༡. ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་མྦ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༧. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནྭཱ་ཡནྟི ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཝ-ཀཱ་རཾ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨཱ་ཡ་ན-ས་དྡོ, ཀ་སྨཱ པུ་ན མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མ་གྒོཏི ཨེ་ཀོ་ཝ མ་གྒོ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ན་ནུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ མ་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ནི་དྡེ་སེ ག་ཧི་ཏཱ, ཨུ་དྡེ་སེ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་ཏི་ཡཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ན དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ དྭ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨ་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ.
རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱིཏི ‘‘རཱ་གོ མ་ལཾ, དོ་སོ མ་ལཾ, མོ་ཧོ མ་ལ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༢༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི མ་ལེ་ཧི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཡ་སྨཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སོ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟཱ་པོ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སོ་ཀོ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ སོ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཛ་ནི་ཏོ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ པ་རི་དེ་ཝ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝོ. ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨི་དྷ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ་པི དུ་ཀྑ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ སི་དྡྷེ ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ་ནྟི ‘‘དོ་མ་ན་སྶཱ་ན’’ནྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དོ་མ་ན་སྶ་སྶཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟི ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ན་ནུ ཨ་ཡ་མྤི མ་གྒོ, ཀིཾ མ་གྒོ ཨེ་ཝ མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ན་ན་ཊྛེ་ན སཾ་སི་བྦ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝཱ་ནེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ.
ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ནནྟི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་སུ་དྡྷིནྟི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. པ་རི་ཙ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱཏི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧ་ཎེ་སུ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ན ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ན ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི. ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་དཱི་སུ ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏི་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ཀེ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ལི༹་པ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཨ་རི་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༣༡༡). ཏ་ཏྠ ཧི –
‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཧི་ཏེ་སཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ – ‘ཨི་དཾ ཝོ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ’ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི, ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་ཏི…པེ... མ་ར་ཧ་ཏི. པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ …པེ… ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ན ཙ ཝོ་ཀྐ་མྨ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏི. པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ,…པེ… སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི –
ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏཱ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. པ-ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྦྷོ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཐཱ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ-ས་དྡོ བྷུ་ས་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཏི་ས་དྡཾ པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་ཉྩ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཏི-ས་དྡོ པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡོ ཙ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་སྶ ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨི་དནྟི ཡཾ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ས་ཏི ཨེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏཱི་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི བ་ཧུ་ཀཱ ཏཱ ས་ཏི་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ མ་གྒཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཙ ཨེ་ཏཱ ས་ཏི་ཡོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨཱ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཨེ་ཀོ མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧, ༢༩༧; པཱ་རཱ. ༡༡) ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༤༠) ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶཱི་ལ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ནི་ཙྩ་གཱ་ཧ་སྶ ཝི་སེ་སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༨) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཡོ་གི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ ཏཱ་སཾ. དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ན ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཉྩ ན ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏྠ ར་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ, དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ སུ་ཁ་ཏོ, ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ཨ་ཏྟ་ཏོ, ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནོ ན་ནྡ་ཏི, ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ ནི་རོ་དྷེ་ཏི, ནོ ས་མུ་དེ་ཏི, ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡ་ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ ས་ངྑ་ཏ་དོ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏོ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ན ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ནཱ་པི ཨ་དོ་ས་ད་སྶི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ནི་སྶི་ཏཱ་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ. དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎཾ, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནྡིནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཨཱ་ཏ་པྤ-ས་དྡོ་ཝི་ཡ པ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ-ས་དྡོ་པི ཝཱི་རི་ཡེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ.
ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཙཱ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ སཱ་མ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་མཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ཡཱ ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ས་ངྑེ་པོ ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཏཱ, ཀོ་ས་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་དི ག་ཎ་ནཱ་དི ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཱ་དི ཙ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏཱི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི…པེ… ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་སུ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ ཙ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ.
ཡ་སྨཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ཉྩ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏིགྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ་པི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ས་ཏི་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཝཱ, ནཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཱ ས་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཛྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ངྒ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཧཱ་ན་ངྒནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡཾ པ་ནཱཏི ཝི་བྷ་ངྒེ, ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ, ཏཱ ཙ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ས་མྨ་ས་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ.
དུ་ཀྑ་ཏོཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཧི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དུ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དྡ་ཀྑི. དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ལླ་ནྟི ཨ་དྡ་ཀྑི པ་སྶི. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ. ས་ནྟནྟི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ས་ནྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཡོ ཨ་དྡ་ཀྑི. ས ཝེ ས་མྨ་དྡ་སོ བྷི་ཀྑཱུཏི སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་སྶ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཀྑཱ་ཏི་པཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཨི་ཏི་པི. ས་བྦཾ ཏཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཝ་དཱ་མི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཙཱཏི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛི་ཏི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ་པི སུ་ཁ་ཏོ ཏི་སྶོ་པི ཙ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ…པེ… བྷེ་དཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ནཱི་ལཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཚ་ནྡཱ་དི་ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཧཱི་ནཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཉཱ་ཎ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ-ས་ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, དེ་ཝ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ, ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་རཱ་གཱ་དཱི་ནནྟི མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༨༡; མ. ནི. ༡.༡༡༤) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ-སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སུ་ཉྙ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. ‘‘ས་ལ་ཀྑ་ཎ-སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན’’ནྟི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཡོ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི སཱ་མི་ནི་ཝཱ་སཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ནི་ཙྩ་ཏཱ སུ་ཁ་ཏཱ ཝི་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨོ. ཏ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ, ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༡༢༡) ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་མྦ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༨. ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་དི་སཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ག་མ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ, ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ན ག་མ་ནཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་བྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ནཱ་མེ་ནྟོ. ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ནེ་སུ ཡོ ག་མ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཀཱ་ཡ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ, སོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་པ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྐ་མོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཋཱ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ས་ན་སྶཱཏི པཱི་ཋ་ཀཱ་དི་ཨཱ་ས་ན་སྶ. པུ་རི་མ་ཨ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོཏི ཨ་ཊ་ནི་ཀཱ་དི་པུ་རི་མཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་བྷི་མུ་ཁོ. སཾ་ས་ར་ནྟོཏི སཾ་ས་པྤ་ནྟོ. པ་ཙྩཱ་སཾ་ས་ར་ནྟོཏི པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནྟོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་རཱི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་སཾ་ས་པྤ་ན་པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནཱ་ནི ནི་ད་སྶེ་ཏི.
ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི’’ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་རཱིཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཝ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི.
དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི, སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་སྶ ཧི་ཏ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱཏི ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ ཏཱི་རེ་ཏྭཱ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ག་མ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ དི་སྭཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་སོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མྤི ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝུ་དྡྷི ཨེ་ཝ. ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྪི་མ་དྭཱ་རེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨ་བྷ་ཡ་ཝཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཨ་བྷ་ཡ་ཝཱ་པི་ཡཱ པུ་ར་ཏྠི་མ་ཏཱི་རེ.
བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས-ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས-ཙེ་ཏི་ཡ་ཝཾ་ས-དཱི་པ་ཝཾ་སཱ་དི་ཝཾ་ས་ཀ་ཐ་ན་ཏོ མ་ཧཱ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཎ་ཀོ ཐེ་རོ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེཏི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེཏི པ་དུ་དྡྷཱ་ར་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ.
ཏ་སྨིཾ པ་ནཱཏི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠེ་པི ག་མ་ནེ. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི ཡཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ, ཏཾ ས་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ, ཡ་ནྟ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ པ་ཊི་མཱ་ཡ ས་དི་སཱ ཡ་ནྟ་རཱུ་པ་ཀཱ ཝི་ཡ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ བཱ་ལ་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༣༠༨). ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་མྨ་དྡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ.
པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ, ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་པ་རཱ དུ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དྭེ ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ན ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, ན ‘‘པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ.
ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.
ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཡཱ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་བྷོ་ག་ཏོ ཡཱ་ཝ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཊི་ནེ་ཏི. ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨནྟི མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་ལླ་ངྐེཏི དྭེ ཏ་ཡོ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝཱ་རེ དྭེ ཏཱི་ཎི ཨུ་ཎྷཱ་ས་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་སུ་མཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟོ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ‘‘པ་ཏྟོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ. པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་ཏོ ས་རཱི་ར་ཙེ་ཏི་ཡཾ ག་རུ་ཏ་ར་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ – ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་སཱ་ཁཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཉྩ པ་ཎི་པཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. གཱ་མ་ས་མཱི་པེཏི གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ.
ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ‘‘མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀོ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝཱཏི པ་རི་ཙི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ས་མཱ་ག་མ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཡེཏི པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡེ.
ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོཏི ག་ཧ་ཎིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཐིཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི ཁུ་དཱ་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཊྛཱ་ནེཏི ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད-ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ན་ཝི་ཙྪེ་དོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པཱུ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ཀཱ་མེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ. རཱུ་པེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༠; མ. ནི. ༡.༡༨༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟོ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ.
ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ ག་མ་ན་པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཀཱ་མེ་ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ, དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟོ. ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཧི ཧི་ཏཾ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ སུ་ཁ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐ ཨ་ཏྟ་ས་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༤༣). ཏཾ ཀཱ་མེ་ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ. ཨུ་ས་བྷཾ ནཱ་མ ཝཱི་ས་ཏི ཡ་ཊྛི་ཡོ. ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ན་མཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཡོ ཋཱ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ན་ཡོ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏི.
མ་དྡ་ནྟཱཏི དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་ནི མ་དྡ་ནྟཱ. མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཚ ཝ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛཱ ཧི ས་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ, ན ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ་ཏི. ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་མེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་ཝ་སྶཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན.
ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ༢.༢༤; ༣.༧༥; སཾ. ནི. ༤.༡༢༠; ཨ. ནི. ༦.༥༨; ༨.༩) ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ད་སྶ་ནཾ.
པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཡ་དི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཀ་པྤཱ་ནཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ཏ་ཛྫཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ཏ་ཛྫཾ ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ. བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོཏི བཱ་ཧི་ཡ་ཝི་ས་ཡེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་ཡོ, དཱ་རུ་ཙཱི་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ན དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ་ཏི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན (ཨུ་དཱ. ༡༠) སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཁི་པྤ་ཏ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཝཱ ཧོ་ཏི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཐེ་རོ བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
ཏནྟི ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱིཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཡེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི་ཏི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀཱ ཧི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷ་ར་ཎེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏི་རི་ཡ་ག་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཨ་ནུ་ག་མ་ནཱ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པཱ་ད་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ. རུ་ཀྑ་ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་གྷ་ཊྚ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ པ་སྶེ་ན ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ. ཡཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎནྟི ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ག་རུ་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་པི ཏ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ གྷ་ཊྚ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནེ་སཱུ’’ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནེ, ཏེ་སུ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཙ. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི. པ་བྦཾ པ་བྦནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎོ, ག་མ་ན་སྶཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སི་ར་སི པཱ་དེ ཙ བ་དྡྷ་ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ས་མཱ་ག་མ་ཏོ་པི སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཏི་ལཱ་ནཾ བྷ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཊ་ཏ་ཊཱ་ཡ་ནེ་ན བྷེ་དོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་ཊ་ཏ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི.
ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡཾ ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་དི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ སི་ཡུཾ, ‘‘རཱུ་པཾ ག་རུ་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ, རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ངྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ལ་ཧུ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ན ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཉྙཾ, ཏཾ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རོ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི, ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ནུ་པ་བ་ནྡྷོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཙི ཨ་ནྟ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ‘‘ཏ་དེ་ཝེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་བ་ནྡྷོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ན་དི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ལོ་ཀི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཡཾ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་ཀྑ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏཾ ཝི་དི་སཱ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ལོ་ཀི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་དི་སཱ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ས་མྨ་ཛྫ་ན་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ, ཨུ་ལློ་ཀཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་ལློ་ཀི་ཏ་སྶ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ ཙ སི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝཱ མུ་ཁེ་ན ས་བྦཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.
ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཝ་ནྟཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཧཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ‘‘ཡ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནཾ ས་ཏྠཱ – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༠) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.
སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཙ ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་སྶེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡོ ན ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་པི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ་ལ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨ་དྷོ སཱི་ད་ཏཱིཏི ཐོ་ཀཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ཨུ་དྡྷཾ ལ་ངྒྷེ་ཏཱིཏི ལ་ངྒྷ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ག་ཙྪ་ཏི.
ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟཾ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པི…པེ… ས་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པི ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛེ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དི་མྷི ལོ་བྷ་མ་ཏྟཾ, ཨ་ནི་ཊྛེ པ་ཊི་གྷ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནཾ མཱུ་ལཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི. ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏེ་སཱུཏི ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ.
ཏནྟི ཛ་ཝ་ནཾ. ཏ་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི.
ཨེ་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་མ་ཝཱ་ཡེཏི སཱ་མ་གྒི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ – ཀོ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཀོ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ.
ཀཱ་ལེཏི ས་མི་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་མི་ཉྫ་ནྟ་སྶ, ཏ་ཐཱ པ་སཱ་རེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶ. ‘‘མ་ཎི་ས་པྤོ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ས་པྤ་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ལ་ལ༹་ནནྟི ཀ་མྤ་ནཾ, ལཱི་ལཱ༹་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ.
ཨུ་ཎྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་བ་ཧུ་ལ་ཀཱ་ཡོ. སཱི་ལ་སྶ ཝི་དཱུ་ས་ནེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ. ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨ་ཙེ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ་ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པེ་ནྟོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་ནྟོ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོཏི ཨཱ་ཧ་ཏ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀོ, ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཧ་ཏ་སོ་བྷོ.
ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ. མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི པ་ན ཨི་དཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ངྒ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཛ་ལ་སྶ ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཝི་ཡ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ མུ་ཁཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝི་མི་སྶཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝཱ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ ཧ་ར་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ཉྩུ་ཎྞ་ན་ཝི་སོ་ས་ནཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀ་རོ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི ཏཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, སཱ ཨེ་ཝ དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ལླ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་སོ་ས་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏི ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ. སཱ ཧི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི. ཨ་ཉྫ་སོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝི་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱིཏི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཛི་ཎྞཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་གོ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནྭཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི. ཨཱ་བྷོ་ག་པུ་བྦ་ཀོ ཧི ས་བྦོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ག་མ་ན་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་མ་ན་ཏོ. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ བྷི་ཀྑ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཏོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏོཏི པི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་མྨ་བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་ཡ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི ཏི་ཊྛ་ན་ཀོ པི་ཏྟཱ་དི་ཀོ. མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་རོ. ནི་དྷེ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནི་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་དྷཱ་ནཾ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡོ, ཏ་ཏོ ནི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཏོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་ཏོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. ནི་སྶ་ནྡ་ཏོཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་སྶ་ནྡ་ན་ཏོ. ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ས་བྦ་སོ མ་ཀྑ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༢༩༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི ཝེ་ག་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏོ ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ ཙ རོ་གཱ ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལ་བྷ་ག་ནྡ་རཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཁེ་ཏྟ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀེ. ཀུ་དྡྷཱ ཧི མ་ནུ་སྶཱ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་པི ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་ནྟི. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ནེ་ཝ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ ན པ་ར་སྶ, ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦ་ཏོཏི ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ. ཏནྟི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ པུ་བྦེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ག་ཧ་ཎེ་ན. ‘‘ག་མ་ནེ་པི པུ་ར་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ག་མ་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མེ་ཝ དྷུ་རཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རེ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ཨེ་ཀོ ཧི བྷི་ཀྑུ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ, ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ནྟོ, ནི་སཱི་ད་ནྟོ, ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ, ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ས་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ས་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ་ངྐ་མ་ནེ་ན དཱི་པེ་ནྟི. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཙ་ངྐ་མ་ནཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཋི་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི – ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཙ་ངྐ་མ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཙ་ངྐ་མ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཋཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཋཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཡ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ག་ཏཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝ་མྤི སུ་ཏྟེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཋ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏི – ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ མ་ཉྩོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ, ཀཱ་ཡོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཧཾ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’ཏི, མ་ཉྩོ་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘མ་ཡི ཀཱ་ཡོ ས་ཡི་ཏོ’ཏི, ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་མྨ་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཚ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཛཱ་ག་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཚ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛ་གྒ་ནྟོ་པི ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་པི བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ པ་ཧཱ་ཡ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི བྷཱ་སི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་པི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. དུ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མཱ་ཏི. ཨོ་ཊྛེ ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ-ས་དྡེ་ན ཀ་ཎྛ་སཱི་ས་ནཱ་བྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཡོ་གནྟི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཡོ་གཾ, ཡ་ཏོ ས་བྦེ ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ནྟི. ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏ་ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ས་ཏྟ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘མི་སྶ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒ་ས་མྨཱ་ས་ཏི་ཡཱ་པི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཔུ་བྦ་བྷཱ་གཾ ས་ཏྟ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་ཀི་ཡ་ཏྟཱ.
ས་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༩. ཡ་སྨཱ སོ བྷི་ཀྑུ ‘‘དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨ’’ནྟི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙི, ཏ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་སྨཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙ་སི, ཏ་སྨཱ’’ཏི. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན དི་ཊྛི་ཝི་པ་ནྣ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛཱི་ཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི.
༤. སཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༠. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ ཨ་པཱ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ, སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ན་ཡོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ…པེ… ནཱ་མ’’ནྟི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཨུ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀོ་དཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ས་མཱ་དྷི བྷཱུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱུ་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧོ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཀོ ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ. ས་མཱ་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི. ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན་ཝ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ. ཏེ ཧི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཧི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ, སེ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་རི་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ‘‘མི་སྶ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༥. ཨ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༡. པ་ཉྩ་མེ ཀེ་ཝ་ལོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཀ་ལོ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༦. ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༢. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཀུ་ཎ་ཀུ་ལེ་སུ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཧ་ན་ན་ཏོ ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི. སེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, སེ་ན་ཝི་སེ་སོ པ་ན སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་མི་ས་ཏྠཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ལོ་བྷ་སཱ་ཧ་སེ་ན པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ལོ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ་ན སཱ་ཧ་སཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ངྒ་ལེ་ན ཀ་ཊྛཾ ཀ་སི་ཏཾ ན་ངྒ་ལ་ཀ་ཊྛཾ, ཏཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ན་ངྒ་ལ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་དྷུ་ནཱ ཀ་ཊྛཾ ཁེ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ལེ་ཌྜུ་ཡོ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ལེ་ཌྜུ་ཊྛཱ་ནཾ, ལེ་ཌྜུ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་དཾ, ཝ་ཙ་ནཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝ་དཾ ཨ་ཝ་དཾ. ག་ར་ཧ་ནེ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ-ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨ་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷ་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་དཾ མཱ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་ད་མཱ་ནཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལ་མ་དེ་ན ལཱ་པཾ ཨ་ཏི་མ་ཉྙི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ག་ཙྪ ཁོ, ཏྭཾ ལཱ་པ, ཏ་ཏྲ་པི མེ ག་ནྟྭཱ ན མོ་ཀྑ་སཱི’’ཏི. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལ་སྶ སུ་ཊྛུ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ད་མཱ་ནོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཧི ཁོ དཱ་ནི ས་ཀུ་ཎ་གྒྷཱི’’ཏི. སུ་ཊྛུ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཛི་ཡཱ་མུ་ཏྟ་ས་ར་སྶ ཝི་ཡ སཱི་གྷ་པཱ་ཏ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་བྷོ པ་ཀྑེ ས་མྨཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡནྟི ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི. ཉ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཕཱ་ལཱི་ཡི་ཏྠཱཏི ཕཱ་ལ་ཙྪེ་ད་ཏི་ཁི་ཎ་སི་ཁ་རེ སུ་ཀྑ་ལེ་ཌྜུ་སྨིཾ བྷི་ཛྫི་ཏྠ.
༧. མ་ཀྐ་ཊ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༣. ས་ཉྩཱ་རོཏི ས་ཉྩ་ར་ཎཾ. ལེ་པནྟི སི་ལེ་ས་ས་དི་སཾ ཨཱ་ལེ་པ་ནཾ. ཀཱ་ཛ་སི་ཀྐཱ ཝི་ཡཱཏི ཀཱ་ཛ་ད་ཎྜ་ཀེ ཨོ་ལ་གྒེ་ཏ་བྦཱ སི་ཀྐཱ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ ཙ་ཏ་སྶོ ར་ཛྫུ་ཡོ ཨུ་པ་རི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨོ་ཌྜི་ཏོཏི ཨོ་ལ་མྦི་ཏོ. ཐུ་ན་ནྟོཏི ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ.
༨. སཱུ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༤. ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ག་ཏེ སཱུ་དེ་ཏི པ་གྒྷ་རེ་ཏཱི་ཏི སཱུ་དོ, བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀོ. ད་ཧ་རེ་ཧི མ་ནཱ་པ་ཏ་རཾ ཨ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ཡཱ, བྷོ་ཛ་ནེ ར་ས་ཝི་སེ་སཱ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ན་ཙྩ་ཡེ་ཧཱིཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ར་ས་ཝི་སེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་ན་ཙྩ་ཡེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་གྒཱི་ཡ་ཏི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒོ, ཨ་མྦི་ལ་མེ་ཝ ཨ་གྒོ ཨ་མྦི་ལ་གྒོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྦི་ལ་གྒེ་ཧཱི་ཏི ཨ་མྦི་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧཱི’’ཏི. དཱ་ཏུཾ ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཧཱ་རཱ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊཱ་ནཾ དཱ་ཡཱ་ན’’ནྟི. ཨི་དཾ མེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ་ཝཱཏི ཨི་དཾ མ་མ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ཝ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི བཱ་ལོ ཨ་བྱ་ཏྟོ, པ་ཎྜི་ཏོ པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘ས་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༩. གི་ལཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༥. པཱ་ད་གཱ་མོཏི ན་ག་ར་སྶ པ་ད་ས་དི་སོ མ་ཧ་ནྟ་གཱ་མོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མ་ཀེ’’ཏི. ཨ་ཧི་ཏ་ནི་སེ་དྷ་ན-ཧི་ཏ་ནི་ཡོ་ཛ་ན-བྱ་ས་ན་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན-ལ་ཀྑ་ཎོ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཡེ་སུ ཨ་ཏྠི, ཏེ མི་ཏྟཱ. ཡེ པ་ན དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ས་ཧཱ་ཡཱ, ཏེ ས་ནྡི་ཊྛཱ. ཡེ ས་ཝི་སེ་སཾ བྷ་ཏྟི་མ་ནྟོ, ཏེ ས་མྦྷ་ཏྟཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མི་ཏྟཱ་ཏི མི་ཏྟཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. པ་ཉྩ་མི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་མི་ཡཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ པ་ཉྩ་ད་སི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ས་སྶ ཨ་ཊྛ་ཝཱ་རེ.
ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཁ་རོ ཕ་རུ་སོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹. ཨཱ་བཱ་དྷོཏི པུ་བྦ་ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་སྶ ས་བྷཱ་ག་རོ་གོ ནཱ་མ. ནཱ་ཡ་མཱི་དི་སོ ཨཱ་བཱ་དྷོ, ཨ་ཡཾ པ་ན བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་བྱཱ་དྷི་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་རོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ས་མཱི་པ་པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ར་ཎ་ནྟཾ མ་ར་ཎ་ས་ནྟི་ཀ’’ནྟི. ཝེ་ད་ནཱ…པེ… ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཏཱ་ཡ. ཨ་པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨ་པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ. ཨོ་ཝཱ་ད་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨ་ད་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝཱི་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རོ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ.
‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཁ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཏཱི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ནི་གྒུ་མྦཾ ནི་ཛྫ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱཏི རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀཱ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཁི་ལ་ཝི་ར་ཧེ་ན ནི་གྒུ་མྦཾ, ཨ་བྱཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་ཛྫ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ. མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཡཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི, སཱ སུ་ཊྛུ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཝེ་ད་ནཾ མ་ཧཱ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ. ཙུ་དྡ་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཏྟ་ཀ་དྭ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ས་ནྣེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱི་ཏི་སི་ནེ་ཧེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི.
གི་ལཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོ. ས་རཱི་ར་སྶ ག་རུ་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི མ་དྷུ་ར་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་ག་རུ་བྷཱ་ཝོ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱཏི པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱ. པཱ་ཀ་ཊཱ ན ཧོ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ནྟི དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ན ཉཱ་ཡ་ནྟི.
ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རནྟི དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ. ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀོ ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན ཧོ་ཏི, ན་ཏྠེ་ཝ པ་གེ་ཝ ཏེ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎེ་ན ཝེ་ཋེ་ན མི་སྶ་ཀེ་ན. མ་ཉྙེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཝེ་ཋ་མི་སྶ་ཀེ་ན ཝི་ཡ ཛ་ར་ས་ཀ་ཊཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝེ་ཋེ་ནཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཝེ་ཋེ་ན.
ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ན་ནྟི ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ. ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨོ་གྷེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ‘‘དཱི་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མ་ཨ་གྒེཏི ཏ་མ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒེ. ས་བྦེ་སནྟི ས་བྦེ་སཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ. ཏེ ‘‘དྷ་མྨ་དཱི་པཱ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གོ་ཙ་རཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་གྒེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི.
༡༠. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༦. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ. ཝི་སེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཏི་ས་ཡོ, སྭཱ་ཡཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་སེ་སོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི ཀཱ་ཡེ ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨ་ད་ཧ་ནྟ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཨ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ སུ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙེ་ཏ་སོ ཝཱ ལཱི་ན་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ལཱི་ན་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཝ་ཎྞི་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ན ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝཱ’’ཏི. ན ཙ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ན ཙ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་ག་ཏེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སུ་ཁི་ཏོཏི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏོ.
ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྨཱ ཧི ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏཾ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་པ་ནྠེ ས་ཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་དི་ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ར་ཐཾ ཝཱ་ཧ་ཡ་ནྟོ ཝི་ཡ. ས་མ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན སུ་ཏ་ཙྪི་ཏཾ པ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡ. སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་དེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ས་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ལ་གྒ་ནྟོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་པ་རི་པ་ནྠ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ཨོ་པ་མྨ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. བྱཱ་བྷ་ངྒི་ཡཱཏི ཀཱ་ཛ་ད་ཎྜེ་ན. ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ལཱི་ན་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ.
གུ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ནཱིཏི གུ་ལ༹་ཁ་ཎྜ་ས་ཀྑ་ར་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཙྪུ་ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ‘‘ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.