༡. ཨ་མྦ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༧. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནྭཱ་ཡནྟི ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཝ-ཀཱ་རཾ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨཱ་ཡ་ན-ས་དྡོ, ཀ་སྨཱ པུ་ན མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མ་གྒོཏི ཨེ་ཀོ་ཝ མ་གྒོ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ན་ནུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ མ་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ནི་དྡེ་སེ ག་ཧི་ཏཱ, ཨུ་དྡེ་སེ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་ཏི་ཡཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ན དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ དྭ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨ་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ.
རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱིཏི ‘‘རཱ་གོ མ་ལཾ, དོ་སོ མ་ལཾ, མོ་ཧོ མ་ལ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༢༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི མ་ལེ་ཧི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཡ་སྨཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སོ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟཱ་པོ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སོ་ཀོ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ སོ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཛ་ནི་ཏོ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ པ་རི་དེ་ཝ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝོ. ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨི་དྷ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ་པི དུ་ཀྑ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ སི་དྡྷེ ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ་ནྟི ‘‘དོ་མ་ན་སྶཱ་ན’’ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དོ་མ་ན་སྶ་སྶཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟི ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ན་ནུ ཨ་ཡ་མྤི མ་གྒོ, ཀིཾ མ་གྒོ ཨེ་ཝ མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ན་ན་ཊྛེ་ན སཾ་སི་བྦ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝཱ་ནེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ.
ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ནནྟི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་སུ་དྡྷིནྟི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. པ་རི་ཙ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧ་ཎེ་སུ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ན ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ན ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི. ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་དཱི་སུ ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏི་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ཀེ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ལི༹་པ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཨ་རི་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༣༡༡). ཏ་ཏྠ ཧི –
‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཧི་ཏེ་སཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ – ‘ཨི་དཾ ཝོ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ’ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི, ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་ཏི…པེ... མ་ར་ཧ་ཏི. པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ …པེ… ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ན ཙ ཝོ་ཀྐ་མྨ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏི. པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ,…པེ… སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི –
ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏཱ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. པ-ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྦྷོ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཐཱ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ-ས་དྡོ བྷུ་ས་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཏི་ས་དྡཾ པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་ཉྩ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཏི-ས་དྡོ པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡོ ཙ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་སྶ ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨི་དནྟི ཡཾ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ས་ཏི ཨེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏཱི་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི བ་ཧུ་ཀཱ ཏཱ ས་ཏི་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ མ་གྒཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཙ ཨེ་ཏཱ ས་ཏི་ཡོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨཱ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཨེ་ཀོ མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧, ༢༩༧; པཱ་རཱ. ༡༡) ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༤༠) ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶཱི་ལ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ནི་ཙྩ་གཱ་ཧ་སྶ ཝི་སེ་སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༨) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཡོ་གི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ ཏཱ་སཾ. དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ན ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཉྩ ན ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏྠ ར་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ, དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ སུ་ཁ་ཏོ, ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ཨ་ཏྟ་ཏོ, ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནོ ན་ནྡ་ཏི, ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ ནི་རོ་དྷེ་ཏི, ནོ ས་མུ་དེ་ཏི, ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡ་ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ ས་ངྑ་ཏ་དོ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏོ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ན ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ནཱ་པི ཨ་དོ་ས་ད་སྶི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ནི་སྶི་ཏཱ་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ. དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎཾ, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནྡིནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཨཱ་ཏ་པྤ-ས་དྡོ་ཝི་ཡ པ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ-ས་དྡོ་པི ཝཱི་རི་ཡེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ.
ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཙཱ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ སཱ་མ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་མཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ཡཱ ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ས་ངྑེ་པོ ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཏཱ, ཀོ་ས་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་དི ག་ཎ་ནཱ་དི ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཱ་དི ཙ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི…པེ… ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་སུ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ ཙ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ.
ཡ་སྨཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ཉྩ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏིགྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ་པི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ས་ཏི་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཝཱ, ནཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཱ ས་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཛྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ངྒ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཧཱ་ན་ངྒནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡཾ པ་ནཱཏི ཝི་བྷ་ངྒེ, ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ, ཏཱ ཙ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ས་མྨ་ས་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ.
དུ་ཀྑ་ཏོཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཧི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དུ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དྡ་ཀྑི. དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ལླ་ནྟི ཨ་དྡ་ཀྑི པ་སྶི. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ. ས་ནྟནྟི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ས་ནྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཡོ ཨ་དྡ་ཀྑི. ས ཝེ ས་མྨ་དྡ་སོ བྷི་ཀྑཱུཏི སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་སྶ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཀྑཱ་ཏི་པཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཨི་ཏི་པི. ས་བྦཾ ཏཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཝ་དཱ་མི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཙཱཏི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛི་ཏི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ་པི སུ་ཁ་ཏོ ཏི་སྶོ་པི ཙ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ…པེ… བྷེ་དཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ནཱི་ལཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཚ་ནྡཱ་དི་ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཧཱི་ནཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཉཱ་ཎ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ-ས་ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, དེ་ཝ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་རཱ་གཱ་དཱི་ནནྟི མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༨༡; མ. ནི. ༡.༡༡༤) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ-སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སུ་ཉྙ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. ‘‘ས་ལ་ཀྑ་ཎ-སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན’’ནྟི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཡོ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི སཱ་མི་ནི་ཝཱ་སཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ནི་ཙྩ་ཏཱ སུ་ཁ་ཏཱ ཝི་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨོ. ཏ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ, ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༡༢༡) ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་མྦ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.