༩. ཝཱི་ཎོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༦. བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝཱཏི ཀཱ་མཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་རི་སཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ, སེ་ས་པ་རི་སཱ་ནཾ པ་ན ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་ནྟི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཝཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཡ་ཛ་ནྟོཏི ད་ད་ནྟོ. ཝི་ནྡི་ཏ་བྦོཏི ལ་དྡྷ་བྦོ, ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚ་ནྡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དུ་བྦ་ལ་ཏ་ཎྷཱ སོ ར་ཉྫེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. སཱ ཧི ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ མ་ནྡཱ. སོཏི ཚ་ནྡོ. ར་ཉྫེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ. དོ་སོ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་དཱུ་ས་ན་ཏྟཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི. ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀཱཏི ལོ་བྷ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཏཱ་ཝ མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻ་མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཙཱ་པ་ལཱ་ད་ཡོ, དོ་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨུ་པ་ནཱ་ཧ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷཱ་ད་ཡོ, མོ་ཧ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨ་ཧི་རི་ཀ-ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ-ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ-ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་བྦེ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ས་མྤེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚ་ནྡོ རཱ་གོ་ཏི ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ས་བྷ་ཡོ. བྷེ་ར་ཝ་ཊྛེ་ན ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ. ཀུ་ས་ལ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨེ་ཧི དུ་ར་ཝ་གཱ་ཧ་ཊྛེ་ན ས་ག་ཧ་ནོ. བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་མྨ་གྒོ. དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་མ་གྒ་ཏྟཱ ཀུ་མྨ་གྒོ. ཨི་རི་ཡ་ནཱཏི ཝ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ. དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སོ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་མ་གྒོ. ན ས་ཀྐཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ ག་ནྟུཾ ཀུ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ས་རཱ་ག་ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནོ་དི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཨུ་དྡེ་ས…པེ… ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱཏི ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡེ་སཾ, པ་རི་པུ་ཙྪཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪཾ, ག་རཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་རུ་ཝཱ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶ. ཙི་ཏྟནྟི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡ-པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ-པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ-པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལཾ པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༨༠), ཨེ་ཝཾ ཀི་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ཀི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཊྛ་ནྟི ཀི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་སྶ’’ནྟི.
གྷ་ཊཱཏི སི་ངྒ་ཡུ་གཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ སི་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ’’ཏི. གྷ་ཊཱཏི གོ་ཎཱ་དཱི་ནཾ སི་ངྒ་ནྟ་ར་ཊྛ་སྶ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་སཱ་ར་ཛྫུ་ཀེཏི ནཱ་སཱ་ར་ཛྫུ་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ.
ད་མེཏི པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ནནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཡཾ སུ་ཏྟཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ མ་ཡཱ. ཏ་ད་སྶཱཏི ཏ་དཱ ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ.
སུ་དུ་ཛི་ཏནྟི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཛི་ཏཾ. སུ་ཏ་ཛྫི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ དཱུ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན ཛི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཏ་ཛྫི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ གོ་ཙ་རོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མ་ཐོ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མ་ཐཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ས་མ་ཐཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ས་མ་ཐ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཐོ་པི ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི.
ཝཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཎཱ་ཡ. ཙི་ཏྟཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི ར་ཛྫ་ནེ་ན. ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡོ. ཝེ་ཊྛ་ཀེཏི ཏ་ནྟཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ཛྫ་ན་ཝེ་ཊྛ་ཀེ. ཀོ་ཎནྟི ཀ་ཝ་ཎ་ཏོ ཝཱི་ཎཱ་ཡ ས་དྡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀོ་ཎ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ དཱ་རུ་ད་ཎྜཾ སི་ངྒཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏཾ གྷ་ཊི་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ སཱ་ར་ད་ཎྜ་ཀ’’ནྟི.
ཡ་སྨཱ སོ རཱ་ཛཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ ཝཱ ས་དྡཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ས་ཏཱི ཀི་རཱ་ཡནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ལི་ངྒ་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ས་ཏཱི་ཏི ལཱ་མ་ཀཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སཱ ལོ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ལོ་ཀེ ཨི་ཏྠི་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ས་ཏི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལཱ ཏཱ་སཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལོ་ཀེ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ མཱ་ཏུ་ལོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཝེ་ལཱ མ་རི་ཡཱ་དཱ ཏཱ་སཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? སཱ་ར་ཏྟཱ ཙ པ་ག་བྦཱ ཙ ས་བྦེ་ས་མྤི ས་མྦྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? སི་ཁཱི ས་བྦ་གྷ་སོ ཡ་ཐཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ས་བྦཱ ན་དཱི ཝ་ངྐ་ག་ཏཱི, ས་བྦེ ཀ་ཊྛ་མ་ཡཱ ཝ་ནཱ;
ས་བྦི་ཏྠི་ཡོ ཀ་རེ པཱ་པཾ, ལ་བྷ་མཱ་ནེ ནི་ཝཱ་ཏ་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༢༡.༣༠༨);
ཨ་ཉྙ་མྤི ཏ་ནྟི་བ་དྡྷཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཨ་མྦ་ཎ་ཝཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ནི. ཝཱི་ཎཱ ཝི་ཡ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ག་ཝེ་ས་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ.
ནི་ར་ཡཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ག་ཏི-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ག་ཏི་ག་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི ཙ ཡ་ཐཱ, ག་ཏི་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ སཾ་ས་ར་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཉྫཱ་ཡ་ན་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝ ག་ཏཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི་ག་ཏི.
ཏཾ པ་ན ག་ཏིཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་སྶ ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་མ་སྶ ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཏི ནི་ཊྛཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ག་ཏི. ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝོ. ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཙྪེ་དོ ཝི་བྷ་ཝ་ག་ཏི ཏཾ་ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ. བྷེ་དོཏི ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷོ, ཨི་དྷཱ་པི ཏཾ་ནི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱཏི ཡཱ་ཝ ས་བྦ་བྷ་ཝ་གྒཱ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷ་ཝ་ག་ཏི་བྷེ་ད་ག་ཏི་ཡོ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ན ཧོ་ཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ.
སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཚ་ནྡཱ་དི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷེ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི…པེ… ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ‘‘ཡ་མྤི་སྶ…པེ… ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
ཝཱི་ཎོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.