༡. ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ

༡. པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥༩. ས་མི་ཏཱ་ཝི་ནཱཏི ས་མི་ཏཱ’ནེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ས་མི་ཏཱ་ཝཱི, ཏེ་ན ས་མི་ཏཱ་ཝི་ནཱ. ‘‘ཏཱི་ཎི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑྱཱ་པུ་བྦོ དི་གུ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ་པི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ་པི ནཱ་མཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཙེ བྷི་ཀྑུ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, ཨི་དྷ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཙཱི་ཝ་རེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༤༦༠-༡. པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐ ‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ པ་ཙྪི་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ད་སཱ་ཧ…པེ… པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ་སུ་པི. ཏ་ཐཱ་པི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཉྙ་ཏྟི, ན ཙ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ན ཧི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝཱ ཀ་ཐི་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ སཱ་རོ་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ ‘‘ཀ་ཐི་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དྭེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ སི་ཡུཾ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༢༤) ‘‘ཨེ་ཀཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་ཏྠ་པི ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྪཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པེ་མཾ, ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ གཱ་ར་ཝོ. ད་ས་མཾ ཝཱ ན་ཝ་མཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ.

༤༦༢-༣. ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིནྟི ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན་ཊྛཾ ཝཱ ཝི་ན་ཊྛཾ ཝཱ ད་ཌྜྷཾ ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ན་ཊྛཱ་དི་ཀཾ སོ དྷཱ་རེ་ཡྻ. དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཋ་པ་ནཾ, པ་རི་བྷོ་གོ ཝཱ. ཏཾ དྭ་ཡཾ ཀ་ཏེ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏེ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མྤི ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཀཱ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྟ་ཉྩེ, ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ན ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ན་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཡ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་ཏ་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘ན་ཊྛཾ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ‘ན་ཊྛཾ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ས་ཏི ཏཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ? ན་ཊྛ་ཝི་ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཾ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མཱ་ནི་ཡ་ཏེ མེ་ཐུ་ན་ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫཱ་ན་མེ་ཝཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སོ་ཏ་སྶ ར་ཧོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ, ཏ་སྨཱ ‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ར་ཧོ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཨི་དཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ་པི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཏྟཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་སྨིཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཀ་ཏཾ, ཨ་ར་ཛི་ཏཾ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ཏ་ཉྩ ‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ནྟི ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ. ‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ ‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སེ་ས་མྤི ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི དྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཡ་ཐཱ ‘ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ’ནྟི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ‘ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’ནྟི་པི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་པི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི ‘ཡོ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ‘ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’ཏི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨ་པ་རེ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ས་ནྟ་ཉྩེ, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་ད་ཉྩི་མ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ པ་ར་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དྷེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ནཱ་མ – ‘‘སྭེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛྫ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་ན་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སཱ་ཧ་མྤི པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ས་ངྒྷོ ཨ་ཏྠ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཱ་ཝ་སེ་སེ་པི ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, པུ་ན་དི་ཝ་སེ ན ལ་བྷ་ཏི. ས་ཙེ ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན བྷཱ་ཛི་ཏཾ, པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. དི་ཝ་སཱ ཙེ སཱ་ཝ་སེ་སཱ, ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏྟཱ. ཀ་ཐི་ན་དི་ཝ་སོ ག་ཎ་ནུ་པ་གོ ཧོ་ཏི, ཨུ་བྦྷ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཀཱ་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ཐི་ནེ་པི ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པྤ་ས་ངྒཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ན ཙ ཏེ དི་ཝ་སེ ཨ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ ཙ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཾ མ་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’ནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་མྤི ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་ཏོ བ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ, ན ཨ་ནྟོ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༠༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་ན ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཉྩ དི་ཝ་སཱ་ནི ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི པ་ས་ངྒོ་པི ‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར…པེ… ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’ནྟི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་མྷེ་ཧི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ བྷུ་མྨཾ ཀིཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནི་ཡ་མེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི, ཀི་ཉྩེ་ཏྠ, ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སེ ཨེ་ཝ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སཱ་ཧཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ མཱ་སེ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ དྷཱ་ར་ཎཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་བྦྷ་ཏེ་པི ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཨུ་བྷ་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཀཱ་མཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ན པ་ན ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཡཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་དྷི་ཏ་ཉྷེ་ཏཾ. ‘‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི, ཏེ་ན པུ་ན ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, ན ཧི ཀ་ཏ་མེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ཙ ན་ཊྛཱ་དི་ཀཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི. ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, སོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཙེ? ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ན་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ན་ཉྷི ‘‘ནོ ཙ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏེ་པི ཀ་ཐི་ནེ ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏཾ? པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཡ་མེ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཱ. ཨཱ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ལ་དྡྷ་ས་ངྑྱ་མྤི ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, པ་གེ་ཝཱ་ནཱ་དེ་ས་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མོ ཝི་ཀ་པྤོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཡ་མེ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑྱཾ ག་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི, པ་གེ་ཝཱ་ནཱ་དེ་ས་ནྟི ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ཡ་མེ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ ཀི་མ་ཏྠི་ཀཱ་ཏི ཙེ? ས་ངྒྷུ་དྡེ་སི་ཀ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་པི་ཙ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དི་ཝ་སཱ་པི དི་ཝ་སཱ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ག་ཎ་ནུ་པ་ག་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑ་ཡཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ན ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཾ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སྶ, ནོ ཨུ་བྦྷཱ་ར་ག་ཏཾ. ཏཾ དྭི་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྶ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ན ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཋ་པི་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཾ ཧེ་མ་ནྟེ, གི་མྷེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏྟཱ ཨི་མ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ སི་དྡྷེ་པི ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

‘‘ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཨ་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ. ན ཧི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཱ་དི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མཾ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ. ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ བྷེ་དོ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཨ་ནྟི་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟི་མཾ ནཱ་མ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པ་ཋ་མཱ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༤༦-༩). ཨི་མཾ་ཡེ་ཝ ན་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དི་ཝ་སཱ་དྷི་ཀོ མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དི་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྩ མཱ་སཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པ་རི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝཱ་ཧ. ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ སི་དྡྷེ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྭཱ་ད་སཱ་ཧེ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙཱི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༥༠) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་དི་སེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘པ་ཉྩ མཱ་སཱ’’ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ད་སཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ པ་ཀྑ་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཀྑ་མཱ་ས་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཝི་ཡ, ན ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ, ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མེ་ཝ ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ་པི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མྤི ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡེ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ཉྙཱི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨི་ད་མེ་ཀ་སྶ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨཱ་དི་པ་ད་དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་སུ ཏི་ཀ་ཙྪེ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་མཱ་དི་པ་དཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཧྭཱ དྭེ དྭེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཝ ས་ངྑི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི བ་ཧཱུ་སུ་པི ཏི་ཀ་ཙྪེ་དེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དུ་ཀྐ་ཊ་ཝཱ་རེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི ས་ཏྟ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ངྑི་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནྟི་མ་ནྟི་མོ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧ་ནྟི ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི ཝཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ན་སྶ་ཏི ཝཱ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཝཱ ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཏཾ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི ཝི་སྶཱ་ས་ནྟོ ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དུ་ཀྐ་ཊ་ཏོ པ་ན སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ས་ཉྙཱ་བྷེ་དེ་ན. ཨ་ནྟི་མཱ་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཙྪི་ནྣེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་ཉྙཱི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ས་ཉྙཱི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ དྭེ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ, དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ ས་ངྑི་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་དི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་རུ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨི་ཏོ ག་རུ་ཀ་ཏ་རཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཨ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན་སྶ ཨི་ཏོ ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ཏོ ག་རུ་ཀ་མྤི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་མྤི པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ཀ་མྨ་ཝ་གྒ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤི ཨེ་ཀཾ ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༢) ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཏེ་སཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཡ་མཾ པ་ན ཡ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝི་ནཱ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཝ་དཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་དེ་ཝེ་དཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ནེ་ཏྠ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ སཱ་དྷི་ཏཾ. ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀཾ ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ནཱ་ག་ཏཾ, ལེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.

༤༦༨. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་ཡི་ཏེ་སུ མ་མ་པི ཁཱ་ཡི་ཏཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ…པེ… སཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཾ, ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཉྩ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནཾ པ་ཋ་མ་ས་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི.

༤༦༩. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ, ཡཾ ཝཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏཾ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི. ས་ཏི པ་ན པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་དཱ ཏ་དཱ ཝཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ཝ་ཏྠ་ཉྷི ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ཙ་ཏུ་མཱ་སེ ཝ་སྶཱ་ན་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀནྟི ཏི་ཎྞ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་དེ པ་ན ས་ཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡེ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷི་ཏ་མེ་ཏཾ, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ‘‘ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་ངྒྷཱ་ཊི, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ ནཱ་མཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༦) ཧི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རེ་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. དཱུ་ར་ཏ་རེ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེཔི ‘‘སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ ར་ཀྑ་ནྟེ་ན ཏ་ཏོ དཱུ་རེ ཋི་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཀེ་ཙི ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་སེ ཋ་པི་ཏཾ ཨ་ཉྙོ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ནཱ་ག་ད་ནྟེ ཋ་པེ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ་པི རུ་ཧ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དི་ཝ་སེ་ན. མ་ཧ་ནྟ་ཏ་ར་མེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཉྩེ, ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཉྩེ, ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི ལ་ཀྑ་ཎཾ, ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཊྚ་མེ་ཝ, ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཊྚཱ་དི་ཀ་མྤི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཨུ་ཏུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ དུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ…པེ… པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨).

ཨ་ཝ་སེ་སཱ བྷི་ཀྑཱུཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་སི་ནྣཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་མྤི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཙ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎི་པི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ ཧོ་ཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེ་ཧི་པི ཐ་ཝི་ཀཱ་ཧི་པཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཾ, ཐ་ཝི་ཀཱ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན དྭེ ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ་ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི ཝཱ པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནི ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རེ སཱི་མཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཋ་པེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༦) ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ཙ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༦ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ཋ་མཾ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པཱ་ཝཱ་ར་ཀོ་སི་ཡ་ཀོ་ཛ་ཝ་ཀ་མྦ་ལཱ་དི. ཏ་ཏོ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཀིཾ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཁོ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣༩) ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་ར་ཛཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན པ་ན ས་ངྑྱཱ་པ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་དྡ་ས བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་མྦ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ཨུ་བྦྷ་ཎྜི་ཏེ སཱི་སེ་པི ཙཱི་ཝ་ར་བྷི་སིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷེ་པི ཙཱི་ཝ་ར་བྷི་སིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡཱ་པི ཙཱི་ཝ་ར་བྷི་སིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ, དི་སྭཱ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི…པེ… ཡེ་པི ཁོ ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ སཱི་ཏཱ་ལུ་ཀཱ སཱི་ཏ་བྷཱི་རུ་ཀཱ, ཏེ་པི ས་ཀྐོ་ནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཡཱ་པེ་ཏུཾ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རེ སཱི་མཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཋ་པེ་ཡྻཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༦) ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ པ་ན མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་ནི པ་རི་ཧ་རིཾ་སུ. ཏཱ་ནི ནེ་སཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༧) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཏེ པ་རི་ཧ་རིཾ་སུ, ‘‘ཏཱ་ནི ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་མེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ན ཏ་མེ་ཝེ་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡཱ པུ་བྦེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རེ སཱི་མཱ་བ་དྡྷཱ, མ་རི་ཡཱ་དཱ ཙ ཋ་པི་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་པི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་བཱ་ཧུ་ལླ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཀྐ་མོ ད་སྶི་ཏོ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༧) ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཝི་ནཱ་པི དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཀྐ་མོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི དྭེ་པི ཏཱ་ནི ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དྷི་ཊྛཱ་ན་མྤི སི་ཡཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ སཱི་མཱ་མ་རི་ཡཱ་ད་ཊྛ་པ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མ་རི་ཡཱ་དཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, པུ་ན པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཏྭེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ གི་ལཱ་ན་སྶ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ་པི སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༦༥༢) ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་ཀྑེ་པོ ཙ, ཏ་ཏོ་པི ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ, ཏ་ཏོ་པི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ, པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊ་མྤི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ཏ་ཐེ་ཝ དྭི་ནྣ་མྤི ས་མྨུ་ཁཱ་པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ས་ཏི ‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ སི་ཡཱ, ཡ་ཏོ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྙཱུ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡམྤི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦེཏི་ཨཱ་དི ‘‘པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཡོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ དུ་པྤ་རི་ཧཱ་ར་ནྟི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི ག་མ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི ཏ་སྶཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ནྣཾ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི དི་ནྣཾ ས་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་ཀིཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པུ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷེ་ས་ཛྫ་ན་ཝ་ཀ་མྨ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མི་ནཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་སྶཱ་མི, ཨི་དཾ མཱ་ཏུ་ཡཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘‘ཨི་དཾ བྷེ་ས་ཛྫ་སྶ, ཨི་མཾ མཱ་ཏུ་ཡཱ’ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.

‘‘པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཡཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་མཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ. དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱིཏི ས་ཧ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན. ཨེ་ས ན་ཡོཏི པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ་ཝ. ‘‘ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ཚེ་ད་ན་ཀ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༥༣༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི པ་ཊི་སི་དྡྷཾ, ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟེ ན་ཏྠཱི་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, སི་ཀྑཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ‘‘‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་སྶཱ་མི, པཱ་རུ་པི་སྶཱ་མི, སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ག་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༧༦-༥༧༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ལེ་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་སུཾ སུ་ཏྟེ ན་ཏྠཱི’’ཏི.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ན ས་མེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་དྡྷཱ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་མེ་ཏི ཙ. ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྨིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྨིཾ ན པུ་བྦཱ་པ་རཾ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ, པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨ་ར་ཛི་ཏཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཨེ་ཝ. ཨི་མ་སྶ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཧེ་མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ར་ཛ་ཀེ་ཧི དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཏཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ར་ཛི་ཏེ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏི, ཏེ་ན སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏྭཱ ཀ་པྤ་བི་ནྡུཾ ད་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ནི་ཡ་མོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཝ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏོ. ཡ་ཐཱ པུ་ན སེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་མྦ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཙ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ‘‘ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་བྷོ་གཱ་ད་ཡོ ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ན་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ, པ་རི་ཝཱ་རཉྩ མི་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི – ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ, ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ན ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༢༩), ‘‘ད་ས་ཀེ ད་ས, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༣༡) ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་ཊྛུ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ་པི ཏེ ཝི་རུ་དྡྷཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཱ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་སྶི་ཀེ མཱ་སེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྩ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཧེ་མ་ནྟེ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཝ་སྶཱ་ནེ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ན ཧི ཝི་རུ་དྡྷཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ བྷཱ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ས་བྦ་མྤི ཏཾ ཨེ་ཀ་ར་སཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༩). ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཁེ་ཏྟེ ན ཨ་ཀཱ་མཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ལི༹, ཨ་ཏྠོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ནྟི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི? ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི དྭཱི་སྭེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ཀཱ་མཱ. ཀ་སྨཱ? ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་པི ད་སཱ་ཧེ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, ཏཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཨི་མཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ‘‘ཡོ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཡྻ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཨི་མཱ་ཡ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ.

ཡ་ཐཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨ་ས་ཏི ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་རི་ཡི་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ད་མྤཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཉྩ ‘‘ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི ཙ ‘‘ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་ད་མྤི ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏ་སྨཱ སི་དྡྷ་མི་དཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ཀཱ་མཱ’’ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་མཱ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཧི ས་ཏི ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་ཀཱ་མཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཙེ? ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ, ཨི་ཙྪཱ་ཡ པ་ན ས་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ གི་མྷེ, ནོ ཝ་སྶེ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༣) ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ཀ་དཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ཀ་དཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ, ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་མ་ནྟ་ཉྩ པ་ཏྟ་མ་ཏྟེ སཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཐ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་སོ, ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ ཙ ས་ནྟོ ནི་ཊྛི་ཏེ་སུ་པི པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་དི་ཝ་སེ་སུ, ཏ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏེ་སུ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝ་སེ་སུ སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨི་དཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ པ་ན ‘ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟཾ. ‘ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༢༣). ཏ་ཏྠ ཀུ་རུ་ནྡི་ན་ཡོ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱ་ར་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན པུ་རི་མོ. ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཧི གི་མྷེ་པི ཨོ་རེ་ན་དྡྷ་མཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ. ཨི་དྷ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ གི་མྷེ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀུ་རུ་ནྡི་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དི་སྶ་ཏི.

‘‘ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟོ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན, ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཧེ་མ་ནྟེ པ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ནེ་ན…པེ… ཚི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཁེ་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཚི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཚི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶེ་ཝ ས་བྦ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ. ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་ཨ་རུ་ཎ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊཾ པ་ན ཧེ་མ་ནྟེ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ‘‘ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙེ, ནཱ་ས་མ་ཡེ. ཏ་ཐཱ ཙ སཱ་དྷི་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊཾ ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནོ ཙ ཏཾ པ་རི་ད་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཉྩ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཙ ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྠི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཁེ་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཁེ་ཏྟེ ཙ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཀེ་སུ དྭེ དུ་ཀཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི སི་ཡུཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་དུ་ཀེ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཁེ་ཏྟེ ཧི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡཱ་ཏི་སཱ་ར་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི དུ་ཀཱ་ནི ‘‘ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡཱ སཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཧེ་མ་ནྟེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༢༣) ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི སཱ་དྷི་ཏཱ, སཱ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟ་སྶ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཙེ, ཀ་ཉྩི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ས་ཧ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི, ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི, ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་ད་མེ་ཝ, ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་མ ཧི ཧེ་མ་ནྟཾ, ཏ་ཏྠ ཙེ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ, ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཡུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་མ་ཏྟ’’ནྟི་ཝཱ་དོ ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཀུ་རུ་ནྡི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཝ་སྶཱ་ན་དི་ཝ་ས་ཏྟཱ སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ་སཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ན པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཝ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི ཡཱ་ཝ པུ་ཎྞ་མཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨི་དྷ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་དྷ་པི ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཝི་དྷི ཨེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀི་ཉྩཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡ་སྶ པ་ན ལོ་ཀ་སྶ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ ཝ་སྶཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཧེ་མ་ནྟ་པ་ཋ་མཱ་རུ་ཎེ ཙ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཱ སཱ་དྷི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ཡ ‘‘ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ས་ནྟོ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ན་ཡ་སྶ པཱ་ལི༹,

བྷི་ནྣཾ ཨ་བྷི་ནྣ་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་ཡུ་ཏྟིཾ;

ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱུ,

པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ ཝི་ན་ཡེ ཝི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝི་ནཱ་པི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཙེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་པི སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ནོ ཙེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, དེ་ནྟེ་ན སུ་དི་ནྣཾ. ཏཾ པ་ན ཝ་ཏྠུ ན ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སཱ་མི་ཀོ ཙེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཝི་ནཱ་པི ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ. ནོ ཙེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, སཱ་མི་ཀ་སྶེ་ཝ ཏཾ, ན ཧི ཏ་སྶེ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཙེ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་ན ཏ་སྶ་པི དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙ. ཏ་ཐཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ར་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ན དི་ནྣཾ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་ས་ནྟོ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ དཱི་གྷ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པོ་རཱ་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ སུ་ཊྛུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ཏེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱུ་ན་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་མོ་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་སཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ.

པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༧༡. ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ, ཡོ པ་ཝི་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༢) པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪཱ པ་ན ‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ནི་ཀྑེ་པཱ་ཡ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ ནི་ཀྑེ་པཱ་ཡ གི་ལཱ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱ, ན་དཱི་པཱ་རཾ ག་ནྟུཾ ཝཱ, ཨ་གྒ་ལ༹་གུ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ, ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི་སྶ ‘‘པ་ཉྩ་སུ པེ་ཏེ་སུ ཨ་གྒ་ལ༹་གུ་ཏྟི ཨེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. གུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་ཧཱ་རེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ཧི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནཱ་གུ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཀ་ཐི་ནེ ‘‘ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་གྒ་ལ༹་གུ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རེ ཋ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མ་པྤ་ཝེ་སེ ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མིཾ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༤༧༣. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏིནྟི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏྠཾ, ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ས་མྨུ་ཏིཾ དཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? མཱ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཝཱ ཡཱ་ཝ ག་མ་ནེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ཏཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པུ་ན ས་མྨུ་ཏི་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱིཏི ས་ཙེ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙོ རོ་གོ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀ་མྨཾ ཝི་ཡ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ས་མྨུ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙ.

‘‘ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ? ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི་ནྟི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ནི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་ཡ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏཾ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

༤༧༧-༨. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཾ, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཾ, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་ཉྩ སེ་སེ་སུ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ཏྠཾ དུ་ཝི་དྷཾ ནི་ཝི་ཊྛཾ, ཨ་ནི་ཝི་ཊྛ་ཉྩ, ཏེ་སུ ཨ་ནི་ཝི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནི་ཝི་ཊྛཾ སི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, སི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཚཱ་ཡཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྠ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ, པ་སྶ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཏ་ཐཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སྶ ཡ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཨི་ཏ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ཏྠ ཧི པ་རི་ཀྑེ་པོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཚཱ་ཡཱ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘ས་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ནི་ཝེ་ས་ནེ, ཨུ་དོ་སི་ཏེ ཙ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཨ་ཊྚཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཁེ་ཏྟ་དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཨཱ་རཱ་མ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ པ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ-པ་དཾ པུ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ས་ཏྠ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ‘‘ནཱ་ནཱ་ག་བྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཁེ་ཏྟ་དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཨཱ་རཱ་མེ་སུ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཝི་ཧཱ་རེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟ་མྤི ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཀུ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ་སུ གཱ་མཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཀི་ཉྩཱ་པི ན་ཏྠི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ་སུ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨེ་ཀ་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ་པི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ས་ཏྠེ, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཙ ཀུ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ་ཝ བྷེ་དོ, ནོ་པ་ཙཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ ཙ, སོ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི. ‘‘ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་པི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ དོ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

༤༧༩. ‘‘ས་བྷཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ. ‘‘ས་བྷཱ་ཡ’’ནྟི ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལི་ངྒ་བྱ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀི་ར ‘‘ས་བྷཱ་ཡ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ‘‘དྭཱ་ར་མཱུ་ལ’’ནྟི་པི. ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱི་ཐི་ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ ན ར་ཀྑ་ཏི, ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ གྷ་རེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ‘‘ས་བྷཱ་ཡེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ནྟོ་གྷ་རེ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡུ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི པ་ཀཱ་སི་ཏོ, པུ་ན་པི ཁུ་དྡ་ཀ་གཱ་མེ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ས་ཙེ ཏ་སྶ དྭཱ་ར་དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ གྷ་ར་ས་བྷཱ་ཡཾ, ཡ་ཏྠི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

༤༨༠-༡. ཡཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི གཱ་མ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་སཱི་མ་ཏཱ ན ར་ཀྑ་ཏི, ས་ཏྠེ པ་ན ར་ཀྑ་ཏི. ‘‘ན་དཱི་པ་རི་ཧཱ་རོ ཙ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ཡཾ པ་རི་ཧཱ་རོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙེ ཨེ་ཀ་སཱི་མོ, ཙཱི་ཝ་རཾ ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ.

ཨི་དཱ་ནི –

‘‘ཚི་ནྣཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ སཱ་ས་ངྐ-ས་མྨ་ཏོ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རཾ;

ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི. –

ཨི་དཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ, ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཀེ་ཙི ‘‘དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པི ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ན་མྤི དི་གུ་ཎ་མེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ཏེ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟ་ལེ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. དྭེ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. དྭེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༠) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཡཱ ཚི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཏོ དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟ་མྤི དཱ་ཏུཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༠). ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཚི་ནྣ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ, ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ དི་གུ་ཎཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.

དྷུ་ཏ་ངྒ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཙེ? ན, དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དེ་ན ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན ཧི དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དོ, ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ནེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.

སཱ་ས་ངྐ་ས་མྨ་ཏོཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་སུཾ ཨ་ངྒཱ་ནི ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘སེ་ས་མེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨ་ངྒཾ, ཨི་དྷ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ, ས་མྨུ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དཾ ནི་པྤ་དེ་སཾ, ཏཾ ས་པྤ་དེ་སཾ མཱ་ས་པ་ར་མ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ བ་ཧི་གཱ་མེ་པི གཱ་མ་སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་དྷ ན ཏ་ཐཱ, ཨི་དྷ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་མེ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཀཱ་མཾ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མེ་ན ནི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝི་མོ་ཀྑ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མྤི ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མེ་ཝ, པ་གེ་ཝ ཚཱ་ར་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཧེ་མ་ནྟེ ཝཱ གི་མྷེ ཝཱ ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི ཙེ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨ་ངྒཾ ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཊྛ་མེ་ཝ. དྭ་ཡེ་ན ཨཱུ་ན་མཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཐཱ་པི ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ, མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ‘‘མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝཱ ཀིཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་སི་དྡྷཾ, པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཙྪི་ནྡ་ན་དྷོ་ཝཱ་པ་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་རོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་མྤི, ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༧༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དྷི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི, ཏ་ཐཱ ས་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡོ དཱ་ཏ་བྦཱ, ནི་ཝཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒྷཱ་ཊི དཱ་ཏ་བྦཱ, ཧ་ནྡ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷཱ་ཊི, དེ་ཧི མེ པ་ཊ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏ་ཊྛེ་ན ‘ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ནྟོ་ས་མ་ཡེ ཧི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་དཱ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོཏི ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཏེ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཏྠེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟ་སྶ, ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཙ ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙོ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ས་ཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ་ཏི.

ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༩༧. ན་པྤ་ཧོ་ཏཱིཏི ལཱ་མ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི་ལཱ་མ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཙྩཱ་སཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཱ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི – ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཙྪཱ ལ་བྦྷ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཡཱ་ཝ སཱ པ་ཙྩཱ་སཱ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨི་དཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི. ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཱ’’ཏི མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ.

༤༩༩-༥༠༠. ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ …པེ… ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སེ་སཱ ཨ་ཏྠི, ར་ཀྑ་ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དེ, ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཀ་ཐི་ནེ ས་མ་ཡེ ཝཱ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ ས་མ་ཡེ ཝཱ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཏི པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྩཱ་སཱ ན ར་ཀྑ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ན་ཏྠི ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ, ན ར་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཝཱ ས་མ་ཡོ་ཝ. ཧེ་མ་ནྟོ སི་ཡཱ ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏེ, སི་ཡཱ ཨ་ས་མ་ཡོ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ས་མ་ཡོ ཝཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ནི་སྶ་གྒི་ཡེ (པཱ་ཙི. ༧༣༨ ཨཱ་ད་ཡོ) སེ་སཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ‘‘ས་མྤ་ཏྟཱ བྷཱ་ཛེ་ནྟཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ནྟི་ཡཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ས་ཏྟ་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྷཱི་ཏི དི་ནྣ’’ནྟི ཨི་དཾ ཀི་མ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཙེ? ཨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནེ་ཧི ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མྤི ཨི་ཏ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཀ་སྶ་ཙི སི་ཡཱ ‘‘ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་མྤི ད་སཱ་ཧ་མེ་ཝ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶེ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ. པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནེ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨི་ད་ཉྷི ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི. ཨ་ནུ་བྦྷ་ཏ་སྨི་མྤི ཧི ཀ་ཐི་ནེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་མེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ནཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་མྤི ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ད་སཱ་ཧ་མེ་ཝ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟ་བྦཾ.

ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཧཱ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་མ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་མཱ་སེ་པི ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ སི་དྡྷེ་པི ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སེ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

བྷི་ཡྻོ་པི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ – ཡཾ པ་ན མ་ཡཱ ‘‘པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་མྤི ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་ཏོ བ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ, ན ཨ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟིཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟིཾ ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་ན ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཉྩ དི་ཝ་སཱ་ནི ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི པ་ས་ངྒོ་པི ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ…པེ… ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རེ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི.

པུ་ན་པི ཝུ་ཏྟཾ – ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཏི་ཎྞ་ནྣ་མྤི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ནྟུ པ་ཋ་མེ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་མ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི་པི དཱི་པེ་ཏི. ཏཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎི་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི.

‘‘ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སཱ་ཧཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཧོ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱི་གྷ་ནྟི ཝཱ ལ་ཧུ་ནྟི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཀ་ཐ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡནྟི མ་ཧ་ནྟེ་ན་པི པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་ཧ གྷ་ཊི་ཏ་མྤི ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི ས་ཏི པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝེ, ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ཏི, པུ་ན གྷ་ཊི་ཏེ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན གྷ་ཊི་ཏེ ན ཧོ་ཏི. ཚི་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. པུ་བྦ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ གྷ་ཊི་ཏཾ པུ་ན ཨ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣེ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ‘སོ་ཏ་སྶ ར་ཧོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ལཱ་བྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ? ས་ངྒྷ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནེ་ན སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ‘‘ས་ངྒྷོ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ལ་བྷི་སྶ་ཏི ག་ཎོ ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ པ་ན མ་ཡཱ ས་བྦཾ ལི་ཁི་ཏཾ, སུ་ཊྛུ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༠༣-༥༠༥. བྷ་ཏྟ་ཝི་སྶ་གྒནྟི བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ནྟི པོ་རཱ་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ནཱ་མ ཏྭནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏི དྷོ་ཝཱ་པི་སྶ་སི ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ སོ ནཱ་མ ཏྭ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་པ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ‘‘ས་ཀིཾ ནི་ཝ་ཏྠ་མྤི ས་ཀིཾ པཱ་རུ་ཏ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མཾ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནུ་པ་ག་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཛཱ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་རཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ནྟ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཐ་ཝི་ཀ་མྤི ཧི ཨ་སུ་ཙི་མ་ཀྑི་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ར་ཛི་ཏྭཱ ཀ་པྤཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ, པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནེ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ ཧོ་ཏི, ནོ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ. ར་ཛི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཝི་ན་ཡ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི མ་མ ཏ་ཀྐོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་རེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཏི་ཀ་ཝཱ་རེ་སུ ཙཱ་ཏི ན་ཝ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ནེ་སུ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘དུ་དྡྷོ་ཏ’’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ དྷོ་ཝ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨ་ལཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དྷོ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, པུ་ན དྷོ་ཝ་ནྟཱི ཨ་ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ནོ ཙེ, ཝུ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་སྶ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཱི་ནཾ ཝི་ཡ.

༥༠༦. ཨེ་ཀེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཋ་མེ་ན. ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ.

པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༠༨-༥༡༠. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱི་ནི་སེ་དྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཀེ, ‘‘ཏཾ ན སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཧ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡཱ་སེ་ན.

༥༡༢. ཨུ་པ་ཙཱ་རོཏི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ, ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བ་ཧཱུ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན པ་སཱ་ད་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ་སུ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་དཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ དོ་སོ ན་ཏྠི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི་པི དི་ནྣཱ་ནི ཨི་དྷ ས་ནྟཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏོ དོ་སོ. ཏཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི དི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་སུ ཏ་སྶཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ནུ ཁོ དི་ནྣཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡིཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟོ་པི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ཐོ་ཝ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ ན ཝ་ད་ཏི, ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི པ་པ་ཉྩི་ཏཾ. ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་ཐཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཋ་པི་ཏཾ ཀཱ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ དི་ནྣ་མྤི ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ, ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི. པ་ཊི་ཀྑེ་པོ པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨེ་ཝ རུ་ཧ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པུ་བྦཱ་པ་རཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་སུ ཋ་པི་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི, ན ཏཾ ཏ་སྶཱ ས་ནྟ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཉྷི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ, ཨ་ཉྙོ་པི ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨི་དཾ པུ་བྦེ་ཝ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཏ་དཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ས་ལླེ་ཁ་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. མཾ་སཾ ད་ད་ནྟེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ས་ལླེ་ཁ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་མྤི བྷུ་ཏྟཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ཧ ཡོ མཾ་སཾ ཀ་ཐ་ནྟི ས་ཡ་མཱ་དི་སེ་ཡྻཱ་ཏི.

ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཏོ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་མྤི ཧི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟ་ཀཾ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡ་ཐཱ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་རཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཉྩ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧ་ཎ’’ནྟི (ཀ་ང་ཁཱ. ཨ་ཊྛ. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨ་ངྒཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟ་ཀཾ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ, སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ, བྷི་ཀྑུ་སྶ, སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༡༣) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ན སཱ་ར་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ.

༥༡༤. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦེ་སུ བ་ཧཱུ་སུ པ་ཊ་ལེ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དི་མྷི ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གེ་སུ ཝཱ ཏེ་སཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྟཱ བྷི་སི་ཚ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀིཾ པ་ཊ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ ཏཾ ཀི་ར ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ཏྟཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དྷ་ནཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏེ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནུ་པ་ག་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཏཱ, པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཏཱི་ཎེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑྱ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་ཏཱ པ་མཱ་ཎཾ, ཨི་དྷ ཀཱ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར’’ནྟི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དིཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་མྤི པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དིཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘པ་ཊ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཊ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ, ན པ་རི་ཀྑཱ་རཾ. ‘‘ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ་ཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ན་མྤི སཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ན ཝ་ཏྠུཾ, ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ.

ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༡༥. པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏོ་པི ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

༥༡༧. ནེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ན བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ན་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཏྠ པ་ཙྩཱ་སཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. པ་ཙྩཱ་སཱ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི? ཡཱ་ཝ གཱ་མ་ནྟ་རཱ, ཡཱ་ཝ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཱ་ཝ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙེ ན པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཱ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱ ཚི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡཱ་ཝ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་ས་པ་རི་ཡེ་ས་ན་བྷ་ཉྫ་ན་ས་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཏེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ གི་ཧི་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ བྷི་སི་ཚ་ཝི་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

ན ཏཱ་ཝ ཐེ་རཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཡ་དཱ ཐེ་རཱ ‘‘དེ་ཐཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་དཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ད་ཧ་རཱ་པི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཾ བྷ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ་པི དཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞཾ ཝཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཏི་ཎ་པ་ཎྞེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ, ནཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཏི, ན, ‘‘ཀེ་ཧི་ཙི ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ལེ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ་ཏི. ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ ‘‘ན ཏཱ་ཝ ཐེ་རཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཡཱ་ཝ ཐེ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ན དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཏཱ་ནི ཐེ་རུ་དྡི་སྶ་ཀཱ་ནི སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཱ་ནི ས་ཡཾ པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་པི ཐེ་རཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ན ཧོ་ཏི ས་ཏྠུ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཏ་ད་ལཱ་བྷེ ན ཏྭེ་ཝ…པེ… དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – དུ་ཀྐ་ཊ་བྷ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ད་ལཱ་བྷེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ས་ངྒྷི་ཀཾ, ཏ་ད་ལཱ་བྷེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི? ན, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ན ས་བྦཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ, ཏ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་པི ཀཱ་ལོ་དི་ས་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ན་གྒོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་མཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནུ་པ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ཝཱ་དོ ཡུ་ཏྟོ ‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ ས་ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ? ཏ་ནྣ, ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༦) ཝུ་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྠོཏི ཏཾ་ནི་ཝ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཏ་མེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཛི་ར་ཏི, ན ལེ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཛི་ཎྞཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལེ དཱ་ན་མྤི ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨི་མེ ཀི་ར དྭེ ལེ་སཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙེ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༥༢༡. ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ. ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་སྶ? ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྶ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀེ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་པཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀེ ཉཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ན ནི་ཙྩཾ སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ ཧི ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཧོ་ཏི. ན པ་ཝཱ་རི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་སྶཱ་སཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ. ཏི་ཀ་ཙྪེ་དོ ཙ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་ན. ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ, ན དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡེ དྷ་མྨ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༢༢-༤. པ་གྒཱ་ཧི་ཀ་སཱ་ལཾ ཝཱཏི དུ་སྶ་པ་སཱ་རཾ ཝཱ. ཧ་ཏྠེ་ན པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་ཏྭཱ སཱ་ལཱ་ཡཾ པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦ་དུ་སྶཾ པ་སཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ན. སོ ཧི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དཱི་སུ ས་ནྟེ་སུ་པི ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཙྪི་ནྣེ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི ‘‘པ་མཱ་ཎི་ཀཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ན་ཊྛེ བ་ཧཱུ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ’’ནྟི ཙ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་བྷཱ་གནྟི ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶ ཏཾ ཝི་བྷཱ་ག་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལི༹་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཙ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རི་ཀེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི པ་ན ས་ཙེ ཏཱི་ཎི་པི ན་ཊྛཱ་ནི, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, ས་ཙེ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ ན་ཊྛཾ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱི’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཙ་ར་ཏི, སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏཾ་ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཝཱ.

༥༢༦. ‘‘པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ས་ལླེ་ཁ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཊྛཱ་ནེ ཏ་དུ་ཏྟ་རི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཧི པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་བྦེ ཨེ་ཝ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ, ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏི, ཨུ་བྷོ་པི ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཱ ན་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཝ དེ་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ས་ཏུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ན་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨི་ཉྩ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནཱི ཝཱ’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹, ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ ནཱ་མ མཱ་ཏི་ཏོ ཝཱ…པེ… ཨ་ས་མྦ་དྡྷོ’’ཏི པཱ་ལི༹, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཙ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི པཱ་ལི༹, ཏ་སྨཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ལླེ་ཁ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཨུ་པ་རི ཀཱ་ཎ་མཱ་ཏཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ‘‘ཏེ་ས་མྤི པཱ་ཐེ་ཡྻ་པ་ཧེ་ཎ་ཀ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་ཏོ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་ཏྠ ཙ ཨི་དྷ ཙ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཐེ་ར་སྶ ལ་དྡྷི སུ་ནྡ་རཱ ཝི་ཡ མ་མ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ནི་དཱ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ག་ཧ་པ་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི ནཱ་མ ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ ཙ ཏི་ཏྠི་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. པ་ཋ་མ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༢༧-༨. ཨ་པི ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཡྻཱཏི པཱ་ཋ་སྶ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཨི་མེ སུ་ཀ་རཱ, ‘‘ན ཨི་མེ་སཾ སུ་ཀ་རཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ཏ་སྶ ན ཨི་མེ་སཾ སུ་ཀ་རཱ ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘པུ་བྦེ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཝཱ་རི་ཏོ་པི ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཋ་མ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༣༢. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊེ་ན ཀིཾ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི? ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏ་ནྟི ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ, ཨ་ནི་སྶ་ར་ཏྟཱ, ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒྷོ…པེ… ས་མཱུ་ཧ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦). ཨི་དཾ ས་བྦ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ ཨ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཉྷི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ན་ཏྠི, ཏཾ་ས་དི་ས་ཉྩེ་ཏཾ, ན ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཏ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨེ་ཀ་སྶ པཱི་ལཱ༹ ཀ་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ དྭི་ནྣཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀོ པ་ན་ཉྙོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི? པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱི་ལཱ༹ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ, པཱི་ལི༹་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.

ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཝ་ཏྠུ་ཏོ ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ་པི, སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ནེ་ཀ་ཏཱ;

ཨི་ཏི ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ, དུ་ཏི་ཡཱུ་པ་ཀྑ་ཊཾ ཨི་དྷ.

‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་ཡ, ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ ཀི་ནྟེ་ཏཾ;

ཨེ་ཀི་ཏྠི་ཡཱ་པི ནེ་ཀ་ཏཱ, ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཡོ་ག་ཏོ’’ཏི.

ཨ་པི་ཙེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་བྦེ་སུ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཧ ཙ –

‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ ཝི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ,

ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི བ་ཧུ་ཏཱ ཙ ཝི་མི་སྶ་ཏཱ ཙ;

ཨི་ཙྩེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་དྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ,

ས་ཏྠཱ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་མི་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི.

ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི དྭཱི་ཧི, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ག་ཎ་ནཱ, ཏ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ, བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ, བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ ན་ཡོ. མི་སྶ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་ཊྛཱ་པ་ནེ ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཉཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཋ་མཾ ཐོ་ཀཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, པུ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ སུ་དྷོ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཋ་མཾ དྷོ་ཝ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཉཱ་ཏི་ཀཱ སུ་དྷོ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི, ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཉཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཝཱ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ས་ནྟ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་བྷོ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཙ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཨུ་བྷོ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་དི་ས་ཉྙཱི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ན་ཡོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ན ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨེ་ཀོ དེ་ཏི, ཨེ་ཀོ ན དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨུ་བྷོ དེ་ནྟི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝི་ཉྙ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ.

དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༣༧. ‘‘ན ཁོ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མ…པེ… ཀཱ་ལེ་ན ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨེ་ཝ རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ན་ནྡོ མཾ་ས་སྶ ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཀ་ཐཾ ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒེ ས་ངྒཱ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི.

༥༣༨-༩. ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན་ནུ པུ་ན ཙོ་དེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཋ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཀ་རོ་ཏི ཙེ་ཀཾ, ཏཱི་ཎི་པི ཙེ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏཱི་ཎི ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ‘‘ན ཙོ་ད་ནཱ་དིཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨཱ་ས་ནེ ཙེ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. ཨཱ་མི་སཾ ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ན དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. དྷ་མྨཾ ཙེ བྷཱ་ས་ཏི, དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ན ས་མེ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཎ་ཏྟཱ ཏཾ. མཱུ་ལཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན. ཏ་ཉྩ ཁོ ཙི་ཏྟེ་ན, ན མུ་ཁེ་ན. ས་ཙེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ་ཝ མུ་ཁེ་ན ཀ་པྤི་ཡཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ མེ དེ་ཐཱ’’ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཊི་ལཱ་བྷེ རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ཙི་ཏྟེ་ན སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་པི མུ་ཁེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙེ ཝོ་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ར་ཧེ་ན, པཱ་དཱ་ར་ཧེ་ན ཝཱ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ་ན ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི རཱུ་པི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཀ་ཉྩི ས་སྶུ་ཊྛཱ་ན་ཀཾ བྷཱུ་མི་པ་དེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སཱི་མཾ དེ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མཱ’ཏི དི་ནྣཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ན ཧོ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ, ‘སཱ་དྷཱུ’ཏི ཙ ཝ་ཏྟུཾ, ཨ་ནུ་མོ་དེ་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་ངྒྷ་སྶ ‘ཝི་ཧཱ་རོ’ཏི ནཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཁེ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ‘སཱི་མཱ’ཏི ནཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ, ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ‘ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩) ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཾ ས་བྦ་མ་ཡུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ? སཱི་མཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་སྶ དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ. ཨི་དྷ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐཱ་པི ‘མ་མ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཝཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘སཱ་དྷུ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ས་ངྒྷོ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཁེ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཁེ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི སཱི་མཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་སྶ རཱུ་པི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱ་པི ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ར་ཧཱ་དི་ནོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་བྷཱ་ཝཾ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏུ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ནོ ཙེ ཨི་ཙྪ་ཏི, ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་མི་ཙི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་མི་ཙི་མྤི ན ཀ་ཏྭཱ ཙེ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙོ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ས་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ …པེ… ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ, ད་ད་ནྟེ་སུ་པཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ ‘‘ས་ངྒྷེ སཱ་དི་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཙ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟི. ཏཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ན་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧི ཨ་ཉྙ་སྶ…པེ… མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ས་བྦ་ཏྠ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ཨུ་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཡྻ་ཝཱ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཏྠ་ཙི ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ས་བྦ་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ…པེ… ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དི་ནྣཾ སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ ཐེ་ར་སྶ ‘‘མཱ་ཏུ་ཡཱ དེ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཙོ་དེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཀ་ཐ་ནྟི? ‘‘པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦོ…པེ… པ་ཎཱ་མེ་ནྟོ ཨ་ན་ཏི་སཱ་རོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༨) ཨེ་ཏྠ ན ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པ་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ན པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦོ, ཡོ ན པ་ཎཱ་མེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི་དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༨), ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པེ་མཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་པ་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི དི་སྶ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ‘‘སཱ་ཏི་སཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘སཱ་ཏི་སཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་དོ་སོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༦༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏཾ་མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཀ་ཏཱ་ཏི. དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་མྤི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ནི་པྥ་ནྣ་དྷ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ གོ་ར་ས་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཀྑཱ་མ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ‘‘ཨུ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་བྦི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ར་ཏོ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? དྷ་ཉྙ་སྶ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་སྶ པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན མི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ ན་ཝ་ས་སྶཾ ནཱ་མ. ཁ་ལེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ མཱ ག་ཎྷ, ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཧི, ཨི་དྷ པུ་ཉྫཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝཱ པ་ཡོ་གེ་ན ཙེ ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ‘‘ས་ཙེ ‘མ་ཡི་ཋི་ཏེ ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ག་ཎྷ་ནྟེ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘ཀིཾ ཀ་རོ་ཐཱ’ཏི, བྷ་ཎ་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ས་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. པ་ཎྞེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པ་གེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ དཱ་ཡ་ཀཱ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཱ་རཱ་མཱ་དིཾ ཀེ་ཎི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཀུ་ཊུ་མྦི་ནོ ‘‘ཨི་མེ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ ཨཱ་ཧ་ཊཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཝ ཙེ ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ ན ཀ་པྤ་ནྟི, ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ ཝཱ གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ས་པྤིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཀ་པྤི་ཡཾ པ་ར་ཏོ པ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དེ་ཧཱི’ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, དུ་བྦི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི, མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཀ་སྨཱ? ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, མཱུ་ལ་སྶ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་མ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཏྟཱ ཝི་ཡ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ས་ཡཾ་ཀཱ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ’ནྟི. ཏ་ཏོ པ་རཾ མཱུ་ལཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ.

མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ, རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨི་དཾ;

ར་ཉྙོ ཝི་ཡ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཙི་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ་པི ཝཱ.

རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་ཊྛི་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.