༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ

སུ་དི་ནྣ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཋ་མ་སྶེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ, ཋ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ;

ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ར་ན་ཡོ, པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ.

ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཀ་ཏྟི་ཀ་ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨེ་ཝ ཝེ་སཱ་ལིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ ཝ་སྶཱ་ནི ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ པཱ་ལི༹་ཀྐ་མེ་ན དི་སྶ་ཏི, ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. སོ ཧི སུ་དི་ནྣ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷེ་ས་ཀ་ལཱ༹་ཝ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏེ་ར་ས་མཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཙུ་དྡ་ས་མཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི, པ་ནྣ་ར་ས་མཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷི, སོ་ལ༹་ས་མཾ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ར་ས་མཾ ཝ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝེ་སཱ་ལིཾ པཱ་པུ་ཎི, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ སུ་དི་ནྣོ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ་ཡེ་ཝ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སི, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ཨི་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཏ་ཏྠ ཝེ་སཱ་ལི་ཡ་ཉྩ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཝཱ་སཾ, པ་ཙྪཱ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ནི་ཝཱ་ས་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་སྶེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ, ཋ་ཏྭཱ …པེ… པ་ཀཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་དཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝ་ཛྫི་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པུ་གྒ་ལ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ, ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝ་ཛྫཱི དུ་བྦྷི་ཀྑཱ ཧོ་ཏི…པེ… ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠) ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཙ ཙོ་ད་ནཱ་ན་ཡོ, པ་རི་ཧཱ་ར་ན་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་ས་ནཱ – ཀི་མ་ཏྠཾ ཐེ་རེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཙ སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཡ་ཐཱ ཙ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣོ, ཡ་ཐཱ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ཀི་ཙྪེ་ན, མ་ཧ་ནྟེ བྷོ་ག་ཉཱ་ཏ་ཀེ;

ཧི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི, པེ་ས་ལཱ་ན་མྤི ས་བྦ་སོ.

ས་བྦ་ལཱ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཡཾ, མེ་ཐུ་ནོ ཡ་དི ས་མྦྷ་ཝེ;

ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ, སི་དྡྷཱ ཝི་ར་ཏི ས་བྦ་སོ.

ཏ་སྨཱ ན་ཝ་ངྒ་ས་དྡྷ་མྨེ, ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏེ་པི ཙ;

ཝི་ན་ཡོ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཧི.

ཝི་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;

ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི, སཱ་ཏྠི་ཀཱ པེ་ས་ལ་སྶ་པི.

ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ཡ་སྨཱ ཡཾ པཱ་པ་མཱ་ཙ་རི;

ཝི་ན་ཡོ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ནཾ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནོ.

ཏ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ, ཝི་ན་ཡོ སཱ་ཏྠ་ཀོ་ཝ ཡཾ;

དྷ་མྨོ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་དེ་ས་ནཱ.

ཨ་པི ཙ ཡ་དི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ཨ་ཡ་སོ པ་ཏྠ་ཊོ, པ་གེ་ཝ་ཉྙེ་ས་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? –

ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ, སུ་དི་ནྣོ པུ་ཏྟ་མཱ་ཏ་རོ;

བྷ་བྦཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་ད་ཏྠཾ ན ཀ་ཏཱ ཨ་ཡཾ.

ན་ནུ མཱ་ག་ཎྜི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མ་སྶཱ ཧི་ཏ་ཏྠཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ བཱི་ཛ་ཀ་བཱི་ཛ་ཀ་མཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཐེ་རེ་ན དཱི་པི་ཏཱ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་དི་ནྣོ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཙི་ར་ནི་ཝི་ཊྛོ ཧི སོ གཱ་མོ, ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཙི་ར་ནི་ཝི་ཊྛོ་པི ཙ གཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༢༥-༦. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་སི པ་ན ཏྭནྟི ས་མ་ཎ་ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪ་ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཛ་ན་ཀེ་ཧེ་ཝ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཁོ སུ་དི་ནྣ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱཏི ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ, ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡཾ ས་ར་ཎཱ་ནི ད་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ཀི་ཉྩཱི་ཏི པ་ད་སྶ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི པ་དེ་ན. ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟཱིཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ‘‘ཀ་སྶ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་མ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་མཱ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མ. ས་ཙེ་པི ན མ་རཱ་མ, ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་ཡོ་གཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མ, ཏ་ཡི ཛཱི་ཝ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ ནོ མ་ར་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ར་ཎེ་ན་པི ནོ ཏ་ཡཱ ཝི་ཡོ་གཾ མ་ཡཾ ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་ཝ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མ.

༣༠. ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ བ་ལཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ གྷ་རེ་ཡེ་ཝ ཝི་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ཉྩ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱི་ཏི? ཨ་ནུ་མ་ཏི་དཱ་ནེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཙ ཏུ་ཊྛོ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ཏུ་ཊྛ་ཏྠཾ. ཀེ་སུ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཀེ་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་དི་ནྣོ ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ པ་ཙྪཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ‘‘ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ སུ་དི་ནྣོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་སྶེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཝཱི་ས་ཏི་མེ ཝ་སྶེ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི, ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠཾ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ན ཀོ་ཙི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡི, ས་བྦེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ, ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༦) པ་ཙྪཱ ཨ་ལ་ཏྠ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སྶི་ཀོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཨ་ལ་ཏྠ ཁོ སུ་དི་ནྣོ ཀ་ལ་ནྡ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨ་ལ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏེ་ར་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཨ་ཊྛ ཝ་སྶཱ་ནི ཝ་ཛྫི་གཱ་མེ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཡཾ་ཝ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཁོ ཝ་ཛྫཱི དུ་བྦྷི་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏ་ད་ཝ་ས་རི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཋོ ཡེ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ དི་སྶ་ཏི, སོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་ར་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ, ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཉཱ་ཏི་གྷ་རཱུ་པ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་དཱི་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ངྒཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘མཱ ཨ་ཏི་ཧ་རཱ་པེ་སུ’’ནྟི ཀཱ་ལ་བྱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མཾ ན་ཡ’’ནྟི ཨ་ན་ཡོ་ཡེ་ཝ.

ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཝི་ནཱ་སེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ;

ཨ་ན་ཡོ ན་ཡ་རཱུ་པེ་ན, བུ་དྡྷི་མཱ་ག་མྨ ཏི་ཊྛ་ཏི.

༣༦. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ, ཝི་ནཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, སཱ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཧི པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏོ, ནཱ་པ་ཏྟི. ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས’’ནྟི ཧི ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ་ཝ དུ་ཝི་དྷཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ སེ་ཁི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. སེ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི མུ་སཱ་ཝཱ་ད ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད པེ་སུ་ཉྙ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ཏོ་ད་ཀ ཧ་ས་དྷ་མྨ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ ཏ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཛ་ཏུ་མ་ཊྛ་ཀ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. སེ་སཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ནུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡེ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ན ཏྭེ་ཝ ན་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (པཱ་རཱ. ༥༡༧) ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩཾ ཝཱ གཱི་ཏཾ ཝཱ ཝཱ་དི་ཏཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༨༣༤) ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩེ་ཡྻ ཝཱ གཱ་ཡེ་ཡྻ ཝཱ ཝཱ་དེ་ཡྻ ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཛཱ་ཏཾ, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཚ་བྦི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་དྡེ་སེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ, ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ, ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མཱ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཀ་ཏི་ཝ་སྶཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སུ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཧེ་མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མེ མཱ་སེ དུ་ཏི་ཡེ པ་ཀྑེ ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་པོ་རི་སཱ་ཡ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ནི་སི་ནྣེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་སཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་དི་ནྣཾ ཀ་ལ་ནྡ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྙ་ཏྟོ’’ཏི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྨཱ? –

ཡ་སྨཱ དྭཱ་ད་ས་མཾ ཝ་སྶཾ, ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝ་སི ཛི་ནོ;

ཏ་སྨི་ཉྩ སུ་དྡྷོ ས་ངྒྷོ་ཏི, ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཏ་དཱ.

ཐེ་ར་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ, སི་ཀྑཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནཱ;

ཏ་སྨིཾ སི་དྡྷཱ་ཏི སི་དྡྷཱ་ཝ, ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི ནོ ཏ་དཱ.

ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཉྩ, ཀིཾ ས་ཏྠཱ ཙ་ཏུ་ཝ་སྶི་ཀོ;

པ་ཊི་ཀྑི་པི ཀི་མཱ་ཎ་ཉྩ, ས་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི སོ.

ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ནི་སྶཱ་ཡ, ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་མ་ཀཱ་སི ཡཾ;

དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཏ་ཏོ ས་ངྒྷ-བྷེ་དོ པ་ཙྪི་མ་བོ་དྷི་ཡཾ.

ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡིཾ་སུ མཾ པུ་བྦེ, བྷི་ཀྑཱུ་ཏི མུ་ནི་བྷཱ་སི་ཏཾ;

སུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ནོ, སོ་ཝ ཀཱ་ལོ ཨ་ན་པྤ་ཀོ་ཏི.

ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཝཱ ན པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི, ཏཾ ས་ཀ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ས་ཀ་ལཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མ་ས་ན་མྤི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ནི་ཡ་མ་ན་ཏོ, ཨ་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ར་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཧི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་སུ་ཙི་པཱ་ནེ པ་ན ཧ་ཏྠི་ནི་ཡཱ ཏཱ་པ་ས་པ་སྶཱ་ཝ་པཱ་ནེ་ན ཝཱ་ལ་ཀཱ་བྱོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཝཱ་ལ་ཀཱ་བྱ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མ་ཎྜ་བྱ་སྶ ནཱ་བྷི་ཡཱ པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཀི་ར. རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ པ་ན ཝེ་ཛྫ་ཀཱ ཨཱ་ཧུ –

‘‘ཐཱི་ནཾ ས་ནྡ་སྶ་ནཱ སུ་ཀྐཾ, ཀ་དཱ་ཙི ཙ་ལི་ཏོ་ཝ་རེ;

ཏཾ གཱ་མ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ, དྭ་ཡ་ས་མཾ ས་ངྒ་མི་ཡ;

ག་བྦྷཱ་དཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ, ཐཱི་ནཾ པུ་རི་ས་ད་སྶ་ནཱ་སཱི་ཏྱཱུ་པ་ནེ་ཡྻ’’.

ཏ་ཐཱ་པྱཱ་ཧུ –

‘‘པུ་པྥི་ཀེ ཨེ་དྷི་ཡྻ སུ་དྡྷེ, པ་སྶཾ ན་ར་ཉྩ ཨི་ཏྠི ཏཾ;

ག་བྦྷ་ཉྩ ན་ཡེ་ཏྱུ་ཏྟ-མི་ཏི ཏ་སྨཱ ཀཱ་སོ ཨི་ཏཱི’’ཏི.

རཱ་ཛོ་རོ་དྷོ ཝི་ཡཱཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཀི་ར ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪི, ན ཏཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཧོ་སི ཏེ་སཾ རཱུ་པཾ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪིཾ་སུ ‘‘ཀ་ཙྩི ནོ ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་དི་ནྣ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ’’ཏི.

༣༩. ཀ་ལཱིཏི ཀོ་དྷོ, ཏ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཾ, ཀ་ལ་ཧོ. གཱ་མ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཛ་ན་པ་ད་དྷ་མྨཾ ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སཱི་ནཾ སི་དྡྷིཾ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ, ས་རཱི་ར་ཉྩ. ཨ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་ནི་བ་དྡྷནྟི ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ, སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ, པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་སུ་མ་མཱ་ལནྟི ནཱ་ནཱ་གུ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ར་ཏ་ན་དཱ་མནྟི ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ བྷ་དྡཱ་ལི ཝི་ཡ. པ་ད་ནི་རུ་ཏྟི་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ནཱ་མ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ ‘‘ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༣༡༥) ཝི་ཡ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ནཱ་མ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ ཧོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ་ཏཱ ཧོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པེ་ས་ལཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. པ་ཋ་མེ་ན ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘པུ་བྦེ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ བྷ་བྦ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘སུ་དི་ནྣོ ཏཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏོ, ཡ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ནེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི, ན ཨ་ཉྙ་དཱ, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཝཱ་པི པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་བུ་དྡྷི་ཡཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་ཉྩ སེ་ཁི་ཡཾ, ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མ. ཝ་ཏྠུ་ནོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎེ, ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ས་ཏི ཡ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒོ, ཏཾ ས་བྦཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ, ག་མི་ཀ, ཨ་ནུ་མོ་ད་ན, བྷ་ཏྟ་གྒ, པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ, སེ་ནཱ་ས་ན, ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར, ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ནི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ན་ཡེ་ན ག་ཎི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས, ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ དྭེ་ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ས་ཏྟ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི སཾ་ཝ་རོ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོ པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ན་ཡོ ས་མ་ཐ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ, ཏཾ ས་ངྒྷ་ཕཱ་སཱུཏི ཨེ་ཀ་མི་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. པ་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏེ ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སཾ ‘‘པ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ས་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པ་ད་ས་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་ཏཾ པུ་རི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཾ, དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏ་ནྟི དྭེ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི, ཨ་ཏྠ་ས་ཏེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཾ, དྷ་མྨ་ས་ཏེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཾ དྭཱི་སུ ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཏེ་སུ དྭེ ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎ་ས་ཏཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་སྶ སུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི པཱ་ལཱི༹’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར.

མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀཾ ས་ཀ་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ན, པ་ར་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་ཀ་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་ཀ་མ་གྒེ ཨེ་ཝ པ་ཝེ་ས་པ་ཝི་ཊྛ་ཋི་ཏུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ པ་ཊི་སཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝེ་ཡྻ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཝེ་སཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘སོ ཙེ པ་ཝེ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝི་ཊྛཾ, ཋི་ཏཾ, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༩) ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཙ་ཏ་སྶོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡཱ’’ཏི, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ མེ་ཐུ་ནཱ་དི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་མ་ནེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་ཀ་རི་ཏྭཱ་ཝ སོ པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྨཱ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཧི པ་ན ཨ་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ ག་ཎ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ’’ཏི ཡུ་ཏྟི་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་བྦེ་པི ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པ་ཝི་ཊྛཱ་དཱི་སུ, ཏ་མེ་ཝེ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་མྤི ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སེ ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ས་རཱི་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ས་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི སོ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་པི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩). ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་དྡྷོ སོ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན པ་ད་སོ་དྷ་མྨཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ན ཛ་ནེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙཱ་དི་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་སུ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷི་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནཱི…པེ… ཨཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༧༩) པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༦༧༩) ཨཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སེ ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་དུ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སེ་སུ སེ་ཁི་ཡེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སེ་སུ་པི ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་དུ་ཀ་ཉྩ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སུ་དི་ནྣ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

མ་ཀྐ་ཊཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༠-༡. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཨི་དྷ མ་ལླཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙུ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྠ་མྤི པ་ཋ་མཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧེ་ན ཝཱ ལེ་ས་ཨོ་ཌྜ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྠ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏུཾ ‘‘ན་ནུ ཨཱ་ཝུ་སོ ཏ་ཐེ་ཝ ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝ མ་ཀྐ་ཊཱི་ཝ་ཏྠུ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ. ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ‘‘ན་ནུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཾ, ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་དཱི་སུ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན་པི སི་དྡྷ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་དི ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནྟི པ་ཉྙ་པེ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱ་པི ཀིཾ ན སི་དྡྷ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་དེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ ལེ་ས་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ལེ་སོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀེ ཝི་ཧེ་ས་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༠༡) ཝི་ཡ ཝ་ཏྠུ་དྭ་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཙཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་པི ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏོ, སུ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ད་ལ༹ྷ་ཏ་རོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝི་སུ་དྡྷོ.

ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ག་ཎྛི་པ་ད་ན་ཡོ ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེཏི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ པ་ན ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་མ་ཀུ་ས་ལེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཉྩ. ཨུ་བྷ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མ. སུ་རཱ་པཱ་ན་སྨི་ཉྷི ‘‘སུ་རཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ལེ་པ་ནེ, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ལེ་པ་ནེ ཨ་དོ་ས་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་ར་སྶ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཙ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཙ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ. ཡ་དི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཧོ་ཏི, ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནེ་ཝ སི་ཡུཾ, ན ཙ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་དཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ སེ་ཁི་ཡེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ནྟི, ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་སུ་ཏྟ་སྶ མུ་ཁེ ཀོ་ཙི སུ་རཾ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ཨ་ནྟོ ཙེ པ་ཝི་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀཾ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ར་སྶ ཨཱ་མ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཀཱ་ཡཾ ཨ་ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ‘ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀི་རི་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི ཏ་དཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ སུ་ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ པ་ན མ་ཛྫ་ས་ཉྙི་ནོ་པི ས་ཀིཾ པ་ཡོ་གེ་ན པི་ཝ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ‘‘སེ་སཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་མཱ་ནེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ, སུ་པི་ན་ནྟེ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ སུ་པི་ན་ནྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཚཱ་ཡཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

མ་ཀྐ་ཊཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༣-༤. ཝ་ཛྫཱི་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཝ་ས་ནྟཱ ཝ་ཛྫི་ནོ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པུ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠནྟི ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ་ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི, ཏཾ ཀཱ་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ, ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ ཙ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎེ པ་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་སྶ་ནྟི (པཱ་རཱ. ༤༥༩), ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀུ་ཊི་ཡོ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་ཡོ (པཱ་རཱ. ༣༤༢), བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དྭེ ཝ་སྶཱ་ནི ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཾ སི་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི (པཱ་ཙི. ༡༠༧༧), ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༡༠༨༤) ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཡ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ, པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཡ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་ལླུ་མྤ་ཏུ མཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༡, ༡༢༦) ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ མེ་ཐུ་ནོ དྷ་མྨོ ན པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏ་བྦོ, ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ཙ པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན ཨ་སྶ་མ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མེ་ན ན་ནུ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཱ སི་ཀྑཱ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཝཱ ཨཱ་ཝི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏེ པ་ན ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝིཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སོ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ ཡོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏི, པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཝཱ ཨུ་ལླ་པ་ཏི, སོ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཧི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་སི་ཐི་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ ཧི ཡ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙཱ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ནྟེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༡) ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཡ. པ་རི་པུ་ཎྞེ པ་ནེ་ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ –

‘‘ནི་དཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ, ཝི་བྷ་ངྒོ ཏཾ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ;

ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི. –

ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སུ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙཱ་ཏི ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ ཝ་ཏྠུ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཡོ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷེ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནོ པུ་རི་སེ ནོ པ་ཎྜ་ཀེ ནོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ ཙཱ’’ཏི མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ་པི ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ལེ་སོ་ཀཱ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཐུ་ན་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝི་བྷ་ངྒོ ཏཾ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཏ་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒོ. ཝི་བྷ་ངྒེ ཧི ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ. ཏ་ཡོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ. ཏ་ཡོ པ་ཎྜ་ཀཱ. ཏ་ཡོ པུ་རི་སཱ. མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ མ་གྒེ…པེ… ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ དྭེ མ་གྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༦) ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ལེ་སོ་ཀཱ་སཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཧོ་མཱི’’ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩཱ་ནི་ཊྛཾ. ཨི་དཾ ཨ་པ་རཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི ‘‘ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ, ནཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༦༩) ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་པི་ཙ ཡོ ཏ་ཐཱ ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཡ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏེ ཧི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་པ་ནྣཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏཱ, ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཙེ་པི མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀེ་ཙི ཝི་བྦྷ་ནྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོཏི ཏ་ཏོ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏེ ས་རཱི་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ས་ཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་ས་ཏོ གཱ་ཐཱ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ན –

‘‘ནི་དཱ་ན་མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ, ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ;

ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པ་ཀཱ་རོ ཙ, པ་ཋ་མོ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ’’ཏི. –

ཨི་མཾ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཝ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ན ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་མ་ཏྠཾ ཝཱ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཝཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ ནི་དཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ནི་དཱ་ན་བྷེ་དོ. མཱ་ཏི་ཀཱ་པི ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ ནི་དཱ་ནཱ་ན་པེ་ཀྑཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ནི. ན ཧི ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷཱ་སིཾ་སུ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཧི ཏེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ གི་ཧཱི་ནཾ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སིཾ་སུ, ན ཙ ཏཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ལེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ནི ཉ་ཏྭཱ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ནི་དཱ་ནཱ་ན་པེ་ཀྑཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ.

ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཡོ་ག་ཙི་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཏ་ར་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ས་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ས་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒོ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ, ‘‘ས་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ, ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི བྷི་ཀྑུ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ན་ནྟ་རེ་ནཱ་པི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ, ‘‘བྷ་དྲོ བྷི་ཀྑུ, སཱ་རོ བྷི་ཀྑུ, སེ་ཀྑོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་སེ་ཀྑོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷི་ཀྑུ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་བྷ་ངྒོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏོ ས་བྦ་སཱ་མ་ཉྙ་པ་ད་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ས་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏོ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏྠ ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྠུ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ མ་གྒེ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, བྷི་ཀྑུ་སྶ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་ཏི་ཨཱ་དི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྠུ་པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མེ ས་ཏི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟོ, མ་ཏཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟོ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་ཝེ་ཀ་ལྱེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ན་ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝི་བྷ་ངྒོ.

ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རོ པ་ན མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ད་ཉྙེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ, ས་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཡོ པ་ཋ་མོ, སོ ཝི་བྷ་ངྒོ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟོ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༧༢) ཨེ་ཏཱ་ནི ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ, ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎེ་ན ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཡ་དི་དཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཨི་དཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ. ཏ་སྶ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཛཱ་ན་ན་སཱ་དི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ཏཱ ག་རུ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ཨ་ངྒཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པེ་ཏ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨི་མཾ ཛཱ་ན, ཨི་མཾ དེ་ཧི, ཨི་མཾ ཨཱ་ཧ་ར, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠོ, ཨི་མཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ནི་དཱ་ན་མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་བོ་དྷིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. སོ ཧཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཏེ ཧི ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཝ་ར་ས་ཡ་ནེ་སུ ས་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ, ཏེ ཙ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ ས་ངྒྷེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ས་ཡ་ཉྩ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟ་མྤེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ཡོ པ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཡ་མ་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོཏི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ས་བྦོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ་མ་ཀོ ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་སི་ཀྑཱ ཝི་ཧི་ཏཱ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཡོ ཙ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀ་དཱ པ་ན ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི? ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་ད་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱི་ལཱ་ནི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ན སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ན ཙ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཨ་ཏྠི སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙ སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཡཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ས་ཏི ‘‘སི་ཀྑཱ་ཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧི ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཏི.

‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ར་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏུཾ བྷ་བྦོ, ཏཾ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཧི པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ སཱ་ཛཱི་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ནེ་ཏ་རཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཾ ཝཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ སཱ་ཛཱི་ཝོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ སི་ཀྑཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱུ་པ་ག་མ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སི་ཀྑ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀི་ནྟུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. སོ ཙ ན པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ་ཏི ཏེ་ན ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ, སོ དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ཏི – ས་བྦེ་སུ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨི་ད་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཡ་དི་དཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པི སཱ་ཝ་ཀོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྤི, ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་མི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙཱ་ཏི ས་རཱུ་པེ་ཀ་དེ་སེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མ་ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏྭེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཨ་སི་ཀྑ་མྤི ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཏི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཏཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཏྟཱ, སཱི་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་ན་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟོ སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏ་མེ་ཐུ་ན་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ན ས་མཱུ་ཧ་ན་ཏི ནཱ་མ. ན ཧི སོ བྷི་ཀྑུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་ཝི, ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན་ནུ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡོ པ་ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན, པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྶཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི. སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཙ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཡོ ཝཱ པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཏ་སྶ ཙ, ཡོ ཝཱ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཏ་སྶ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ ཙ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ན ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི སི་དྡྷཾ, ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, སོ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ མུ་ཁེ་ན པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ད་ཡོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཀུ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝི་ཙྪེ་དེ ས་ཏི་པི ཨ་མ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. སཾ་ཝཱ་སཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝི་ཡ. ན ཙ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏི. ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ པ་ན ན ཧོ་ཏི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ, ན སོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ཀི་མ་ཡཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི? ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི ཀི་སྶ ནཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཙེ? པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ.

ཨ་པི་ཙ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཙ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ ཨ་དི་ནྣཾ ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻ (པཱ་རཱ. ༨༩), སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཝཱ, ཚེ་ད་ན་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༥༤༨) ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱིཏི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ‘‘པ་གེ་ཝ པ་ཎྜ་ཀེ པུ་རི་སེ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥. ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ས་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཉྩ་ཧུ་པཱ་ལི, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? སུ་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༤༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཏོ ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ སུ་ཏྟཾ, སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ. བྷཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨཱ་ཝུ་སོ, སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སུཾ. ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡཱ ཐེ་རོ ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་བྷི. ཨ་པི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ…པེ… ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༣༤༣). ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ. སེ་ས་ཏྟ་ཡཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྷི ཝི་ན་ཡཾ, མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ སུ་ཝུ་ཏྟཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པ་དེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ ཝ་ཎྞ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ད་ནི་ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨུ་དཱ་ཧ་ཊེ་ན ཀ་ཎྛོ་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ད་ས་མཱུ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ར་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ར་སེ་ན, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་ཙྪཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཧི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཀཱ་ར་ཎོ་པ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷོ ཨུ་ཧཱ་པོ་ཧ་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་དི་པ་མཱ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི.

པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཨི་དྷ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ན་ཡ་སི་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཋཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ པ་དེ་སོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༣) སཱ་ས་ན་ཏོ, ‘‘ནི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་ས་ནྡི་ཊྛི ཙ པ་ན པ་དེ་སོ’’ཏི ཙ ལོ་ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཉཱ་པ་ཀོ ཧེ་ཏུ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏེ དུ་ཝི་དྷཱ ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཝི་ན་ཡེ པ་ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟེ ‘‘དྷ་མྨཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༤༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨནྟི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་པི་ཊ་ཀ་དྭ་ཡཾ. དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མནྟི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ. ཏ་ཏྠ ཡོ དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ, སོ ‘‘དྷ་མྨཾ ར་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཝི་ན་ཡཾ ར་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི དྷ་མྨཾ ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་མྤཱ་དེ་ཏི.

ཏ་ཏྲི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟཾ – ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མོ ‘‘སོ ཙེ པ་ཝེ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝི་ཊྛཾ, ཋི་ཏཾ, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. སོ ཧཱ་ཡ་སྨཱ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་སྶ, ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཙ ས་མཱ་ཡོ་གེ ས་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་སྶ ས་ནྠ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ཡོ་ནི་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་སཱ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཝཱ་ཏོ་པ་ཧ་ཊ་ག་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ནེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ, ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ་པི ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༦) སུ་ཏྟ་ནྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡ་དི མོ་ཙ་ན་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏོ མུ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, པ་གེ་ཝ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ནཱ་ཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛཱ་ན་ཏོ ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ་པི ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་ཏི (པཱ་རཱ. ༥༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ར་ཀྑ་ཏི ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

ས་ངྒཱི་ཏིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་པཱ་ལི༹་ཏོ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ, ན་ཡ་ཏོ, ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཙ པཱ་ལི༹ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན ས་མཱུ་ཧ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཏེ་སཾ མ་ཏཾ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱུ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒྷོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱུ་ཧ་ན་ཏཱུ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦), ཏེ་ནེ་ཏཾ སི་དྡྷཾ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟ་མྤི ཙེ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུཾ ཡ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཏ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ, པ་གེ་ཝཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ཨཱུ་ནཱ་ཏི་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལེ་སུ ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཀ་སྨཱ ས་ངྒྷོ ན ས་མཱུ་ཧ་ནཱི་ཏི? ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཝཱ་ད་པྤ་ས་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ‘‘ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་མ་གྒེ་ཧི ས་མྨོ་ད་མཱ་ནེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སཱུ་ཏི ཙ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏྟ་མྤི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནེ་ཧེ་ཝ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཀཱ་སི.

ཨ་པི་ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨཱ་ར་མྦྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ་པི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཨེ་སཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ‘‘ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་ན་ཡ་སྶེ་ཝ. ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སནྟི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་སཾ. ‘‘སུ་ཏྟཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏེ་ན ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་ས’’ནྟི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་ར་སྶ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ, ‘‘སུ་ཏྟ་མེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ. སུ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ པ་ན ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་ས་དི་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀོ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ཝཱ་དཱི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་ད་ཀ་ད་ནྟ་པོ་ནཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༦༦) སུ་ཏྟཾ ས་ཀ་ཝཱ་དི་སྶ, ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་ཕ་ལ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི ཙ.

‘‘ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྶ ཡཾ ཏོ་ཡཾ, པུ་རཱ་ཎཾ པི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ནཾ;

ཏ་མེ་ཝ ཏ་རུ་ཎཾ ཏོ་ཡཾ, པི་ཏྟ་གྷཾ བ་ལ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. –

ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི དྷ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠ་སྶ ཙ ཕ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མེ་ཝ ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་རོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དནྟི ‘‘སུ་ངྐཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘སུ་ངྐཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ་ཏི པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ་ཝ སོ, ཏ་སྨཱ མཱུ་ལ་ཊྛོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཏྟཱ མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ པུ་རེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡༩) སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.

པ་རོ སུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨོ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི སུ་ཏྟཾ པ་ཊྛཱ་ནེ ལི་ཁི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ན ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མེ ཨོ་ཏ་ར་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཧི སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ནེ་ཏ་རཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི སི་དྡྷེ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ, པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་ད’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༡; ནེ་ཏྟི. ༢༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ནྣ་བྷོ་ཛ་ནེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ནི་ཙྩོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤི སུ་ཏྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ནོ ཙེ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷེ་པི ‘‘ནོ ཙེ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ས་མེ་ནྟཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་རོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱི་སུ ན་ཡེ་སུ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ. པ་རོ སུ་ཏྟནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཧ་ལི་དྡི སི་ངྒི་ཝེ་རཾ ཝ་ཙཱ…པེ… བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི ཚི་ནྡ་ཏི ཝཱ ཚེ་དཱ་པེ་ཏི ཝཱ བྷི་ནྡ་ཏི ཝཱ…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ་ཏི (པཱ་ཙི. ༩༡) ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཋ་ཏྟཱ ཧ་ལི་དྡི་ག་ཎྛིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཏྠི མཱུ་ལེ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན ཧི ག་ཎྛི་མྷི ག་ཎྛི ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. པ་རོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པོ་རཱ་ཎ་བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་པཱ་སཱ་དེ ག་བྦྷཾ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཏུ་མྷེ་སུ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཝ་ད་ནྟེ་སུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘སུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. པ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིནྟི ‘‘དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ས་ཡི་ཏེ་སུ ཀེ མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན དྭེ་པི ཛ་ནཱ མུ་ཙྩ་ནྟི ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ ས་བྦེ་པི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ནི་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.

ཨ་ཐ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ. པ་རོ སུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ གུ་ཏྟེ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ‘‘དི་ཝཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ མ་ཉྩེ ནི་སི་ནྣོ པཱ་དེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༧) ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན ནི་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏིཾ. པ་རོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མནྟི ‘‘དོ་མ་ན་སྶཾ པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི (དཱི. ནི. ༢.༣༦༠) སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ ས་དཱ་ར་པོ་སེ དོ་སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧོ’’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༥.༦; སུ. ནི. ༢༦༥) པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ག་ས་ཧི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཧུ. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀོ, སོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི. ཏཱ་ནི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་དི་མྷི ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཙེ ས་མེ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ནོ ཙེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི.

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཡོ པ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་པ་དཾ, ཏ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑཱུཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་པ་དེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ནེ་ཝ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒ་པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. བྷི་ཀྑུ་ནི་བྦ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨ་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙཱ་ཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་སུ་ཏྟཾ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩) ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ, ན ཨི་ཏ་རོ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སྶ་པི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྠུ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ར་བྷི. ཡོ པ་ན སུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན གི་ཧི་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ, སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཨ་སུ་དྡྷོ་པི བྷི་ཀྑུ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་སུ་དྡྷོ་པི ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི, པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཝེ་སུ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཝ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཀཱ་སཱ་ཝོ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཝ པུ་ན ཀཱ་སཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠེ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་ར་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠཾ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ, སཾ་ཝཱ་སཾ ཐེ་ནེ་ནྟོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.

‘‘ས་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧེ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལོ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷཾ སུ་ཏྟཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི་སྶ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠) ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏེ་ས་ཉྷི པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྠི, ས་བྦ་བ་ལ་ཝ་མྤི ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘སུ་དྡྷོ་ཝཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ‘‘དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨེ་ས ཧི ཨུ་བྷོ་པི པ་ཀྑེ ན བྷ་ཛ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཙ བྷི་ཀྑུ, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི.

ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ནེ་ཝཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ན པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི? དུ་བྦི་ཛཱ་ན་ཏྟཱ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པེ་སཱ དི་ཊྛི ནཱ་མ ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ’’ཏི ཝཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, པ་གེ་ཝ ‘‘ནི་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མ་དི་ཊྛི་ཀཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་རེ་ནེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཡྻུཾ, ས་ཡ་ཉྩ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝེ་ཡྻུཾ སུ་དྡྷེ་སུ་པི བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན. ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ, ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྦྷོ་གཾ, ཨ་སཾ་ཝཱ་ས་ཉྩ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་སྶ ཙེ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ, ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ནི་ཡ་ཏཱ ཙེ, ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ སོ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ནཱ་མ་མ་ཏྟ་དྷཱ་ར་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་རི་ཊྛོ ཝི་ཡ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ན་ཡཾ ཨ་དྡ་ས.

ཨ་ཊྛ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཏི་སྶོ་ཝེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ དྭི་ནྣཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཝ, སེ་སཱ ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀཱ་ཏི ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ‘‘བྷ་དྲོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཏི་སྶ་ནྣཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཧི བྷ་དྲོ ཙ སཱ་རོ ཙ སེ་ཀྑོ ཙ ཨ་སེ་ཀྑོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ནེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་མེ ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙ.

ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷ་བྦཱ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ. ན ཧི ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷ་བྦཱ, ཏེ་ནེ་ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་ནྟི་མོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀི་ར དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་བྷ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བུ་དྡྷཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༢) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ བྷ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ, ཨ་པི་ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ. ཀ་ཐཾ? ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སི, ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་བྷ་ཡཱ ཙ ས་བྦཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་དིཾ ཏ་ར་ནྟོ མ་ནཾ ཝུ་ལ༹ྷོ ཨ་ཧོ་སི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ. ཀི་ཉྩ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨཱ་ར་བྦྷ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ ནེ་སཾ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ཙ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྨི་མྤི ཝུ་ཏྟེ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི སཱ པུ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི ནཱ་མ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༦༡) ཨི་མི་ནཱ ས་མེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི སཱ་ཀི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྷ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི – བྷི་ཀྑུ-པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཏེ་ན པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཡེ ཙ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་སྶ་ནྟི ས་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་པ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཝཱ, ཏེ ས་བྦེ་པི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་དི་དཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ-པ་ད་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་ར་པ་དཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སོ ཨེ་ཝ ཧི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ དི་སྶ་ཏི, ནེ་ཏ་ར་སྶ. ཏ་སྶེ་ཝ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨུ་ལླུ་མྤ་ཏུ མཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༡, ༡༢༦) ཝ་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ, ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནི་སྶ་ཡཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཝི་ན་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ ཙཱ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ས་བྦ་ཐཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཛྫ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཏྠེ་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཏྠེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི, ཏ་མྤི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཀ་ཐཾ ཧོ་ཏི? ཝི་རོ་དྷ་དོ་སོ་པི པ་རི་ཧ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་ཙེ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཙ, ཏེ་ན ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཡྻུཾ, ཨོ་མ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཛ་ནེ་ཡྻུ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ཝི་རོ་དྷ་དོ་སོ པ་རི་ཧ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏི. མ་ངྒུ་ར་ཙྪ་ཝི ནཱ་མ སཱ་མོ.

ཡ་སྨཱ ཏེ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟོ ཛཱ་ཏི་མ་དོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་ཧི མ་མ སཱ་ས་ནེ ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨ་སུ་བྷེ ཙ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནེ ཙཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ནི་མི་ཏྟེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ. སོ ཏཾ བྱཱ་ཀཱ་སི ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་སུ་བྷཱ་ནཾ, ཝི་བྷཱུ་ཏཱ, བྷ་ནྟེ, རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་སི་ཎཱ་ན’’ནྟི. པ་ཉྩ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀྐ་མོ མ་ཧཱ་ཝ་གྒཱ ག་ཧི་ཏོ. ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཉ་ཏྟི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏི་སྶ་ནྣཾ པ་ན ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷི་ནྣཱ ཉ་ཏྟི་ཏཱ་སཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ཉ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན པ་དེ་ན པ་ན ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨཱ་ནི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༤), ཚ ཨི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨཾ ཝ་གྒ་ཀ་མྨ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་མྤི ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་སྨཱ ཨ་ཀུ་པྤ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཏྟོ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ‘‘སོ་སཱ་རི་ཏོ’’ཏི ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༩༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ པ་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན པུ་བྦ་པ་དཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀུ་པྤ་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. དྭཱི་ཧི པ་ནེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘བྷི་ཀྑཱུ’ཏི, ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘བྷི་ཀྑཱུ’ཏི, ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི ‘‘ཡོ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, ཛཱ་ནཾ ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཡྻ, སོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ན ཉཱ་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་པི ན པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་མ་ས་ན་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༤༧) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ན པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་པི ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཎྜ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༩) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ན ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནོ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀོ་ཙི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཏྠི ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་པྤཾ ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཨ་ཏྠི ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ ནཱ་ཀུ་པྤཾ, ཨ་ཏྠི ཨ་ཀུ་པྤ་ཉྩེ་ཝ ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧ་ཉྩ, ཨ་ཏྠི ནཱ་ཀུ་པྤཾ ན ཙ ཋཱ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི. དུ་ཏི་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ས་ཏི ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ པུ་བྦེ སི་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཀུ་པྤ་ཉྩེ་ཝ ཋཱ་ནཱ་ར་ཧ་ཉྩ, པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ པ་ན པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༩) ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཀ་མྨཾ དཱ་ནི ཀུ་པྤཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ སོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཨ་ས་ཏི་པི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་སྨཱ ན ཏཱ་ཝ སཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ པུ་ན་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཀུ་པྤ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧ’’ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ན གི་ཧི་ལི་ངྒཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཀཱ་ལེ ན པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན དི་སྶ་ཏི, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཙེ, ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ པ་ནཱ་ཡུ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ‘ཀ་ཏྟ་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏེ ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་ར་སྶ ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

སཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ནི་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ. ཡ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་ར་སྶཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི་ཏི ཝཱ ཏཱི་སུ བོ་དྷཱི་སུ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ས་ཏྟཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་བ་ཧུ་ཀ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑུ་སཱི་ལ་ཏྟཱ, ཀི་ལེ་ས་པི་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨུ་ཏྟ་མེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨ་དྷི་ཀཾ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་པི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ, ཏཾ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ན ཧི ཏཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི. ས་མ་ནྟ་བྷ་དྲ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི སཱ་དྷི་ཏ་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཧི ཏཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ས་མ་ཏྠཾ, ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ སཱ་སཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ, ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ཏི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ. ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཙེ ཏཾ? པཱ་ལི༹་ཀྐ་མཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པཱ་ལི༹་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་དཱི་པ་ནཾ – པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཏི་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཀ་ཊཱ་ནུ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀེ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨ་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཙ, ‘‘ཏ་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ, སཱ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ན ཧི ཏཾ་ས་མཱ་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི པཱ་ལི༹ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཱ་ས་མྤི ཏི་ཎྞཾ ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཏི་སྶོ་པི ལོ་ཀི་ཡཱ སི་ཀྑཱ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཀཱ་ལེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ལཱ་བྷཱི བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ སཱི་ལ་བྷེ་དཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ལཱ་བྷཱི, ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ས་བྦེ་སུ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ པ་ན ཨི་ཏ་རོ་པི. ཏ་ཐཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་སྶ ཙ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཱ་ར་ཧཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ར་ཏཱི ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩ ལ་བྦྷ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་པི ཧི སཱི་ལ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་དི་ཙཱ་རི་ཏྟེ་སུ ཝི་ར་ཏི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢) ཝུ་ཏྟ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དེ སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཀྑཱཏི ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. སཱ་ཛཱི་ཝནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦེ མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ཡ གུ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཏ་ཏྠ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཏྠ་ནཱི་ཡཱ ཧི སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཧི དུ་བྦ་ལྱཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ.

སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨེ་ཏྠ ཡཱ་མཱིཏི ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནེ, གྷ་རཱ་དི་མྷི ཝཱ. བྷཱ་ཝ་ཝི་ཀ་པྤཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སྶ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཡཾ ཡཾ བྷ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཀ་པྤཱ་ཀཱ་རེ་ན, བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཀ་པྤཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༦. ཧ་ནྡཱཏི ཝ་ཙ་སཱ་ཡེ་ཝ. གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི.

༥༡. བུ་དྡྷཾ དྷ་མྨནྟི་ཨཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཁེ་ཏྟ་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, པ་ཙྪི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི བྷཱ་ཝ་ནྟ་རཱ་དཱ་ན་ཉྩ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མི དྷཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པུ་གྒ་ལ་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཀེ་ན མི་ལ་ཀྑ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དི་ནི་ཡ་མེ་པི ས་ཏི ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་ཡ་མཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཡ མི་ལ་ཀྑ་བྷཱ་སཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི, ཏཱ་ཡ་པི བྷཱ་སཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནེ ས་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ནོ མ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ད་ཝཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཁེ་ཏྟཱ་དི་ནི་ཡ་མེ ས་ཏི་པི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ན སཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མེ་པི ས་ཏི པ་ཡོ་ག་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝི་ཉྙུ་སྶ་སཱ་ཝེ་ཏི, ཝི་ཉྙུ་སྶ ན སཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟ་ཁེ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་པ་ཡོ་ག་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་ཡ་མེ་པི ས་ཏི ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ སཱ་ཝེ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཝ་ནེ ན རུ་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡ་དི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཀཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏ་ཉྩེ སོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ཨ་ཐ སོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི…པེ… ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ’’ཏི. ས་བྦ་སོ ཝཱ པ་ན ན སཱ་ཝེ་ཏི, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱཏི ཙི་ཏྟཱ་དི་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ སི་ཀྑཱ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘སི་ཀྑཱ…པེ… དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭེ ཨ་མི་སྶཱ, པ་ཙྪི་མོ ཨེ་ཀོ མི་སྶོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟནྟི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཡ་ཉྙཱུ ནཱ་མ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི.

༥༣. ཝ་ཎྞ་པ་ཊྛཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་ལི་ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཀི་ར ཨུ་པཱ་ལི་གཱ་ཐཱ. པ་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ བོ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཎནྟི བོ་དྷི་ས་ཉྙཱ་ཎཾ, བོ་དྷི་བཱི་ཛ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

དྭི་ནྣ་མྤི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དྭཱི་སུ་པི ཛཱ་ན་ནྟེ་སུ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨི་མྤི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ‘‘གི་ཧཱི ཧོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘གི་ཧི་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ‘‘དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཙ པ་ར་སྶུ་པ་རི ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཧོ་ཏི. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ དྷ་མྨནྟི ས་བྦ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཝི་ཛི་ཏ་ཝི་ཛ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཏ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ བུ་དྡྷ་ས་དྡོ་པི ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ པ་ན ཡོ མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སཱིཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, པ་རཾ ཝཱ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨོ་ཀ་ལླ་ཀོཏི ཀ་པ་ཎཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. མོ་ལི༹་བ་དྡྷོཏི སི་ཁཱ་བ་དྡྷོ, ཨོ་མུ་ཀྐ་མ་ཀུ་ཊོ ཝཱ. ཙེ་ལླ་ཀོ ཨ་ཐེ་རོ. ཙེ་ཊ་ཀོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ. མོ་ལི༹་ག་ལློ མ་ཧཱ་སཱ་མ་ཎེ་རོ. མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ནཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ག་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ, བྷཱ་སཱ་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ནྣ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ. ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ’’ཏི ཀི་ར པཱ་ཋོ. ད་ཝཱ་ཡཱཏི ས་ཧ་སཱ. ར་ཝཱ་བྷ་ཉྙེ་ནཱཏི ཁ་ལི་ཏ་བྷ་ཉྙེ་ན. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མ་ཡཱ་ན་ཉྷི ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཧོ་ཏི ར་ཝཱ་བྷ་ཉྙཾ. ཨ་ཝི་དྷེ་ཡྻི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་ཡ ‘‘པོ་ཏྠ་ཀ་རཱུ་པ་ས་དི་ས་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ག་རུ་མེ་དྷ་སྶ མ་ནྡ་པ་ཉྙ་སྶ. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན ག་རུ་མེ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ས་མ་ཡེ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་ཡ.

སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༥. ‘‘པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི་ནཱ་མཱ’’ཏི པ་དཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་སོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦ་པཱ་ལི༹་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟནྟི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཏཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ན ད་སྶི་ཏཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཋཱ་ནཱ་ནི མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏ་ལཾ ཚུ་པ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. མ་ཛ྄ཛྷནྟི ཨ་གྒ་པྤ་དེ་སཾ. ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ག་མ་ཛ྄ཛྷནྟི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་གྒ་པྤ་དེ་སཾ. ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ནེ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཏ་ཙ་མྨཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཏ་ཙ་མྨ་ཉྷི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣེ ཨེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཨ་པི་དྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ ད་ནྟཱ ན དི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ པི་དྷཱ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

གོ་ན་སོཏི གོ་ཎ་པི་ཊྛི་ཀོ མ་ཎྜ་ལ་ས་པྤོ, ཡ་སྶ པི་ཊྛེ ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ནི མ་ཎྜ་ལཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི. ཀ་ལ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝཱ་རི་ཙཱ་ར་མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ས་མུ་དྡེ མ་ཧཱ་མུ་ཁཱ ཧ་ཏྠི་ས་རཱི་ར་མྤི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན གི་ལི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ མུ་ཁཱ་དཱི་སུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཋཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ ཧཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ. ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་བྦེ་ཧི་པི ལ་ཛྫཱི་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་མཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཀ་སྶ་ཙི ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཏ་སྶ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ན –

‘‘ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ན ཙ པ་ན པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀོ,

ན ས་ངྒྷ་བྷི་ནྣོ ན ཙ པ་ན པ་ཀྑ་ས་ངྐ་ནྟོ;

ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཋི་ཏོ,

ཀ་ཐཾ ནུ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ སི་ཡཱ’’ཏི. (པ་རི. ༤༧༩) –

ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཉྷཱ ན་ཧཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཁུ་ར་བྷ་ཎྜཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཉྙེ ལ་བྷ་ནྟི. ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ཡ་ཐཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི་པི བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙོ་པི ཨ་ནྷཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ སི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི. ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷ་ངྒོ་ཏཾ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ་ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཀ་ཏེ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་དི་མ་ཡེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡེ ཙ ‘‘ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་བྷ་ངྒོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༧. ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཨ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱི་ལ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, རཱ་གཱ་བྷི་བྷ་ཝེ ཏ་སྨིཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་པ་ནྣཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ད་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝེ་ཀཱ ཨ་སྶ. ཝ་ཏྠུ་ནཱ ས་བྷཱ་གཱ་ཧི ཝཱ ཨ་ས་བྷཱ་གཱ་ཧི ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཧི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ས་ཡཾ ནཱ་བྷི་བྷ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏཾ ཏཾ པུ་བྦེ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཡ་དཱ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ཏཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཀྑུཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་རོ་ནྟི, ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་པི བྷི་ཀྑུ ན ཧོ་ཏི. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏྟི ས་མྤ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཡུ་ཛྫ་ཏི ཙེ་སཱ པ་ར་སཱ་པེ་ཀྑཱ. སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ནཱ་མ སོ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་སྶ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀ་དཱ པ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཡ་དཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཡ་དཱ ཙ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཏྠི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན ཀིཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ, པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨ་བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ག་ཧ་ཊྛོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་ཝི་རོ་དྷཱ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི. ཧ་ཉྩི པ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ག་ཧ་ཊྛོ, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་ཝ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་སྶ. ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཝཱ་སཱ་ར་ཧོ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧོ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ, སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ས་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་སྶ, སོ པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་རི་ཝཱ་སཾ, མཱ་ན་ཏྟཾ ཝཱ ད་ཏྭཱ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མཱ་ནོ ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷོ་ཏི.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི སཱ་དི་ཡ་ཏི སཾ་ཝཱ་སཾ, ས་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝི་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ་པི ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི. སོ ཙེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ན པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝཱ་སཾ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཝེ་རི་ཙོ་རཱ་དི་བྷ་ཡེ་ན ཀཱ་སཱ་ཝཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དིཾ ཛ་ནེ་ཏི, སཱི་ལ་སྶ ཙ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ བྷཱ་གཱི ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཨཱ་པ་ནྣེ་ན ཝི་སུ་དྡྷཱ་པེ་ཀྑེ་ན ས་ནྟཱི ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤-༡༣༥).

ཏ་ཏྠ ས་ནྟཱི ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི སཱ་ཝ་སེ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི པ་གེ་ཝ ག་ཧ་ཊྛཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶ སུ་དྡྷ་ནྟེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ, ཡོ པ་ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ཨ་ནོ་སཱ་རི་ཏོ, ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏོ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ག་ཧ་ཊྛཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ, ན སོ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་གཱི་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི ན སུ་དྡྷ་ནྟེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ, ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ, ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘སོ པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏེ བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ཛ་ན་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ པཱ་མོ་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦྷ་ཝཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ནོ ས་ཀཱ་སཱ་ཝེ་སུ་ཡེ་ཝ. ནོ ཙེ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ག་རུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ ཙེ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏོ, པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶ ‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་གེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ, ན ཏྭེ་ཝ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ པ་ན ཏཾ ལ་དྡྷིཾ པ་ཧཱ་ཡ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶ. ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ག་ཧ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥༤) སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཀ་སྶ ནི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡཱ་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༣) ཨེ་ཏྠ ག་ཧ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ གི་ཧི་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ. སོ ས་ཀཱ་སཱ་ཝེ་སུ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་ནེ་ཝ ལི་ངྒེ་ན ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི སཱ་མ་ཎེ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་པི པ་ཙྪཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ཝི་ཡ ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི སཱ་མ་ཎེ་རོ ཧོ་ཏི, ན པུ་ན ཀཱ་སཱ་ཝཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧཱ་པེ་ཏ་བྦོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་ཋ་མཾ དི་ནྣ་ལི་ངྒེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ པ་རཱ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ནྡ, བྷ་ནྟེ, སཱ་མ་ཎེ་རོ བྷ་ཝཱ་མི, ས་ར་ཎཱ་ནི དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, གི་ཧི་ལི་ངྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་གྒཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏི. པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ས་མྥུ་ས་ནཾ. པ་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཱ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལོ. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་སུ་པི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.

པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཏྟ་ཏི་དྭི་ས་ཏ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༩-༦༠. ‘‘མ་ཏཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་སོ ཁཱ་ཡི་ཏཾ, ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏཾ ཝཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་ཏཾ ས་བྦ་ཁཱ་ཡི་ཏཾ, ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏཾ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཙ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨི་ད་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མྤི ཧི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཁེ་ཏྟེ ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏེ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཁེ་ཏྟ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀྑཱ་ཡི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡནྟི ཡ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟཾ ཁཱ་ཡི་ཏཾ, ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ ཀིཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? ན. ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ, ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀྑཱ་ཡི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན པ་ཉྙཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་པུ་ཙྪཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཾ ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ དུ་བྦི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏཾ ནཱ་མ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཡཱ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཁཱ་དི་ཏཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཡཱ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ.

ཡ་དི་པི ནི་མི་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ ཁཱ་ཡི་ཏནྟི ‘‘ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེཏི ཨ་བྷི་ན་ཝེ, ཨ་ཀུ་ཐི་ཏེ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ས་རཱི་རེ ཨ་ཀྑི་ནཱ་སཱ་དཱི་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་སཱ་ཡ ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡནྟི ‘‘ཨ་མ་གྒེ་ན ཨ་མ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་བྦེ་ས་མྤི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཝ་ཎེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་ནྟེ, མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ལཾ བྷ་གི་ནི ནེ་ཏཾ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༩) ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་ནྟེ, ཨཱུ་རུ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ གྷ་ཊྚེ་ཧི…པེ… སོ བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཡོ པ་ན མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཨཱུ་རུ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ གྷ་ཊྚེ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི སི་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཝ་ཎཱ་དི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ པཱ་ལི༹་ལེ་སོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཚུ་པི་ཏ་བྦཾ, ཡོ ཚུ་པེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཝ་ཎཾ ཚུ་པ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི སི་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ པཱ་ལི༹་ལེ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་པུ་རི་ས་སྶཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་དྡོ མ་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ སེ་ས་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན མུ་ཁེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཝེ་སེ་ནྟོ ཚུ་པ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན མུ་ཁེ་ནཱ’’ཏི་པི ཀ་ཏྠ་ཙི, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཚུ་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི…པེ… ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ‘‘ཏཾ ས་བྦ་མྤི…པེ… པུ་རི་མཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་ཙྪཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི པཱ་ལི༹་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧཱིཏི པ་ཀ་ཏི་མུ་ཁེ་ན. ཀ་སྨཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཙེ? ‘‘ཨ་ངྒུ་ལི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི པུ་བྦེ ‘‘ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ནི་མི་ཏྟེ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན. ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡནྟི ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་སྶཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཏྟ་ཏི་དྭི་ས་ཏ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ནྠ་ཏ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷེ་ད་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༡-༢. ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ ཁཱ་ཎུཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ ཁཱ་ཎུཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ས་མ་ཏ་ལཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཝཱ ཁཱ་ཎུཾ གྷ་ཊྚེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཝེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཁཱ་ཎུ་མེ་ཝ ཙེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཚུ་པ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ག་ནྡྷཱ ཨུ་པྤ་ལ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི་པི དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ཋ་ནྟི ཀི་ར. སུ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་མྷཱིཏི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་ཏི (པཱ་རཱ. ༥༧) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ. ‘‘སུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ་མྷཱི’’ཏི ཙ པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ.

ས་ནྠ་ཏ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷེ་ད་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཀི་ཎྞ་ཀེ ཡཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙཱ ཙ ས་ཧ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཙི་ཏྟཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ‘‘སོ ཙེ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཙ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ན ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏྟཱ, ཝི་ཀཱ་ར་རཱུ་པ་ཏྟཱ, ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མི་དཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་རཱུ་པཾ ཨི་ཏ་རཾ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཛ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཛྫ་ན་ཀཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཙ, ཙ་ཏཱུ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙ ཨེ་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཉྷི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཐ ཏ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ. ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡཱ པ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ཧི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི་ཡེ་ཝ, ན ཝི་ནཱ ‘‘ནོ ཙེ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༤, ༤༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀེ་ཝ་ལཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཨ་ཀ་ཏ་མྤི ཧི ལོ་ཀེ ‘‘ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ མ་ཡཱ, ཡཾ མ་ཡཱ པུ་ཉྙཾ ན ཀ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ, སཱ་ས་ནེ ཙ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡཾ ཏྭཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན པུ་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༣), ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མྤི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་བྷེ་དཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀི་རི་ཡཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ས་ཉྙཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ན་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཏེ་ན ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ཝཱ ཨ་ན་ངྒཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ན་ངྒ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀི་ནྟུ སཱ་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫགྒ་ཧ་ཎཾ. ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཡ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་མྨགྒ་ཧ་ཎཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་མྨཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ. ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ཝེ་ད་ན་མྤི ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཾ ཨེ་ཏྠ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྷི ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པ་ནྣ་མྤི ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི (པ་རི. ༣༢༤). ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༤༧༠). ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ས་ཉྙཱ ས་དཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནཱ་དི ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡ་ཏོ. ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ སི་ཡཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ. དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎེ སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡ་ཏོ, ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀ་ར་ཎེ སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ. ཡཾ ཙི་ཏྟ་ངྒཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ. ཝི་ནཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ནཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡོ སོ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀོ, ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀོ ཙ ཝུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀོ ཀཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་ད་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་ནི. ཨི་ད་མྤི ན མ་ཡཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནྟི ཧ་ས་མཱ་ནོ པ་སྶ་ཏི ཡ་དཱ, ཏ་དཱ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ ཛ་ཝ་ན་ག་ཏི་ཀ’’ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ…པེ… མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ, ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ. དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ. པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ སོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ནཱ་མ. ན ཧི ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. སོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏོ ཀིཾ ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ ཏེ་ན ས་རཱི་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡོ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷ་བྦོ. ནཱ་ཡཾ ཨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༦) ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ་པི ཀ་མྨཾ རུ་ཧ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཡུ་ཏྟི – ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་པུ་བྦོ ཨེ་ཝ ཙེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཙ ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ ཀ་མྨཾ རུ་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ནོ ཁ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡོ ཝཱ པ་ཎྜ་ཀོ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ན ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, ‘‘ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཡྻ, ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ས་ངྒྷེ་ནཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༧) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན, ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཀ་མྨེ་སུ ཡུ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ཀོ་ཙི ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ, ཨ་ཡཾ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཝ, ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྶ ཨོ་མ་ས་ནེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ན ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ…པེ… ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟཱ་དིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ་པི ཧི སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་པི སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ སོ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་ནོ སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་སཾ་ཝཱ་སཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ, ཏ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ, པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ན ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཡོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན སཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཙྪཱ་ཡཱ ག་ཧ་ཎཾ ན ག་ཙྪ་ཏི.

ཨ་པི ཙ ‘‘བྷི་ཀྑུ སུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ་མྷི ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་བུ་དྡྷོ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨུ་བྷོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦) ཙ, ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མེ་ཏྟི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ནཱ་སེ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༤) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡོ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ པ་རཱ་ཛཱ་པི་ཏོ, སོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཝ, ན ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི ཁུཾ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠི, ཀི་ཉྩཱ་པི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ, ‘མཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’ཏི ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་སུ་དྡྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨོ་མ་ས་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ ‘‘ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙི་ཏཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་ངྒ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པི ཙེ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏྠི པུ་གྒ་ལོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཨ་ཏྠི སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ, ཨ་ཏྠི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ཙེ་ཝ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙ, ཨ་ཏྠི ནེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ ཧི ཡཱ་ཝ ན ལི་ངྒཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཀཱ་སཱ་ཝེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ་ཝ ས་མཱ་ནཱ སཱ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟཱི་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཝ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༤). ཀ་དཱ ཙ པ་ན སཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཡ་དཱ སཱ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, སཱ ‘‘ཝི་བྦྷ་ནྟཱ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཡ་དེ་ཝ སཱ ཝི་བྦྷ་ནྟཱ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༤). ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཝི་བྦྷ་ནྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི? སཱ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཀཱ་སཱ་ཝེ་སུ ཨ་ནཱ་ལ་ཡཱ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ན་གྒཱ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཀཱ་སཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཨོ་དཱ་ཏཾ ཝཱ ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ས་ལི་ངྒེ་ནེ་ཝ ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཏི་ཏྠི་ཡེ་སུ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཀེ་ས་ལུ་ཉྩ་ནཱ་དི་ཝ་ཏཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏི་ཏྠི་ཡ་ལི་ངྒཾ ཝཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་དཱ ཝི་བྦྷ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ལི་ངྒེ ཋི་ཏཱ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, སཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ པ་ཙྪཱ པ་བྦ་ཛྫ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི, སེ་སཱ པ་བྦ་ཛྫ་མེ་ཝེ་ཀཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཡཱ སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི ས་ཀཱ་སཱ་ཝཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྐ་ནྟཱ, སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྐ་ནྟཱ, སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ས་ངྒཱི་ཏི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན པུ་ན སཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ནཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཝ. པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀཱི་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཝ. ཀིནྟི པུ་ཙྪཱ.

ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༧. ཝི་ནཱི་ཏཱ་ནི ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནཱ་མ་ག་ཎ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་དོ་ས་སོ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་དྡཱ་ནཱ ཙ ཏཱ མ་ཏྲཱ་དི་སི་དྡྷི་གཱ་ཐཱ་ཧི ཚ་ནྡོ་ཝི་ཙི་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན གཱ་ཐཱ ཙཱ་ཏི ‘‘ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, དེ, སོ་དྷ་ནེ ཨི་ཏི དྷཱ་ཏུ་སྶ རཱུ་པཾ ཨུ་དྡཱ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མཱ པ་ན ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཋ་པི་ཏཱ, ཀ་ཏྠཱ་ཏི ཙེ? པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ. ‘‘ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ནཱ་མ ‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑཱུ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨི་མེ་སཾ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ནི་དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཝ ‘‘ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ – ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་པ་ནྣོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑུ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ, དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑུ, ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ནཱི་ཏཱ་ནི ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ. ཏེ་སཾ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པི་ཀཱ ཏ་ནྟི ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ནཱ་མ. ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཝ ‘‘ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏེ་སཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ན ཧི ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཀི་ཉྩི་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དི་སྶ་ཏི, ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ནཾ ཝི་སུཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཁཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ་པེ་ཏཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཝི་གྒ་ཧོ – ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཝ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ. ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་མེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྠུ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘གཱ་ཐཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཉྙེ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ཨི་དྷ ས་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་པི ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཝ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ, ཨི་དྷ ཏེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

༦༧-༨. ཉ་ཏྭཱཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ. པོ་ཀྑ་རནྟི ས་རཱི་རཾ བྷེ་རི་པོ་ཀྑ་རཾ ཝི་ཡ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀ་ལཾ ‘‘སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཙྪ་ཝི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཎྞ་སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི. ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ག་བྦྷ་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ་ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ ཀཱ་ཡ་ཙྪ་ཝཱིཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན སཱ་མ་ཙྪ་ཝིཾ དཱི་པེ་ཏི. ལོ་ཀེ པ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ས་མཱ པ་ས་ཏྠ་སཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཡཱ སཱ་མཱ སཱ་མ་ཝ་ཎྞཱ སཱ་མ་ཏ་ནུ་མ་ཛ྄ཛྷཱ, སཱ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ས་གྒེ མ་མ ཝཱ་སོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་མ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ པ་ས་ཏྠཱ. ‘‘ཡཱ་ཝ་སྶཱ ནཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཡོ ན ལི་མྤ་ཏི.

༦༩. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨི་ཏྠི་ས་ཎྛཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་པི. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཝི་ནཱ་པི པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡེ་ན པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཏེ་ས་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ, པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཾ མ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཨི་ནྡྲི་ཡེ ནི་རུ་དྡྷེ ཨི་ཏ་རཾ ཝི་ས་བྷཱ་གི་ནྡྲི་ཡཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཀི་ར་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་གི་ནྡྲི་ཡཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ནཱི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཙ་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ས་དཱ་སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་ཧི ཙ ཨི་མ་སྶ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་མྨ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་དི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནུ ཁོ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ན པུ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ས་མ་ངྒཱི བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ལེ་སེ་ན ‘‘ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ངྒ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཡ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀུ་ཏོ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ན གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ‘‘ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཡཱ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མ་ནྟི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་ར་ན་དཱི་པཱ་ར་ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ག་ཎ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ངྐ་ནྟཱ་ཡ་པི ཏ་སྶཱ ཏཱ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཧི ས་ངྒ་མ་ནྟི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་ར་ནྟཱི་པི སཱ ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཡོ་གཱི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ ནི་རོ་དྷེ་ཏི. ཨ་བ་ནྡྷ་ནོ་པི པ་ཏྟོ ‘‘ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་བྦ་སོ ཝཱ པ་ན ན སཱ་ཝེ་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཨ་ནཱ་པ་ནྣཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཊྛི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ པུ་རི་སེ་ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་པི ས་ཀྐོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ཙ་ཏཱུ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༤). ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༢༤), ཏ་སྶ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དཱུ་རེ ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མཾ, ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ ཀོ་པེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ. ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ནཾ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྣི་དྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི པ་ཊི་གྒཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི་ཏི. པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པུ་ན་དེ་ཝ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦནྟི ས་ཙེ, བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡཱ་ཏི ནོ ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.

པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ནཾ པ་ན ན་ཏྠཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཚཱ་ད་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ན ལ་བྷ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. ཝི་བྦྷ་ནྟཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ན ལ་བྷ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་ཝི་བྦྷ་ནྟ་མཱ་ན་སྶ ག་ཧ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀ་སྶ ས་ཙེ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི, ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷ་ཏི, ན པུ་ན ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཛཱ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝཱ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ས་ཏི བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, སོ ཙེ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པུ་བྦེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་རི་པུ་ཎྞ་དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ. པུ་ན སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ཏྟཱ. པུ་ན ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ས་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཙེ ཀ་ཏ་དྭཱ་ད་ས་ས་ངྒ་ཧ་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ས་ཏི གི་ཧི་ག་ཏཱ ཨི་ཏྠཱི ཧོ་ཏི, པ་རི་པུ་ཎྞ་དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ ཀི་ར. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ནཱ་སེ་ཏ་བྦཱ བྷི་ཀྑུ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པུ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝཱ. པ་ཀ་ཏི་པ་ཎྜ་ཀཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཎྜ་ཀོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཧི སཾ་ཝཱ་ས་ནཱ་ས་ནཱ་ཡ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་རོ ཨུ་བྷ་ཡ་ནཱ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཏེ་སཾ པུ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ས་ཙེ ནེ་སཾ ལི་ངྒ་ནྟ་རཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝེ་ཡྻ, སོ ཙ ཝི་དྷི, ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་དྷི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ས་ཧ པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན པུ་རི་མཾ ཛ་ཧ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟི, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ས་ཧ པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན པ་ཙྪི་མཾ ཛ་ཧ་ཏི, པུ་རི་མེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ, པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཾ ཀིཾ ས་ཀ་ལ་མྤི ས་རཱི་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ས་ཡ་མེ་ཝ. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ས་ཀ་ལཾ ས་རཱི་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙཱ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ནྟོ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཐ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, སོ་པི བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཧི ས་ཀ་ལ་མྤི ས་རཱི་རཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷོ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ཊྛ་པྤ་བྷཱ་ནཾ དཱི་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་པྤ་བྷཱ་ནི་རོ་དྷེ་པི ཨི་ཏ་རི་སྶཱ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ སེ་ས་ས་རཱི་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༧༡-༢. མུ་ཙྩ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི མོ་ཙ་ན་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་ས་ཡོཏི ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི ‘‘ཏ་སྶ དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏྭཾ མཱ ཝཱ་ཡཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀི་རི་ཡ་ཉྷེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ནྣོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡ་མྤེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི.

༧༣-༤. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སཱ ཏཱ་ལུ་ཀཾ ཝཱ པ་སྶཾ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཚུ་པ་ཏི ཙེ, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ན མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཏྟཱ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ད་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ ཨོ་ཊྛཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟེ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི. ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་ས་ཉྙིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སོ པུ་གྒ་ལོ ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ན ཝི་ས་ཉྙཱི་ཀ་ཏོ, སོ ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་གྷ་ཊྚ་ན་ཙ་རི་ཎི་ཛ྄ཛྷི་ཎི་ཀཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཡ སཱ་དི་ཡ་ཏི, མེ་ཐུ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་ཉྙཱི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི. ‘‘མེ་ཐུ་ན་མེ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་མ་ནུ་སྶ་སྶཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. པ་ཎྜ་ཀ་སྶ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨནྟི པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ ཝཱ མུ་ཁེ ཝཱ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟ་སྶ་པི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ནྠ་ཏེ་ནེ་ཝ སེ་ཝ་ནེ ཝི་ཡ.

ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, སོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སཱི’’ཏི དུ་ཝི་དྷོ པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཋོ ‘‘ཝེ་དི་ཡི ཝཱ སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་རཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཝེ་དི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ པ་ཋ་ནྟི ཀི་ར, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ ཧ་ཏྠ་གྒཱ་ཧཱ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་རི་མ་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྨཱ པ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡཱ་ཝ སཱི་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, ཏཱ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱི་སཾ ནཱ་མ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ. ‘‘སཱི་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི ཏཱ་ཝ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་དུ་ཀྐ་ཊེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནི་ཊྛཱ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ད་ཊྛེ་ན དཾ་སེ་ན ཁཱ་ད་ནེ་ནཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ.

༧༦-༧. ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ ཡུ་དྡྷ་མུ་ཁེ ཡོ་དྷ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ‘‘ས་ངྒཱ་མ་སཱི་ས་ཡོ་དྷོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་དྭཱ་རཾ ཨུ་པི་ལ་ཝཱ་ཡ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ ཀ་ཎྚ་ཀེ་ཧི ཐ་ཀི་ཏ་བྦཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་རཾ. དུ་སྶ་དྭཱ་རཾ སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་ཉྩ དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་རཾ. ‘‘ཀི་ལ་ཉྫ་སཱ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི དུ་སྶ་སཱ་ཎི་ཡ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེཏི ཧ་མྨི་ཡ་ཏ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོཏི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་ནྟཱ ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཙ ན ཨུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ར་ཏྟིཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ, ཏེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྨཱ དུ་ཀྐ་ཊཱ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཙ ན ཨུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ན ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་ན ‘‘སུ་པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཡ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫ་ནྟོཏི ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ དྭེ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ‘‘ཡ་དི ར་ཏྟིཾ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ‘དི་ཝཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡེ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ནི་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཨུ་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ར་ཏྟིཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ, ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཡེ ཀོ་ཙི ཝི་ཝ་ར་ཏི, དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཨཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.