༩. བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ བྷ་ཝཱ་དི-ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོཏི བཱ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ར་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བཱ་ལ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྭ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥-༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༤.༦༠-༦༡; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི་དྭ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘དྭ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཕ་སྶོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་དྭ་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་རེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཕ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཕ་སྶ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནི. ཡེ་ཧཱིཏི ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི. ཕ་སྶོ ཨེ་ཝ ཕུ་ས་ན་ཀི་ཙྩོ, ན ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཝ་སེ་ན. ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་ནི ཕ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་དི་མྷཱིཏི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཀཱ་ཡོ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཕ་སྶ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ཏི པ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཡོ་གོ’’ཏི.
བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ. ཨི་མེ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ ཀཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ. ཡེ་ཧི མ་ཡཾ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ས་མཱ་ནེ་པི ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་དི་མྷི ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་མ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་མ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཏཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟཱ་ནེ པཱ་པེ་ཏཱ. ཝི་ནེ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནེ་ཏཱ, ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ནེ་ཏཱ. ཨ་ནུ་ནེ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ནེ་ཏཱ. ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་པི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ …པེ… ད་སྶེ་ཏཱ’’ཏི. ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ནྟི བྷ་ག་ཝཾ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ས་ར་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ག་ཝཾ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཕ་སྶོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཕ་སྶོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀི་ནྣཱ་མོ’’ཏི ནཱ་མཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ, བྷ་ག་ཝཱ ཙ་སྶ ནཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱུཏི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏུ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱུཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏུ, བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་གོ ཡ་དི་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་ཝ་ནཾ བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ཉཱ་ཎེ་ན དི་སྶ་ཏུ དེ་སཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ ནོ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
བཱ་ལ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ…པེ… ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི. ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱཏི ག་ཧི་ཏ་ཛ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་དི ནི་རུ་དྡྷཱ, ཀ་ཐཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་དི་སེ་པི ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནི, ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཡནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ག་ཧ་ཎ་པུ་བྦ་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶ་ཀྐེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱ་ལ་ཏོ’’ཏི. བྷཱ་ཝི་ནཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ. ཡོ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ བྷ་བྦོ, སོ བྷཱ་ཝི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ’’ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ, སོ ཙ ཡཱ་ཝ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ན ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏཱ་ཝ བཱ་ལ་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ བཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ ཝི་སེ་སི་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སེ་ཀྑཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ ཧི སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་པ་ཎྜི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡ, བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནཾ པ་ན བཱ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ བཱ་ལཱ་ཏི་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་ཡ. བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ནྟི, ན བཱ་ལ་པ་ཀྑཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི.
བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.