན ཀུ་དྡྷོ ཙོ་དེ་སི, པི་ཡོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་ནོ ‘‘ཀ་ཙྩི ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི ཏྭཾ, ག་ཙྪ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་ནྟེ ཏི་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ཙོ་དེ་སི. ས་ཙེ་པི སོ ཀུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཙོ་དེ་ཡྻ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ན ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་སི་དྡྷཾ. ཡོ པ་ན པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ལ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་ན་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ པ་ན སོ་པི པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཙོ་རོ པ་ས་ཡ྄ཧ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་པི ‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ མེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཐེ་རེ་ན དི་ནྣཱ་ནི, ཨ་དི་ནྣཱ་ནི ཝཱ ས་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཐེ་རོ པུ་ན པ་ཀྑཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏི བྷ་ཡེ་ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་དྷ སཱ་མི་ཀོ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མི་ཀ་སྶ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨི་དཾ ཀི་ར ཝ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ག་ཧི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘སོ ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཎོ ཧོ་ཏི, གི་ལཱ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜཾ ཨེ་ཝ. ‘‘བྷཱ་རི་ཡ་ཉྷི་དཾ ཏྭ་མྤི ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ པ་ཡོ་གེ་ན ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷཱ་རི་ཡེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི དྭེ ཙེ ཛ་ནཱ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི, དྭི་ནྣ་མྤི པཱ་ཊེ་ཀྐཾ, སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ནཱ་མ ཏཾ ཀ་མྨཾ, སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཎྜེ, ཏ་སྨཱ ‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཙ་ན་མི་མཾ ན་ཡཾ ན པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ངྒ་ནྟི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏཱི’ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ ཀི་ར, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀེ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ་ཡ་མཱ་པ་ཏྟི ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཏུ་རི་ཏ་ཏུ་རི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ལོ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ག་ཧ་ཎ་གཱ་ཧཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ལེ་ན པ་ར་སྶ དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༢༡) ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ་པི ཡེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ནྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཨི་ཏ་རེ ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་བྷ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟི ‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཝེ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཧུ. ‘‘ཨི་མེ པ་ནཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཏྠི ཙེ, ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༢.༢༡.༡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏི་ཀ) པ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ‘སི་ཡཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎོ དྷ་མྨོ. པུ་ན ‘ཨ་ཡཾ སོ’ཏི ནི་ཡ་མེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ སཱ་རོ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན་སྶ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་པ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ་ཝ, ཡ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ’’ཏི ཙ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཡ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཡུཾ;
ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ན ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཀ་མྨཾ ན་སྶ་ཏི ཁཱི་ཡ་ཏི.
ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཀཾ ཡ་ཉྩ, ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨཱ་དི་ཀཾ བྷ་ཝེ;
ན ཡུ་ཏྟཾ ཏཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཀ་མྨ་མེ་ཀཾ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑུ, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དཱི་སུ, ས་བྦེ་སུ ཙ ཨ་ཀི་རི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ན ཀཱ་ཡ་ངྒ་ཙོ་པ་ནཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་ངྒ་ཙོ་པ་ནཾ ཝཱ, ཨ་པི་ཙཱ་པ་ཏྟི, ཀ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ན ས་བྦཱ་པ་ཏྟཱི་ཧཱི་ཏི? ན, ཀ་སྨཱ.
ཀ་ཏྟ་བྦཱ སཱ་དྷི་ཀཾ སི་ཀྑཱ, ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙི་ཀཾ;
ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི, ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི ཏཾ ཕུ་སེ.
ན ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་པྤཱ་ཡེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ སུ་ཊྛུ དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ས་ཧ་ག་ཏཾ, བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏི.
༡༣༧. ཝ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨཱ་མ་ས་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཀུ་ས་ས་ངྐཱ་མ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༨. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱདཱི་སུ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ནྟུ ཏ་སྶ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་མ་ཏྟཾ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷཱ་རེ ཝཱ་ཡཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ དི་སྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘སཱ་ཊ་ཀ་ཏྠི་ཀོ སཱ་ཊ་ཀ་པ་སི་བྦ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཊ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏི, ན ཨུ་དྡྷཱ་རེ ཨེ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ བ་ཧི ཋ་ཏྭཱ ‘སཱ་ཊ་ཀོ ཨ་ཡ’ནྟི དི་སྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་དཱ པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཀི་ནྟུ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རི་ཀ་པྤོ དི་སྶ་ཏི, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཎེ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན སོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཉཱ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་མྨ་ནྟ་སཱ་ལཱ ནཱ་མ ཀ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ན་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ནཾ གེ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝཱཏི ས་ཙེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ནྟི་ཨཱ་དི ཡཱ་ཝ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཧི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀེ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘སེ་སཾ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀུ་ས་ས་ངྐཱ་མ་ན་ཀ་ར་ཎེ ས་ཙེ པ་རོ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི ཁཱི་ལ་ས་ངྐཱ་མ་ནེ ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ས་ངྐ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.
༡༤༠. པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༣༡) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཡ་སྶ ཧི པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ནེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཙོ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཧ་ན་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྨི་མྤི ནཱ་མ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་བྷི་ཀྑུཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་ད་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཡུ་པ་གོ ཧོ་ཏི. ཨ་པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ རུ་ཀྑཱ་དཱི ཙ དུ་ལླ་བྷཱ, ན ཙ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུ་ནྟི རུ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཛ་ནོ པ་ཊི་མཱ་གྷ་ར་ཙེ་ཏི་ཡ་བོ་དྷི་གྷ་ར་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ. ‘‘རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༨) ཝུ་ཏྟ་ནི་སྶ་ཡཱ ཙ ཨ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི བྷི་ཀྑཱུ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ན སཱ་དི་ཡི་སྶ་ནྟཱི་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ས་པྤ་ད་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ཚཱ་རི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ རུ་ཀྑཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀཱ་ལེ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཱ་དིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷི་མེ་ཝ སུ་ལ་དྡྷི ཝི་ཡ དཱི་པེ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཏོ ཏི་ཏྠི་ཡེ་སྭེ་ཝ ལོ་ཀོ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༤༡. ཨ་པ་ར་མྤི བྷཱ་གཾ དེ་ཧཱིཏི ‘‘ག་ཧི་ཏཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ནེ་ཝ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ཀ་ཏི་ཛ་ནེ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ས་ཙེ པ་ན སཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཏེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཝཱ ‘ཨ་པ་ར་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་སྶ བྷཱ་གཾ ཨེ་ས ག་ཎྷཱ་ཏི ཡཱ་ཙ་ཏི ཝཱ’ཏི ཡཾ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གཾ དེ་ཏི, ཏཾ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
༡༤༨-༩. ཁཱ་ད་ནྟ་སྶ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻནྟི ཙོ་ར་སྶ ཝཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟ་སྶ དི་ནྣཾ སུ་དི་ནྣ་མེ་ཝ ཀི་ར. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷི་ཀ་མ་ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ‘‘ཡ་དི ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཀཾ. ཚ་ཌྜི་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ བ་ཧི ཋ་ཏྭཱ གྷ་ཎྚི་པ་ཧ་ར་ཎཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི ཁཱ་ད་ཏི, ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ཁཱ་དི་ཏཾ སུ་ཁཱ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ཏ་ཏྠ དི་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་ཁཱ་དི་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱཏི ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱི’’ཏི དི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱི’’ཏི དི་ནྣ་མྤི ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི བ་ཧི ཋི་ཏོ ལཱ་བྷཾ ན ལ་བྷ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༥༣. ‘‘མ་ཏ་སཱུ་ཀ་རོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་མེ་ཝ ཛཱི་ཝ་ནྟཾ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་དྡ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཏྟ་ཀཾ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ, ན ཧི ས་ཀྐཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ སཱུ་ཀ་རཱ མ་དྡི་ཏྭཱ ག་ཏཱ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི? ཡ་ཏྟ་ཀེ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དི་ནྣེ ཏེ ‘‘དི་ནྣཾ མ་མ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཏུ་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ཏུ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སཱུ་ཀ་ར་མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཀིཾ ཨོ་པཱ་ཏོ ཁ་ཎི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ན དཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཀིཾ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨུ་བྷི་ནྣཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏོ་སེ་ཏ་བྦོ་ཝ སཱ་མི་ཀོ, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སཱུ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཝཱ མ་དྡ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གུ་མྦེ ཁི་པ་ཏི, བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. མཱུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཙྪེ་དནྟི ‘‘ས་བྦ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ ཨི་སྶ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་ཏ་རེ ཨ་ནི་སྶ་རཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
༡༥༦. ཨཱ་རཱ་མ་ར་ཀྑ་ཀཱཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ དཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ, བྷཱ་གཾ ཝཱ སཱ་མི་ཀཱ ན ར་ཀྑ་ནྟི ན ད་ཎྜེ་ནྟི, ཏ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་མྤི ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷི་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨི་སྶ་རོཏི ཡ་ཏྠ སོ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཉཱ་ཏ་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཀི་ར ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ས་ཧ བྷཱུ་མི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཎ་མ་ཏྟཾ པ་ན ན དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀི་ནྟུ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ནྟི ཙེ, ཨ་ར་ཀྑི་ཡ་ཨ་གོ་པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ, ཝི་ན་སྶ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤི་ཡེ་པི ཙཱཏི ཝ་ཏྭཱ, ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ག་ཧ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ མཱ་ཏཱ་དི་ས་ནྟ་ཀེ་པི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན. ཨི་དཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ‘‘རཱ་ཛཱ་པི་མེ་སཾ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༨༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ཏྟཾ, ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི སི་དྡྷཾ.
དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.